# وصي (و-ص-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp saklamaya yarayan ağaç dalı demektir

- Harfler: و - ص - ي
- Kur'an'da: 32 geçiş · 21 ayet · 20 sîga
- 12 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: وصى

## Sîgalar (20)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَتَوَاصَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | وَتَفَاعَلُوا | Ve birbirlerine önerdiler | 4 | 2 | [90:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/90:17.md) |
| [وَصِيَّةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%91%D8%A9%D9%8D.md) | فَعِيلَةٍ | Vasiyet | 4 | 2 | [4:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/4:11.md) |
| [وَصَّاكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَّلَكُمْ | Size önerdi | 3 | 3 | [6:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/6:151.md) |
| [وَوَصَّيْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَّلْنَا | Önerdik | 3 | 3 | [29:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/29:8.md) |
| [وَصَّيْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَّلْنَا | Önerdik | 2 | 2 | [4:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/4:131.md) |
| [وَصِيَّةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%91%D8%A9%D9%8B.md) | فَعِيلَةً | Vasiyet | 2 | 2 | [2:240](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/2:240.md) |
| [أَتَوَاصَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | أَتَفَاعَلُوا | Birbirlerine önerdiler mi? | 1 | 1 | [51:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/51:53.md) |
| [الْوَصِيَّةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%91%D8%A9%D9%8F.md) | الْفَعِيلَةُ | Vasiyet | 1 | 1 | [2:180](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/2:180.md) |
| [الْوَصِيَّةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%91%D8%A9%D9%90.md) | الْفَعِيلَةِ | Vasiyet | 1 | 1 | [5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/5:106.md) |
| [تَوْصِيَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | تَفْعِلَةً | Öneri | 1 | 1 | [36:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/36:50.md) |
| [تُوصُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%88%D8%B5%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعِلُونَ | Vasiyet edersiniz | 1 | 1 | [4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/4:12.md) |
| [مُوصٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8F%D9%88%D8%B5%D9%8D.md) | مُفْعِلٍ | Vasiyet eden | 1 | 1 | [2:182](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/2:182.md) |
| [وَأَوْصَانِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | وَأَفْعَلَنِي | Ve bana vasiyet etti | 1 | 1 | [19:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/19:31.md) |
| [وَصَّاكُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فَعَّلَكُمْ | Size önerdi | 1 | 1 | [6:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/6:144.md) |
| [وَصَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | فَعَّلَ | Önerdi | 1 | 1 | [42:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/42:13.md) |
| [وَوَصَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | وَفَعَّلَ | Önerdi | 1 | 1 | [2:132](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/2:132.md) |
| [يُوصَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%B5%D9%8E%D9%89.md) | يُفْعَلُ | Vasiyet edilir | 1 | 1 | [4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/4:12.md) |
| [يُوصِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%B5%D9%90%D9%8A.md) | يُفْعِلُ | Vasiyet eder | 1 | 1 | [4:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/4:11.md) |
| [يُوصِيكُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يُفْعِلُكُمْ | Size vasiyet eder | 1 | 1 | [4:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/4:11.md) |
| [يُوصِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلْنَ | Vasiyet ederler | 1 | 1 | [4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/4:12.md) |

## Mücavir kökler — 62 mücavir (195 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 35 · “Yavru” demektir
2. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 20 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
3. [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · Sena yaka demektir
4. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Sülle çokluk demektir
5. [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Yarısı
6. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
7. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Dane, inek yavrusuna denir
8. [سدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · سندس Hint kumaşıdır
9. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Tasma kayış demektir
10. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
11. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
12. [ثمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
13. [ربع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
14. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Denk tutuyorlar
15. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
16. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
17. [أنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
18. [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
19. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Emam ön demektir
20. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · İsm hurmadan yapılan içkidir
21. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
22. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 7 · Kevn, tepe demektir
23. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Haml: İple yüklenen yük demektir
24. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
25. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İbrahim
26. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Tanınan ile
27. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
28. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
29. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
30. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sütle dolu memedir
31. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
32. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hiram keçe demektir
33. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
34. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · İş ayakkabısı
35. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
36. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 11 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
37. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Namaz
38. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Granit taş demektir
39. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Baid uzak demektir
40. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sicim bağıdır
41. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
42. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
43. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sahip
44. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
45. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
46. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
47. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Petekteki baldır
48. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
49. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Süllem” merdiven demektir
50. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Oğullar
51. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
52. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
53. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Gem demektir
54. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
55. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
56. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
57. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
58. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
59. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
60. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Şey

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D9%8A/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وصي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (lefif-i mefruk / mutel-ayn ve lām) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md), [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md), [نصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD.md) |
| Zıt Kök | [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi kesintisiz biçimde diğerine bitiştirmek, ulamak ve aralıksız sürdürmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi buyruk ve ahlaki sorumlulukların kuşaktan kuşağa kesintisiz aktarılması ve karşılıklı hatırlatılması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir iradenin veya hakkın yok olmasını önleyip geleceğe bağlayan akdi ve hukuki süreklilik zinciri |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ölüm sonrası mal paylaşımına veya tek taraflı kuru bir emre indirgeyerek Kur'an'daki karşılıklı toplumsal dayanışma ve hakikat aktarımı boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وص | Birbirine eklenme, yapışma, sıkıca bağlanma ve kesintisiz sürme hareketi; nitekim [وصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8.md) kesintisiz sürmeyi, [وصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%AF.md) iki yakayı birleştirip kapatmayı, [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) iki şeyi birbirine eklemeyi ifade eder | ي | Süreklilik ve eklenme hareketini zamansal bir çizgiye, irade ve söz aktarımına yönelterek bir görevin veya tasarrufun bir kimseden diğerine ulanması anlamını doğurmuştur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki ayrı noktayı veya kişiyi birbirine bağlayan raptiye işlevi ve bağlantı iradesi |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Bırakılmaması gereken hayati bir hedefi tutma, sabitleme ve koruma gayreti |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Sorumluluğu bizzat teslim etme, uygulama ve tasarruf gücünü devretme hareketi |
| وصي | Bağlama çengeliyle yakalanıp elden ele devredilen kesintisiz bağ | Bir iradenin, hukuki tasarrufun veya ahlaki yükümlülüğün kopmadan elden ele ve nesilden nesle aktarılması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi bir şeye ulamak, eklemek ve bitiştirmek; bitkilerin tarlada aralıksız birbirine girmesi durumu için kullanılan أرض واصية ibaresi ve iş yaparken geceyi gündüze eklemeyi anlatan وصيت الشيء kullanımı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rumme bir beytinde sefer sırasında gündüzün geceye kesintisiz eklenmesini şöyle ifade eder: نصى الليل بالأيام حتى صلاتنا / مقاسمة يشتق أنصافها السفر (aslı وصى الليل بالأيام olup yolculukta zamanın birbirine eklenmesini anlatır) |
| Erken Arapça kullanım | Ru’be b. el-Accâc babasının kendisine bıraktığı öğüt ve ahdi anlatırken kökü şu dizede kullanmıştır: وَصَّانيَ العجاجُ فيما وَصَّني (babam el-Accâc bana vasiyet etti / öğüt verdi) |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde وصي kökü, fiziksel bağlama, birleştirme, bir görevi yükleme ve emretme semantik ekseninde yer alır. İbranicede aynı kök ailesine dayanan ve emretmek, buyurmak, görevlendirmek anlamlarına gelen צִוָּה (tsivvah / kök: tzwh) formu, Tevrat metinlerinde Tanrı'nın buyrukları (mitsvah) için kurucu fiildir. Süryanicede benzer biçimde bir şeyi bağlama, birine bir vazife ısmarlama ve emanet etme anlam alanını koruyan formlar mevcuttur. Arapçada kök, arkaik dönemdeki fiziksel bitiştirme ve ekleme (وصل) anlamından kopmayarak, bir kişinin hayatındaki iradesini vefatından sonrasına veya bir sorumluluğu bir sonraki muhataba ulaması şeklinde incelmiş ve soyutlaşmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وصي ile [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) kök akrabalığı | Maddi olarak geceyi gündüze veya otları birbirine ulamaktan, sözü ve hukuki tasarrufu geleceğe ulamaya geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צִוָּה (tsivvah), Süryanice emretme/tavsiye formları | İrade beyanının ilahi emir ve hukuki yükümlülük şeklinde sonraki kuşaklara devredilmesi | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bağlama ve raptetme kökleri | İki unsuru temas halinde tutarak devamlılığı sağlama yönündeki ilksel tasavvur | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وصي | Anlamlı | Birleştirmek, ulamak, vasiyet etmek | Bir iradeyi veya ahlaki görevi diğerine kesintisiz eklemek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ويص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [صوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%8A.md) | Anlamlı | Kurumak, sertleşmek, işaret koymak | Suyun çekilip bitkinin kuruması veya yola işaret taşı dikilmesi | Kur'an'da geçmez |
| صيو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonetiğinde vav ve ya yer değişimiyle bağımsız kök oluşturmaz | Kur'an'da geçmez |
| [يوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B5.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf dizilişinde klasik sözlüklerde müstakil kök kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
| يصو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وصي | Merkez | İrade ve sorumluluk aktarımı | İki zamanı veya iki kişiyi kesintisiz bir bağla ulayarak emanet bırakma | Bir şeyin devamlılığını sağlamak üzere sözleşme ve görev yükleme |
| [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) | Komşu | Ahit, antlaşma, sözleşme | İki taraflı sorumluluğu ve gözetim altında tutulan bağı vurgular | Belirli bir bağlayıcılığı koruma ve zamana yayma |
| [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) | Komşu | Buyruk, talimat | Otoriteye dayalı doğrudan icra talebidir; duygusal veya kesintisiz bağ kurma şartı aramaz | Yukarıdan aşağıya buyurma |
| [نصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD.md) | Komşu | İyilik isteme, öğüt verme | Karşıdakinin hayrını ve samimiyetini gözeterek yönlendirme yapar; hukuki bağlayıcılığı zayıftır | İçtenlikle iyiliği telkin etme |
| [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) | Zıt | Zayi etme, korumayı bırakma | Emaneti, bağı veya sorumluluğu kopararak yok olmaya terk etme hali | Vasiyetin kurduğu sürekliliği bozup sorumluluğu zayi etme |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وصي | Vasiyet etmek, ulamak, önermek | İradeyi ve sorumluluğu geleceğe bağlayıp emanet etme | Kesin |
| Latince | testari, mandare, commendare | Emanet etmek, vasiyet etmek, buyurmak | Mandare yetki ve görev devrini, testari hukuki irade beyanını karşılar; nesiller arası şefkat ve bağ kurma nüansı eksik kalır | Güçlü |
| İngilizce | bequeath, enjoin, exhort, counsel | Miras bırakmak, salık vermek, emretmek | Enjoin buyurucu yönünü, bequeath mal vasiyetini karşılar; tevâsî biçimindeki yatay toplumsal dayanışmayı tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | vermachen, anordnen, ermahnen | Vasiyet etmek, tembih etmek, öğütlemek | Anordnen resmi düzenlemeyi, ermahnen ahlaki uyarıyı verir; kökün fiziksel bitiştirme boyutu dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | léguer, recommander, enjoindre | Vasiyet etmek, tavsiye etmek, buyurmak | Recommander kökün şefkatli öğüt yönünü, léguer tasarruf devrini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْوَصِيَّةُ / وَصِيَّةٍ / مُوصٍ | Hukuki miras ve mal tasarrufu vasiyeti | Ölüm öncesinde tereke, borç ve miras taksimine dair yükümlülükler (Bakara [2:180](https://lisan.digital/tr/ayet/2:180.md), Bakara [2:182](https://lisan.digital/tr/ayet/2:182.md), Nisâ [4:11](https://lisan.digital/tr/ayet/4:11.md), Nisâ [4:12](https://lisan.digital/tr/ayet/4:12.md)) |
| وَصَّى / وَصَّاكُمْ | İlahi kesin hüküm, şeriat ve ana ilkeler | Allah'ın kullarına kesinleştirdiği temel dini ve ahlaki yükümlülükler (En'âm [6:151](https://lisan.digital/tr/ayet/6:151.md), Şûrâ [42:13](https://lisan.digital/tr/ayet/42:13.md)) |
| وَوَصَّيْنَا | Ebeveyne iyilik ve insani vefa borcu | İnsanın anne-babasına karşı nesiller boyu sürmesi gereken sorumluluğu (Ankebût [29:8](https://lisan.digital/tr/ayet/29:8.md), Lokmân [31:14](https://lisan.digital/tr/ayet/31:14.md), Ahkāf [46:15](https://lisan.digital/tr/ayet/46:15.md)) |
| وَتَوَاصَوْا | Karşılıklı hak ve sabır dayanışması | Müminlerin yatay düzlemde birbirlerine hakkı ve sabrı kesintisiz hatırlatmaları (Beled [90:17](https://lisan.digital/tr/ayet/90:17.md), Asr [103:3](https://lisan.digital/tr/ayet/103:3.md)) |
| أَتَوَاصَوْا | İnkâr ve azgınlıkta tarihsel süreklilik | İnkârcı kuşakların birbirini görmeden aynı sapkın tavrı sürdürmesi (Zâriyât [51:53](https://lisan.digital/tr/ayet/51:53.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade ve teklif / İmamet | Allah'ın kullarına tevhid ve adaleti emretmesi; Şia'da Hz. Ali'nin vasi tayin edildiği iddiası ve buna bağlı hilafet tartışmaları | Şer'î teklifin sürekliliği ve hilafet veraseti |
| Fıkıh | Miras hukuku ve vesayet | Vasiyetin terekenin üçte birini aşamaması, mirasçıya vasiyet yasağı ve yetim malını idare eden vasinin yetkileri | Ölümden sonraya bağlanan bağlayıcı hukuki tasarruf |
| Tefsir | İttisak ve kuşaklar arası aktarım | Peygamberlerin çocuklarına bıraktığı inanç mirası ve Asr suresindeki karşılıklı toplumsal sorumluluk bağı | Dini bilincin kesintiye uğramadan kuşaktan kuşağa ulanması |
| Hadis | Ahlaki tavsiye ve kadın hakları | Hz. Peygamber'in kadınlar hakkında hayrı tavsiye etmesi (استوصوا بالنساء خيرا) ve son nefesindeki ikazları | Şefkat temelli kalıcı ahlaki yükümlülük |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şeriat ilkeleri | Kesin ilahi buyruk ve aktarım | İnanç ve ahlakın nesiller boyu korunması | Dinin temel kurallarının peygamberler zinciriyle sonraki kuşaklara kesintisiz ulanması | Kesin |
| İlmi | Hakikatin toplumsal dolaşımı | Ortak akıl ve karşılıklı uyarı | Bilgi ve hakikatin paylaşımı | Hakkın ve doğrunun tek taraflı dayatma değil, yatay müzakere ve tavsiye ile yaşatılması | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal denetim ve meşruiyet | Karşılıklı denetim ve hakka çağrı | Otoriterleşmeyi önleme | Bireylerin üzerinde mutabık olunan adalet ilkelerini birbirine emredip hatırlatması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin devri ve kamu yararı | Vasiyet ve tereke düzeni | Servetin birikmesini önleyip dağıtma | Bireyin vefatından sonra malının bir kısmını toplumsal dayanışma için yönlendirebilmesi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Seri bağlama ve özyinelemeli fonksiyon (recursion) | Bir durumun çıktısının bir sonraki adımın girdisi yapılarak sürecin kopmadan birbirine eklenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kuşaklararası aktarım ve kurumsal süreklilik (social transmission) | Toplumsal normların, hukuki hakların ve ahlaki değerlerin nesiller boyunca bir emanet olarak devredilmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca ölüm döşeğinde mal paylaşımına dair yazılan belgeye veya yukarıdan aşağıya verilen buyurgan bir emre indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem ilahi ilkeleri kuşaklara bağlayan dikey bir ekseni, hem de bireylerin hakkı ve sabrı birbirine hatırlattığı yatay ve eşitlikçi bir dayanışma ağını içermesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Vasiyetleşmeyi sadece dikey hiyerarşi sanıp müminler arasındaki yatay denetim ve şefkatli uyarı görevini terk etmek ya da miras vasiyetini serbest bir tasarruf sanıp ilahi sınırları çiğnemek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin nesiller ve fertler arasında kesintisiz bir bağ kurma gayesini, ahlaki ve hukuki yükümlülüklerin zamana yayılan bir emanet olduğunu gösterdiği için temel öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Miras ve vasiyet ahkâmını belirleyen ayetlerde, peygamberlerin evlatlarına bıraktığı inanç vasiyetlerinde ve kurtuluşun şartı olarak hak ve sabır dayanışmasını emreden surelerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Emretme ve öğüt vermeyi zorba bir dayatma zanneden anlayışı düzeltir; vasiyetleşmenin ortak hakikatte birleşen eşit öznelerin birbirine sunduğu bir sorumluluk bağı olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneyi diğerine ekleyip aralıksız sürdürmek, iki ucu birbirine bağlayıp ulamak.
- Soyut anlam: Bir iradeyi, hakkı veya sorumluluğu zamansal ve mekânsal sınırları aşarak sonraki muhataba emanet etmek.
- Sistematik karşılık: Kuşaklar ve bireyler arasında kesintiyi engelleyen, hukuki ve ahlaki yükümlülükleri zincirleme bağlayan aktarım düzeni.
- LaTeX modeli: $$\mathcal{W}: (S_t \times I) \xrightarrow{\tau} S_{t+1}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S_t$, $t$ zamanındaki özneyi veya kuşağı; $I$, aktarılan iradeyi, emaneti veya hakikat yükümlülüğünü; $\tau$, kesintisiz ulanma ve aktarım fonksiyonunu; $S_{t+1}$ ise sorumluluğu devralan sonraki özneyi temsil eder. Böylece kökün çekirdeğindeki ulamak ve süreklilik kazandırmak eylemi, bir durumun sonraki duruma birleşmesi şeklinde sembolize edilmiştir.

