# وصي — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B5%D9%8A/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: وصي

(باب الواو والصاد وما يثلثهما)
(وصع) الواو والصاد والعين: كلمة واحدة، هي الوَصَْع: طائر صغيرٌ. وفي الحديث: "إنَّ إسرافِيلَ يتواضَعُ لله حتَّى يَصِيرَ مثل الوَصَْع([1])".
(وصف) الواو والصاد والفاء: أصلٌ واحد، هو تحْليَةُ الشَّيء. ووصَفْتُه أصِفُه وَصْفاً. والصِّفَة: الأمَارة اللاَّزِمةُ للشّيء، كما يقال وَزَنتُه وَزْناً، والزِّنَة: قَدْرُ الشَّيء. يقال اتَّصَفَ الشَّيءُ في عَينِ النّاظر: احتَملَ أن يُوصَف.
وأمَّا قولُهم: وصَفَت النّاقةُ وُصوفاً، إذا أجادت السّيرَ فهو [من قولهم] للخـادم وصيف، وللخادمة وصيفة. ويقال أوْصَفَت الجاريةُ؛ لأنَّهما يُوصَفان عند البَيع.
(وصل) الواو والصاد واللام: أصلٌ واحد يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيءٍ حَتَّى يَعْلَقَه. ووَصَلْتُه به وَصْلاً. والوَصل: ضِدّ الهِجْران. ومَوْصِلُ البعير: ما بين عَجُزِه وفَخذه. والواصِلَة في الحديث: التي تَصِلُ شَعْرَها بشعرٍ آخَرَ زُوراً. ويقول وصَلْتُ الشّيء وصلاً، والموصول به وِصْلٌ بكسر الواو.
ومن الباب الوَصِيلة: العِمارة والخِصْب. لأنَّها تَصِلُ النّاسَ بعضَهم ببعض، وإذا أجْدَبوا تفَرَّقُوا. والوَصيلة: الأرض الواسعة، كأنَّها وُصِلَت فلا تَنقطِع. أمَّا الوَصِيلة من الغَنَم في قوله تعالى: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103]....([2])
(وصم) الواو والصاد والميم: أصلٌ صحيح يدلُّ على كَسْرٍ وضَعْف. ووجد توصيماً في جَسدِه، أي تكسيراً وفَترةً وكَسَلاً. قال:
وإذا رُمْتَ رَحيلاً فارتحِلْ *** واعصِ ما يأمُرُ توصيمُ الكَسَلْ([3])والوَصْم: الصَّدعُ غَير بائن. يقال: أصابَ القناةَ وَصْمٌ.
ويُحمَل على هذا فيقال للعار والعَيب: وَصْم. قال:
فإنْ تك جَرْمٌ ذاتَ وصمٍ فإنّنا *** دَلَفْنا إلى جرمٍ بِألأَمَ من جَرمِ([4])
(وصي) الواو والصاد والحرف المعتلّ: أصلٌ يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء. ووَصَيْتُ الشَّيءَ: وصَلْتُه. ويقال: وطِئْنا أرضاً واصيةً، أي إنَّ نَبتَها متَّصلٌ قد امتلأَتْ منه. ووَصَيْتُ اللّيلَةَ باليوم: وصَلْتُها، وذلك في عملٍ تَعمَلُه. والوصِيَّة من هذا القياس، كأنّه كلامٌ يُوصَى أي يُوصَل. يقال: وصَّيْتُه توصيةً، وأوصَيْتُه إيصاء.
(وصب) الواو والصاد والباء: كلمةٌ تدلُّ على دَوامِ شيء. ووَصَبَ الشَّيءُ وصوباً: دام. ووَصَبَ الدِّينُ: وَجَب. ومَفَازةٌ واصِبة: بعيدةٌ لا غايةَ لها. وفي كتاب الله تعالى: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9]، أي دائم. والوَصَب: المرضُ المُلازم الدَّائم. رجلٌ وصِبٌ ومُوَصَّبٌ: دائم الأوصاب.
(وصد) الواو والصاد والدال: أصلٌ يدلُّ على ضمِّ شيءٍ إلى شيء. وأوصَدْتُ البابَ: أغْلَقْتُهُ. والوَصيد: النَّبْت المتقارِبُ الأصول. والوصيد: الفِناء لاتِّصاله بالرَّبع. والمُوصَد: المُطْبَق. وقال تعالى: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8].
(وصر) الواو والصاد والراء: كلمةٌ واحدة. قال الخليل: الوَصِيرة: الصّكّ. ويقال الوِصْر: السِّجِلُّ يكتُبه الملك لِمَنْ يُقْطِعُه([5]). وفي بعض الحديث: "إنَّ هذا اشتَرَى مِنِّي أرضاً وقَبَضَ مِنِّي وِصْرَها، فلا هو يردُّ([6]) عَلَيَّ الوِصْر ولا يعطيني الثمن".
---------------------__
([1]) في اللسان: "إن العرش على منكب إسرافيل، وإنه ليتواضع لله حتى يصير مثل الوصع. يروى بفتح الصاد وسكونها".
([2]) كذا وردت العبارة مبتورة في الأصل. وفي المجمل: "والوصيلة من الغنم كانوا... هم الشاة ذكرا قالوا: هذا لآلهتنا، فيقربونه، فإذا ولدها ذكرا وأنثى قالوا: وصلت... ها من أجلها" الكتابة مبتورة في المجمل أيضاً.
([3]) للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (وصم).
([4]) أنشده في المجمل واللسان (وصم).
([5]) ذكر في اللسان "الوصير" و"الوصر" وقال: "كلتاهما فارسية معربة".
([6]) في الأصل: "يرد" صوابه من المجمل واللسان. ولفظ المجمل: "فهو لا يرد عليَّ الوصر ولا يعطيني الثمن" ولفظ اللسان: فلا هو يعطيني الثمن ولا هو يرد الوصر".

