# وضع — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B6%D8%B9/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: وضع

المَوْضِعُ: المكان. والمَوْضِعُ أيضاً: مصدر قولك وَضَعْتُ الشيء من يدي وَضْعاً، ومَوْضوعاً وهو مثل المعقول، ومَوْضِعاً. والموْضَعُ بفتح الضاد، لغة في الموْضِعِ. ويقال في الحَجَر وفي اللبِن إذا بُنِي به: ضَعْهُ على غير هذه الوَضْعَةِ والوِضْعَةِ والضِعَةِ، كله بمعنًى. والهاء في الضِعَةِ عوض من الواو. والوَضيعَةُ: واحدة الوضائِعِ، وهي أثقال القوم. ويقال: أين خَلَّفوا وضائِعَهم. والوَضيعَةُ أيضاً: نحو وَضائِعِ كِسرى، كان ينقلُ قوماً من أرض فيُسمنهم أرضاً أخرى، وهم الشِحَنُ والمَسالِحُ. والوَضيعُ: أن يؤخذ التمر قبل أن ييبس فيوضع في الجِرار. وتقول: وَضَعْتُ عند فلان وَضيعاً، أي استودعته وديعةً. والوَضيعُ أيضاً: الدنيء من الناس. ويقال: في حسبه ضَعَةٌ وضِعَةٌ. والمُواضَعَةُ: المراهنةُ. والمُواضَعَةُ: متاركة البيع. وواضَعْتُهُ في الأمر، إذا وافقته فيه على شيء. والضَعَةُ: شجرٌ من الحَمْض. يقال: ناقةٌ واضِعَةٌ، للتي ترعاها، ونوقٌ واضِعاتٌ. قال أبو زيد: إن رَعَتِ الحَمْضَ حول الماء ولم تبرح قيل: وَضَعَتْ تَضَعُ وَضيعةً. فهي واضعة، قال: وكذلك وَضَعْتها أنا، وهي مَوْضوعةٌ، يتعدَّى ولا يتعدَّى. وهؤلاء أصحاب الوَضيعَةِ، أي أصحاب حَمْضٍ مقيمون فيه. ووَضَعَتِ المرأة خِمارها. وامرأةٌ واضِعٌ، أي لا خِمار عليها. ووَضَعَتِ المرأة وَضْعاً بالفتح، أي وَلَدت. ووَضَعَتْ وُضْعاً بالضم، أي حملتْ في آخر طهرها من مُقْبَلِ الحَيضةِ، فهي واضِعٌ. ووضعَ البعير وغيره، أي أسرع في سيره. وبعيرٌ حسن المَوْضوعِ، قال طرفة:
مَوْضوعُها زَوْلٌ ومَرْفوعُهـاكَمَرِّ صَوْبٍ لَجِبٍ وَسْطَ ريحْ
وأَوْضَعَهُ راكبه. قال اليزيديّ: يقال: وُضِعَ الرجل في تِجارته وأُوضِعَ، على ما لم يسمَّ فاعله وَضْعاً فيهما، أي خَسِرَ. يقال: وُضِعْتَ في تجارتك فأنت مَوْضوعٌ فيها. ووُضِعَ الرجل بالضم يوضَعُ ضَعَةً وضِعَةً، أي صار وضيعاً. ووَضَعَ منه فلانٌ، أي حطَّ من درجته. والتَواضُعُ: التذلُّلُ. والاتِّضاعُ: أن تخفض رأسَ البعير لتضع قدمَك على عنقه فتركب. قال الكميت:
إذا اتَّضَعونا كارِهينَ لـبَـيْعَةٍأناخوا لأخرى والأَزِمَّةُ تُجْذَبُ
والتَوضيعُ: خياطة الجُبَّةِ بعد وضع القطن. ورجلٌ مُوَضَّعٌ، أي مُطَرَّحٌ ليس بمستحكمِ الخَلْقِ.

### Türkçe

**المَوْضِعُ**: yer. **والمَوْضِعُ** ayrıca: “Şeyi elimden **وَضْعاً** olarak koydum” sözünün masdarıdır; ve **مَوْضوعاً** (o, **المعقول** gibidir) ve **مَوْضِعاً**.

Ve **الموْضَعُ** (ضاد’ın fethasıyla), **الموْضِعِ**’de bir lugattır.