## Geçtiği ayetler (21 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:132](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/2:132.md) — وَوَصَّى

وَوَصَّى بِهَا إِبْرَاهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَابَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى لَكُمُ الدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ

Meal (IK): İbrahim bunu oğullarına da tavsiye etti. Ya’kub da: Ey oğullarım, Allah sizin için dinini seçti. Onun için siz de yalnız Müslüman olarak can verin, dedi.

### [Bakara 2:180](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/2:180.md) — الْوَصِيَّةُ

كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Sizden birinize ölüm geldiği zaman; eğer bir hayır bırakacaksa; anaya, babaya, yakın akrabaya, ma’ruf şekilde vasiyette bulunması farz kılındı. Bu, takva sahibleri üzerinde bir haktır.

### [Bakara 2:182](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/2:182.md) — مُوصٍ

فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Bununla birlikte, kim vasiyet edenin haksızlığa meylinden, günaha girmesinden korkup aralarını bulursa; ona da bir günah yoktur. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur. Rahim’dir.

### [Bakara 2:240](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/2:240.md) — وَصِيَّةً

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِي مَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): İçinizden vefat edip de eşlerini geride bırakanlar; bir seneye kadar eşlerinin evlerinden çıkarılmayarak geçimlerinin sağlanmasını vasiyyet etmiş olmalıdırlar. Şayet kendileri çıkarlarsa; artık onların ma’ruf şekilde yapacaklarından dolayı size mes’uliyet yoktur. Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Nisa 4:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/4:11.md) — يُوصِيكُمُ · وَصِيَّةٍ · يُوصِي

يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Çocuklarınızın mirastaki durumu hakkında Allah, size şöyle emir buyuruyor: Erkeğe iki dişinin hissesi kadardır. Eğer kadınlar ikinin üstünde ise; bırakılan malların üçte ikisi onlarındır. Şayet kız tek ise, yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa; ana ve babadan herbirine bırakılan malın altıda biri; çocuğu olmayıp da ona ana ve babası mirasçı olduysa; üçte biri, anasınındır. Kardeşleri varsa; o vakit, altıda bir anasınındır. Bu hükümler ölenin borcu ödenip yaptığı vassiyetler yerine getirildikten sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilmezsiniz. Allah’tan bir fariza olarak. Doğrusu Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/4:12.md) — وَصِيَّةٍ · يُوصِينَ · تُوصُونَ · يُوصَى · وَصِيَّةً

وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Çocukları yoksa; eşlerinizin geriye bıraktıklarının yarısı, sizindir. Çocukları varsa; bıraktıklarının dörtte biri, sizindir. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Çocuğunuz yoksa; sizin bıraktıklarınızın dörtte biri, eşlerinizindir. Şayet çocuğunuz varsa; bıraktıklarınızın sekizde biri, onlarındır. Ancak bu; yaptığınız vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Eğer miras bırakan erkek veya kadın çocuğu ve ana-babası olmayan bir kimse olur da bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa; bunlardan herbirine, altıda bir düşer. Eğer onlar bundan çoksalar; zarara uğratılmaksızın üçte birine ortak olurlar. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Allah’tan bir vasiyyet olarak, Allah; Alim’dir, Halim’dir.

### [Nisa 4:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/4:131.md) — وَصَّيْنَا

وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَلَقَدْ وَصَّيْنَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَإِيَّاكُمْ أَنِ اتَّقُوا اللَّهَ وَإِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ غَنِيًّا حَمِيدًا

Meal (IK): Göklerde olanlar da, yerde olanlar da Allah’ındır. Andolsun ki; senden önce kendilerine kitab verilenlere de size de hep; Allah’dan korkun, diye tavsiye ettik. Küfür ederseniz; muhakkak ki göklerde olanlar da yerde olanlar da Allah’ındır. Allah; Gani ve Hamid olandır.

### [Maide 5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/5:106.md) — الْوَصِيَّةِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ بَعْدِ الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ إِنَّا إِذًا لَمِنَ الْآثِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; herhangi birinize ölüm gelip çattığı zaman, vasiyet anında aranızda ya adalet sahibi iki kişiyi veya yolculuk ta başınıza ölüm musibeti gelmişse, sizden olmayan iki kişiyi şahid tutun. Onlardan şüpheleniyorsanız; namazdan sonra alıkoyarsınız da Allah’a şöyle yemin ederler; Akraba bile olsa yeminle hiç bir değeri değiştirmeyeceğiz, Allah’ın şahidliğini gizlemeyeceğiz, yoksa elbette günahkarlardan oluruz.

### [En'am 6:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/6:144.md) — وَصَّاكُمُ

وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهَذَا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Deveden de iki, sığırdan da iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanı mı haram kıldı? Yoksa Allah; size bunları buyururken, siz orada mı idiniz? İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [En'am 6:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/6:151.md) — وَصَّاكُمْ

قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ مِنْ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): De ki: Gelin, Rabbınızın size neleri haram kıldığını ben söyleyeyim; O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın, anaya-babaya iyilik edin. Fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin. Sizin de onların da rızkını veren Biziz. Kötülüğün gizlisine de, açığına da yaklaşmayın. Hak ile olmadıkça, Allah’ın haram kıldığı bir cana kıymayın. İşte aklınızı başınıza alasınız diye size, bunları emretti.

### [En'am 6:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/6:152.md) — وَصَّاكُمْ

وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Yetimin malına; erginlik çağına gelinceye kadar o en güzel olanından başka bir şekilde yaklaşmayın. Ölçüyü, tartıyı da tam ve doğru yapın. Biz kimseye, gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman da -akraba dahi olsa-adil olun. Allah’ın ahdini de yerine getirin. İşte iyice düşünesiniz diye size bunları emretti.

### [En'am 6:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/6:153.md) — وَصَّاكُمْ

وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

Meal (IK): Ve şüphesiz ki bu; Benim dosdoğru yolumdur. Ona hemen uyun. Başka yollara uymayın ki; sonra sizi O’nun yolundan ayırır. İşte, sakınasınız diye size bunları emretti.

### [Meryem 19:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/19:31.md) — وَأَوْصَانِي

وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْنَمَا كُنْتُ وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا

Meal (IK): Nerede olursam olayım, beni mübarek kıldı ve yaşadığım müddetçe namaz kılmamı ve zekat vermemi emretti.

### [Ankebut 29:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/29:8.md) — وَوَصَّيْنَا

وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا وَإِنْ جَاهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Biz, insana; anne ve babasına iyi davranmasını tavsiye ettik. Eğer onlar, hakkında bilgin olmayan şeyi Bana ortak koşman için seni zorlarlarsa, kendilerine itaat etme. Dönüşünüz Bana’dır. Yaptıklarınızı size bildiririm.

### [Lokman 31:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/31:14.md) — وَوَصَّيْنَا

وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Biz insana, ana ve babasına iyi davranmasını tavsiye ettik. Annesi onu zorluk üstüne zorlukla taşımıştı. Sütten ayrılması da iki yıl sürmüştür. Bana ve ana-babana şükret. Dönüş ancak Bana’dır.

### [Yasin 36:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/36:50.md) — تَوْصِيَةً

فَلَا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً وَلَا إِلَى أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Artık ne vasiyet edebilirler, ne de ailelerine dönebilirler.

### [Şura 42:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/42:13.md) — وَصَّى · وَصَّيْنَا

شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ

Meal (IK): Dine bağlı kalın ve onda tefrikaya düşmeyin, diye dinden Nuh’a buyurduğunu, size de teşri buyurdu. Sana vahyettiğimizi ve İbrahim’e, Musa’ya, İsa’ya buyurduğumuzu. Kendilerini çağırdığın bu şey; müşriklere ağır geldi. Allah; dilediğini kendisine seçer. Kendisine yöneleni de hidayete iletir.

### [Ahkaf 46:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/46:15.md) — وَوَصَّيْنَا

وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): Biz; insana, anne ve babasına ihsan etmesini tavsiye ettik. Annesi onu zahmetle taşıdı ve zahmetle doğurdu. Taşınması ve sütten kesilmesi otuz aydır. Nihayet erginlik çağına ulaşınca ve kırk yaşına varınca der ki: Rabbım bana; ana-babama verdiğin nimete şükretmemi ve senin hoşnud olacağın salih amel işlememi ilham et. Bana verdiğin gibi soyuma da salah ver. Doğrusu ben, Sana döndüm. Ve gerçekten ben, müslümanlardanım.

### [Zariyat 51:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/51:53.md) — أَتَوَاصَوْا

أَتَوَاصَوْا بِهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ طَاغُونَ

Meal (IK): Bunu birbirlerine tavsiye mi ettiler? Hayır, onlar; azgın birer topluluktu.

### [Beled 90:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/90:17.md) — وَتَوَاصَوْا

ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ

Meal (IK): Sonra da iman edenlerden, birbirine sabrı tavsiye, merhameti tavsiye edenlerden olmaktır.

### [Asr 103:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/ayet/103:3.md) — وَتَوَاصَوْا

إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ

Meal (IK): Ancak iman edenler ve salih amel işleyenler müstesnadır. Bir de birbirlerine hakkı tavsiye edenler ve sabrı tavsiye edenler

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp saklamaya yarayan ağaç dalı demektir. Çengel, bohça, dal anlamlarına gelmektedir. Bu kelime zamanla bir kimseyi birisine emanet etme anlamında vasiyet olarak kullanılmış. Bilhassa yetim küçük çocuğa bakan kimseye vasi denmiştir. Emretme, buyurma anlamında da kullanılmaya başlanmıştır. Burada vasiyetleşme sözünden birbirine emretmeden ziyade birbirlerini hakka davet etme anlamında kullanılmış olur. Bununla beraber her mümin diğer mümine emri bil maruf ve nehyi anil munker yapmakla mükelleftir. Dolayısıyla birbirlerine emrederler manası da verilebilir. Yalnız bugün çok yanlış anlaşılan bir hususa burada değinmek gerekir. Bu emir, hakta ittifak varsa yapılabilir. Mesela iki taraf da sigaranın kötü olduğunda ittifak ediyorlarsa birbirlerine sigarayı nehyedebilirler. Ama ihtilaf varsa herkes kendi içtihadına göre hareket edeceğinden biri diğerine benim içtihadıma göre hareket et, diyemez.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللفيف من حرف الصاد
ص و و، ص و ي، ص ي أ، ص أ ي، ص أ ص أ، ص ي ص، أ ص ي، و ص ي، و ص و ص مستعملات
صوو، صوي:
الصُّوِّة: حِجارةٌ كأنَّها علامات في الطريق، وتجمَعُ أصواء وصُوَى، قال: تَرَى أصواءَها مُتجاوراتٍ والصَاوي: اليابسُ من النَّخْلة، وقد صَوَتْ تَصوِي صوِيّاً وصَيّاً.
صيأ وصأي:
والصَاءُ، ممدود، الماءُ الذي يكون في السَّلَى كأنَّه الصَّديد.
وصَيَّأتَ رأسَكَ تَصييئاً أي غَسَلْتَه فلم تُنَقِّه، قال: يا لَعَبيد أَتَوا يَوماً مُصَيَّأةً وصاءَتِ الفَأرُ تَصيءُ صَيئاً أي صوتُها، وكذلك صِغار الطَّيرْ تَضيءُ، والسِّنَّوْرُ يَصيء، قال العجاج: لهُنَّ في شَباتِه صِئيُّ يعني مَخالبَ السِّنَّوْرِ.
والكِلابُ عند الوَجَع من الضَّرْب تَصيءُ.
والصِّئِيُّ بوزن فِعيل كلُّه بكسر الفاء لمكان الهمزة، لأنَّ العرب في بعض لُغاتِها يكسِرون الفاءَ في كُلِّ موضعُ عينهت حرفٌ من حروف الحَلْق نحو الضِّئينُ والبِعير والشِّهيد.
وناسٌ من أهل اليَمَن مما يلي الشِّحْرَ وعُمان يكسرون فاء فعيل كلَّه فيقولون: للكَثيرِ كِثير.
صأ صأ:
والصِّيصاءُ: ما حَشَفَ من التَّمْر فلم يُعقَدْ نَواه، وما كانَ من الحَبِّ لا لُبَّ له كحَبِّ البِطِّيخ والحَنظل وغيرِه، الواحدة صِيصاءة، فِعلالة، قال ذو الرُمّة:
بأعقارها القِرْدانُ هَزلَى كأنَّها		نوادِرُ صِيصاء الهَبيدِ المُحَطَّم.
وتقول للشِّيصِ من البُسرِ صِيصاءة.
والصَّأصَأة: تحريك الجِرْوِ عَيْنَه قبلَ التَّفقيح والتَّبصير.
ويقال: أَبَصْر وَصَأْصَأْتمُ.
صيص:
والصِّيصِيةُ: ما كان حِصْناً لكلِّ شيءٍ مثلَ صِيصِيةِ الثَّور وهو قَرْنه، وصِيْصِيَةُ الديك كأنّها مِخلَب في ساقِه.
وصِيصِيَة القوم: قلعَتُهم التي يتَحصَّنُون فيها كقِلاع اليهود من قُرَيْظةَ حيثُ أنزَلَهم اللهُ من صَياصيهم.
والصَّياصي: شَوْكُ النَّسّاجين، قال دُرَيْد: كوقع الصَّياصي في النَّسيج المُمَدَّدِ
أصي:
وأَصاةُ اللسان: حَصاتُه أي رَزانتُه، ويروَي لطَرَفة:
واِنَّ لِسانَ المرء ما لم تكن له		أصاةٌ على عَوْراتِه لـدَلـيلُ
ويُروَى: حَصاة. وطائر يُسَمِّيه أهل العراق: ابن آصَى، فَعْلَى وهو شبيه بالباشق، إلاّ أنّه أطول جناحاً وأخبث صيداً، وهو الحِدَأ.
وصي:
والوَصاة كالوَصِيّة.
والوِصايةُ مصدر الوَصيِّ، والفعل: أوصَيْتُ.
ووَصَّيتُه تَوصِيةً في المبالغة والكَثرة.
وأما الوَصِيَّةُ بعدَ الموت فالعالي من كلام العرب أوصَى ويجوز وَصَى. والوَصِيَّةُ: ما أوصَيْتَ به.
والوِصايةُ: فعِلُ الوَصِيِّ، وقد قيل: الوَصِيُّ الوِصايةُ.
واذا أطَاعَ المَرْعَى للسائمة فأصابَتْه رَغَداً قيل: وَصَى لها المَرْتَعُ يَصِي وَصْياً ووُصِياً، قال: فما جابَهَ المدْرى حدول وَصَى لها
وصوص:
الوَصواصُ: خَرْقٌ في السِّتْر ونحوُه على مقدار العَين يُنظَر منه، قال:
فَعَلْنَ وَصاوِصاً حَذَرَ الغَيارَى		الى مَن في الهَوادجِ والعيونِ
وانشد: في وَهَجانٍ يَلجُ الوَصواصا والاسْمُ منه الوِصواصُ.

##### Türkçe

باب **اللفيف** من حرف **الصاد**
**ص و و**، **ص و ي**، **ص ي أ**، **ص أ ي**، **ص أ ص أ**، **ص ي ص**، **أ ص ي**، **و ص ي**، **و ص و ص** kullanımdadırlar.

**صوو**، **صوي**:
**الصُّوِّة**: yoldaki alâmetler gibi olan taşlar; **أصواء** ve **صُوَى** olarak çoğul yapılır. Dedi ki: **تَرَى أصواءَها مُتجاوراتٍ**. Ve **الصَاوي**: hurma ağacının kurumuş olanı; ve **صَوَتْ** **تَصوِي** **صوِيّاً** ve **صَيّاً**.

**صيأ** و **صأي**:
Ve **الصَاءُ** (uzatmalı): **السَّلَى**’da bulunan, sanki irin gibi olan su.
Ve **وصَيَّأتَ رأسَكَ تَصييئاً** yani onu yıkadın da temizlemedin. Dedi ki: **يا لَعَبيد أَتَوا يَوماً مُصَيَّأةً**. Ve fare **صاءَتِ** **تَصيءُ** **صَيئاً** yani onun sesi; küçük kuşlar da aynı şekilde **تَضيءُ**; ve kedi **يَصيء**. **العجاج** dedi ki: **لهُنَّ في شَباتِه صِئيُّ**; yani kedinin pençeleri.
Ve köpekler, vuruştan olan ağrı sırasında **تَصيءُ**.
Ve **الصِّئِيُّ** **فِعيل** vezninde; hemze sebebiyle tamamı **الفاء**’ın kesresi iledir; çünkü Araplar bazı lehçelerinde, **عين**’i boğaz harflerinden bir harf olan her yerde **الفاء**’ı kesrelerler; **الضِّئينُ** ve **البِعير** ve **الشِّهيد** gibi.
Ve Yemen ehlinden, **الشِّحْرَ** ve Umman tarafına bitişik olanlardan bir topluluk, **فعيل**’in **فاء**’ını tamamıyla kesreler; böylece **للكَثيرِ كِثير** derler.

