# وضن (و-ض-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B6%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hurma yaprağından örülmüş, dokunmuş kumaş veya örtü demektir

- Harfler: و - ض - ن
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَوْضُونَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/siga/%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B6%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | مَفْعُولَةٍ | Dokunulan | 1 | 1 | [56:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/ayet/56:15.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وضن |
| Yapı | Üçlü kök (sülâsî) |
| Özel Durum | Misâl vāvî (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF.md), [حبك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%83.md), [نسج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC.md) |
| Zıt Kök | [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Malzemeyi iki kat yaparak, halkaları veya şeritleri birbirinin içine geçirerek sıkıca örmek ve istiflemek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi huzurda ve cennet nizamında mükemmel uyum, sağlam doku ve iç içe geçirilmiş eşsiz düzen |
| Çekirdek Özet 3 | Parçaların rastgele yan yana durmayıp, birbirine mukavemet ve estetik katacak şekilde birbirine kilitlenmesi ilkesi |
| Kritik Hata Riski | İlgili kelimeyi yalnızca basit bir kumaş örtüsü veya sedir süslemesi zannedip, dokunun çift katlılık, kenetlenme ve gevşemezlik boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وض | Bir şeyi bir yere koymak, indirmek, sabitlemek veya taban oluşturmak (karşılaştırınız: [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md)) | ن | Sabitleme ve yerleştirme hareketine süreklilik, iç içe geçme, kat kat örülerek birbirine tutturulma ve mukavemet niteliği kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Parçaları birbirine ekleme, ayrılmaz bir biçimde kenetleme ve bağ oluşturma eylemini simgeler |
| ض | Olta/bitki imgesinin baskı ve sıkışma ile yoğunlaşması; ezme, yana kıstırma (türetme imge) | Malzemenin birbirinin içine doğru kıvrılması, aralıksız bir baskıyla çift kat hale gelmesi hareketini gösterir |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Örgünün veya dizilimin tek bir halkada kalmayıp birbirini izleyen bir hat boyunca kesintisiz akmasını sağlar |
| وضن | Katmanları birbirine çengelleyerek sıkıca örme ve kesintisiz bütünleştirme | Şeritlerin ve halkaların gevşemeyecek şekilde çift kat edilerek art arda örülmesi ve kenetlenmiş bir bütün meydana getirmesidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin semerini karnına bağlayan, deriden veya kıldan şeritlerin birbirine geçirilerek çift kat örüldüğü enli göğüs kolanı (el-vadîn); ayrıca zırh halkalarının iç içe ikişerli geçirilerek örülmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ zırhın sık ve çift kat örülüşünü överken kökü şu beyitte zikreder: ومن نسج داود موضونة / يساق بها الحي عيرا فعيرا |
| Erken Arapça kullanım | Devenin zayıflayıp karnının incelmesi sonucu örgü kolanının gevşemesini anlatan deyim: إليك تعدو قلقا وضينها |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Arapça وضن kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle örgü, zırh dokusu ve şeritlerin birbirine kenetlenmesi gibi zanaat ve teçhizat terminolojisinde korunmuş özelleşmiş bir köktür. Kökün biliteral temelini oluşturan ses yapısı, nesneleri bir tabana oturtma ve sabitleme eylemiyle bağlantılıyken, üçüncü ses olan nûn harfinin eklenmesiyle katlama, çift kat yapma ve örgü oluşturma anlamına bükülmüştür. İbranice ve Süryanicede doğrudan aynı fonetik dizilimle geniş bir fiil kökü halinde yaygın olmasa da, bükme, örme ve katlama bağlamındaki Sami kök katmanlarıyla morfolojik yakınlık gösterir. Erken Arapçada taşların ve tuğlaların birbirine kenetlenerek dizilmesine (işrâc) ve zırh halkalarının çift kat iç içe geçirilmesine وضن denmesi, kökün ilksel somut çekirdeğinin parçaları birbiriyle kenetleyerek tahkim etme olduğunu gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyi iki kat etmek, üst üste koymak, şerit ve halkaları birbirinin içine geçirerek örmek | Devenin semer kolanı (el-vadîn), zırhın çift halkalı dokusu ve taşların kenetlenerek örülmesi bu kökten türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami havzasında örgü, katlama ve sabitleme bildiren morfolojik taban | Arapçada teçhizat ve dokuma terminolojisinde derinleşmiş, zırh ve kolan gibi mukavim eşyalara ad olmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وضن | Anlamlı | Kat kat örmek, iç içe geçirmek | Şeritleri veya halkaları birbirine bağlayarak mukavim bir örgü oluşturmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ونض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [ضون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [ضنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%88.md) | Anlamlı | Zayıflamak, tükenmek, gizlenmek | Hastalık veya keder sebebiyle bedenin erimesi ve takatten düşmesi | Kur'an'da geçmez |
| [نوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B6.md) | Anlamlı | Sallanmak, dalgalanmak, hareket etmek | Kalça ile bel arasındaki etli dokunun yürüme esnasında salınması ve kıpırdanması | Kur'an'da geçmez |
| [نضو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D9%88.md) | Anlamlı | Soymak, çıkarmak, zayıflatmak | Elbiseyi üzerinden sıyırmak; kılıcı kınından çekmek; yolculuğun deveyi zayıflatması | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وضن | Merkez | Çift kat ve iç içe geçirilerek örme | Halkaların ve şeritlerin birbirinin içine girerek kenetlenmesini esas alır | Nesnenin kendi dokusu içinde katlanarak sağlamlaştırılmasıdır |
| [نضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF.md) | Komşu | Üst üste ve yan yana muntazam dizme | Katlama ve iç içe geçirme olmaksızın parçaların sırayla istiflenmesidir | Düzlemsel sıra ve düzen fikri baskındır |
| [حبك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%83.md) / [حبك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%83.md) | Komşu | İntizamlı, sıkı ve yivli bağlama | Düğümlü, yivli ve hareler oluşturan mükemmel sanatsal dokumayı ifade eder | Göklerin veya saçların dalgalı ve sıkı intizamıdır |
| [نسج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC.md) | Komşu | İplikleri enine ve boyuna atkı-çözgü ile dokuma | Genel dokuma eylemidir; çift kat halkalama ve iç içe geçirme şartı yoktur | Kumaş üretiminin temel eylemini bildirir |
| [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) | Zıt | Örgüyü, bağı ve düğümü çözüp bozma | Dokunmuş veya kenetlenmiş bir yapıyı bükümünden ayırarak dağıtmak | Dokumanın ve ittifakın feshedilmesidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وضن | Çift kat örülmüş, kenetlenmiş | Şeritlerin, tellerin veya zırh halkalarının birbirinin içine geçirilerek örülmesi | Kesin |
