# وضأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B6%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وضأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وضأ

الوَضُوءُ، بالفتح: الماء الذي يُتَوَضَّأُ به، كالفَطُور والسَّحُور لما يُفْطَرُ عليه ويُتَسَحَّرُ به. والوَضُوءُ أَيضاً: المصدر من تَوَضَّأْتُ للصلاةِ، مثل الوَلُوعِ والقَبُولِ. وقيل: الوُضُوءُ، بالضم، المصدر. وحُكيَ عن أَبي عمرو بن العَلاء: القَبُولُ، بالفتح، مصدر لم أَسْمَعْ غيره. وذكر الأَخفش في قوله تعالى: وَقُودُها النَّاسُ والحِجارةُ، فقال: الوَقُودُ، بالفتح: الحَطَبُ، والوُقُود، بالضم: الاتّقادُ، وهو الفعلُ. قال: ومثل ذلك الوَضُوءُ، وهو الماء، والوُضُوءُ، وهو الفعلُ. ثم قال: وزعموا أَنهما لغتان بمعنى واحد، يقال: الوَقُودُ والوُقُودُ، يجوز أَن يُعْنَى بهما الحَطَبُ، ويجوز أَن يُعنى بهما الفعلُ. وقال غيره: القَبُولُ والوَلُوع، مفتوحانِ، وهما مصدران شاذَّانِ، وما سواهما من المصادر فمبني على الضم. التهذيب: الوَضُوءُ: الماء، والطَّهُور مثله. قال: ولا يقال فيهما بضم الواو والطاء، لا يقال الوُضُوءُ ولا الطُّهُور. قال الأَصمعي، قلت لأَبي عمرو: ما الوَضُوءُ؟ فقال: الماءُ الذي يُتَوَضَأُ به. قلت: فما الوُضُوءُ، بالضم؟ قال: لا أَعرفه. وقال ابن جبلة: سمعت أَبا عبيد يقول: لا يجوز الوُضُوءُ إِنما هو الوَضُوءُ.
وقال ثعلب: الوُضُوءُ: مصدر، والوَضُوءُ: ما يُتَوَضَّأُ به، والسُّحُورُ: مصدر، والسَّحُورُ: ما يُتَسَحَّر به. وتَوَضَّأْتُ وُضُوءاً حَسَناً. وقد تَوَضَّأَ بالماءِ، وَوَضَّأَ غَيْره. تقول: تَوَضَّأْتُ للصلاة، ولا تقل تَوَضَّيْتُ، وبعضهم يقوله. قال أَبو حاتم: تَوَضَّأْتُ وُضُوءاً وتَطَهَّرْت طُهوراً. الليث: المِيضأَةُ مِطْهَرةٌ، وهي التي يُتَوَضَّأُ منها أَو فيها. ويقال: تَوَضَّأْتُ أَتَوَضَّأُ تَوَضُّؤاً ووُضُوءاً، وأَصل الكلمة من الوضاءة، وهي الحُسْنُ. قال ابن الأَثير: وُضُوءُ الصلاةِ معروف، قال: وقد يراد به غَسْلُ بَعْضِ الأَعْضاء.
والمِيضَأَةُ: الـموضع الذي يُتَوَضَّأُ فيه، عن اللحياني. وفي الحديث: تَوَضَّؤُوا مِمَّا غَيَّرَتِ النارُ. أَراد به غَسْلَ الأَيدِي والأَفْواهِ من الزُّهُومة، وقيل: أَراد به وُضُوءَ الصلاةِ، وذهبَ إليه قوم من الفقهاءِ. وقيل: معناه نَظِّفُوا أَبْدانَكم من الزُّهومة، وكان جماعة من الأَعراب لا يَغْسِلُونها، ويقولون فَقْدُها أَشدُّ مِنْ رِيحها. وعن قتادة: مَنْ غَسَلَ يدَه فقد تَوَضَّأَ.
وعن الحسن: الوُضُوءُ قبل الطعام يَنْفِي الفَقْرَ، والوُضُوءُ بعدَ الطعامِ يَنْفِي اللَّمَمَ. يعني بالوُضُوءِ التَّوَضُّؤَ. والوَضَاءة: مصدرُ الوَضِيءِ، وهو الحَسَنُ النَّظِيفُ. والوَضاءة: الحُسْنُ والنَّظافةُ.
وقد وَضُؤَ يَوْضُؤُ وَضَاءة، بالفتح والمدّ: صار وَضِيئاً، فهو وَضِيءٌ من قَوْم أَوْضِياءَ، وَوِضَاءٍ ووُضَّاءٍ. قال أَبو صَدَقة الدُّبَيْرِيُّ:
والمرْءُ يُلْحِقُه، بِفِتْيانِ النَّدَى، *  خُلُقُ الكَريم، ولَيْسَ بالوُضَّاءِ(1) (1 قوله «وليس بالوضاء» ظاهره أنه جمع واستشهد به في الصحاح على قوله ورجل وضاء بالضم أَي وضيء فمفاده أنه مفرد.) والجمع: وُضَّاؤُون. وحكى ابن جني: وَضاضِئ، جاؤوا بالهمزة في الجمع لما كانت غير منقلبة بل موجودةً في وَضُؤْتُ. وفي حديث عائشة: لَقَلَّما كانتِ امرأَةٌ وَضِيئةٌ عند رجل يُحِبُّها. الوَضَاءة: الحُسْنُ والبَهْجةُ. يقال وَضُؤَتْ، فهي وَضِيئةٌ. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه، لِحَفْصةَ: لا يُغُرّكِ أَن كانَتْ جارَتُكِ هي أَوْضَأَ مِنْكِ أَي أَحْسَنَ.
وحكى اللحياني: إِنه لوَضِيءٌ، في فِعْلِ الحالِ، وما هو بواضِئٍ، في الـمُسْتَقْبَلِ. وقول النابغة: فَهُنَّ إِضاءٌ صافِياتُ الغَلائِلِ
يجوز أَن يكون أَراد وِضَاءٌ أَي حِسانٌ نِقَاءٌ، فأَبدل الهمزة من الواو المكسورة، وهو مذكور في موضعه.
وواضَأْتُه فَوَضَأْتُه أَضَؤُه إِذا فاخَرْتَه بالوَضَاءة فَغَلَبْتَه.