**صأ صأ**:
Ve **الصِّيصاءُ**: hurmadan, çekirdeği bağlanmamış olan **حَشَفَ**; ve **الحَبِّ**den içi olmayan, karpuz ve **الحَنظل** tohumu ve başkası gibi olan; tekili **صِيصاءة**; **فِعلالة**. **ذو الرُمّة** dedi ki:
**بأعقارها القِرْدانُ هَزلَى كأنَّها		نوادِرُ صِيصاء الهَبيدِ المُحَطَّم.**
Ve **البُسرِ**den olan **الشِّيصِ** için **صِيصاءة** dersin.
Ve **الصَّأصَأة**: yavru köpeğin, gözünü **التَّفقيح** ve **التَّبصير**den önce oynatmasıdır.
Ve “**أَبَصْر وَصَأْصَأْتمُ**” denir.

**صيص**:
Ve **الصِّيصِيةُ**: her şey için bir kale olan şey; öküzün **صِيصِية**’si ki o onun boynuzudur; ve horozun **صِيْصِيَةُ**’si, sanki bacağında bir pençe gibidir.
Ve kavmin **صِيصِيَة**’si: içinde korundukları kaleleri; **قُرَيْظةَ**’dan Yahudilerin kaleleri gibi; Allah’ın onları **صَياصيهم**’den indirdiği yer.
Ve **الصَّياصي**: dokumacıların dikenleri. **دُرَيْد** dedi ki: **كوقع الصَّياصي في النَّسيج المُمَدَّدِ**

**أصي**:
Ve dilin **أَصاةُ**’si: onun **حَصاتُه**’si, yani onun ağırbaşlılığıdır. **طَرَفة**’den rivayet olunur:
**واِنَّ لِسانَ المرء ما لم تكن له		أصاةٌ على عَوْراتِه لـدَلـيلُ**
Ve **حَصاة** diye rivayet olunur. Ve Irak ehlinin adlandırdığı bir kuş: **ابن آصَى**; **فَعْلَى** (vezninde); **الباشق**’a benzer, ancak kanadı daha uzundur ve avı daha habistir; o **الحِدَأ**’dır.

**وصي**:
Ve **الوَصاة**: **الوَصِيّة** gibidir.
Ve **الوِصايةُ**: **الوَصيِّ**’nin mastarıdır; fiil: **أوصَيْتُ**.
Ve **ووَصَّيتُه تَوصِيةً**: mübalağa ve çoklukta.
Ölümden sonraki **الوَصِيَّةُ**’ye gelince: Arapların sözünün yükseği **أوصَى**’dır; **وَصَى** da caizdir. Ve **الوَصِيَّةُ**: kendisiyle vasiyet ettiğin şeydir.
Ve **الوِصايةُ**: **الوَصِيِّ**’nin fiilidir; ve “**الوَصِيُّ الوِصايةُ**” denilmiştir.
Ve otlak, otlayan hayvanlara itaat edip de ona bolluk isabet ederse “mera onun için **وَصَى** etti; **يَصِي** **وَصْياً** ve **وُصِياً**” denir. Dedi ki: **فما جابَهَ المدْرى حدول وَصَى لها**

**وصوص**:
**الوَصواصُ**: perde ve benzerinde, göz miktarınca olan, ondan bakılan bir yırtıktır. Dedi ki:
**فَعَلْنَ وَصاوِصاً حَذَرَ الغَيارَى		الى مَن في الهَوادجِ والعيونِ**
Ve şu beyit okunmuştur: **في وَهَجانٍ يَلجُ الوَصواصا**. Ve bunun ismi **الوِصواصُ**’tur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: وصى

أوْصَيْتُ له بشيء، وأوْصَيْتُ إليه، إذا جعلته وَصِيَّكَ. والاسم الوِصايَةُ والوَصايَةُ. وأوْصَيْتُهُ ووَصَّيْتُهُ أيضاً تَوْصِيَةً بمعنًى. والاسمُ: الوَصاةُ. وتَواصى القوم، أي أوْصى بعضُهم بعضاً. وفي الحديث: "اسْتَوْصوا بالنساء خيراً فإنهنَّ عندكم عَوانٍ". ووَصَيْتُ الشيء بكذا، إذا وصَلْتَهُ. قال ذو الرمَّة:
نصي الليلَ بالأيام حتَّى صَلاتُنامُقاسَمةٌ يشتقُّ أنْصافَها السَفْرُ
وأرضٌ واصِيَةٌ: متَّصلة النبات. وقد وَصَتِ الأرضُ، إذا اتَّصل نبتها. وربَّما قالوا: تَواصى النبتُ، إذا اتَّصل. وهو نبتٌ واصٍ.

##### Türkçe

**أوْصَيْتُ** ona bir şey ile vasiyet ettim; ve **أوْصَيْتُ** ona (şunu) tevdi ettim; onu senin **وَصِيَّكَ** (vasin) kıldığın zaman. İsim: **الوِصايَةُ** ve **الوَصايَةُ**.

Ve **أوْصَيْتُهُ** ve **وَصَّيْتُهُ** da, anlamca **تَوْصِيَةً** (olarak). İsim: **الوَصاةُ**.

Ve kavim **تَواصى** etti; yani onların bazısı bazısına **أوْصى** etti.

Hadiste: “**اسْتَوْصوا بالنساء خيراً فإنهنَّ عندكم عَوانٍ**”.

Ve **وَصَيْتُ** şeyi şununla (şöyle) yaptım; onu **وصَلْتَهُ** (birleştirdiğin) zaman. ذو الرمَّة dedi ki:
نصي الليلَ بالأيام حتَّى صَلاتُنامُقاسَمةٌ يشتقُّ أنْصافَها السَفْرُ

Ve **أرضٌ واصِيَةٌ**: bitkisi bitişik (olan). Ve yer **وَصَتِ**; bitkisi bitişik olduğu zaman. Ve belki dediler: bitki **تَواصى** etti; bitişik olduğu zaman. Ve o, **نبتٌ واصٍ** (bitişik bitki)dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والصاد وما يثلثهما)
(وصع) الواو والصاد والعين: كلمة واحدة، هي الوَصَْع: طائر صغيرٌ. وفي الحديث: "إنَّ إسرافِيلَ يتواضَعُ لله حتَّى يَصِيرَ مثل الوَصَْع([1])".
(وصف) الواو والصاد والفاء: أصلٌ واحد، هو تحْليَةُ الشَّيء. ووصَفْتُه أصِفُه وَصْفاً. والصِّفَة: الأمَارة اللاَّزِمةُ للشّيء، كما يقال وَزَنتُه وَزْناً، والزِّنَة: قَدْرُ الشَّيء. يقال اتَّصَفَ الشَّيءُ في عَينِ النّاظر: احتَملَ أن يُوصَف.
وأمَّا قولُهم: وصَفَت النّاقةُ وُصوفاً، إذا أجادت السّيرَ فهو [من قولهم] للخـادم وصيف، وللخادمة وصيفة. ويقال أوْصَفَت الجاريةُ؛ لأنَّهما يُوصَفان عند البَيع.
(وصل) الواو والصاد واللام: أصلٌ واحد يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيءٍ حَتَّى يَعْلَقَه. ووَصَلْتُه به وَصْلاً. والوَصل: ضِدّ الهِجْران. ومَوْصِلُ البعير: ما بين عَجُزِه وفَخذه. والواصِلَة في الحديث: التي تَصِلُ شَعْرَها بشعرٍ آخَرَ زُوراً. ويقول وصَلْتُ الشّيء وصلاً، والموصول به وِصْلٌ بكسر الواو.
ومن الباب الوَصِيلة: العِمارة والخِصْب. لأنَّها تَصِلُ النّاسَ بعضَهم ببعض، وإذا أجْدَبوا تفَرَّقُوا. والوَصيلة: الأرض الواسعة، كأنَّها وُصِلَت فلا تَنقطِع. أمَّا الوَصِيلة من الغَنَم في قوله تعالى: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103]....([2])
(وصم) الواو والصاد والميم: أصلٌ صحيح يدلُّ على كَسْرٍ وضَعْف. ووجد توصيماً في جَسدِه، أي تكسيراً وفَترةً وكَسَلاً. قال:
وإذا رُمْتَ رَحيلاً فارتحِلْ *** واعصِ ما يأمُرُ توصيمُ الكَسَلْ([3])والوَصْم: الصَّدعُ غَير بائن. يقال: أصابَ القناةَ وَصْمٌ.
ويُحمَل على هذا فيقال للعار والعَيب: وَصْم. قال:
فإنْ تك جَرْمٌ ذاتَ وصمٍ فإنّنا *** دَلَفْنا إلى جرمٍ بِألأَمَ من جَرمِ([4])
(وصي) الواو والصاد والحرف المعتلّ: أصلٌ يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء. ووَصَيْتُ الشَّيءَ: وصَلْتُه. ويقال: وطِئْنا أرضاً واصيةً، أي إنَّ نَبتَها متَّصلٌ قد امتلأَتْ منه. ووَصَيْتُ اللّيلَةَ باليوم: وصَلْتُها، وذلك في عملٍ تَعمَلُه. والوصِيَّة من هذا القياس، كأنّه كلامٌ يُوصَى أي يُوصَل. يقال: وصَّيْتُه توصيةً، وأوصَيْتُه إيصاء.
(وصب) الواو والصاد والباء: كلمةٌ تدلُّ على دَوامِ شيء. ووَصَبَ الشَّيءُ وصوباً: دام. ووَصَبَ الدِّينُ: وَجَب. ومَفَازةٌ واصِبة: بعيدةٌ لا غايةَ لها. وفي كتاب الله تعالى: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9]، أي دائم. والوَصَب: المرضُ المُلازم الدَّائم. رجلٌ وصِبٌ ومُوَصَّبٌ: دائم الأوصاب.
(وصد) الواو والصاد والدال: أصلٌ يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيء. وأوصَدْتُ البابَ: أغْلَقْتُهُ. والوَصيد: النَّبْت المتقارِبُ الأصول. والوصيد: الفِناء لاتِّصاله بالرَّبع. والمُوصَد: المُطْبَق. وقال تعالى: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8].
(وصر) الواو والصاد والراء: كلمةٌ واحدة. قال الخليل: الوَصِيرة: الصّكّ. ويقال الوِصْر: السِّجِلُّ يكتُبه الملك لِمَنْ يُقْطِعُه([5]). وفي بعض الحديث: "إنَّ هذا اشتَرَى مِنِّي أرضاً وقَبَضَ مِنِّي وِصْرَها، فلا هو يردُّ([6]) عَلَيَّ الوِصْر ولا يعطيني الثمن".
---------------------__
([1]) في اللسان: "إن العرش على منكب إسرافيل، وإنه ليتواضع لله حتى يصير مثل الوصع. يروى بفتح الصاد وسكونها".
([2]) كذا وردت العبارة مبتورة في الأصل. وفي المجمل: "والوصيلة من الغنم كانوا... هم الشاة ذكرا قالوا: هذا لآلهتنا، فيقربونه، فإذا ولدها ذكرا وأنثى قالوا: وصلت... ها من أجلها" الكتابة مبتورة في المجمل أيضاً.
([3]) للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (وصم).
([4]) أنشده في المجمل واللسان (وصم).
([5]) ذكر في اللسان "الوصير" و"الوصر" وقال: "كلتاهما فارسية معربة".
([6]) في الأصل: "يرد" صوابه من المجمل واللسان. ولفظ المجمل: "فهو لا يرد عليَّ الوصر ولا يعطيني الثمن" ولفظ اللسان: فلا هو يعطيني الثمن ولا هو يرد الوصر".

ـ

##### Türkçe

(وav ve **صاد** ve onların üçüncüsü olanlar babı)

(**وصع**) **الواو** ve **الصاد** ve **العين**: tek bir kelimedir; o da **الوَصَْع**’dır: küçük bir kuştur. Hadiste: “Şüphesiz **إسرافيل** Allah için tevazu gösterir; nihayet **الوَصَْع** gibi olur([1]).”

(**وصف**) **الواو** ve **الصاد** ve **الفاء**: tek bir asıldır; o, şeyin süslenmesidir. Ve onu vasfettim; onu vasfederim; vasfetme olarak. Ve **الصِّفَة**: şey için lâzım olan alâmettir; nitekim “onu tarttım, tartma olarak” denir; ve **الزِّنَة**: şeyin miktarıdır. Denir ki: şey, bakanın gözünde **اتَّصَفَ** etti: vasfedilmeye ihtimal taşıdı.
Ama onların sözü: deve **وصَفَت** **وُصوفاً**, eğer yürüyüşü güzel yaptıysa; o, [onların sözünden] hizmetkâr için **وصيف**, hizmetçi kadın için **وصيفة**’dir. Ve denir: câriye **أوْصَفَت**; çünkü ikisi satışta vasfedilirler.

(**وصل**) **الواو** ve **الصاد** ve **اللام**: tek bir asıldır; bir şeyi bir şeye katmayı gösterir; ta ki onu yapıştırsın. Ve onu onunla birleştirdim; birleştirme olarak. Ve **الوَصل**: **الهِجْران**’ın zıddıdır. Ve devenin **مَوْصِلُ**’i: sağrısı ile uyluğu arasıdır. Ve hadiste **الواصِلَة**: saçını başka bir saçla yalan olarak birleştiren kadındır. Ve “şeyi birleştirdim, birleştirme olarak” der; ve onunla birleştirilen **وِصْلٌ**’dür; **الواو**’nun kesresiyle.
Babdan **الوَصِيلة**: imar ve bolluktur. Çünkü o, insanları birbirine bağlar; kuraklık ettiklerinde ayrılırlar. Ve **الوَصيلة**: geniş arazidir; sanki birleştirilmiş de kesilmez. Ama koyundan **الوَصِيلة**, Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103] içindedir....([2])

(**وصم**) **الواو** ve **الصاد** ve **الميم**: sahih bir asıldır; kırılma ve zayıflığa delâlet eder. Ve bedeninde **توصيماً** buldu; yani kırıp dökme ve gevşeklik ve tembellik. Dedi ki:
وإذا رُمْتَ رَحيلاً فارتحِلْ *** واعصِ ما يأمُرُ توصيمُ الكَسَلْ([3])
Ve **الوَصْم**: belirgin olmayan çatlağıdır. Denir: mızrağa **وَصْمٌ** isabet etti.
Ve bunun üzerine taşınır da ayıp ve kusur için **وَصْم** denir. Dedi ki:
فإنْ تك جَرْمٌ ذاتَ وصمٍ فإنّنا *** دَلَفْنا إلى جرمٍ بِألأَمَ من جَرمِ([4])

(**وصي**) **الواو** ve **الصاد** ve illetli harf: bir asıldır; bir şeyi bir şeye birleştirmeye delâlet eder. Ve **وَصَيْتُ** şeyi: onu birleştirdim. Ve denir: **واصيةً** bir yere bastık; yani bitkisi bitişik, ondan dolmuştur. Ve geceyi gündüze **وَصَيْتُ**: onu birleştirdim; bu, yaptığın bir iştedir. Ve **الوصِيَّة** bu kıyastandır; sanki o, **يُوصَى** yani **يُوصَل** olan bir sözdür. Denir: onu **وصَّيْتُ**; tavsiye etme olarak; ve onu **أوصَيْتُ**; îsâ’ olarak.

(**وصب**) **الواو** ve **الصاد** ve **الباء**: bir kelimedir; bir şeyin devamına delâlet eder. Ve şey **وَصَبَ** **وصوباً**: devam etti. Ve din **وَصَبَ**: vacip oldu. Ve **واصِبة** bir çöl: uzak, sonu olmayan. Ve Yüce Allah’ın kitabında: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9], yani daim. Ve **الوَصَب**: lâzım olan daim hastalıktır. **وصِبٌ** ve **مُوَصَّبٌ** bir adam: sürekli ağrıları olan.

(**وصد**) **الواو** ve **الصاد** ve **الدال**: bir asıldır; bir şeyi bir şeye katmaya delâlet eder. Ve kapıyı **أوصَدْتُ**: onu kapattım. Ve **الوَصيد**: kökleri birbirine yakın bitkidir. Ve **الوصيد**: avlu; konak yerine bitişik oluşundan dolayı. Ve **المُوصَد**: kapatılıp örtülmüş olan. Ve Yüce Allah dedi: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8].