ـ

### Türkçe

(وav ve **صاد** ve onların üçüncüsü olanlar babı)

(**وصع**) **الواو** ve **الصاد** ve **العين**: tek bir kelimedir; o da **الوَصَْع**’dır: küçük bir kuştur. Hadiste: “Şüphesiz **إسرافيل** Allah için tevazu gösterir; nihayet **الوَصَْع** gibi olur([1]).”

(**وصف**) **الواو** ve **الصاد** ve **الفاء**: tek bir asıldır; o, şeyin süslenmesidir. Ve onu vasfettim; onu vasfederim; vasfetme olarak. Ve **الصِّفَة**: şey için lâzım olan alâmettir; nitekim “onu tarttım, tartma olarak” denir; ve **الزِّنَة**: şeyin miktarıdır. Denir ki: şey, bakanın gözünde **اتَّصَفَ** etti: vasfedilmeye ihtimal taşıdı.
Ama onların sözü: deve **وصَفَت** **وُصوفاً**, eğer yürüyüşü güzel yaptıysa; o, [onların sözünden] hizmetkâr için **وصيف**, hizmetçi kadın için **وصيفة**’dir. Ve denir: câriye **أوْصَفَت**; çünkü ikisi satışta vasfedilirler.

(**وصل**) **الواو** ve **الصاد** ve **اللام**: tek bir asıldır; bir şeyi bir şeye katmayı gösterir; ta ki onu yapıştırsın. Ve onu onunla birleştirdim; birleştirme olarak. Ve **الوَصل**: **الهِجْران**’ın zıddıdır. Ve devenin **مَوْصِلُ**’i: sağrısı ile uyluğu arasıdır. Ve hadiste **الواصِلَة**: saçını başka bir saçla yalan olarak birleştiren kadındır. Ve “şeyi birleştirdim, birleştirme olarak” der; ve onunla birleştirilen **وِصْلٌ**’dür; **الواو**’nun kesresiyle.
Babdan **الوَصِيلة**: imar ve bolluktur. Çünkü o, insanları birbirine bağlar; kuraklık ettiklerinde ayrılırlar. Ve **الوَصيلة**: geniş arazidir; sanki birleştirilmiş de kesilmez. Ama koyundan **الوَصِيلة**, Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿وَلاَ وَصِيلةٍ وَلا حامٍ﴾ [المائدة 103] içindedir....([2])