| Latince | Interteximus, Dupliciter contextus | İç içe dokunmuş, çift kat örülü | Birbirine geçirilmiş dokuyu karşılar; bedevi kolanının özgül niteliğini tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Interwoven, Inwrought, Braided | İç içe örülmüş, katmerli dokunmuş | Malzemenin birbirinin içine girmesini ifade eder; ancak mücevher kakmalı sedir bağlamını tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Verflochten, Ineinandergewirkt | Birbirine kenetlenmiş örgü | Liflerin ve halkaların iç içe geçerek mukavemet kazanması yönünü iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Entrelacé, Tressé en double | Çift kat örülmüş, birbirine geçmiş | Şeritlerin ve halkaların çift katlı geçişimini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَوْضُونَةٍ | Cevher ve altın tellerle iç içe, çift kat örülmüş, birbirine sımsıkı kenetlenmiş tahtlar | Cennette mukarrebûn zümresinin kurulduğu tahtların benzersiz sağlamlık, estetik ve iç içe geçmiş ihtişamını anlatan bağlam (Vâkıa [56:15](https://lisan.digital/tr/ayet/56:15.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cennet nimetlerinin mahiyeti | Cennetteki tahtların cismani bir örgü mü yoksa metafizik bir nizam ve makam derecesi mi olduğu tartışması | Nimetlerin ve derecelerin kusursuz bir uyumla iç içe tanzim edilmiş hakikati |
| Fıkıh | Hac ve ihram teçhizatı ile binek emniyeti | Devenin eyer ve kolan teçhizatının (vadîn) sağlamlığı, hayvanın eziyet görmemesi ve sefer güvenliği | Can ve mal emniyetini sağlayan örgü kolanın mukavemeti |
| Tefsir | Vâkıa Suresi 15. ayetinin lafzi izahı | Ayette geçen ifadenin inci ve yakutlarla mı yoksa altın şeritlerle mi örüldüğü; tahtların birbirine bitişik nizamı | Parçaların rastgele değil, çift kat ve iç içe kenetlenmiş mükemmel dokusu |
| Hadis | Sefer ve cihad tasvirleri | Bineklerin kolanlarının incelmesi ve sefer meşakkatine dair rivayetlerde kökün yer alışı | Yolculuğun zorluğunu ve binek bağlarının durumunu belirten teknik tabir |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Cennet makamları ve zikir düzeni | Mükemmel kenetlenmiş saflar ve mertebeler | Amellerin birbirini destekleyerek sağlam bir yapı kurması | İman ve amelin gevşemez bir doku gibi iç içe geçerek kulun makamını tahkim etmesi | Güçlü |
| İlmi | Bilgi yapılarının sentezi ve tutarlılığı | Ağsal ve çapraz kurgulanmış kavramsal örgü | Disiplinlerarası bilginin birbirini teyit ederek mukavimleşmesi | Birbirinden bağımsız malumatın değil, birbirine kenetlenmiş tutarlı epistemik yapının kurulması | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve yönetim teşkilatı | Parçalanmaz kurumsal nizam | Toplumu oluşturan zümrelerin birbirine kuvvet vermesi | Zırh halkaları gibi iç içe geçmiş kurumların dış tesirlere karşı devleti koruması | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim zincirleri ve sektörel entegrasyon | Katma değeri artıran entegre işleyiş | Riskleri dağıtıp dayanıklılığı çoğaltma | Sektörlerin gevşek bağlarla değil, birbirini tamamlayan çift katlı ağlarla örgütlenmesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kristal örgü yapıları ve topolojik düğüm teorisi (lattice / knot theory) | Malzemenin atomik düzeyde birbirinin içine geçerek çekme ve kırılma direncini en üst düzeye çıkardığı kafes mimarisi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal ağlarda yüksek yoğunluklu kenetlenme (high network cohesion) | Bireylerin yalnızca tekil bağlarla değil, çoklu ve çapraz temaslarla birbirine bağlandığı dayanıklı toplumsal yapı | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece üzerine oturulan sıradan bir sedirin kumaş kaplaması veya basit bir yastık süslemesi sanmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | وضن kökü, maddelerin (altın, inci, zırh halkası veya deri şeritler) gevşemez bir mukavemetle birbirinin içine geçirildiği, estetik ile sarsılmaz dayanıklılığın birleştiği nizamî bir yapıyı temsil eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerindeki tahtların ihtişamının yalnızca görsel bir yaldızdan ibaret olduğu zannedilir; oysa ayet, en üst zümre olan mukarrabûnun makamındaki kusursuz metafizik dengeyi, sımsıkı dokunmuş nizamı ve sarsılmaz istikrarı işaret etmektedir |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın cennet nimetlerini ve mükâfat derecelerini rastgele kelimelerle değil, somut bedevi kültürünün en mukavim ve estetik teçhizat kavramlarıyla inşa ettiğini gösterir. Bir şeyin mavlûd veya mensûc değil bilhassa موضونة olarak vasfedilmesi, onda hiçbir ayrışma ve gevşeme boşluğunun bulunmadığını bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vâkıa Suresi’nde geçen öncüler (sâbikûn / mukarrebûn) zümresinin mükâfatını tasvir eden ayet grubunda (Vâkıa [56:15](https://lisan.digital/tr/ayet/56:15.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiret tasvirlerini dünyadaki dayanıksız ve gevşek yapılarla kıyaslama hatasını düzeltir; oradaki düzenin çift katlı ilahi bir nizamla, bozulmaz bir zırh veya örgü gibi birbirine kilitlendiğini zihne nakşeder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Devenin göğüs kolanını ve zırh halkalarını, malzemeyi iki kat yapıp birbirinin içine geçirerek sıkıca örmek ve sağlamlaştırmak.
- Soyut anlam: Ayrışmaya imkân vermeyecek biçimde unsurların birbiriyle iç içe kenetlenmesi, mukavemet ile zarafetin aynı yapıda mükemmel bir nizam oluşturması.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin bileşenlerinin birbirine sadece uç uca eklenmeyip, çapraz ve çift katlı bağlarla birbirini takviye ederek dış baskılara karşı mutlak direnç kazanması.
- LaTeX modeli: $$S = \bigoplus_{i=1}^{n} (h_i \otimes h_{i+1}) \quad \text{veya genel olarak} \quad \Phi(h_i, h_j) = 1 \iff |i-j| \le 1$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $S$ dokunmuş mukavim sistemi temsil eder. $h_i$ ve $h_{i+1}$ ardışık halkaları veya şeritleri gösterir. Tensör çarpımı ($\otimes$) halkaların birbirinden bağımsız kalmayıp iç içe geçerek iki katlı bir kenetlenme matrisi oluşturduğunu, doğrudan toplam simgesi ($\bigoplus$) ise bu kenetlenmenin kesintisiz biçimde ardışık olarak sürdürülüp tek parça bir zırh veya taht nizamına dönüştüğünü sembolize eder. Bağlantı fonksiyonu $\Phi$, komşu unsurların birbirinin içine kilitlendiğini doğrular.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B6%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Vakıa 56:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/ayet/56:15.md) — مَوْضُونَةٍ