(**وصر**) **الواو** ve **الصاد** ve **الراء**: tek bir kelimedir. **الخليل** dedi: **الوَصِيرة**: senettir. Ve **الوِصْر** denir: hükümdarın, kendisine iktâ verdiği kimse için yazdığı sicildir([5]). Bazı hadiste: “Şüphesiz bu, benden bir arazi satın aldı ve benden onun **وِصْرَ**’ını teslim aldı; artık ne **الوِصْر**’ı bana geri çeviriyor([6]) ne de bana bedeli veriyor.”

---------------------__
([1]) Lisân’da: “Şüphesiz arş **إسرافيل**’in omzu üzerindedir; ve o, Allah için tevazu gösterir; nihayet **الوصع** gibi olur. **الصاد**’ın fethasıyla ve sükûnu ile rivayet edilir.”
([2]) İbare asılda böyle kopuk olarak geldi. Ve **المجمل**’de: “Ve koyundan **الوصيلة**; onlar... koyun erkek doğurursa dediler: bu ilâhlarımız içindir; onu kurban ederler; eğer erkek ve dişi doğurursa dediler: **وصلت**... onu onun sebebiyle” yazı **المجمل**’de de kopuktur.
([3]) **لبيد**’indir; divanında 12, 1881 baskısı; ve Lisân (**وصم**).
([4]) **المجمل** ve Lisân (**وصم**)’da okuttu.
([5]) Lisân’da “**الوصير**” ve “**الوصر**” zikretti ve dedi: “İkisi de Arapçalaştırılmış Farsçadır.”
([6]) Asılda: “**يرد**”; doğrusu **المجمل** ve Lisân’dandır. **المجمل** lafzı: “Artık o, **الوصر**’ı bana geri çevirmiyor ve bana bedeli vermiyor”; Lisân lafzı: “Artık ne bana bedeli veriyor ne de **الوصر**’ı geri çeviriyor.”

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: وصى

- الوصية: التقدم إلى الغير بما يعمل به مقترنا بوعظ من قولهم: أرض واصية: متصلة النبات، ويقال: أوصاه ووصاه. قال تعالى: ﴿ووصى بها إبراهيم بنيه ويعقوب﴾ [البقرة/132] وقرئ: ﴿وأوصى﴾ (وهي قراءة نافع وابن عامر وأبي جعفر. الإتحاف ص 148) قال الله عز وجل: ﴿ولقد وصينا الذين أوتوا الكتاب﴾ [النساء/131]، ﴿ووصينا الإنسان﴾ [العنكبوت/8]، ﴿يوصيكم الله في أولادكم﴾ [النساء/11]، ﴿من بعد وصية يوصى بها﴾ [النساء/12]، ﴿حين الوصية اثنان﴾ [المائدة/106]، ووصى: أنشأ فضله، وتواصى القوم: إذا أوصى بعضهم إلى بعض. قال تعالى: ﴿وتواصوا بالحق وتواصوا بالصبر﴾ [العصر/3]، ﴿أتواصوا به بل هم قوم طاغون﴾ [الذاريات/53].

##### Türkçe

- **الوصية**: başkasına, kendisiyle amel edilecek şey hususunda, bir sözlü öğütle birlikte bitişik olarak önden gitmektir; onların “**أرض واصية**: bitkisi bitişik (sık) olan” sözlerinden. Ve denilir: **أوصاه** ve **وصاه**. Yüce Allah dedi: ﴿ووصى بها إبراهيم بنيه ويعقوب﴾ [البقرة/132] ve şöyle okunmuştur: ﴿وأوصى﴾ (ve bu, Nâfi‘in, İbn ‘Âmir’in ve Ebû Ca‘fer’in kıraatidir. الإتحاف s. 148). Aziz ve Celil Allah dedi: ﴿ولقد وصينا الذين أوتوا الكتاب﴾ [النساء/131]، ﴿ووصينا الإنسان﴾ [العنكبوت/8]، ﴿يوصيكم الله في أولادكم﴾ [النساء/11]، ﴿من بعد وصية يوصى بها﴾ [النساء/12]، ﴿حين الوصية اثنان﴾ [المائدة/106]، ve **وصى**: faziletini inşa etti. Ve **تواصى القوم**: eğer onların bazısı bazısına vasiyet ettiyse. Yüce Allah dedi: ﴿وتواصوا بالحق وتواصوا بالصبر﴾ [العصر/3]، ﴿أتواصوا به بل هم قوم طاغون﴾ [الذاريات/53].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ص ي
وصى الشيء بالشيء‏:‏ وصله به‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ نصى الليل بالأيام حتى صلاتنا مقاسمة يشتق أنصافها السّفر ووصى النبت‏:‏ اتصل وكثر‏.‏
وأرض واصيةٌ النبات‏.‏
وواصى البلد البلد‏:‏ واصله‏.‏
وأوصيت إلى زيد لعمرو بكذا ووصّيت وهذا وصيّي وهم أوصيائي وهذه وصيّتي ووصاتي وقبل الوصيّ وصايته وهي مصدر الوصيّ‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أوصيك بتقوى الله ‏"‏ ووصّى بها إبراهيم بنيه ‏"‏ ووصيتك بفلان أن تبره وبأرضي أن تعمرها‏.‏
واستوص بفلان خيراً‏.‏

##### Türkçe

و ص ي
**وصى الشيء بالشيء**: onu onunla birleştirdi.
ذو الرمة dedi ki:
**نصى الليل بالأيام حتى صلاتنا مقاسمة يشتق أنصافها السّفر**
Ve **وصى النبت**: bitişti ve çoğaldı.
Ve bitkisi **واصيةٌ** olan bir yer.
Ve **واصى البلد البلد**: onu ona bitiştirdi.
Ve “Şu hususta, Amr için Zeyd’e vasiyet ettim” ve “vasiyet ettim”; “bu benim **وصيّي**’mdir”; “onlar benim **أوصيائي**’mdir”; “bu benim **وصيّتي**’mdir” ve **وصاتي**; ve **الوصيّ**’nin kabulü: onun **وصايته**’si; ve o, **الوصيّ**’nin masdarıdır.
Mecazdan: “Sana Allah’ın takvâsını **أوصيك**” ve “İbrahim onu oğullarına **وصّى**” ve “Sana falan kimseyi, ona iyilik etmeni; ve arazimi, onu imar etmeni vasiyet ettim.”
Ve “Falan kimse hakkında hayırla **استوص**.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَوْصى الرجلَ ووَصَّاه: عَهِدَ إِليه؛ قال رؤبة:
وَصَّانيَ العجاجُ فيما وَصَّني
أَراد: فيما وَصَّاني، فحذف اللام للقافية. وأَوْصَيْتُ له بشيءٍ وأَوْصَيْتُ إِليه إِذا جعلتَه وَصِيَّكَ. وأَوْصَيْتُه ووَصَّيْته إِيصاء وتَوْصِيةً بمعنى. وتَواصي القومُ أَي أَوْصى بعضهم بعضاً. وفي الحديث: اسْتَوْصُوا بالنساءِ خيراً فإِنَّهن عندكم عَوانٍ، والاسم الوَصاةُ والوَصايةُ والوِصايةُ. والوصِيَّةُ أَيضاً: ما أَوْصَيْتَ به. والوَصِيُّ: الذي يُوصي والذي يُوصى له، وهو من الأَضداد. ابن سيده: الوَصِيُّ المُوصي والمُوصى، والأُنثى وَصِيٌّ، وجمعُهما جميعاً أَوْصِياء، ومن العرب من لا يُثني الوَصِيَّ ولا يجمعه. الليث: الوَصاة كالوَصِيَّة؛ وأَنشد: أَلا مَنْ مُبْلِغٌ عَني يَزيداً
وَصاةً مِنْ أَخي ثِقةٍ وَدُودِ
يقال: وَصِيٌّ بَيِّنُ الوَصاية. والوَصِيَّةُ: ما أَوْصَيْتَ به، وسميت وَصِيَّةً لاتصالها بأَمر الميت، وقيل لعلي، عليه السلام، وصِيٌّ لاتصال نَسَبِه وسَبَبه وسَمْته بنسب سيدنا رسول الله،صلى الله عليه وسلم، وسَبَبه وسَمْته؛ قلت: كرَّم الله وجه أَمير المؤمنين عليّ وسلَّم عليه، هذه صفاته عند السلف الصالح، رضي الله عنهم، ويقول فيه غيرهم: لولا دُعابةٌ فيه؛ وقول كثير:
تُخَبِّرُ مَنْ لاقَيْتَ أَنك عائذٌ،
بلِ العائذُ المَحْبُوسُ في سِجْنِ عارِمِ
وصِيُّ النبيِّ المصطَفى وابنُ عَمِّهِ،
وفَكَّاكُ أَغْلالٍ وقاضي مَغارِمِ
إِنما أَراد ابنَ وَصِيِّ النبي وابنَ ابنِ عمه، وهو الحسن ابن علي أَو الحسين بن علي، رضي الله عنهم، فأَقام الوَصِيُّ مُقامَهما، أَلا ترى أَن عليّاً، رضي الله عنه، لم يكن في سِجْن عارم ولا سُجِنَ قط؟ قال ابن سيده: أَنبأَنا بذلك أَبو العلاءِ عن أَبي علي الفارسي والأَشهر أَنه محمد بن الحنفية، رضي الله عنه، جبَسه عبدُ الله بن الزبير في سجن عارم، والقصيدة في شعر كثير مشهورة، والممدوح بها محمد بن الحنفية، قال: ومثله قول الآخر:
صَبِّحْنَ من كاظِمة الحِصْنَ الخَرِبْ،
يَحْمِلْنَ عَبَّاسَ بنَ عبدِ المُطَّلِبْ
إِنما أَراد: يحملن ابن عباس، ويروى: الخُصَّ الخَرِبْ. وقوله عز وجل: يُوصِيكم اللهُ في أَولادكم؛ معناه يَفْرِضُ عليكم لأَن الوَصِيَّةَ من الله إِنما هي فَرْض، والدليل على ذلك قوله تعالى: ولا تَقْتُلوا النفسَ التي حرَّم اللهُ إِلا بالحقّ ذلكم وَصَّاكم به؛ وهذا من الفرض المحكم علينا. وقوله تعالى: أَتَواصَوا به؛ قال أَبو منصور: أَي أَوْصى أَوَّلُهم آخرَهم، والأَلف أَلف استفهام، ومعناها التوبيخ. وتَواصَوْا: أَوْصى بعضهم بعضاً. ووصَى الرجلَ وَصْياً: وصَلَه. ووَصَى الشيءَ بغيره وَصْياً: وصَلَه. أَبو عبيد: وصَيْتُ الشيءَ ووَصَلْته سواء؛ قال ذو الرمة: نَصِي الليلَ بالأَيَّامِ، حتى صَلاتُنا
مُقاسَمةٌ يَشْتَقُّ أَنْصافَها السَّفْرُ
يقول: رجع صلاتُنا من أَربعة إِلى اثنين في أَسفارنا لحال السفر. وفلاةٌ واصيةٌ: تتصل بفَلاة أُخرى؛ قال ذو الرمة:
بَيْنَ الرَّجا والرَّجا مِنْ جَنْبِ واصِيةٍ
يَهْماء، خابطُها بالخَوْفِ مَعْكومُ
قال الأَصمعي: وَصَى الشيءُ يَصي إِذا اتصل، ووَصاه غيره يَصِيه: وصَله. ابن الأَعرابي: الوَصِيُّ النبات المُلْتَفُّ، وإِذا أَطاع المَرْتَعُ للسائمة فأَصابته رَغَداً قيل أَوْصى لها المرتع يَصي وَصْياً. وأَرض واصيةٌ: متصلة النبات إِذا اتَّصل نَبْتها، وربما قالوا تَواصى النبتُ إِذا اتصل، وهو نبت واصٍ؛ وأَنشد ابن بري للراجز:
يا رُبَّ شاةٍ شاصِ
في رَبْرَبٍ خِماصِ
يأْكُلنَ من قُرّاصِ،
وحَمَصِيصٍ واصِ
وأَنشد آخر:
لها مُوفِدٌ وَفَّاهُ واصٍ كأَنه
زَرابِيُّ قَيْلٍ، قد تُحوميَ، مُبْهَم
المُوفِدُ: السَّنامُ، والقَيْلُ: المَلِكُ؛ وقال طرفة:
يَرْعَيْنَ وَسْمِيّاً وَصَى نَبْتُه،
فانْطَلَقَ اللوْنُ ودَقَّ الكُشُوحْ
يقال منه: أَوْصَيْتُ أَي دخلت في الواصي. ووَصَتِ الأَرضُ وَصْياً ووُصِيّاً ووَصاءً ووَصاةً؛ الأَخيرة نادرة حكاها أَبو حنيفة، كلُّ ذلك: اتصل نباتُها بعضُه ببعض، وهي واصِيةٌ؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: أَهْلُ الغِنَى والجُرْدِ والدِّلاصِ
والجُودِ، وصَّاهمْ بذاكَ الواصي
أَراد: الجُودِ الواصي أَي المُتَّصِل؛ يقول: الجُودُ وصّاهم بأَن يُدِيموه أَي الجُود الواصي وصَّاهم بذلك؛ قال ابن سيده: وقد يكون الواصي هنا اسم الفاعل من أَوْصى، على حذف الزائد أَو على النسب، فيكون مَرْفوعَ الموضع بأَوْصَى
(* قوله «بأوصى» كذا بالأصل تبعاً للمحكم.) لا مَجرُورَه
على أَن يكون نعتاً للجود، كما يكون في القول الأَول. ووَصَيْتُ الشيءَ بكذا وكذا إِذا وصلته به؛ وأَنشد بيت ذي الرمة:
نَصِي الليلَ بالأَيام
والوَصى والوَصيُّ جميعاً: جَرائد النخل التي يُحْزَمُ بها، وقيل: هي من الفَسِيل خاصة، وواحدتها وَصاةٌ ووَصِيَّةٌ. ويَوَصَّى: طائر قيل هو الباشَقُ، وقيل: هو الحُرُّ، عراقية ليست من أَبنية العرب.

##### Türkçe

**أَوْصى** adamı ve **وَصَّاه**: ona ahdetti (vasiyet etti); Rü’be dedi ki:

وَصَّانيَ العجاجُ فيما وَصَّني

İstediği: **فيما وَصَّاني**; kafiyeden dolayı **اللام**’ı hazfetti. Ve **أَوْصَيْتُ له** bir şey ile; ve **أَوْصَيْتُ إِليه**: onu senin **وَصِيّ**’in kıldığın zaman. Ve **أَوْصَيْتُه** ve **وَصَّيْته**: **إِيصاء** ve **تَوْصِيةً** (olarak), (aynı) anlamdadır. Ve **تَواصي** kavim: yani onların bazısı bazısına **أَوْصى** etti. Hadiste:

**اسْتَوْصُوا بالنساءِ خيراً**; çünkü onlar sizin yanınızda **عَوانٍ**’dır; isim: **الوَصاةُ** ve **الوَصايةُ** ve **الوِصايةُ**. Ve **الوصِيَّةُ** dahi: senin **أَوْصَيْتَ** ettiğin şeydir. Ve **الوَصِيُّ**: **يُوصي** eden ve kendisine **يُوصى** edilen; o, zıt anlamlılardandır. İbn Sîde: **الوَصِيُّ**: **المُوصي** ve **المُوصى**; dişisi **وَصِيٌّ**; ikisinin de cem‘i: hepsi birlikte **أَوْصِياء**; Araplardan kimi **الوَصِيَّ**’yi tesniye etmez ve onu cem‘ etmez. Leys: **الوَصاة** **كالوَصِيَّة** gibidir; ve inşad etti:

أَلا مَنْ مُبْلِغٌ عَني يَزيداً
وَصاةً مِنْ أَخي ثِقةٍ وَدُودِ

Denir: **وَصِيٌّ**: **بَيِّنُ الوَصاية**. Ve **الوَصِيَّةُ**: senin **أَوْصَيْتَ** ettiğin şeydir; ve ona **وَصِيَّةً** adı verildi, ölünün işiyle bağlantılı oluşundan dolayı; ve Ali’ye, عليه السلام, **وصِيٌّ** denildi, nesebinin ve sebebinin ve simasının, efendimiz Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, nesebi ve sebebi ve simasıyla bağlantılı oluşundan dolayı; dedim: Müminlerin emîri Ali’nin yüzünü Allah keremli kılsın ve ona selâm etsin; bunlar, selef-i sâlih katında onun sıfatlarıdır, Allah onlardan razı olsun; başkaları ise onun hakkında şöyle der: onda bir **دُعابةٌ** olmasaydı; ve Kesîr’in sözü:

تُخَبِّرُ مَنْ لاقَيْتَ أَنك عائذٌ،
بلِ العائذُ المَحْبُوسُ في سِجْنِ عارِمِ
وصِيُّ النبيِّ المصطَفى وابنُ عَمِّهِ،
وفَكَّاكُ أَغْلالٍ وقاضي مَغارِمِ