(**وصم**) **الواو** ve **الصاد** ve **الميم**: sahih bir asıldır; kırılma ve zayıflığa delâlet eder. Ve bedeninde **توصيماً** buldu; yani kırıp dökme ve gevşeklik ve tembellik. Dedi ki:
وإذا رُمْتَ رَحيلاً فارتحِلْ *** واعصِ ما يأمُرُ توصيمُ الكَسَلْ([3])
Ve **الوَصْم**: belirgin olmayan çatlağıdır. Denir: mızrağa **وَصْمٌ** isabet etti.
Ve bunun üzerine taşınır da ayıp ve kusur için **وَصْم** denir. Dedi ki:
فإنْ تك جَرْمٌ ذاتَ وصمٍ فإنّنا *** دَلَفْنا إلى جرمٍ بِألأَمَ من جَرمِ([4])

(**وصي**) **الواو** ve **الصاد** ve illetli harf: bir asıldır; bir şeyi bir şeye birleştirmeye delâlet eder. Ve **وَصَيْتُ** şeyi: onu birleştirdim. Ve denir: **واصيةً** bir yere bastık; yani bitkisi bitişik, ondan dolmuştur. Ve geceyi gündüze **وَصَيْتُ**: onu birleştirdim; bu, yaptığın bir iştedir. Ve **الوصِيَّة** bu kıyastandır; sanki o, **يُوصَى** yani **يُوصَل** olan bir sözdür. Denir: onu **وصَّيْتُ**; tavsiye etme olarak; ve onu **أوصَيْتُ**; îsâ’ olarak.

(**وصب**) **الواو** ve **الصاد** ve **الباء**: bir kelimedir; bir şeyin devamına delâlet eder. Ve şey **وَصَبَ** **وصوباً**: devam etti. Ve din **وَصَبَ**: vacip oldu. Ve **واصِبة** bir çöl: uzak, sonu olmayan. Ve Yüce Allah’ın kitabında: ﴿وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ﴾ [الصافات 9], yani daim. Ve **الوَصَب**: lâzım olan daim hastalıktır. **وصِبٌ** ve **مُوَصَّبٌ** bir adam: sürekli ağrıları olan.

(**وصد**) **الواو** ve **الصاد** ve **الدال**: bir asıldır; bir şeyi bir şeye katmaya delâlet eder. Ve kapıyı **أوصَدْتُ**: onu kapattım. Ve **الوَصيد**: kökleri birbirine yakın bitkidir. Ve **الوصيد**: avlu; konak yerine bitişik oluşundan dolayı. Ve **المُوصَد**: kapatılıp örtülmüş olan. Ve Yüce Allah dedi: ﴿إنَّها عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ﴾ [الهمزة 8].

(**وصر**) **الواو** ve **الصاد** ve **الراء**: tek bir kelimedir. **الخليل** dedi: **الوَصِيرة**: senettir. Ve **الوِصْر** denir: hükümdarın, kendisine iktâ verdiği kimse için yazdığı sicildir([5]). Bazı hadiste: “Şüphesiz bu, benden bir arazi satın aldı ve benden onun **وِصْرَ**’ını teslim aldı; artık ne **الوِصْر**’ı bana geri çeviriyor([6]) ne de bana bedeli veriyor.”

---------------------__
([1]) Lisân’da: “Şüphesiz arş **إسرافيل**’in omzu üzerindedir; ve o, Allah için tevazu gösterir; nihayet **الوصع** gibi olur. **الصاد**’ın fethasıyla ve sükûnu ile rivayet edilir.”
([2]) İbare asılda böyle kopuk olarak geldi. Ve **المجمل**’de: “Ve koyundan **الوصيلة**; onlar... koyun erkek doğurursa dediler: bu ilâhlarımız içindir; onu kurban ederler; eğer erkek ve dişi doğurursa dediler: **وصلت**... onu onun sebebiyle” yazı **المجمل**’de de kopuktur.
([3]) **لبيد**’indir; divanında 12, 1881 baskısı; ve Lisân (**وصم**).
([4]) **المجمل** ve Lisân (**وصم**)’da okuttu.
([5]) Lisân’da “**الوصير**” ve “**الوصر**” zikretti ve dedi: “İkisi de Arapçalaştırılmış Farsçadır.”
([6]) Asılda: “**يرد**”; doğrusu **المجمل** ve Lisân’dandır. **المجمل** lafzı: “Artık o, **الوصر**’ı bana geri çevirmiyor ve bana bedeli vermiyor”; Lisân lafzı: “Artık ne bana bedeli veriyor ne de **الوصر**’ı geri çeviriyor.”