عَلَى سُرُرٍ مَوْضُونَةٍ

Meal (IK): Murassa tahtlar üzerindedirler.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hurma yaprağından örülmüş, dokunmuş kumaş veya örtü demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والنون و و ا ي ء معهما
ن ض و، ن ض ي، ض ن ي، ض ن أ، ض أ ن، و ض ن، ن و ض، أ ض ن مستعملات
نضو:
نضَا الحِنّاءُ ينْضُو عن اللِّحْيَةِ اذا ذَهَبَ لونُه.
ونُضاوَة الحِنّاء: ما يُؤْخَذُ من الخِضابِ بعدَ ما يذهَبُ لونه في اليَدِ والشَّعْرِ، وقال كُثَيِّر يُخاطِبُ عَزَّةَ:
ويا عَزَّ للوَصْلِ الذي كان بَـيْنَـنـا		نَضَا مثلَ ما ينْضُو الخِضابُ فيَخْلَقُ
ونَضَا الثوبُ عن نفسِه الصِّبْغَ اذا ألقاه.
ونَضَتِ المرأة ثوبها عن نفسها، ومنه قول امرئ القيس:
فجِئتْ وقد نَضَّتْ لنومٍ ثيابَهـا		لدَى السِّتْرِ إِلاّ لِبسَةَ المُتَفضِّلِ
ونَضَوْتُ وانتَضيتُه: واستَخْرَجْتُه من غِمدِه.
والدّابَّةُ تَنْضُو الدَّوابَّ: تخرُج من بينِها.
ورَمْلةٌ تَنْضُو سائر الرِّمال: تخرُجُ منها.
ونَضَا السَّهْمُ أي مَضَى، قال رؤبة: ينضُونَ في أجواز ليلٍ غاضي نَضْوَ قِداحِ النابِلِ النَّواضي والنِّضْوُ من الابِل: الذي قد أنْضَته الأسفار أي هَزَلَتْه، والأنْثَى نِضْوةٌ.
والمُنْضي: الذي صارَ بعيره نِضْواً وقد أنْضاه السَّفَرُ.
وسَهْمٌ نِضْوٌ اذا فَسَدَ من كثرة ما رُمِيَ به حتى أخلَقَ.
نضي:
نَضِيُّ السَّهْمِ: قِدْحُه، وهو ما جاوَزَ من السَّهْمِ الرِّيشَ الى النَّصْل، وقال الأعشى: فمَرَّ نَضِيُّ السَّهْمِ تحت لبانِه ويقال: النَّضِيُّ الذي لم يُرَشْ من السهام ولم يُزَجَّ.
ونَضِيُّ الرُّمْحِ: ما فَوقَ المِقبَض من صدره، وأنشد:
وظلَّ لثِيرانِ الصَّريم غَماغِمٌ		اذا دَعَسوها بالنَّضِيِّ المُعَلَّبِ
ويقال: النَّضِيُّ الذي قد خَلقَ من الرِّماح والسِّهام.
ضني:
ضَنِيَ الرجلُ ضَنىً شديداً اذا كان به مَرَضٌ مُخامِرٌ، كلَّما ظنَّ أنَّه بَرَأ نُكِسَ، قال:
اذا ارْعَوَى عاد الى جَهْلِـهِ		كذي الضَّنَى عاد الى نُكْسِه
وقد أضْناهُ المَرَضُ إِضناءً.
وَضَنِيتُ: دَوِيتُ.
ضنأ:
ضَنَأَتِ المرأةُ تَضْنَأُ ضَنْأً وضُنُوءاً اذا نَفَثَتْ في الوَلَد أي كَثُرَ وَلَدُها.
وهي الضانئةُ أي كَثُر ضِنْؤهُا، أي ولدها، وكذلك الماشية اذا كَثُرَ نِتاجُها.
وضِنْءُ كلِّ شيءٍ نَسْلُه.
ضأن:
والضَّئين: الضَّأْنَ، الواحدة ضائنة، والأَضؤُن على أفعُل، أقلّ العَدَد.
ورجلٌ ضائِنٌ أي ليِّنٌ كأنّه نَعْجةٌ، ويقال: هو الذي لا يزالُ حَسَنَ الجِسم، قليلَ الطُّعْم.
ورجلٌ ضائِنٌ: في خَلْقِه استِرخاء.
وهو مِضْئانُ الخَلْق، ونقيضه ما عِزُ الخَلْقِ.
وضن:
الوَضينُ: بطانُ البعير اذا كان مَنْسُوجاً بَعضُه في بعض، يكونُ من السُّيُور، وهو فَعيل في موضع مفعُول، وجمعُه أوضِنة، قال: إليكَ تَعْدو قَلِقاً وضينُها مُعتَرِضاً في بَطنِها جَنينُها والوَضْنُ: نَسْجُ السَّريرِ وشِبْهه بالجَوْهَر والثِّياب، فهو مَوْضُونٌ، وقوله تعالى: "على سُرُرٍ مَوضوْنةٍ" أي مَنُسوجَةٍ بالدُّررّ بعضُها في بعضٍ مضاعَفٍ.
نوض:
النَّوْضُ: وُصْلة ما بين العَجُزِ والمَتْن. ولكُلِّ امرأةٍ نَوْضان، وهما لَحْمتانِ مُنْتَبِرتانِ مُكْتَنِفَتا قَطَنِها، يعني وَسَطَ الوَرِكِ، قال رؤبة: إذا اعتَزَ مْنَ الرَّهْوَ في انتِهاضِ جاذَ بْنَ بالأصلابِ والأنواضِ والنَّوْضُ: الحَرَكة كالتَّذَبْذُبِ والتَّعَثْكُلِ، وناضَ ينُوضُ نَوْضاً.
أنض:
لَحْمٌ أَنيضٌ: بقي فيه نُهُوءَةٌ، أيْ لم يَنْضَجْ.
وآنَضتُه إِيناضاً أي أنضَجْتُه فنَضِجَ، واللازم أَنُضَ أناضةً فهو أنيض، قال زهير:
يُلَجْلِجُ مُضْغةً فيهـا انـيضٌ		أصَلَّتْ فهي تحتَ الكَشْحِ داءُ