Ancak muradı: peygamberin **وَصِيّ**’sinin oğlu ve amcaoğlunun oğlunun oğlu; o da Ali’nin oğlu Hasan yahut Ali’nin oğlu Hüseyin’dir, Allah onlardan razı olsun; böylece **الوَصِيُّ**’yi onların yerine ikame etti; görmüyor musun ki Ali, Allah ondan razı olsun, **سِجْن عارم**’de değildi ve asla hapsedilmedi? İbn Sîde dedi: bunu bize Ebü’l-Alâ, Ebû Ali el-Fârisî’den haber verdi; ve daha meşhur olan: onun Muhammed b. el-Hanefiyye olduğudur, Allah ondan razı olsun; Abdullah b. ez-Zübeyr onu **سجن عارم**’de hapsetti; kaside Kesîr’in şiirinde meşhurdur; onunla övülen Muhammed b. el-Hanefiyye’dir. Dedi: bunun benzeri, başkasının sözü:

صَبِّحْنَ من كاظِمة الحِصْنَ الخَرِبْ،
يَحْمِلْنَ عَبَّاسَ بنَ عبدِ المُطَّلِبْ

Ancak muradı: İbn Abbâs’ı taşırlar; ve şöyle rivayet olunur: **الخُصَّ الخَرِبْ**. Ve O’nun عز وجل sözü:

**يُوصِيكم اللهُ في أَولادكم**

Manası: size farz kılar; çünkü Allah’tan olan **الوَصِيَّةَ** ancak farzdır; bunun delili, yüce sözüdür:

**ولا تَقْتُلوا النفسَ التي حرَّم اللهُ إِلا بالحقّ ذلكم وَصَّاكم به**

Bu, bize karşı farz kılınmış muhkemdendir. Ve yüce sözü:

**أَتَواصَوا به**

Ebû Mansûr dedi: yani onların ilki, onların sonuna **أَوْصى** etti; ve **الأَلف** istifham **أَلف**’ıdır; manası azarlamadır. Ve **تَواصَوْا**: bazısı bazısına **أَوْصى** etti. Ve **وصَى** adamı **وَصْياً**: onu birleştirdi. Ve **وَصَى** şeyi başkasıyla **وَصْياً**: onu birleştirdi. Ebû Ubeyd: **وصَيْتُ** şeyi ve onu **وَصَلْتُ** eşittir; Zü’r-Rumme dedi ki:

نَصِي الليلَ بالأَيَّامِ، حتى صَلاتُنا
مُقاسَمةٌ يَشْتَقُّ أَنْصافَها السَّفْرُ

Der ki: seferlerimizde yolculuk hâlinden dolayı namazımız dörtten ikiye döndü. Ve **فلاةٌ واصيةٌ**: başka bir **فلاة** ile birleşir; Zü’r-Rumme dedi ki:

بَيْنَ الرَّجا والرَّجا مِنْ جَنْبِ واصِيةٍ
يَهْماء، خابطُها بالخَوْفِ مَعْكومُ

Asmaî dedi: **وَصَى** şey **يَصي**: birleştiği zaman; ve başkası onu **وَصاه** **يَصِيه**: onu birleştirdi. İbnü’l-A‘râbî: **الوَصِيُّ**: birbirine girmiş (sık) bitkidir; ve otlak, otlayan hayvana itaat edip ona bolluk isabet ettiği zaman: otlak onun için **أَوْصى** etti denir; **يَصي وَصْياً**. Ve **أَرض واصيةٌ**: bitkisi birleşik olan; **نَبْتها** birleştiği zaman; bazen “**تَواصى** bitki” derler, birleştiği zaman; o, **نبت واصٍ**’dır; ve İbn Berrî, recez söyleyenden inşad etti:

يا رُبَّ شاةٍ شاصِ
في رَبْرَبٍ خِماصِ
يأْكُلنَ من قُرّاصِ،
وحَمَصِيصٍ واصِ

Ve bir başkası inşad etti:

لها مُوفِدٌ وَفَّاهُ واصٍ كأَنه
زَرابِيُّ قَيْلٍ، قد تُحوميَ، مُبْهَم

**المُوفِدُ**: hörgüçtür; **القَيْلُ**: meliktir. Ve Tarafe dedi:

يَرْعَيْنَ وَسْمِيّاً وَصَى نَبْتُه،
فانْطَلَقَ اللوْنُ ودَقَّ الكُشُوحْ

Bundan denir: **أَوْصَيْتُ**: yani **الواصي**’ye girdim. Ve **وَصَتِ** yer **وَصْياً** ve **وُصِيّاً** ve **وَصاءً** ve **وَصاةً**; sonuncusu nadirdir, Ebû Hanîfe hikâye etti; bütün bunlar: bitkisi, bir kısmı bir kısmına birleşti; o, **واصِيةٌ**’dir. Ve onun sözü; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

أَهْلُ الغِنَى والجُرْدِ والدِّلاصِ
والجُودِ، وصَّاهمْ بذاكَ الواصي

Muradı: **الجُودِ الواصي** yani **المُتَّصِل**; der ki: cömertlik, onu sürdürmeleri için onlara vasiyet etti; yani **الجُود الواصي** onlara bununla **وصَّاهم** etti. İbn Sîde dedi: burada **الواصي**, ziyadenin hazfiyle yahut nisbet üzere, **أَوْصى**’dan ism-i fâil de olabilir; böylece mevki‘ itibarıyla **مَرْفوع** olur, **بأَوْصَى** ile.

(* قوله «بأوصى» كذا بالأصل تبعاً للمحكم.) **لا مَجرُورَه**: **الجود**’a sıfat olması üzerine, ilk sözde olduğu gibi. Ve **وَصَيْتُ** şeyi şöyle şöyle ile: onu onunla birleştirdiğim zaman; ve Zü’r-Rumme’nin beytini inşad etti:

نَصِي الليلَ بالأَيام

Ve **الوَصى** ve **الوَصِيُّ** ikisi birlikte: onunla hurma dallarının bağlandığı hurma yaprak saplarıdır; ve denildi ki: o, özellikle **الفَسِيل**’dendir; tekili: **وَصاةٌ** ve **وَصِيَّةٌ**. Ve **يَوَصَّى**: bir kuştur; denildi ki o **الباشَقُ**’tur; ve denildi ki o **الحُرُّ**’dür; Irakîdir, Arapların kalıplarından değildir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ص ي * * أوْصَى * له بشيء وأوصى إليه جعله * وَصِيَّةُ * والاسم * الوِصَايَة * بفتح الواو وكسرها و * أوْصَاهُ * و * وَصَّاهُ تَوْصِيَةً * بمعنى والاسم * الوَصَاة * و * تَوَاصَى * القوم أوصى بعضهم بعضا وفي الحديث ﴿* اسْتَوْصُوا * بالنساء خيرا فإنهن عندكم عوان﴾

##### Türkçe

* و ص ي * * **أوْصَى** * ona bir şey hakkında vasiyet etti; ve * **أوصى إليه** *: onu * **وَصِيَّةُ** * kıldı. İsim: * **الوِصَايَة** *; **الواو**’nun fethasıyla ve kesrasıyladır. Ve * **أوْصَاهُ** * ve * **وَصَّاهُ تَوْصِيَةً** *: anlamca (aynıdır). İsim: * **الوَصَاة** *. Ve * **تَوَاصَى** *: kavim, birbirlerine vasiyet etti; bazısı bazısına vasiyet etti. Hadiste: ﴿* **اسْتَوْصُوا** * kadınlar hakkında hayırla (davranmayı) isteyin; çünkü onlar sizin yanınızda esirlerdir﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ي *!وَصَى ، كوَعَى ) ، *!وَصْياً : ( خَسَّ بعدَ رِفْعَةٍ .
( و ) أيْضاً : ( اتَّزَنَ بعدَ خِفَّةٍ ) .
قُلْتُ : لم أَرَ هذا لأَحَدٍ مِن الأئِمَّة . وقد مَرَّ هذا المَعْنى بعَيْنِه في لشا عن ابنِ الأعْرابي .
( و ) وَصَى الشيءُ وَصْياً : ( اتَّصَلَ ؛ و ) أَيْضاً : ( وَصَلَ ) . ونَصُّ الأصْمعي : وَصَى الشيءُ *!يَصِي : اتَّصَلَ ؛ *!ووَصاهُ غيرُهُ *!يَصِيَه :

وَصَلَهُ : أَي فهو لازمٌ متعدَ .
وفي الأساس : *!وَصَى الشيءَ بالشيء . وَصَلَه .
*!ووَصَى النَّبْتُ : اتَّصَلَ وكَثُرَ .
وقال أَبو عبيدٍ : *!وَصَيْتُ الشيءَ ووَصَلْته سواءٌ ؛ وأَنْشَدَ لذي الرُّمَّة :
نَصِي الليلَ بالأيَّام حتى صَلاتُنا
مُقاسَمةٌ يَشْتَقُّ أَنْصافَها السَّفْرُيقولُ : رَجعَتْ صَلاتُنا مِن أَرْبعةٍ إلى اثْنَتَيْن في أَسْفارِنا لحالِ السّفرِ .
( و ) *!وَصَتِ ( الأرضُ *!وَصْياً ) ، بالفتح ، ( *!ووُصِيّاً ) ، كصُلِيَ ، ( *!ووَصاءً *!ووَصاءَةً ) ، بمدِّهما ؛ كما في النسخ وفي المُحْكم : *!وَصاءً *!ووَصاةً الأخيرَةُ كحَصاةٍ قالَ : وهي نادِرَةٌ حَكَاها أبو حنيفَةَ ؛ كلُّ ذلكَ ( اتَّصَلَ نَباتُها ) .
وفي الصِّحاح : أَرضٌ *!وَاصِيةٌ مُتَّصِلة النَّباتِ ، وقد *!وَصَتِ الأرضُ إذا اتَّصَل نَبْتُها ، انتَهَى .
وقال غيرُه : فلاةٌ *!وَاصِيَة تَتَّصِلُ بفَلاةٍ أُخْرى ؛ قال ذُو الرُّمَّة :
بَيْنَ الرَّجا والرَّجا مِنْ جَنْبِ *!وَاصِيةٍ
يَهْماء خابطُها بالخَوْفِ مَعْكومُوقالَ طرفةُ :
يَرْعَيْنَ وَسْمِيّاً وَصيٌّ نَبْتُه
فانْطَلَقَ اللّوْنُ ودَقَّ الكُشُوحْ ( *!وأَوْصاهُ ) *!إيصاءً ( *!ووصَّاهُ *!تَوْصِيةً ) : إذا ( عَهِدَ إليه ) .
وفي الصِّحاح : *!أَوْصَيْتُ له بشيءٍ *!وأَوْصَيْتُ إليه إذا جعلْتَه *!وَصِيَّكَ ؛ *!وأَوْصَيْتُه *!ووَصَّيْته *!تَوْصِيَةً بمعْنًى ؛ قال رُؤْبة :
*!وَصَّانيَ العجاجُ فيمَا *!وَصَّني

أَرادَ فيمَا *!وَصَّاني فحذَفَ اللامَ للقافِيَةِ .
( والاسْمُ *!الوَصاةُ *!والوِصايَةُ ) ، بالكسْر والفَتْح ، كما في الصِّحاح ؛ ( *!والوَصِيَّةُ ) ، كغَنِيَّةٍ ؛ قالَ اللّيْثُ : *!الوَصاةُ *!كالوَصِيَّةِ ؛ وأَنْشَدَ :
أَلا مَنْ مُبْلِغٌ عَنِّي يَزِيداً
*!وَصاةً مِنْ أَخي ثِقةٍ وَدُودِ ( وهو ) ، أَي *!الوَصِيَّة ، ( المُوصَى به أَيْضاً ) ، سُمِّيَتْ *!وَصِيَّةً لاتِّصَالِها بأَمْرِ الميِّت .
( *!والوَصِيُّ ) ، كغَنِيَ : ( *!المُوصِي .
( و ) أَيْضاً : ( *!المُوصَى ، وهي *!وَصِيٌّ أَيْضاً ) له ، وهو مِن الأضْدادِ ، ( ج *!أَوْصِياءُ ) هو جَمْعُ *!الوَصِيّ للمُذَكَّر والمُؤَنَّث جمِيعاً ؛ كما في المُحْكم ؛ ( أَوْلا يُثَنَّى ولا يُجْمَعُ ) ؛ ونَصُّ المُحْكم : ومِن العَرَبِ مَنْ لا يُثَنَّي *!الوَصِيَّ ولا يَجمَعه .
( و ) قولهُ تعالى : ﴿*!يُوصِيكُمُ اللهُ في أوْلادِكُم﴾ ( أَي يَفْرِضُ عليكم ) ، لأنَّ *!الوَصِيَّةُ ، من اللهاِ إنَّما هي فَرْضٌ ، والدَّليلُ على ذلكَ قولهُ تعالى : ﴿ولا تَقْتُلوا النَّفْسَ التي حَرَّمَ ااُ إلاَّ بالحقِّ ذلكُم *!وَصَّاكُم به﴾ ؛ وهذا مِن الفَرْضَ المُحْكم علينا .
( وقولهُ تعالى : ﴿*!أَتَوَاصَوْا به﴾ ؛ ) قالَ الأزْهري : ( أَي أَوْصَى به أَوَّلُهم آخِرَهُم ) ، والألِفُ اسْتِفْهامِ ومَعْناها التَّوْبيخ .
( *!والوَصاةُ ) ، كحَصاةٍ ، ( *!والوَصِيَّةُ ) ، كغَنِيَّةٍ : ( جَريدةُ النَّخْلِ ) التي ( يُحْزَمُ بها ) ، وقيلَ : مِن الفَسِيل ، خاصَّةً ؛ ( ج *!وَصًى ) ،

كحَصًى ، ( *!ووصِيٌّ ) ، كغَنِيَ .
( *!ويَوَصَّى ) ؛ بفتحاتٍ مع تَشْديدِ الصَّادِ ، وقيلَ بكَسْر الصَّادِ المشدَّدَةِ ، وقيلَ هو بالتاءِ الفَوْقيَّةِ ؛ ( طائِرٌ ) ، قيلَ : هو الباشَقُ ؛ وقيل : هو الحُرُّ ، عرِاقيَّة ليسَتْ من أَبْنيةِ العَرَبِ . وكَلامُه هنا صَرِيحٌ في زِيادَةِ الياءِ في أَوَّلهِ ، وقد مَرَّ له في الصَّادِ المُهْملةِ في فصْلِ الياءِ كأَنَّها أصل .
قال شيْخُنا : وكأَنَّه أَشارَ إلى الخِلافِ في مادَّتهِ ووَزْنهِ كما أَشَرْنا إليه ، واللهاُ أَعْلَم .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!تَواصَى القَوْمُ : أَوْصَى بعضُهم بعضاً .
وفي الحديث : ( *!اسْتَوْصُوا بالنِّساءِ خَيْراً فإنَّهنَّ عنْدَكم عَوانٌ ) ؛ كما في الصِّحاحِ ، وتقدَّمَ في عنى .
*!والوَصِيُّ ، كغَنِيَ : لَقَبُ عليَ ، رضِيَ اللهاُ تعالى عنه ، سُمِّي به لاتِّصالِ سَبَبِه ونَسَبِه وسَمْتِه بنَسَبِ رَسُولِ اللهاِ صلى الله عليه وسلم وسَبَبِه وسَمْته . وأَيْضاً لَقَبُ محمدِ بنِ الحَنَفِيَّة ، وفيه يقولُ كثيرٌ :
*!وصِيُّ النبيِّ المُصْطَفى وابنُ عَمِّه
وفَكَّاكُ أَغْلالٍ وقاضِي مَغارِمِوقال بعضُهم : أَرادَ به الحَسَنَ بنَ عليَ أَو الحُسَيْن بنَ عليَ أَي ابنَ وَصِيِّ النبيِّ ، وابنَ ابنِ عَمِّه ، فأَقامَ *!الوَصِيّ مُقامَهما .
قال ابنُ سِيدَه : أَنْبأَنا بذلكَ أَبو العَلاءِ عن أَبي عليَ الفارِسِيّ قالَ : والصَّحيحُ أنَّ المَمْدوحَ بتِلْكَ القَصِيدةِ محمدُ بنُ الحَنَفِيَّة ويدلُّ لذلكَ البَيْت الذي قَبْله :

تُخَبِّرُ مَنْ لاقَيْتَ أَنَّك عائذٌ
بل العائِذُ المَحْبُوسُ في سِجْنِ عارِمِوالذي سُجِنَ في حَبْسِ عارِمٍ هو محمدُ بنُ الحَنَفِيّة حَبَسَه عبدُ اللهاِ بنُ الزُّبَيرِ ، فتأَمَّل .
*!والوَصِيُّ أَيْضاً لَقَبُ السيِّد أَبي الحَسَنِ محمدِ بنِ عليِّ بنِ الحُسَيْن بنِ الحَسَنِ بنِ القاسِمِ الحسني الهَمَداني لأنَّه كانَ *!وَصِيَّ الأميرِ نُوح السَّاماني صاحِبِ خُرَاسان وما وَراء النَّهْرِ ، صَحِبَ جَعْفَر بن محمدِ بنِ نصيرٍ الخلدي وسَمِعَ أَبا محمدٍ الجلاب ، وعنه الحاكِمُ أبو عبدِ اللهاِ وأَبو سعْدٍ الكنجروذي ، وماتَ ببُخارَى في سَنَة 395 والوَصِيُّ أيْضاً النَّباتُ المُلْتَفُّ *!كالوَاصِي ؛ قال الَّراجزُ :
في رَبْرَبٍ خِماصِي يأْكُلْنَ مِن قُرَّاصِ وَحَمِصيصٍ واصِ ورُبَّما قالوا : *!تَواصَى النَّبْتُ إذا اتَّصَلَ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي .
وسنامٌ *!واصٍ : مُجْتَمِعٌ مُتَّصِلُ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ برِّي :
له مُوفِدٌ وَفَّاهُ واصٍ كأَنَّه
زَرابِيُّ قَيْلٍ قد تُحوميَ مُبْهَمالمُوفِدُ السَّنامُ ، والقَيْلُ : المَلِكُ .
*!وأَوْصَى : دَخَلَ في *!الوَاصِي ؛ وقد يكونُ الوَاصِي اسْمَ الفاعِلِ مِن *!أَوْصَى على حَذْفِ الزائِدِ أَو على النَّسَبِ ؛ وبه فُسِّر ما أَنْشَدَه ابنُ الأعْرابي :