### Türkçe

**الوَضُوءُ**, fetha ile: kendisiyle abdest alınan su; tıpkı **الفَطُور** ve **السَّحُور**’un, kendisiyle iftar edilen ve kendisiyle sahur yapılan şey için olması gibi. Ve **الوَضُوءُ** ayrıca: “namaz için abdest aldım” sözünden mastardır; **الوَلُوعِ** ve **القَبُولِ** gibi. Ve denildi ki: **الوُضُوءُ**, damme ile, mastardır. Ve Ebû Amr b. el-Alâ’dan nakledildi: **القَبُولُ**, fetha ile, bir mastardır; ondan başkasını işitmedim.

Ve el-Ahfeş, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında: وَقُودُها النَّاسُ والحِجارةُ, dedi ki:
**الوَقُودُ**, fetha ile: odun; **الوُقُود**, damme ile: tutuşma, ve o fiildir. Dedi ki: Bunun benzeri **الوَضُوءُ**’dur; o sudur; ve **الوُضُوءُ**; o fiildir. Sonra dedi ki: İkisi bir mânâda iki lehçedir diye iddia ettiler; denir: **الوَقُودُ** ve **الوُقُودُ**; ikisiyle odunun kastedilmesi câizdir, ve ikisiyle fiilin kastedilmesi câizdir. Ve başkası dedi ki: **القَبُولُ** ve **الوَلُوع**, ikisi de fethalıdır; ve ikisi şâz iki mastardır; bunların dışındaki mastarların tamamı damme üzere bina edilmiştir. **التهذيب**: **الوَضُوءُ**: sudur; ve **الطَّهُور** onun gibidir. Dedi ki: İkisinde de **الواو** ve **الطاء**’ın dammesiyle söylenmez; **الوُضُوءُ** denmez ve **الطُّهُور** denmez. el-Asmaî dedi ki: Ebû Amr’a dedim: **الوَضُوءُ** nedir? Dedi ki: kendisiyle abdest alınan sudur. Dedim: peki **الوُضُوءُ**, damme ile, nedir? Dedi ki: onu bilmiyorum. Ve İbn Cebele dedi ki: Ebû Ubeyd’in şöyle dediğini işittim: **الوُضُوءُ** câiz değildir; ancak o **الوَضُوءُ**’dur.

Ve Sa‘leb dedi ki: **الوُضُوءُ**: mastardır; **الوَضُوءُ**: kendisiyle abdest alınan şeydir; **السُّحُورُ**: mastardır; **السَّحُورُ**: kendisiyle sahur yapılan şeydir.

