# وضر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B6%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وضر

الوَضَرُ: الدَّرَنُ والدَّسَمُ. ابن سيده: الوَضَرُ وسَخُ الدسمِ واللبن وغُسالَةُ السِّقاء والقصعة ونحوهما؛ وأَنشد:
إِن تَرْحضُوها تَزدْ أَعْراضُكم طَبَعاً،
أَو تَتْرُكوها فَسُودٌ ذاتُ أَوْضارِ
ابن الأَعرابي: يقال للفُنْدُورَةِ وَضْرَى وقد وَضِرَت القصعةُ تَوْضَرُ وَضَراً أَي دَسِمَتْ؛ قال أَبو الهندي واسمه عبد المؤْمن بن عبد القدوس:
سَيُغْنِي أَبا الهِنْدِيِّ عن وَطْبِ سالمٍ
أَبارِيقُ، لم يَعْلَقْ بها وَضَرُ الزُّبْدِ
مُفَدَّمَةٌ قَزّاً، كأَنَّ رِقابَها
رِقابُ بناتِ الماءِ تَفْزَعُ للرَّعْدِ
الوَطْبُ: زِقُّ اللبن، وهو في البيت زق الخمر. والمُفَدَّم: الإِبريق الذي على فمه فِدَامٌ، وهو خِرْقَةٌ من قَزٍّ أَو غيره. وشبه رقابها في الإِشراف والطول برقاب بنات الماء، وهي الغَرانِيقُ، لأَنها إِذا فَزِعَت نصبت أَعناقها. وَوَضِرَ الإِناءُ يَوْضَرُ وَضَراً إِذا اتسخ، فهو وَضِرٌ، ويكون الوَضَرُ من الصُّفْرَة والحُمرة والطِّيب. وفي حديث عبد الرحمن بن عوف: رأَى النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، به وَضَراً من صفرة فقال له: مَهْيَمْ؛ المعنى أَنه رأَى به لَطْخاً من خَلُوق أَو طيب له لون فسأَل عنه فَأَخبره أَنه تزوَّج، وذلك من فعل العرس إِذا دخل على زوجته. والوَضَرُ: الأَثر من غير الطيب. قال: والوَضَرُ ما يشمه الإِنسان من ريح يجده من طعام فاسد. أَبو عبيدة: يقال لبقية الهِناءِ وغيره الوَضَرُ. وفي الحديث فجعل يأْكل ويتتبع باللقمة وَضَرَ الصَّحْفَةِ أَي دَسَمَها وأَثَرَ الطعامِ فيها. وفي حديث أُمّ هانئ، رضي الله عنها: فَسَكَبْتُ له في صَحْفَة إِني لأَرَى فيها وَضَرَ العجين؛ وامرأَة وَضِرَةٌ ووَضْرَى؛ قال:إِذا مَلا بَطْنَه أَلْبانُها حَلَباً
باتَتْ تُغَنِّيهِ وَضْرَى ذاتُ أَجْراسِ
أَراد ملأَ فأَبدل للضرورة، قال: ومثله كثير.

### Türkçe

**الوَضَرُ**: **الدَّرَنُ** ve **الدَّسَمُ**. İbn Sîde: **الوَضَرُ**; yağın ve sütün pisliği, kırbanın ve çanağın ve benzerlerinin yıkantısıdır; ve inşad etti:

Eğer onu yıkarsanız, tabiatça sizin ırzlarınız artar,
Yahut onu bırakırsanız, **أَوْضار** sahibi siyahlar(dır).

İbnü’l-A‘râbî: **الفُنْدُورَةِ** için **وَضْرَى** denir; ve çanak **وَضِرَت**; **تَوْضَرُ** **وَضَراً**; yani yağlandı; Ebû’l-Hindî dedi—adı Abdülmü’min b. Abdülkuddûs’tur:

Sâlim’in **وَطْبِ**’undan Ebû’l-Hindî’yi elbette müstağni kılacak
İbrikler; **وَضَرُ الزُّبْدِ** onlara yapışmamıştır.
İleri geçirilmiş(olarak) ipek(ten); sanki onların boyunları
Su kızlarının boyunlarıdır; gök gürültüsünden ürker.

**الوَطْبُ**: süt kırbası; o, evde şarap kırbasıdır. Ve **المُفَدَّم**: ağzında **فِدَامٌ** bulunan ibrik; o da ipekten yahut başkasından bir bez parçasıdır. Ve onların boyunlarını, yüksekte görünüş ve uzunlukta, su kızlarının boyunlarına benzetti; onlar **الغَرانِيقُ**’tur; çünkü ürktükleri zaman boyunlarını dikerler. Ve kap **وَوَضِرَ**; **يَوْضَرُ** **وَضَراً**; kirlendiği zaman; o hâlde o **وَضِرٌ**’dir. Ve **الوَضَرُ**, sarılıktan, kızıllıktan ve kokudan olur. Ve Abdurrahman b. Avf hadîsinde: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onda sarılıktan **وَضَراً** gördü de ona: **مَهْيَمْ** dedi; mânâ: onda **خَلُوق**tan yahut rengi olan bir kokudan bir bulaşık gördü de onu sordu; sonra ona, evlendiğini haber verdi; bu da, karısının yanına girdiği zaman düğünün fiilindendir.

Ve **الوَضَرُ**: kokudan olmayan iz. Dedi: ve **الوَضَرُ**, insanın bozuk yemekten bulduğu bir kokudan kokladığı şeydir. Ebû Ubeyde: **الهِناءِ**’ın ve başkasının artığına **الوَضَرُ** denir. Ve hadîste: yemeye başladı ve lokmayla **وَضَرَ الصَّحْفَةِ**’yi takip etti; yani onun yağını ve içindeki yemeğin izini. Ve Ümmü Hânî hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Ona bir **صَحْفَة** içinde döktüm; gerçekten ben onda hamurun **وَضَرَ**’ını görüyorum; ve **وَضِرَةٌ** ve **وَضْرَى** kadın; dedi:

Onun sütleri sağım olarak karnını doldurduğu zaman
**وَضْرَى**—çanlar sahibi—geceyi onu şarkı söyleyerek geçirir.

“Doldurdu”yu kastetti; zaruret için değiştirdi; dedi: ve bunun benzeri çoktur.