##### Türkçe

باب **الضاد** و**النون** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ن ض و**، **ن ض ي**، **ض ن ي**، **ض ن أ**، **ض أ ن**، **و ض ن**، **ن و ض**، **أ ض ن** مستعملات

**نضو**:
**نضَا الحِنّاءُ** ينْضُو عن اللِّحْيَةِ: rengi gittiği zaman sakaldan sıyrılır (çekilir).
Ve **نُضاوَة الحِنّاء**: el ve saçta rengi gittikten sonra boyadan alınan şeydir. Ve كُثَيِّر, عَزَّة’ye hitap ederek dedi:
ويا عَزَّ للوَصْلِ الذي كان بَـيْنَـنـا		نَضَا مثلَ ما ينْضُو الخِضابُ فيَخْلَقُ

Ve **نَضَا الثوبُ** عن نفسِه الصِّبْغَ: onu attığı zaman boyayı kendinden sıyırdı.
Ve **نَضَتِ المرأة** ثوبها عن نفسها: kadın elbisesini kendinden sıyırdı; ve ondan امرئ القيس’in sözü:
فجِئتْ وقد نَضَّتْ لنومٍ ثيابَهـا		لدَى السِّتْرِ إِلاّ لِبسَةَ المُتَفضِّلِ

Ve **نَضَوْتُ** ve **انتَضيتُه**: onu kınından çıkardım.
Ve **الدّابَّةُ تَنْضُو الدَّوابَّ**: onların arasından çıkar.
Ve **رَمْلةٌ تَنْضُو سائر الرِّمال**: onlardan çıkar.
Ve **نَضَا السَّهْمُ**: yani geçti (gitti). رؤبة dedi:
ينضُونَ في أجواز ليلٍ غاضي		نَضْوَ قِداحِ النابِلِ النَّواضي

Ve **النِّضْوُ** من **الابِل**: seferlerin onu **أنْضَته** (yani onu zayıflattığı) kimse; ve dişisi **نِضْوةٌ**.
Ve **المُنْضي**: devesi **نِضْواً** olmuş kimse; sefer onu **أنْضاه**.
Ve **سَهْمٌ نِضْوٌ**: kendisiyle çok atılmaktan bozulduğu, nihayet eskittiği zaman.

**نضي**:
**نَضِيُّ السَّهْمِ**: onun çubuğu; o, oktan tüyü aşıp temrene kadar olan şeydir. Ve الأعشى dedi:
فمَرَّ نَضِيُّ السَّهْمِ تحت لبانِه

Ve denilir: **النَّضِيُّ**: oklardan tüylenmemiş ve yontulmamış olan.
Ve **نَضِيُّ الرُّمْحِ**: göğsünden tutma yerinin üstündeki şeydir. Ve şu beyit okundu:
وظلَّ لثِيرانِ الصَّريم غَماغِمٌ		اذا دَعَسوها بالنَّضِيِّ المُعَلَّبِ

Ve denilir: **النَّضِيُّ**: mızraklar ve oklardan eskimiş olan.

**ضني**:
**ضَنِيَ الرجلُ** **ضَنىً** شديداً: onda yerleşik bir hastalık olduğu zaman; her ne zaman iyileştiğini sansa tersine çevrilir (yeniden nükseder). Dedi ki:
اذا ارْعَوَى عاد الى جَهْلِـهِ		كذي الضَّنَى عاد الى نُكْسِه

Ve hastalık onu **أضْناهُ** **إِضناءً**.
Ve **وَضَنِيتُ**: hastalandım.

**ضنأ**:
**ضَنَأَتِ المرأةُ** **تَضْنَأُ** **ضَنْأً** ve **ضُنُوءاً**: çocuğa üflediği zaman; yani çocuğu çoğaldı (çok çocuk doğurdu).
Ve o **الضانئةُ**’dir: yani **ضِنْؤهُا** çoğaldı; yani çocuğu. Ve aynı şekilde hayvanlar: doğumları çoğaldığı zaman.
Ve her şeyin **ضِنْءُ**’ü: onun neslidir.

**ضأن**:
Ve **الضَّئين**: **الضَّأْنَ**’dır; teki **ضائنة**. Ve **الأَضؤُن** “**أفعُل**” üzerinedir; sayı bakımından daha azdır.
Ve **رجلٌ ضائِنٌ**: yani yumuşak; sanki o bir koyundur. Ve denilir: o, bedeni daima güzel olan, yemeği az olandır.
Ve **رجلٌ ضائِنٌ**: yaratılışında gevşeklik vardır.
Ve o, yaratılışça **مِضْئانُ الخَلْق**’tır; onun karşıtı ise yaratılışça keçidir.