أهْلُ الغِنَى والجُرْدِ والدِّلاصِي
والجُودِ وصَّاهُمْ بذاكَ *!الوَاصِي *!ووَاصَى البلدُ البلدَ : واصلَهُ .
ومِن المجازِ : *!أوصِيكَ بتَقْوَى اللهاِ ؛ كما في الأساس .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: ( **وَصَى** , **كوَعَى** ) , **وَصْياً** : ( bir yücelikten sonra alçaldı .
( ve ) ayrıca : ( bir hafiflikten sonra dengelendi ) .
Dedim : bunu imamlardan hiç kimse için görmedim . Bu mânânın aynısı, İbnü’l-A‘râbî’den naklen **لشا**’da geçmişti .
( ve ) şey **وَصَى** **وَصْياً** : ( birleşti ; ve ) ayrıca : ( ulaştırdı ) . el-Asma‘î’nin nassı: şey **وَصَى** **يَصِي** : birleşti ; ve başkası onu **وَصاهُ** **يَصِيَه** :

onu ulaştırdı : yani o, lâzım (olup) müteaddîdir .
Ve **الأساس**’ta: **وَصَى** şeyi şey ile . Onu ulaştırdı .
Ve bitki **وَصَى** : birleşti ve çoğaldı .
Ebû ‘Ubeyd dedi: **وَصَيْتُ** şeyi ve onu ulaştırdım eşittir; ve Zü’r-Rumme’nin şu beytini okudu:
نَصِي الليلَ بالأيَّام حتى صَلاتُنا
مُقاسَمةٌ يَشْتَقُّ أَنْصافَها السَّفْرُ
Diyor ki: seferlerimizde yolculuk hâli sebebiyle namazımız dörtten ikiye döndü .
( ve ) ( yer **وَصَتِ** ( **الأرضُ** **وَصْياً** ) ), fetha ile, ( ve **وُصِيّاً** ), **صُلِيَ** gibi, ( ve **وَصاءً** ve **وَصاءَةً** ), ikisini de med ile; nüshalarda böyle olduğu gibi; ve **المُحْكم**’de: **وَصاءً** ve **وَصاةً**; sonuncusu **حَصاةٍ** gibi; dedi ki: o nâdirdir, Ebû Hanîfe onu hikâye etti; bütün bunlar ( bitkisi birleşti ) .
Ve **الصِّحاح**’ta: bitkisi birleşik olan yer: **وَاصِيةٌ**; ve yer **وَصَتِ**: bitkisi birleştiği zaman; bitti .
Başkası dedi: başka bir çölle birleşen çöl: **وَاصِيَة**; Zü’r-Rumme dedi:
بَيْنَ الرَّجا والرَّجا مِنْ جَنْبِ **وَاصِيةٍ**
يَهْماء خابطُها بالخَوْفِ مَعْكومُ
Ve Tarafe dedi:
يَرْعَيْنَ وَسْمِيّاً وَصيٌّ نَبْتُه
فانْطَلَقَ اللّوْنُ ودَقَّ الكُشُوحْ
( **وأَوْصاهُ** ) **إيصاءً** ( ve **ووصَّاهُ** **تَوْصِيةً** ) : ( ona ahdettiği zaman ) .
Ve **الصِّحاح**’ta: **أَوْصَيْتُ** onun için bir şey ile ve **أَوْصَيْتُ** ona: onu **وَصِيَّكَ** yaptığın zaman; ve **أَوْصَيْتُه** ve **وَصَّيْته** **تَوْصِيَةً** bir mânâ ile; Ru’be dedi:
**وَصَّانيَ** العجاجُ فيمَا **وَصَّني**

**وَصَّاني** dediği şeyde muradı **فيمَا وَصَّاني** idi; kafiyeden dolayı lâmı hazfetti .
( isim: **الوَصاةُ** ve **الوِصايَةُ** ), kesra ve fetha ile, **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; ( ve **الوَصِيَّةُ** ), **غَنِيَّةٍ** gibi; el-Leys dedi: **الوَصاةُ** **كالوَصِيَّةِ**; ve şu beyti okudu:
أَلا مَنْ مُبْلِغٌ عَنِّي يَزِيداً
**وَصاةً** مِنْ أَخي ثِقةٍ وَدُودِ
( ve o ), yani **الوَصِيَّة** , ( ayrıca vasiyet edilen şey )dir; ölü kimsenin işiyle birleşik olmasından dolayı **وَصِيَّةً** diye adlandırıldı .
( **والوَصِيُّ** ), **غَنِيَ** gibi: ( **المُوصِي** .
( ve ) ayrıca: ( **المُوصَى**; ve o da onun için **وَصِيٌّ**’dir ) ); o, zıtlardandır; ( çoğulu **أَوْصِياءُ** ) o, erkek ve dişinin hepsi için **الوَصِيّ**’nin cem‘idir; **المُحْكم**’de olduğu gibi; ( ne tesniye edilir ne cem‘ yapılır ); **المُحْكم**’in nassı: Araplardan, **الوَصِيَّ**’yi tesniye etmeyen ve onu cem‘ yapmayan kimse vardır .
( ve ) O’nun sözü, yüce: ﴿**يُوصِيكُمُ اللهُ في أوْلادِكُم**﴾ ( yani size farz kılar ), çünkü Allah’tan olan **الوَصِيَّةُ** ancak farzdır; bunun delili, yüce O’nun sözü: ﴿ولا تَقْتُلوا النَّفْسَ التي حَرَّمَ ااُ إلاَّ بالحقِّ ذلكُم **وَصَّاكُم به**﴾ ; bu, bize karşı muhkem farzdandır .
( ve yüce O’nun sözü: ﴿**أَتَوَاصَوْا به**﴾ ; ) el-Ezherî dedi: ( yani onların ilki onu sonrakine **أَوْصَى** etti ); elif istifhamdır ve mânâsı azarlamadır .
( **والوَصاةُ** ), **حَصاةٍ** gibi, ( ve **الوَصِيَّةُ** ), **غَنِيَّةٍ** gibi: ( hurma dalı )dır; ( onunla bağlanılan ); ve denildi ki: özellikle fidan(ın dalı)ndandır; ( çoğulu **وَصًى** ),

**حَصًى** gibi, ( ve **ووصِيٌّ** ), **غَنِيَ** gibi .
( **ويَوَصَّى** ); fethalarla, sâdın şeddelenmesiyle; ve denildi ki şeddeli sâdın kesriyle; ve denildi ki o, üstten **التاءِ** iledir; ( bir kuş )tur; denildi ki o, doğandır; ve denildi ki o, **الحُرُّ**’dur; Arapça bina(lar)dan olmayan Irakî bir (lafız)dır . Buradaki sözü, başında yâ’nın ziyadesi hususunda sarihtir; ve onun için, **الصَّادِ المُهْملةِ**’de, yâ faslında, sanki asılmış gibi geçmişti .
Şeyhimiz dedi: sanki onun maddesinde ve vezninde ihtilâfa işaret etti; bizim işaret ettiğimiz gibi; Allah daha iyi bilir .
Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:
**تَواصَى** kavim: bazısı bazısına **أَوْصَى** etti .
Hadiste: ( **اسْتَوْصُوا بالنِّساءِ خَيْراً فإنَّهنَّ عنْدَكم عَوانٌ** ); **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; ve **عنى**’da geçti .
Ve **الوَصِيُّ**, **غَنِيَ** gibi: Ali’nin lakabıdır, Allah Teâlâ ondan razı olsun; Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, nesebi ve sebebi ve sîmetiyle onun sebebinin ve nesebinin ve sîmetinin birleşmesinden dolayı bununla adlandırıldı . Ve ayrıca Muhammed b. el-Hanefiyye’nin lakabıdır; Kesîr onun hakkında şöyle der:
**وصِيُّ** النبيِّ المُصْطَفى وابنُ عَمِّه
وفَكَّاكُ أَغْلالٍ وقاضِي مَغارِمِ
Bazıları dedi: onunla Hasan b. Ali’yi yahut Hüseyin b. Ali’yi, yani peygamberin **وَصِيّ**’sinin oğlu ve amcaoğlunun oğlunu murad etti; böylece **الوَصِيّ**’yi onların yerine ikame etti .
İbn Sîde dedi: bunu bize Ebû’l-‘Alâ, Ebû Ali el-Fârisî’den haber verdi; dedi ki: ve sahih olan, o kasidede övülenin Muhammed b. el-Hanefiyye olduğudur; buna delil, ondan önceki beyittir:

تُخَبِّرُ مَنْ لاقَيْتَ أَنَّك عائذٌ
بل العائِذُ المَحْبُوسُ في سِجْنِ عارِمِ
**عارِم** hapsinde hapsedilen, Muhammed b. el-Hanefiyye’dir; onu Abdullah b. ez-Zübeyr hapsetti; öyleyse düşün .
Ve **الوَصِيُّ** ayrıca, seyyid Ebû’l-Hasen Muhammed b. Ali b. el-Hüseyin b. el-Hasen b. el-Kâsım el-Hasenî el-Hemedânî’nin lakabıdır; çünkü o, Horasan ve Mâverâünnehir sahibi Sâmânî emir Nûh’un **وَصِيَّ**’si idi; Ca‘fer b. Muhammed b. Nasîr el-Huldî ile sohbet etti ve Ebû Muhammed el-Cüllâb’ı işitti; ondan Hâkim Ebû Abdullah ve Ebû Sa‘d el-Kencirûzî (rivayet etti); ve 395 senesinde Buhârâ’da öldü. Ve **الوَصِيُّ** ayrıca, **كالوَاصِي** birleşik bitkidir; râciz dedi:
في رَبْرَبٍ خِماصِي يأْكُلْنَ مِن قُرَّاصِ وَحَمِصيصٍ واصِ
Ve bazen derler: bitki **تَواصَى** etti: birleştiği zaman; el-Cevherî onu nakletti .
Ve hörgüç **واصٍ**: toplanmış, birleşik (olan)dır; İbn Berrî şu beyti okudu:
له مُوفِدٌ وَفَّاهُ واصٍ كأَنَّه
زَرابِيُّ قَيْلٍ قد تُحوميَ مُبْهَما
**المُوفِدُ** hörgüçtür; ve **القَيْلُ**: hükümdardır .
Ve **أَوْصَى**: **الوَاصِي**’ye girdi; ve **الوَاصِي**, زائدin hazfi üzere yahut nisbet üzere, **أَوْصَى**’dan ism-i fâil olabilir; bununla, İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu şu (beyit) tefsir edildi:

أهْلُ الغِنَى والجُرْدِ والدِّلاصِي
والجُودِ وصَّاهُمْ بذاكَ **الوَاصِي**
Ve belde beldeyi **وَاصَى** etti: ona bitişti .
Mecazdandır: **أوصِيكَ بتَقْوَى اللهاِ**; **الأساس**’ta olduğu gibi .
Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: وصى

وَصَّاهُ
2 وَصَّاهُ ذ and ↓ أَوْصَاهُ He enjoined him; charged him; bade him; ordered him: (K, &c.:) he commanded him, بِكَذَا, to do such a thing. (Msb.)

أَوْصَى لَهُ بِالثُّلُثِ
4 أَوْصَى لَهُ بِالثُّلُثِ ذ He bequeathed to him the third of the property. (MA.) ― -b2- أَوْصَى He made his will. ― -b3- See 2.

تَوَاصَوْا
6 تَوَاصَوْا ذ They enjoined, charged, bade, ordered, or commanded, one another. See an ex. voce تَبَاعَثُوا.

وَصِىٌّ
وَصِىٌّ ذ A person commissioned; a commissioned agent: (K:) an executor appointed by a will.

وَصِيَّةٌ
وَصِيَّةٌ ذ An injunction, a charge, bidding, order, or command: (K:) an admonition, with an endeavour to persuade: and a command: its place may be supplied by any word in which is the meaning of أَمْرٌ. (Msb.) ― -b2- And A will, or testament. (K, * TA.)

##### Türkçe

**وَصَّاهُ**
2 **وَصَّاهُ** ذ ve ↓ **أَوْصَاهُ** Ona vasiyet etti; onu yükümlü kıldı; ona buyurdu; ona emretti: (K, vb.:) ona, **بِكَذَا**, böyle bir şeyi yapmasını emretti. (Msb.)

**أَوْصَى لَهُ بِالثُّلُثِ**
4 **أَوْصَى لَهُ بِالثُّلُثِ** ذ Ona, malın üçte birini vasiyet etti. (MA.) ― -b2- **أَوْصَى** Vasiyetini yaptı. ― -b3- 2’ye bak.

**تَوَاصَوْا**
6 **تَوَاصَوْا** ذ Birbirlerine vasiyet ettiler, yükümlü kıldılar, buyurdular, emrettiler veya komut verdiler. **تَبَاعَثُوا** maddesi altında bir örneğe bak.

**وَصِىٌّ**
**وَصِىٌّ** ذ Görevlendirilmiş bir kimse; görevlendirilmiş bir vekil: (K:) bir vasiyet ile tayin edilmiş bir vasî.

**وَصِيَّةٌ**
**وَصِيَّةٌ** ذ Bir vasiyet; bir yükümlülük yükleme, bir buyurma, emir veya komut: (K:) ikna etmeye çalışma ile birlikte bir öğüt: ve bir emir: onun yerine, içinde **أَمْرٌ** manası bulunan herhangi bir kelime ikame edilebilir. (Msb.) ― -b2- Ve bir vasiyet, yahut vasiyetname. (K, * TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَصَى
وَصَى
a.  [ يَصِي ] ( n. ac. وَصْي 1 ) [ acc. &  Bi ], Joined to.

b.  [ Bi ], Was joined to.

c.  ( n. ac. وَصْي 1 ,  وَصَآءَة [ وَصَاْيَة 22t ],

وَصِيّ
وَصِيّ [ 25 ],
a.  وُصِيّ ), Was overgrown with vegetation ( ground ).

d.  ( n. ac. وَصْي 1 ), Became debased.

e.  Became heavy.

وَصَّيَ
وَصَّيَ II
a.  [ La &  Bi ], Willed, bequeathed to.

b.  [ acc. or Ila & Bi ], Confided, committed, recommended to.

c.  see IV (d) .

أَوْصَيَ
أَوْصَيَ IV ,
a.  see II (a) , ( b ).

c.  [ Ila ], Appointed executor, administrator.

d.  Enjoined, bid.

e.  [ acc. &  Bi or Fī ], Recommended to; enjoined upon.

تَوَصَّيَ
تَوَصَّيَ V
a.  [ coll. ] [ Bi ], Was intrusted with.

b.  [ coll. ], Accepted a trust.

تَوَاْصَيَ
تَوَاْصَيَ VI ,
a.  Recommended to each other.

اِسْتَوْصَيَ
اِسْتَوْصَيَ X
a.  [ Bi ], Wished ( well ) to.

وَصَاة
وَصَاة [ 4tA ],
a.  see 25t (a) , ( b ).

c.  Recommendation; exhortation; advice.

d.  ( pl. وَصًا [ وَصَي 4A ]), Palm-twig.

وَاصٍ
وَاصٍ [ 21 ] , ( pl. وُصَاة [ 9t ] ),
a.  see 25 (a) .

b.  Luxuriant.

وَصَايَة
وَصَايَة [ وَصَاْيَة 22t ,  23t ],
a.  see 25t (b) .

وَصِيّ
وَصِيّ [ 25 ] , ( pl. أَوْصِيَآء [ 68 ] ),
a.  Testator, legator.

b.  Mandatary; executor; administrator; guardian; trustee.

c.  Manager.

d.  Regent, protector.

وَصِيَّة
وَصِيَّة [ 25t ] , ( pl. وَصَايَا ),
a.  Will, testament.

b.  Order, commandment, injunction.

c.  see 4t (d) .

مَوَصٍّ
مَوَصٍّ [ N. Ag.
a.  II],  see 25 (a) .

تَوْصِيَة
تَوْصِيَة [ N. Ac.
a.  II], Recommendation.

b.  Directions.

c.  [ coll. ], Banns.

مُوْصٍ
مُوْصٍ [ N. Ag.
a.  IV],  see 25 (a) .

مُوْصًى بِهِ
مُوْصًى بِهِ
a.  Bequeathed to; recommended to; bequest, legacy; trust.

b.  Ward.

اِلَيْهِ
اِلَيْهِ
a.  or مُوْصًى لَهُ see 25 (b) .