Ve “güzel bir abdest” olarak **تَوَضَّأْتُ وُضُوءاً حَسَناً**. Ve su ile abdest aldı; ve başkasına abdest aldırdı. Dersin ki: “namaz için abdest aldım” **تَوَضَّأْتُ للصلاة**; **تَوَضَّيْتُ** deme; bazıları onu söyler. Ebû Hâtim dedi ki: **تَوَضَّأْتُ وُضُوءاً** ve **تَطَهَّرْت طُهوراً**. el-Leys: **المِيضأَةُ** bir **مِطْهَرةٌ**’dir; ve o, ondan yahut onda abdest alınandır. Ve denir: **تَوَضَّأْتُ أَتَوَضَّأُ تَوَضُّؤاً ووُضُوءاً**; kelimenin aslı **الوضاءة**’dandır; ve o, güzelliktir.

İbnü’l-Esîr dedi ki: **وُضُوءُ الصلاةِ** bilinir; dedi ki: bazen onunla bazı uzuvların yıkanması kastedilir.

Ve **المِيضَأَةُ**: içinde abdest alınan yer; el-Lihyânî’den. Ve hadiste: **تَوَضَّؤُوا مِمَّا غَيَّرَتِ النارُ**. Bununla, yağ kokusundan dolayı ellerin ve ağızların yıkanmasını istedi; ve denildi ki: bununla **وُضُوءَ الصلاةِ**’i istedi; ve fakihlerden bir topluluk buna gitti. Ve denildi ki: mânâsı: bedenlerinizi yağ kokusundan temizleyin; ve bedevîlerden bir cemaat onu yıkamazdı; ve “onun yokluğu kokusundan daha şiddetlidir” derlerdi.

Katâde’den: kim elini yıkarsa, muhakkak abdest almıştır.

Hasen’den: yemekten önce **الوُضُوءُ** fakirliği giderir; yemekten sonra **الوُضُوءُ** **اللَّمَمَ**’ı giderir. **الوُضُوءُ** ile **التَّوَضُّؤَ**’ü kasteder.

Ve **الوَضَاءة**: **الوَضِيءِ**’nin mastarıdır; ve o, güzel temiz olandır. Ve **الوَضاءة**: güzellik ve temizliktir.

Ve **وَضُؤَ يَوْضُؤُ وَضَاءة**; fetha ve med ile: **وَضِيئاً** oldu; o hâlde o, **وَضِيءٌ**’dür; **قَوْم أَوْضِياءَ**’dan; ve **وِضَاءٍ** ve **وُضَّاءٍ**. Ebû Sadaqa ed-Dübeyrî dedi ki:
والمرْءُ يُلْحِقُه، بِفِتْيانِ النَّدَى، *  خُلُقُ الكَريم، ولَيْسَ بالوُضَّاءِ(1)
(1 “**وليس بالوضاء**” sözü: zahiri, onun bir cem‘ olduğudur; ve **الصحاح**’ta “**ورجل وضاء**” sözü üzerine onunla istişhâd edilmiştir; damme ile, yani **وَضِيء**; böylece onun sonucu, onun müfred olduğudur.)

Ve cem‘i: **وُضَّاؤُون**. Ve İbn Cinnî nakletti: **وَضاضِئ**; cem‘de hemzeyi getirdiler; çünkü o, münkalib değil, bilakis **وَضُؤْتُ**’ta mevcut idi.

Ve Âişe hadîsinde: **لَقَلَّما كانتِ امرأَةٌ وَضِيئةٌ عند رجل يُحِبُّها**.

**الوَضَاءة**: güzellik ve parlaklıktır. Denir: **وَضُؤَتْ**; o hâlde o, **وَضِيئةٌ**’dir.

Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun, Hafsa’ya: **لا يُغُرّكِ أَن كانَتْ جارَتُكِ هي أَوْضَأَ مِنْكِ**; yani daha güzel.

Ve el-Lihyânî nakletti: “muhakkak o **وَضِيءٌ**’dür”, hâl fiilinde; ve “o **بواضِئٍ** değildir”, gelecek zamanda. Ve Nâbiga’nın sözü:
فَهُنَّ إِضاءٌ صافِياتُ الغَلائِلِ
câizdir ki **وِضَاءٌ**’ı kastetmiştir; yani güzel, temiz; hemzeyi kesreli **الواو**’dan bedel kıldı; ve o, yerinde zikredilmiştir.

Ve **واضَأْتُه فَوَضَأْتُه أَضَؤُه**: eğer onu **الوَضَاءة** ile övünmede karşılaştırıp da ona galip gelirsen.