**وضن**:
**الوَضينُ**: deve kuşağıdır; bir kısmı bir kısmına dokunmuş olduğu zaman; kayışlardan olur. Ve o, “**فعيل**”dir “**مفعُول**” yerinde. Ve çoğulu **أوضِنة**’dir. Dedi ki:
إليكَ تَعْدو قَلِقاً		وضينُها مُعتَرِضاً في بَطنِها جَنينُها

Ve **الوَضْنُ**: sedirin ve benzerinin cevher ve elbiselerle dokunmasıdır; o halde o **مَوْضُونٌ**’dur. Ve Yüce Allah’ın sözü: "**على سُرُرٍ مَوضوْنةٍ**" yani: incilerle, bir kısmı bir kısmına katlanmış olarak dokunmuş.

**نوض**:
**النَّوْضُ**: kalça ile sırt arasındaki ek yeridir. Ve her kadının iki **نَوْضان**’ı vardır; onlar, onun kalçasının pamuğunu kuşatan iki kabarık et parçasıdır; yani kalçanın ortası. رؤبة dedi:
إذا اعتَزَ مْنَ الرَّهْوَ في انتِهاضِ		جاذَ بْنَ بالأصلابِ والأنواضِ

Ve **النَّوْضُ**: titreme ve sendeleme gibi harekettir. Ve **ناضَ** **ينُوضُ** **نَوْضاً**.

**أنض**:
**لَحْمٌ أَنيضٌ**: onda bir **نُهُوءَةٌ** kaldı; yani pişmedi.
Ve **آنَضتُه** **إِيناضاً**: yani onu pişirdim, böylece pişti. Ve lâzımı: **أَنُضَ** **أناضةً**; o halde o **أنيض**’dir. زهير dedi:
يُلَجْلِجُ مُضْغةً فيهـا انـيضٌ		أصَلَّتْ فهي تحتَ الكَشْحِ داءُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَضين للهودج بمنزلة البِطان للقَتَب. والتصديرِ للرحل، والحزامِ للسرج. وهما كالنِسْعِ إلا أنَّهما من السُيور إذا نُسج نِساجةً بعضه على بعض مضاعفاً. والجمع وُضُنٌ. قال المثقِّب:
تقول إذا درأتُ لها وَضيني		أهذا دينُـهُ أبـداً ودينـي
قال أبو عبيدة: وَضينٌ في موضع مَوْضونٍ مثل قتيلٍ في موضع مقتولٍ. تقول منه: وَضَنْتُ النِسْعَ أَضِنُهُ وَضْناً، إذا نسجته. والمَوْضونَةُ أيضاً: الدرع المنسوجة توضَنُ حَلَقُ الدرعِ بعضها في بعض مضاعفةً. ويقال أيضاً منسوجةٌ بالجواهر. ومنه قوله تعالى: "على سرُرٍ مَوْضونَةٍ".

##### Türkçe

**الوَضين** hedeç için, katab için **البِطان** menzilesindedir. Ve eyer takımı için **التصدير**’in, eyer için **الحزام**’ın menzilesindedir. Ve ikisi, **النِسْعِ** gibidir; ancak ikisi, eğer birbiri üzerine kat kat olacak şekilde bir dokumayla dokunursa, kayışlardandır. Çoğulu **وُضُنٌ**’dur. **المثقِّب** dedi ki:
تقول إذا درأتُ لها **وَضيني**		أهذا دينُـهُ أبـداً ودينـي

**أبو عبيدة** dedi ki: **وَضينٌ**, **مَوْضونٍ** yerinde (kullanılır); **قتيلٍ**’in **مقتولٍ** yerinde (kullanılması) gibi. Ondan şöyle dersin: **وَضَنْتُ النِسْعَ أَضِنُهُ وَضْناً**, onu dokuduğun zaman. Ve **المَوْضونَةُ** da: dokunmuş zırhtır; zırhın halkaları, birbiri içine kat kat olacak şekilde **توضَنُ**. Ve ayrıca “cevherlerle dokunmuş” denir. Ondan Yüce Allah’ın sözü: "**على سرُرٍ مَوْضونَةٍ**".