##### Türkçe

وَصَى
وَصَى
a. [ **يَصِي** ] (mastarı **وَصْي** 1) [mef‘ûl alır & **بِ** ile], bitişti, eklendi.

b. [ **بِ** ile], bitişti, eklendi.

c. (mastarı **وَصْي** 1, **وَصَآءَة** [ **وَصَاْيَة** 22t ],

وَصِيّ
وَصِيّ [25],
a. **وُصِيّ**), (yer) bitki ile aşırı derecede örtüldü.

d. (mastarı **وَصْي** 1), alçaldı, bayağılaştı.

e. ağırlaştı.

وَصَّيَ
وَصَّيَ II
a. [ **لِ** & **بِ** ile], vasiyet etti, miras bıraktı.

b. [mef‘ûl veya **إِلَى** & **بِ** ile], emanet etti, tevdi etti, tavsiye etti.

c. IV (d)’ye bak.

أَوْصَيَ
أَوْصَيَ IV,
a. II (a), (b)’ye bak.

c. [ **إِلَى** ile], vasi/uygulayıcı tayin etti, idareci tayin etti.

d. emretti, buyurdu.

e. [mef‘ûl alır & **بِ** veya **فِي** ile], tavsiye etti; üzerine emretti.

تَوَصَّيَ
تَوَصَّيَ V
a. [çoğul] [ **بِ** ile], kendisine emanet verildi.

b. [çoğul], emaneti kabul etti.

تَوَاْصَيَ
تَوَاْصَيَ VI,
a. birbirlerine tavsiye ettiler.

اِسْتَوْصَيَ
اِسْتَوْصَيَ X
a. [ **بِ** ile], (iyi) dilekte bulundu.

وَصَاة
وَصَاة [4tA],
a. 25t (a), (b)’ye bak.

c. tavsiye; öğüt; nasihat.

d. (çoğulu **وَصًا** [ **وَصَي** 4A ]), hurma dalcığı.

وَاصٍ
وَاصٍ [21], (çoğulu **وُصَاة** [9t]),
a. 25 (a)’ya bak.

b. gür, bol.

وَصَايَة
وَصَايَة [ **وَصَاْيَة** 22t, 23t],
a. 25t (b)’ye bak.

وَصِيّ
وَصِيّ [25], (çoğulu **أَوْصِيَآء** [68]),
a. vasiyet eden, miras bırakan.

b. vekil; vasi; idareci; veli; emin.

c. yönetici.

d. naip, koruyucu.

وَصِيَّة
وَصِيَّة [25t], (çoğulu **وَصَايَا**),
a. vasiyet, vasiyetname.

b. emir, buyruk, talimat.

c. 4t (d)’ye bak.

مَوَصٍّ
مَوَصٍّ [ism-i fâil
a. II], 25 (a)’ya bak.

تَوْصِيَة
تَوْصِيَة [mastarı
a. II], tavsiye.

b. talimatlar.

c. [çoğul], ilanlar.

مُوْصٍ
مُوْصٍ [ism-i fâil
a. IV], 25 (a)’ya bak.

مُوْصًى بِهِ
مُوْصًى بِهِ
a. kendisine miras bırakılan; kendisine tavsiye edilen; vasiyet, miras; emanet.

b. vesayet altındaki.