Ve taşta ve tuğlada, onunla bina edildiği zaman, denir: “Onu bu **الوَضْعَةِ**’den başka bir **الوَضْعَةِ**’nin ve **الوِضْعَةِ**’nin ve **الضِعَةِ**’nin üzerine koy”; hepsi bir mânâdadır. Ve **الضِعَةِ**’deki **الهاء** **الواو**’dan bedeldir.

Ve **الوَضيعَةُ**: **الوضائِعِ**’in bir tanesi; o, kavmin ağırlıklarıdır. Ve denir: “Nerede bıraktılar **وضائِعَهم**’i?”

Ve **الوَضيعَةُ** ayrıca: **وَضائِعِ كِسرى** gibi; bir kavmi bir yerden naklederdi, onları başka bir yere yerleştirirdi; onlar **الشِحَنُ** ve **المَسالِحُ**’tır.

Ve **الوَضيعُ**: hurmanın, kurumadan önce alınması, sonra küplere konulmasıdır. Ve dersin: “Falanın yanında **وَضيعاً** koydum”; yani ona bir emanet bıraktım.

Ve **الوَضيعُ** ayrıca: insanlardan aşağı olan.

Ve denir: “Onun soyunda **ضَعَةٌ** ve **ضِعَةٌ** vardır.”

Ve **المُواضَعَةُ**: bahse girişmektir.

Ve **المُواضَعَةُ**: alışverişi terk etmektir.

Ve “İşte onunla **واضَعْتُهُ**” (işte), onda bir şey üzerine onunla uyuştuğum zaman (denir).

Ve **الضَعَةُ**: **الحَمْض**’dan bir ağaçtır. Denir: **ناقةٌ واضِعَةٌ**, onu otlayan için; ve **نوقٌ واضِعاتٌ**.

Ebû Zeyd dedi: Eğer suyun çevresinde **الحَمْضَ**’ı otlarsa ve ayrılmazsa “**وَضَعَتْ تَضَعُ وَضيعةً**” denir. O hâlde o **واضعة**’dır. Dedi: Ben de onu böyle **وَضَعْتها**; ve o **مَوْضوعةٌ**’dur; geçişli olur ve geçişsiz olur.

Ve bunlar **أصحاب الوَضيعَةِ**’dir; yani içinde ikamet eden **حَمْضٍ** sahipleridir.

Ve kadın **خِمارها**’sını **وَضَعَتِ**.

Ve **امرأةٌ واضِعٌ**: yani onun üzerinde **خِمار** yoktur.

Ve kadın **وَضْعاً** (fetha ile) **وَضَعَتِ**: yani doğurdu.

Ve **وُضْعاً** (damme ile) **وَضَعَتْ**: yani son temizliğinde, hayzın başlangıcından (öncesinden) hamile kaldı; o hâlde o **واضِعٌ**’dir.

Ve deve ve başkası **وضعَ**: yani yürüyüşünde hızlandı.

Ve **بعيرٌ حسن المَوْضوعِ**. Tarafa dedi ki:
مَوْضوعُها زَوْلٌ ومَرْفوعُهـاكَمَرِّ صَوْبٍ لَجِبٍ وَسْطَ ريحْ

Ve binicisi onu **أَوْضَعَهُ**.

Yezîdî dedi: “Adam ticaretinde **وُضِعَ** ve **أُوضِعَ**” denir; faili adlandırılmamış üzere, ikisinde de **وَضْعاً** (olarak); yani zarar etti. Denir: “Ticaretinde **وُضِعْتَ**, o hâlde sen onda **مَوْضوعٌ**’sun.”

Ve adam (damme ile) **وُضِعَ**; **يوضَعُ** **ضَعَةً** ve **ضِعَةً** (olarak): yani aşağı oldu.

Ve “Falan ondan **وَضَعَ**”: yani derecesinden indirdi.

Ve **التَواضُعُ**: alçalma, zelil olma.

Ve **الاتِّضاعُ**: devenin başını alçaltmandır; ayağını boynunun üzerine koyasın da binesin. Kümeyt dedi ki:
إذا اتَّضَعونا كارِهينَ لـبَـيْعَةٍأناخوا لأخرى والأَزِمَّةُ تُجْذَبُ

Ve **التَوضيعُ**: pamuğu koyduktan sonra cübbenin dikilmesidir.

Ve **رجلٌ مُوَضَّعٌ**: yani atılmış, yaratılışı sağlam olmayan.