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ن ( و ا ي ء )
ضني ، ضنأ ، ضأن ، ضون ، وضن ، نضا ، نوض ، أنض .
ضني : وقال الليث : ضَنِي الرجلُ يَضْنَى ضَنًى شديداً : إذا كان به مرَضٌ مُخامِر ، وكلما ظنّ أنه قد بَرَأ نُكِس ، وقد أضناه المَرَض إضْنَاءً .
سلمةُ عن الفرّاء : العرب تقول : رجلٌ ضَنًى ودَنف ، وقَومٌ ضَنًى ، أي : ذوُو ضنًى وكذلك قومٌ عَدْلٌ ذَوُو عَدْل وصَوْمٌ ونَوْم .
وقال ابن الأعرابي : رجل ضنًى ، وامرأة ضَنًى ، وقومٌ ضَنًى ، وهو المُضْنَى من
المرض .
وقومٌ ضَنًى ، أي : ذوو ضَنًى ، وكذلك قومٌ عَدْلٌ ذَوو عَدْل .
وقال : تَضَنَّى الرجلُ : إذا تمارَض . وأَضنَى : إذا لَزِم الفِراشَ ، من الضَّنَى .
ويقال : رجلٌ ضَنِ ، ورجلان ضَنِيَان ، وامرأة ضَنِيَة ، وقوم أَضناءٌ .
ويقال : أضناه المَرَضُ وأنضَاه بمعنًى واحد .
ضنأ : قال أبو زيد : ضنأَتِ المرأةُ ضَنّاً وضُنُوءاً : إذا وَلَدَتْ .
وقال أبو عُبيد : قال أبو عمرو : الضَّنْءُ : الوَلَد ، مهموز ساكن النون ، وقد يقال له : الضِّنء .
قال : وقال الأُمَوِيّ : قال أبو المفضّل أعرابيٌّ من بني سَلامة من بني أسد قال : الضَّنْءُ : الولد ، والضِّنْءُ : الأصل ، وأنشد :
وميراث ابن آجَرَ حيثُ ألْقَتْ
بأصْل الضِّنْء ضِئْضِئة الأصيلِ
أراد ابن هاجَر ، وهو إسماعيل .
الليث : ضنَتِ المرأةُ تضْنُو : إذا كثُر ولدُها ، وقال أبو عُبيد : قال أبو عمرو : وهي الضّانية .
ويقال : ضَنَأتِ الماشيةُ : إذا كثُر نِتاجُها قال : وضِنْءُ كلّ شيء : نَسْلُه .
أبو عُبَيد عن الكسائيّ : امرأةٌ ضانئة وماشية ، معناهما أن يَكثُر ولدُهما ، وقد ضَنَتْ تَضْنُو ضَناءً ، وضَنأَتْ تضنُو ضَنْأً مهموز .
رَوَى شَمِر عن أبي عُبَيد فيما قرأْتُ على الإياديّ : اضطَبَأْتُ منه : استحيَيْتُ ، رواه بالياء عن الأُمَويّ .
وأَخبَرني الإياديّ عن أبي الهَيْثم أنّه قال : إنما هو اضْطَنَأْتُ بالنّون ؛ وأَنشَد :
إذا ذُكِرَتْ مَسعاةُ والِده اضطنى
ولا يَضْطَنِي من فعْل أهلِ الفَضائِل
وأخبَرَني أبو المفضّل عن الحرّاني عن ابن السّكيت أنّه أنشَده :
تَزَاءَك مُضْطَنِيءٌ آرِمٌ
إذا ائْتَبَّهُ الإدُّ لا يَفْطَؤْهْ
قال : والتَّزاؤُك : الاستحياء . آرِم ، أي : يُواصِل ، لا يَفْطأُه ، أي : لا يَقهَره .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الضُّنَى : الأَوْلاد . قال : والضِّنَى بالكسر : الأوجاعُ المُخِيفة .
وقال ابن دُرَيد في كتاب ( الجَمْهرة ) : قعد فلان مَقعَد ضُنْأةٍ ، أي : مَقعَد ضَرورة ، ومعناه الأَنفَة .
قلت أنا : أحسَب قولَ ابن دُرَيد من الاضطِناء ، وهو الاستحياء .
ضأن ضون : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الضّانةُ غيرُ مهموز : البُرَةُ التي يُبْرَى بها البَعِيرُ ؛ ذكرها غيرُ واحد منهم .
وقال ابن الأعرابي : التّضَوُّن : كثرةُ الوَلَد . قال : والضَّوْن : الإنْفَحة .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الضَّيْوَنُ : الهِرُّ ، وجمعُه الضَّيَاوِن .
ومن مَهموزِه : الضَّأْنُ والضَّأَن ؛ مثلُ المَعْز والمَعَز ، وتُجمع ضَئِيناً .
وقال الليث : الضَّأْن : ذواتُ الأصْواف من الغَنَم ؛ ويقال للواحدة : ضائنة ، ورَجلٌ ضائن ؛ قال بعضُهم : هو اللّيّن كأَنَّهُ لَفْجة . وقال آخَرُ : هو الذي لا يزال حسنَ الجِسْم قليلَ الطُّعْم .
ويقال : رَمْلةٌ ضائنة ، وهي البيضاءُ العَرِيضة ، وقال الجَعْدِيّ :
إلى نَعَجٍ من ضائِن الرَّمْلِ أَعْفَرَا
ويقال : اضْأَنْ ضَأْنَك ، وامْعَزْ مَعْزَك ، أي : اعْزِل ذا مِنْ ذَا . وقد ضأَنْتُها : إذا عزلتَها .
وقال محمد بن حَبيب : قال ابن الأعرابيّ : رجلٌ ضائنٌ : إذا كان ضعيفاً ، ورجلٌ ماعِزٌ : إذا كان حازماً مانعاً ما وراءَه .
قال : والضِّئنِيّ : السِّقاءُ الذي يُمخَض به الرائبُ يسمَّى ضِئْنِيّاً إذا كان ضَخْماً من جلد الضَّأْن .
وقال حُمَيْدُ بن ثَوْر :
وجاءَتْ بضِئْنِيَ كأنّ دَوِيَّهُ
ترَنُّمُ رَعْدٍ جاوَبَتْهُ الرَّوَاعِدُ
وضن : سَلَمة عن الفرّاء قال : الميضَانة : القُفّة ، وهي المَرْجُونة والقَفْعة ، وأنشد :
لا تَنْكِحنّ بعدها حَنّانَهْ
ذات قَتارِيد لها مِيْضَانَهْ
قال : حَنّ وهَنّ ، أي : بكى .
وقال الله جلّ وعزّ : ( ( الاَخِرِينَ عَلَى سُرُرٍ مَّوْضُونَةٍ ) ( الواقعة : 15 ) .
قال الفرّاء : الموْضُونةُ : المَنْسُوجةُ ، وإنما سَمّت العربُ وَضينَ الناقةِ وَضِيناً لأنه منسوج .
ويقال : وضَنَ فلانٌ الحجر والآجُر بعضُه فوق بعضٍ : إذا أشْرَجه : فهو مَوْضون .
وقال الليث : الوَضْن : نسجُ السَّرِيرِ وأشباهِه بالجوهر والثياب ، وهو مَوْضُونٌ .
قال : والوَضِينُ : البِطَانُ العَرِيض .
وقال حُميد بن ثوْر :
على مُصْلَخِمَ ما يكاد جَسِيمُه
يَمُدُّ بِعطْفَيه الوَضِينَ المسَمَّما
المسمَّمُ : المزيَّنُ بالسُّموم ، وهي خَرَزٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : التَّوَضُّن : التّحبُّبُ . والتوَضُّنُ : التذَلُّلُ . والوُضْنَةُ : الكرسيُّ المنسوجُ .