اِلَيْهِ
اِلَيْهِ
a. veya **مُوْصًى لَهُ** 25 (b)’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وصي
وَصَى - يَصِي - وَصِيّ - وَصِيَّة - أَوْصَى - يُوْصِي - مُوْصِي - وَصَّى - يُوَصِّي - تَوْصِيَة - تَوَاصَى - يَتَوَاصَى
وَصَى - يَصي + كائن + بكائن  أو شيء أو أمر: يتحمل مسؤوليته ويتعهد ويتكفل برعايته، وخاصة بعد وقت محدد، أو بعد غياب أو موت المسؤول عنه
وَصِيّ: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعيل " من " وَصَى - يَصِي": القائم على إنفاذ " الوَصي": المتعهد والمتحمل لمسؤولية أمر أو كائن بعد حين، أو لغياب صاحب العلاقة
وَصِيَّة: على وزن " فَعِيْلَة ": مؤنث " وَصِيّ ": وهي كذلك فاعل مرة للدلالة على الآلة: الوسيلة أو الأداة التي تستخدم لجعل كائن مسؤولاً وكفيلاً ومتعهداً لرعاية كائن أو أمر بعد وقت محدد: وثيقة وضع أمر أو كائن تحت عهدة وكفالة أخر
أَوْصَى - يُوْصِي + كائن + كائناً + بأمر أو كائن أو شيء: على وزن " أفْعَلَ " من " وَصَى - يَصِي ": جعله " يَصِي ": جعله هو المعهود إليه بأمر أو كائن
مُوْصِي: اسم فاعل من " أَوْصَى - يُوْصِي ": من يجعل آخر وصياً
وَصَّى - يُوَصِّي: على وزن " فَعَّل " من " وَصَى - يَصِي": جعله " يَصِي" في أمر أو شيء على وجه التكرار والشدة : يجعله وصياً أكيداً لفعل أمر أو شيء
تَوْصِيَة: اسم فعل " وَصَّى - يُوَصِّي ": التشديد على آخر برعاية عهد أو أمر أو كائن
تَواصَى - يَتَوَاصَى: على وزن " تفاعَلَ ": يتبادل فعل " وَصَى - يَصِي" مع آخر بدافع ذاتي: يجعل كل منهما الآخر يتحمل مسؤولية رعاية كائن أو أمر أو إنفاذ عهد
﴿إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وتواصوا بالحق وتواصوا بالصبر﴾: إشراك الجميع بعضهم بعضاً بتحمل مسؤولية رعاية الحق والصبر عليه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العهد والتوكيل والتكليف والتوصية بالتزام بمال أو عمل" ، وهي:
نَحَبَ - يَنْحُبُ، عَهِدَ - يَعْهَدُ، أَهَلَ - يَأْهُلُ (أَهَلَ - يَأْهِلُ)، وَصى - يَصي، كَفَلَ - يَكْفُلُ، كَلِفَ - يَكْلَفُ
وصية
 	﴿كتب عليكم إذا حضر أحدكم الموت إن ترك خيرا الوصية للوالدين والأقربين بالمعروف حقا على المتقين(180)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا شهادة بينكم إذا حضر أحدكم الموت حين الوصية اثنان ذوا عدل منكم أو آخران من غيركم إن أنتم ضربتم في الأرض فأصابتكم مصيبة الموت تحبسونهما من بعد الصلاة فيقسمان بالله إن ارتبتم لا نشتري به ثمنا ولو كان ذا قربى ولا نكتم شهادة الله إنا إذا لمن الآثمين(106)﴾ المائدة
 	﴿والذين يتوفون منكم ويذرون أزواجا وصية لأزواجهم متاعا إلى الحول غير إخراج فإن خرجن فلا جناح عليكم في ما فعلن في أنفسهن من معروف والله عزيز حكيم(240)﴾ البقرة
 	﴿يوصيكم الله في أولادكم للذكر مثل حظ الأنثيين فإن كن نساء فوق اثنتين فلهن ثلثا ما ترك وإن كانت واحدة فلها النصف ولأبويه لكل واحد منهما السدس مما ترك إن كان له ولد فإن لم يكن له ولد وورثه أبواه فلأمه الثلث فإن كان له إخوة فلأمه السدس من بعد وصية يوصي بها أو دين آباؤكم وأبناؤكم لا تدرون أيهم أقرب لكم نفعا فريضة من الله إن الله كان عليما حكيما(11)﴾ النساء ﴿ولكم نصف ما ترك أزواجكم إن لم يكن لهن ولد فإن كان لهن ولد فلكم الربع مما تركن من بعد وصية يوصين بها أو دين ولهن الربع مما تركتم إن لم يكن لكم ولد فإن كان لكم ولد فلهن الثمن مما تركتم من بعد وصية توصون بها أو دين وإن كان رجل يورث كلالة أو امرأة وله أخ أو أخت فلكل واحد منهما السدس فإن كانوا أكثر من ذلك فهم شركاء في الثلث من بعد وصية يوصى بها أو دين غير مضار وصية من الله والله عليم حليم(12)﴾ النساء
أوصى - يوصي
﴿يوصيكم الله في أولادكم للذكر مثل حظ الأنثيين فإن كن نساء فوق اثنتين فلهن ثلثا ما ترك وإن كانت واحدة فلها النصف ولأبويه لكل واحد منهما السدس مما ترك إن كان له ولد فإن لم يكن له ولد وورثه أبواه فلأمه الثلث فإن كان له إخوة فلأمه السدس من بعد وصية يوصي بها أو دين آباؤكم وأبناؤكم لا تدرون أيهم أقرب لكم نفعا فريضة من الله إن الله كان عليما حكيما(11)﴾ النساء ﴿ولكم نصف ما ترك أزواجكم إن لم يكن لهن ولد فإن كان لهن ولد فلكم الربع مما تركن من بعد وصية يوصين بها أو دين ولهن الربع مما تركتم إن لم يكن لكم ولد فإن كان لكم ولد فلهن الثمن مما تركتم من بعد وصية توصون بها أو دين وإن كان رجل يورث كلالة أو امرأة وله أخ أو أخت فلكل واحد منهما السدس فإن كانوا أكثر من ذلك فهم شركاء في الثلث من بعد وصية يوصى بها أو دين غير مضار وصية من الله والله عليم حليم(12)﴾ النساء
	﴿وجعلني مباركا أين ما كنت ýوأوصاني بالصلاة والزكاة ما دمت حيا(31)﴾ مريم
موص - موصي
﴿فمن خاف من موص جنفا أو إثما فأصلح بينهم فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم (182)﴾ البقرة
وَصَّى - يُوّصِّي
 ﴿شرع لكم من الدين ما وصى به نوحا والذي أوحينا إليك وما وصينا به إبراهيم وموسى وعيسى أن أقيموا الدين ولا تتفرقوا فيه كبر على المشركين ما تدعوهم إليه الله يجتبي إليه من يشاء ويهدي إليه من ينيب(13)﴾ الشورى ( ولله ما في السماوات وما في الأرض ولقد وصينا الذين أوتوا الكتاب من قبلكم وإياكم أن اتقوا الله وإن تكفروا فإن لله ما في السماوات وما في الأرض وكان الله غنيا حميدا(131) } النساء
بوالديه حسنا	﴿ووصينا الإنسان بوالديه حسنا وإن جاهداك لتشرك بي ما ليس لك به علم فلا تطعهما إلي مرجعكم فأنبئكم بما كنتم تعملون(8)﴾ العنكبوت ﴿ووصينا الإنسان بوالديه إحسانا حملته أمه كرها ووضعته كرها وحمله وفصاله ثلاثون شهرا حتى إذا بلغ أشده وبلغ أربعين سنة قال رب أوزعني أن أشكر نعمتك التي أنعمت علي وعلى والدي وأن أعمل صالحا ترضاه وأصلح لي في ذريتي إني تبت إليك وإني من المسلمين(15)﴾ الأحقاف ﴿ووصينا الإنسان بوالديه إحسانا حملته أمه كرها ووضعته كرها وحمله وفصاله ثلاثون شهرا حتى إذا بلغ أشده وبلغ أربعين سنة قال رب أوزعني أن أشكر نعمتك التي أنعمت علي وعلى والدي وأن أعمل صالحا ترضاه وأصلح لي في ذريتي إني تبت إليك وإني من المسلمين(15)﴾ الأحقاف ﴿ووصينا الإنسان بوالديه حملته أمه وهنا على وهن وفصاله في عامين أن اشكر لي ولوالديك إلي المصير(14)﴾ لقمان
ذلكم وصاكم به لعلكم تذكرون - ذلكم وصاكم به لعلكم تتقون
﴿قل تعالوا أتل ما حرم ربكم عليكم ألا تشركوا به شيئا وبالوالدين إحسانا ولا تقتلوا أولادكم من إملاق نحن نرزقكم وإياهم ولا تقربوا الفواحش ما ظهر منها وما بطن ولا تقتلوا النفس التي حرم الله إلا بالحق ذلكم وصاكم به لعلكم تعقلون(151)﴾ الأنعام ﴿ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده وأوفوا الكيل والميزان بالقسط لا نكلف نفسا إلا وسعها وإذا قلتم فاعدلوا ولو كان ذا قربى وبعهد الله أوفوا ذلكم وصاكم به لعلكم تذكرون(152)﴾ الأنعام ﴿وأن هذا صراطي مستقيما فاتبعوه ولا تتبعوا السبل فتفرق بكم عن سبيلهذلكم وصاكم به لعلكم تتقون(153)﴾ الأنعام
الوصايا العشر:
1) ألا تشركوا به شيئا
2) وبالوالدين إحسانا
3) ولا تقتلوا أولادكم من إملاق نحن نرزقكم وإياهم
4) ولا تقربوا الفواحش ما ظهر منها وما بطن
5) ولا تقتلوا النفس التي حرم الله إلا بالحق
6) ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده
7) وأوفوا الكيل والميزان بالقسط لا نكلف نفسا إلا وسعها
8) وإذا قلتم فاعدلوا ولو كان ذا قربى
9) وبعهد الله أوفوا
10) وأن هذا صراطي مستقيما فاتبعوه ولا تتبعوا السبل فتفرق بكم عن سبيله
 ﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام
 	﴿ووصى بها إبراهيم بنيه ويعقوب يابني إن الله اصطفى لكم الدين فلا تموتن إلا وأنتم مسلمون(132)﴾ البقرة
توصية
 ﴿فلا يستطيعون توصية ولا إلى أهلهم يرجعون(50)﴾  يس
تواصى - تواصوا
﴿أتواصوا به بل هم قوم طاغون(53)﴾ الذاريات ﴿ثم كان من الذين آمنوا وتواصوا بالصبر وتواصوا بالمرحمة(17)﴾ البلد ﴿إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وتواصوا بالحق وتواصوا بالصبر(3)﴾ العصر
مختار الصحاح
● [وصى] و ص ى: أوْصَى له بشيء وأوصى إليه جعله وَصِيَّةُ والاسم الوِصَايَة بفتح الواو وكسرها و أوْصَاهُ و وَصَّاهُ تَوْصِيَةً بمعنى والاسم الوَصَاة و تَوَاصَى القوم أوصى بعضهم بعضا وفي الحديث ﴿اسْتَوْصُوا بالنساء خيرا فإنهن عندكم عوان﴾
الراغب
وصى
- الوصية: التقدم إلى الغير بما يعمل به مقترنا بوعظ من قولهم: أرض واصية: متصلة النبات، ويقال: أوصاه ووصاه. قال تعالى: }ووصى بها إبراهيم بنيه ويعقوب﴿[البقرة/132] وقرئ:﴾وأوصى﴿(وهي قراءة نافع وابن عامر وأبي جعفر. الإتحاف ص 148) قال الله عز وجل:﴾ولقد وصينا الذين أوتوا الكتاب﴿[النساء/131]،﴾ووصينا الإنسان﴿[العنكبوت/8]،﴾يوصيكم الله في أولادكم﴿[النساء/11]،﴾من بعد وصية يوصى بها﴿[النساء/12]،﴾حين الوصية اثنان﴿[المائدة/106]، ووصى: أنشأ فضله، وتواصى القوم: إذا أوصى بعضهم إلى بعض. قال تعالى:﴾وتواصوا بالحق وتواصوا بالصبر﴿[العصر/3]،﴾أتواصوا به بل هم قوم طاغون{ [الذاريات/53].
ملخص اللسان
1.     أَوْصى الرجلَ ووَصَّاه: عَهِدَ إِليه
2.     وأَوْصَيْتُ له بشيءٍ  وأَوْصَيْتُ إِليه إِذا جعلتَه وَصِيَّكَ. وأَوْصَيْتُه ووَصَّيْته إِيصاء  وتَوْصِيةً بمعنى. وتَواصي القومُ أَي أَوْصى بعضهم بعضاً.والاسم الوَصاةُ  والوَصايةُ والوِصايةُ. والوصِيَّةُ أَيضاً: ما أَوْصَيْتَ به. والوَصِيُّ: الذي  يُوصي والذي يُوصى له،الوَصِيُّ المُوصي  والمُوصى، والأُنثى وَصِيٌّ، وجمعُهما جميعاً أَوْصِياء، ومن العرب من لا  يُثني الوَصِيَّ ولا يجمعه.: الوَصاة كالوَصِيَّة؛ يقال: وَصِيٌّ بَيِّنُ الوَصاية.
3.     والوَصِيَّةُ: ما أَوْصَيْتَ به، وسميت  وَصِيَّةً لاتصالها بأَمر الميت، وقيل لعلي، عليه السلام، وصِيٌّ لاتصال  نَسَبِه وسَبَبه وسَمْته بنسب سيدنا رسول الله،صلى الله عليه وسلم،وسَبَبه وسَمْته؛
4.  يُوصِيكم اللهُ في أَولادكم؛ معناه يَفْرِضُ عليكم لأَن الوَصِيَّةَ من الله إِنما هي فَرْض، والدليل على ذلك قوله تعالى: ولا تَقْتُلوا النفسَ  التي حرَّم اللهُ إِلا بالحقّ ذلكم وَصَّاكم به؛ وهذا من الفرض المحكم علينا.
5.     وقوله تعالى: أَتَواصَوا به؛: أَي أَوْصى أَوَّلُهم  آخرَهم، والأَلف أَلف استفهام، ومعناها التوبيخ. وتَواصَوْا: أَوْصى بعضهم  بعضاً.
6.     ووصَى الرجلَ وَصْياً: وصَلَه. ووَصَى الشيءَ بغيره وَصْياً وصَلَه.وصَيْتُ الشيءَ ووَصَلْته سواء؛وفلاةٌ  واصيةٌ: تتصل بفَلاة أُخرى؛
7.     وَصَى الشيءُ يَصي إِذا اتصل، ووَصاه غيره يَصِيه: وصَله.
8.     الوَصِيُّ النبات المُلْتَفُّ
9.     وأَرض واصيةٌ: متصلة النبات إِذا اتَّصل نَبْتها،ووَصَتِ الأَرضُ وَصْياً  ووُصِيّاً ووَصاءً ووَصاةً؛ كلُّ ذلك: اتصل  نباتُها بعضُه ببعض، وهي واصِيةٌ؛
10.                        أَوْصَيْتُ أَي دخلت في الواصي. ووَصَيْتُ الشيءَ  بكذا وكذا إِذا وصلته به؛
11.                        والوَصى والوَصيُّ جميعاً: جَرائد النخل التي يُحْزَمُ بها
لسان العرب
● -   وصي: أَوْصى الرجلَ ووَصَّاه: عَهِدَ إِليه؛ قال رؤبة:  وَصَّانيَ العجاجُ فيما وَصَّني  أَراد: فيما وَصَّاني، فحذف اللام للقافية. وأَوْصَيْتُ له بشيءٍ  وأَوْصَيْتُ إِليه إِذا جعلتَه وَصِيَّكَ. وأَوْصَيْتُه ووَصَّيْته إِيصاء  وتَوْصِيةً بمعنى. وتَواصي القومُ أَي أَوْصى بعضهم بعضاً. وفي الحديث:  اسْتَوْصُوا بالنساءِ خيراً فإِنَّهن عندكم عَوانٍ، والاسم الوَصاةُ  والوَصايةُ والوِصايةُ. والوصِيَّةُ أَيضاً: ما أَوْصَيْتَ به. والوَصِيُّ: الذي  يُوصي والذي يُوصى له، وهو من الأَضداد. ابن سيده: الوَصِيُّ المُوصي  والمُوصى، والأُنثى وَصِيٌّ، وجمعُهما جميعاً أَوْصِياء، ومن العرب من لا  يُثني الوَصِيَّ ولا يجمعه. الليث: الوَصاة كالوَصِيَّة؛ وأَنشد:  أَلا مَنْ مُبْلِغٌ عَني يَزيداً  وَصاةً مِنْ أَخي ثِقةٍ وَدُودِ  يقال: وَصِيٌّ بَيِّنُ الوَصاية. والوَصِيَّةُ: ما أَوْصَيْتَ به، وسميت  وَصِيَّةً لاتصالها بأَمر الميت، وقيل لعلي، عليه السلام، وصِيٌّ لاتصال  نَسَبِه وسَبَبه وسَمْته بنسب سيدنا رسول الله،صلى الله عليه وسلم،  وسَبَبه وسَمْته؛ قلت: كرَّم الله وجه أَمير المؤمنين عليّ وسلَّم عليه، هذه  صفاته عند السلف الصالح، رضي الله عنهم، ويقول فيه غيرهم: لولا دُعابةٌ  فيه؛ وقول كثير:  تُخَبِّرُ مَنْ لاقَيْتَ أَنك عائذٌ،  بلِ العائذُ المَحْبُوسُ في سِجْنِ عارِمِ  وصِيُّ النبيِّ المصطَفى وابنُ عَمِّهِ،  وفَكَّاكُ أَغْلالٍ وقاضي مَغارِمِ  إِنما أَراد ابنَ وَصِيِّ النبي وابنَ ابنِ عمه، وهو الحسن ابن علي أَو  الحسين بن علي، رضي الله عنهم، فأَقام الوَصِيُّ مُقامَهما، أَلا ترى أَن  عليّاً، رضي الله عنه، لم يكن في سِجْن عارم ولا سُجِنَ قط؟ قال ابن  سيده: أَنبأَنا بذلك أَبو العلاءِ عن أَبي علي الفارسي والأَشهر أَنه محمد  بن الحنفية، رضي الله عنه، جبَسه عبدُ الله بن الزبير في سجن عارم،  والقصيدة في شعر كثير مشهورة، والممدوح بها محمد بن الحنفية، قال: ومثله قول  الآخر:  صَبِّحْنَ من كاظِمة الحِصْنَ الخَرِبْ،  يَحْمِلْنَ عَبَّاسَ بنَ عبدِ المُطَّلِبْ  إِنما أَراد: يحملن ابن عباس، ويروى: الخُصَّ الخَرِبْ. وقوله عز وجل:  يُوصِيكم اللهُ في أَولادكم؛ معناه يَفْرِضُ عليكم لأَن الوَصِيَّةَ من  الله إِنما هي فَرْض، والدليل على ذلك قوله تعالى: ولا تَقْتُلوا النفسَ  التي حرَّم اللهُ إِلا بالحقّ ذلكم وَصَّاكم به؛ وهذا من الفرض المحكم  علينا. وقوله تعالى: أَتَواصَوا به؛ قال أَبو منصور: أَي أَوْصى أَوَّلُهم  آخرَهم، والأَلف أَلف استفهام، ومعناها التوبيخ. وتَواصَوْا: أَوْصى بعضهم  بعضاً. ووصَى الرجلَ وَصْياً: وصَلَه. ووَصَى الشيءَ بغيره وَصْياً:  وصَلَه. أَبو عبيد: وصَيْتُ الشيءَ ووَصَلْته سواء؛ قال ذو الرمة:  نَصِي الليلَ بالأَيَّامِ، حتى صَلاتُنا  مُقاسَمةٌ يَشْتَقُّ أَنْصافَها السَّفْرُ  يقول: رجع صلاتُنا من أَربعة إِلى اثنين في أَسفارنا لحال السفر. وفلاةٌ  واصيةٌ: تتصل بفَلاة أُخرى؛ قال ذو الرمة:  بَيْنَ الرَّجا والرَّجا مِنْ جَنْبِ واصِيةٍ  يَهْماء، خابطُها بالخَوْفِ مَعْكومُ  قال الأَصمعي: وَصَى الشيءُ يَصي إِذا اتصل، ووَصاه غيره يَصِيه: وصَله.  ابن الأَعرابي: الوَصِيُّ النبات المُلْتَفُّ، وإِذا أَطاع المَرْتَعُ  للسائمة فأَصابته رَغَداً قيل أَوْصى لها المرتع يَصي وَصْياً. وأَرض  واصيةٌ: متصلة النبات إِذا اتَّصل نَبْتها، وربما قالوا تَواصى النبتُ إِذا  اتصل، وهو نبت واصٍ؛ وأَنشد ابن بري للراجز:  يا رُبَّ شاةٍ شاصِ  في رَبْرَبٍ خِماصِ  يأْكُلنَ من قُرّاصِ،  وحَمَصِيصٍ واصِ  وأَنشد آخر:  لها مُوفِدٌ وَفَّاهُ واصٍ كأَنه  زَرابِيُّ قَيْلٍ، قد تُحوميَ، مُبْهَم  المُوفِدُ: السَّنامُ، والقَيْلُ: المَلِكُ؛ وقال طرفة:  يَرْعَيْنَ وَسْمِيّاً وَصَى نَبْتُه،  فانْطَلَقَ اللوْنُ ودَقَّ الكُشُوحْ  يقال منه: أَوْصَيْتُ أَي دخلت في الواصي. ووَصَتِ الأَرضُ وَصْياً  ووُصِيّاً ووَصاءً ووَصاةً؛ الأَخيرة نادرة حكاها أَبو حنيفة، كلُّ ذلك: اتصل  نباتُها بعضُه ببعض، وهي واصِيةٌ؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:  أَهْلُ الغِنَى والجُرْدِ والدِّلاصِ  والجُودِ، وصَّاهمْ بذاكَ الواصي  أَراد: الجُودِ الواصي أَي المُتَّصِل؛ يقول: الجُودُ وصّاهم بأَن  يُدِيموه أَي الجُود الواصي وصَّاهم بذلك؛ قال ابن سيده: وقد يكون الواصي هنا  اسم الفاعل من أَوْصى، على حذف الزائد أَو على النسب، فيكون مَرْفوعَ  الموضع بأَوْصَى  (* قوله «بأوصى» كذا بالأصل تبعاً للمحكم.) لا مَجرُورَه  على أَن يكون نعتاً للجود، كما يكون في القول الأَول. ووَصَيْتُ الشيءَ  بكذا وكذا إِذا وصلته به؛ وأَنشد بيت ذي الرمة:  نَصِي الليلَ بالأَيام  والوَصى والوَصيُّ جميعاً: جَرائد النخل التي يُحْزَمُ بها، وقيل: هي من  الفَسِيل خاصة، وواحدتها وَصاةٌ ووَصِيَّةٌ. ويَوَصَّى: طائر قيل هو  الباشَقُ، وقيل: هو الحُرُّ، عراقية ليست من أَبنية العرب.
مقاييس اللغة:
(وصي) الواو والصاد والحرف المعتلّ: أصلٌ يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء. ووَصَيْتُ الشَّيءَ: وصَلْتُه. ويقال: وطِئْنا أرضاً واصيةً، أي إنَّ نَبتَها متَّصلٌ قد امتلأَتْ منه. ووَصَيْتُ اللّيلَةَ باليوم: وصَلْتُها، وذلك في عملٍ تَعمَلُه. والوصِيَّة من هذا القياس، كأنّه كلامٌ يُوصَى أي يُوصَل. يقال: وصَّيْتُه توصيةً، وأوصَيْتُه إيصاء.
القاموس المحيط:
ي وَصَى، كَوَعَى خَسَّ بعدَ رفْعَةٍ، واتَّزَنَ بعدَ خِفَّةٍ، واتَّصَلَ، وَوَصَلَ، و الأرضُ وَصْياً ووُصِيًّا ووَصاءً ووَصاءَةً اتَّصَلَ نَباتُها. وأوْصاهُ ووصَّاهُ تَوْصِيَةً عَهِدَ إليه،والاسمُ الوَصاةُ والوِصايَةُ، والوصِيَّةُ، وهو المُوصَى به أيضاً. والوصِيُّ المُوصِي، والمُوصَى، وهي وصِيٌّ أيضاً ج أوْصِياءُ، أَوْ لا يُثَنَّى ولا يُجْمَعُ و " يُوصِيكُمُ اللّهُ " ، أي يَفْرِضُ عليكم. وقولهُ تعالى " أَتَوَاصَوْا به " ، أَي أَوْصَى به أَوَّلُهم آخِرَهُمْ. والوَصاةُ والوَصِيَّةُ جَريدَةُ النَّخْل يُحْزَمُ بها
ج: وَصًى. ووصِيٌّ ويَوَصَِّي: طائرٌ.
تاج العروس:
( ى وصى كوعى ) وصيا ( خس بعد رفعة و ) أيضا ( اتزن بعد خفة ) * قلت لم أر هذا لاحد من الائمة وقد مر هذا المعنى بعينه في لشاعن ابن الاعرابي ( و ) وصى الشئ وصيا ( اتصل و ) أيضا ( وصل ) ونص الاصمعي وصى الشئ يصى اتصل ووصاه غيره يصيه وصله أي فهو لازم متعد وفى الاساس وصى الشئ بالشئ وصله ووصى النبت اتصل وكثر وقال أبو عبيد وصيت الشئ ووصلته سواء وأنشد لذى الرمة نصى الليل بالايام حتى صلاتنا * مقاسمة يشتق أنصافها السفر يقول رجعت صلاتنا من أربعة الى اثنتين في أسفارنا لحال السفر ( و ) وصت ( الارض وصيا ) بالفتح ( ووصيا ) كصلى ( ووصاء ووصاءة ) بمدهما كما في النسخ وفى المحكم وصاء ووصاة الاخيرة كحصاة قال وهى نادرة حكاها أبو حنيفة كل ذلك ( اتصل نباتها ) وفى الصحاح أرض واصية متصلة النبات وقد وصت الارض إذا اتصل نبتها انتهى وقال غيره فلاة واصية تتصل بفلاة أخرى قال ذو الرمة بين الرحا والرحا من جنب واصية * يهماء خابطها بالخوف معكوم وقال طرفة يرعين وسميا وصى نبته * فانطلق اللون ودق الكشوح ( وأوصاء ) ايصاء ( ووصاه توصية ) إذا ( عهد إليه ) وفى الصحاح أوصيت له بشئ وأوصيت إليه إذا جعلته وصيك وأوصيته ووصيته توصية بمعنى قال رؤبة * وصاني العجاج فيما وصنى * أراد فيما وصاني فحذف اللام للقافية ( والاسم الوصاة والوصاية ) بالكسر والفتح كما في الصحاح ( والوصية ) كغنية قال الليث الوصاة كالوصية وأنشد ألا من مبلغ عنى يزيدا * وصاة من أخى ثقة ودود ( وهو ) أي الوصية ( الموصى به أيضا ) سميت وصية لاتصالها بأمر الميت ( والوصى ) كغنى ( الموصى و ) أيضا ( الموصى وهى وصى أيضا ) له وهو من الاضداد ( ج أوصياء ) هو جمع للمذكر والمؤمنث جميعا كما في المحكم ( أو لا يثنى ولا يجمع ) ونص المحكم ومن العرب من لا يثنى الوصي ولا يجمعه ( و ) قوله تعالى ( يوصيكم الله ) في أولادكم ( أي يفرض عليكم ) لان الوصية من الله انما هي فرض والدليل على ذلك قوله تعالى ولا تقتلوا النفس التى حرم الله الا بالحق ذلكم وصاكم به وهذا من الفرض المحكم علينا ( وقوله تعالى أتواصوا به ) قال الازهرى ( أي أوصى به أولهم آخرهم ) والالف ألف استفهام ومعناها التوبيخ ( والوصاة ) كحصاة ( والوصية ) كغنية ( جريدة النخل ) التى ( يحزم بها ) وقيل من الفسيل خاصة ( ج وصى ) كحصى ( ووصى ) كغنى ( ويوصى ) بفتحات مع تشديد الصاد وقيل بكسر الصاد المشددة وقيل هو بالتاء الفوقية ( طائر ) قيل هو الباشق وقيل هو الحر عراقية ليست من أبنية العرب وكلامه هنا صريح في زيادة الياء في أوله وقد مر له في الصاد المهملة في فصل الياء كأنها أصل قال شيخنا وكأنه أشار الى الخلاف في مادته ووزنه كما أشرنا إليه والله أعلم * ومما يستدرك عليه تواصى القوم أوصى بعضهم بعضا وفى الحديث استوصوا بالنساء خيرا فانهن عندكم عوان كما في الصحاح وتقدم في ع ن ى والوصى كغنى لقب على رضى الله تعالى عنه سمى به لاتصال سببه ونسبه وسمته بنسب رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم وسببه وسمته وأيضا لقب محمد بن الحنفية وفيه
يقول كثير وصى النبي المصطفى وابن عمه * وفكاك أغلال وقاضي مغارم
وقال بعضهم أراد به الحسن بن على أو الحسين بن على أي ابن وصى النبي وابن ابن عمه فأقام الوصي مقامهما قال ابن سيده أنبأنا بذلك أبو العلاء عن أبى على الفارسى قال والصحيح ان الممدوح بتلك القصيدة محمد بن الحنفية ويدل لذلك البيت الذى قبله تخير من لا قيت انك عائذ * بل العائذ المحبوس في سجن عارم والذى سجن في حبس عارم هو محمد بن الحنفية حبسه عبد الله بن الزبير فتأمل والوصى أيضا لقب السيد أبى الحسن محمد بن على ابن الحسين بن الحسن بن القاسم الحسنى الهمداني لانه كان وصى الامير نوح السامانى صاحب خراسان وما وراء النهر صحب جعفر ابن محمد بن نصير الخلدى وسمع أبا محمد الجلاب وعنه الحاكم أبو عبد الله وأبو سعد الكنجروذى ومات ببخارا في سنة 395 والوصى أيضا النبات الملتف كالواصى قال الراجز في ربرب خماصى * يأكلن من قراص * وحمصيص واص وربما قالوا تواصى النبت إذا اتصل نقله الجوهرى وسنام واص مجتمع متصل وأنشد ابن برى له موفد وفاه واص كأنه * زرابى قيل قد تحومى مبهم الموفد السنام والقيل الملك وأوصى دخل في الواصى وقد يكون الواصى اسم الفاعل من أوصى على حذف الزائد أو على النسب وبه فسر ما أنشده ابن الاعرابي أهل الغنى والجرد والدلاصى * والجود وصاهم بذاك الواصى وواصى البلد البلد واصله ومن المجاز أوصيك بتقوى الله كما في الاساس

_Türkçe çeviri henüz yok_