وقال شَمِر : المَوْضونةُ : الدِّرْعُ المَنْسوجة .
وقال بعضهم : دِرْعٌ مَوْضونةٌ : مُقاربةُ
النَّسْج مثل الموضُونة .
وقال رجل من العرب لامرأته : ضِنِيه يَعني مَتاعَ بيتها أي : قارِبي بعضَه من بعض .
وقيل : الوَضْنُ : النَّضْد ، يقال : وَضَن متاعَه بعضَه فوق بعض .
نوض : قال ابن المظفَّر : النَّوْضُ : وُصْلةُ ما بين العَجُز والمَتْن . ولكل امرأة نَوْضان : وهما لَحْمتان مُنتبِرَتانُ مُكتنفتا قَطَنها ، يعني وَسَط الوَرِك ، وقال رُؤبة :
إذا اعْتَزَمْنَ الرَّهْوَ في انتِهاضِ
جاذَبْنَ بالأصلابِ والأنْواضِ
قال : والنَّوْضُ : شِبْه التَّذَبْذُب والتَّعَثْكُل ، يقال : ناضَ يَنُوض نَوْضاً .
وقال أبو عمرو : الأنواضُ : مدافع الماء ، وقال رؤبة :
غُرِّ الذُّرَى ضَواحِك الإِيماضِ
يُسقَى به مَدافِعُ الأنْواضِ
وقال ابن الأعرابي : الأنواضُ : الأوْدية ، واحدها نَوْض .
ورَوَى أبو العبّاس عنه أنه قال : النَّوْضُ : الحركة ، والتَّفَرّض . والنَّوْضُ : العُصْعُص .
وقال الكسائي : العَرَب تُبدِل من الصاد ضاداً ، فتقول : ما لَكَ مِن هذا مناض ، أي : مناص .
وقال أبو الحسن اللّحياني : يقال : فلان ما يَنُوض لحاجةٍ ، وما يَقدِر أن يَنُوص ، أي : يتحرك لشيء .
وقد ناضَ وناصَ مَناضاً ومَناصاً : إذا ذَهب في الأرض .
وقال ابن الأعرابي : نوّضْتُ الثوبَ بالصِّبغ تَنْويضاً ، أي : ضرّجْته . وأَنشدَ في صِفَة الأسد :
في غِيلِهِ جِيفُ الرِّجال كأنه
بالزَّعْفران من الدّماء مُنَوَّضُ
أي : مُضَرَّج . أخبرني به المنذري عن أبي العبّاس أحمد بن يحيى عنه .
أبو تراب عن أبي سعيد البغدادي قال : الأنْوَاضُ والأنْواطُ واحد ، وهي ما نُوِّط على الإبل إذا أُوقِرَتْ ، وقال رُؤْبة :
جاذَبْنَ بالأصلابِ والأنْواضِ
أنض : أبو عُبَيد عن أبي زيد : أنَضْت اللحمَ إيناضاً : إذا شَوَيْتَه ولم تُنْضِجْه .
وقال الليث : لحمٌ أَنِيض : فيه نُهُوأةٌ ، وقال زُهَير :
يُلَجْلِجُ مُضغةً فيها أَنِيض
أصَلّتْ فهي تحتَ الكَشْح داءُ
وقد أَنُض أَناضَةٌ فهو أَنِيض .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الإناضُ : إدْراكُ النَّخْل ، ومنه قولُ لَبيد :
وأَناضَ العَيْدانُ والجَبّارُ
ويُروَى : وأنِيض .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : إذا أَدْرَك حَمْلُ النَّخْلةِ فهو الإناض .
نضا : قال الليث : نَضَا الحِنّاءُ يَنْضُو عن اللّحية ، أي : خَرَج وذَهب عنه .
ونُضَاوةُ الحِنّاء : ما يؤخذ من الخِضاب ما يَذهبُ لونُه في اليَد والشَّعْر . وقال كُثيّر يخاطب عَزّة :
ويا عَزَّ للوَصْلِ الذي كان بينَنا
نَضَا مِثلَ ما يَنْضُو الخِضَابُ فَيخلَقُ
ونَضَا الثوبُ عن نفسِه الصِّبْغ : إذا أَلقاه .
ونَضَت المرأةُ ثَوْبها عن نفسِها ، ومنه قول امرىء القيس :
فجئْتُ وقد نَضَّت لنومٍ ثِيابَها
لَدَى السِّتْر إلاّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ
والدّابةُ تنضو الدّوابَّ : إذا خرجتْ من بينها .
ورملةٌ تنضو الرِّمال فهي تَخرُج منها .
ونَضَا السهم ، أي : مَضَى .
وقال رُؤبة :
يَنْضُون في أجوازِ ليلٍ غاضِي
نَضْوَ قِداحِ النابلِ المواضي
الحراني عن ابن السكّيت : نَضَوْتُ ثيابي عنّي : إذا ألقيتها عنك .
وقد نَضَوْتُ الجُلَّ عن الفرس نَضْواً ، وقد نضا خِضابُه يَنْضو نَضْواً .
ونَضَا الفَرسُ الخيلَ يَنْضوها : إذا تَقدَّمها وانْسَلَخَ منها . والنِّضْو : البعير المهزول وجمعه أنضاء ، والأنثى نِضْوَة . ويقال لأَنْضاء الإبل : نِضْوان أيضاً .
ويقال : أَنْضى وجه الرجل ، ونَضَا على كذا وكذا : إذا أَخْلَق .
وقال اللّيْثُ : المُنْضِي : الرجل الّذي صار بعيرُه نِضْواً ، وقد أَنْضاه السَّفر .
وانتضَى السيفَ : إذا استلَّه من غِمْده . ونَضَا سَيْفَه : إذا سَلَّه . وسَهْمٌ نِضْوٌ : إذا فَسَد من كَثْرَة ما رُميَ به حتى أَخلَق ، ونَضِيٌّ السَّهْمِ : قِدْحُه ، وهو ما جَاوزَ من السّهم الرِّيشَ إلى النَّصْل ، وقال الأعشى :
غرَّ نَضِيُّ السّهمِ تحتَ لَبانِه
وجالَ على وَحْشِيِّه لم يُعَثِّمِ
ونَضِيُّ الرُّمْح : ما فوقَ المَقْبِض مِن صدرِه ، وأَنشدَ :
وظَلَّ لِثِيرانِ الصَّريمِ غمَاغِمُ
إذا دَعَسُوها بالنَّضِيّ المُعَلَّبِ
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ ، أوّلُ ما يكون القِدْح قبل أن يُعمَل : نَضِيٌّ ، فإن نُحِت فهو مَخْشوب وخَشِيب ، فإذا لُيِّن فهو مُخلَّق .
قال : وقال أبو عَمْرو : النَّضِيُّ : نَصْلُ السَّهْم .
قلتُ : وقولُ الأعشى يحقِّق قولَ أبي عمرو . وقال ابن دُريد : نَضِيُّ العُنُق :
عَظْمُه ، ونَضِيُّ السَّهم : عُودُه قبلَ أن يُراشَ .
وقال أبو عُبَيدة : نَضَا الفَرَسُ يَنْضُو نُضُوّاً : إذا أَدْلى فأَخرَج جُرْدانَه .
قال : واسمُ الجُرْدان : النَّضِيُّ . ويقال : نَضَا فلانٌ موضعَ كذا يَنْضُوه : إذا جاوَزَه وخَلَّفه نيض .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : النَّيْضُ بالياء : ضَرَبان العِرْق مِثْلُ النَّبْض سواء .

##### Türkçe

ض ن ( **و** **ا** **ي** **ء** )
**ضني** ، **ضنأ** ، **ضأن** ، **ضون** ، **وضن** ، **نضا** ، **نوض** ، **أنض** .

**ضني** : ve Leys dedi ki: **ضَنِي** adam, **يَضْنَى** **ضَنًى** şiddetli: onda karışıp yerleşen bir hastalık bulunduğu zaman; ve her ne zaman iyileştiğini zannetse tersine çevrilir (yeniden nükseder); hastalık onu **إضْنَاءً** (iyice) yıpratmıştır.

Seleme, Ferrâ’dan: Araplar der ki: adam **ضَنًى** ve **دَنف**; ve kavim **ضَنًى**, yani: **ضنًى** sahipleri; ve bunun gibi kavim **عَدْلٌ**: **عَدْل** sahipleri; ve **صَوْمٌ** ve **نَوْم**.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: adam **ضنًى**, kadın **ضَنًى**, kavim **ضَنًى**; o, hastalıktan **المُضْنَى** olandır.

Ve kavim **ضَنًى**, yani: **ضَنًى** sahipleri; ve bunun gibi kavim **عَدْلٌ**: **عَدْل** sahipleri.

Ve dedi ki: **تَضَنَّى** adam: hastalık taslar ise. Ve **أَضنَى**: **الضَّنَى**’dan, yatağa bağlı kalır ise.

Ve denir: adam **ضَنِ**; ve iki adam **ضَنِيَان**; ve kadın **ضَنِيَة**; ve kavim **أَضناءٌ**.

Ve denir: hastalık onu **أضناه** ve **أنضَاه**; tek bir anlamdadır.

**ضنأ** : Ebû Zeyd dedi ki: kadın **ضنأَت** **ضَنّاً** ve **ضُنُوءاً**: doğurduğu zaman.

Ebû ‘Ubeyd dedi ki: Ebû ‘Amr dedi ki: **الضَّنْءُ**: çocuk; hemzeli, **النون** sâkin; ve ona **الضِّنء** de denebilir.

Dedi ki: ve Ümevî dedi ki: Ebû’l-Mufaddal, Benî Selâme’den, Benî Esed’den bir bedevî dedi ki: **الضَّنْءُ**: çocuk; ve **الضِّنْءُ**: asıl; ve şu beyti okudu:
وميراث ابن آجَرَ حيثُ ألْقَتْ
بأصْل الضِّنْء ضِئْضِئة الأصيلِ

İbn Hâcer’i kastetti; o da İsmâil’dir.

Leys: kadın **ضنَت** **تضْنُو**: çocuğu çoğaldığı zaman; Ebû ‘Ubeyd dedi ki: Ebû ‘Amr dedi ki: o, **الضّانية**’dir.

Ve denir: davar **ضَنَأت**: yavrulaması çoğaldığı zaman. Dedi ki: her şeyin **وضِنْءُ**’ü: onun neslidir.

Ebû ‘Ubeyd, Kisâî’den: kadın **ضانئة** ve davar; ikisinin anlamı: ikisinin çocuğunun çoğalmasıdır; ve **ضَنَت** **تَضْنُو** **ضَناءً**; ve **ضَنأَت** **تضنُو** **ضَنْأً** hemzeli.

Şemir, Ebû ‘Ubeyd’den, İyâdî’ye okuduğum şeyde rivayet etti: ondan **اضطَبَأْتُ**: utandım; onu Ümevî’den **الياء** ile rivayet etti.

Ve İyâdî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki o dedi: ancak o **اضْطَنَأْتُ**’tur, **النّون** ile; ve şu beyti okudu:
إذا ذُكِرَتْ مَسعاةُ والِده اضطنى
ولا يَضْطَنِي من فعْل أهلِ الفَضائِل

Ve Ebû’l-Mufaddal bana Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi ki o ona şu beyti okuttu:
تَزَاءَك مُضْطَنِيءٌ آرِمٌ
إذا ائْتَبَّهُ الإدُّ لا يَفْطَؤْهْ

Dedi ki: **التَّزاؤُك**: utanma. **آرِم**: yani: sürdürür. **لا يَفْطأُه**: yani: onu yenemez.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الضُّنَى**: çocuklar. Dedi ki: ve kesre ile **الضِّنَى**: korkutucu ağrılar.

İbn Düreyd, ( **الجَمْهرة** ) kitabında dedi ki: falan kimse **مَقعَد ضُنْأةٍ** oturdu; yani: zaruret oturuşu; ve anlamı: çekingenliktir.

Ben dedim: İbn Düreyd’in sözünü **الاضطِناء**’dan sayıyorum; o da utanmadır.

**ضأن ضون** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الضّانةُ** hemzesiz: devenin onunla tıraşlandığı **البُرَةُ**; onlardan birden fazlası onu zikretti.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **التّضَوُّن**: çocuğun çokluğu. Dedi ki: ve **الضَّوْن**: şirden (mide mayası).

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الضَّيْوَنُ**: kedi; çoğulu **الضَّيَاوِن**.

Ve onun hemzelisinden: **الضَّأْنُ** ve **الضَّأَن**; **المَعْز** ve **المَعَز** gibi; ve **ضَئِيناً** olarak çoğul yapılır.

Leys dedi ki: **الضَّأْن**: koyundan yün sahipleri; bir tanesine **ضائنة** denir; ve adam **ضائن**. Bazıları dedi ki: o, yumuşaktır; sanki o **لَفْجة**’dir. Başkası dedi ki: o, bedeni güzel olmaya devam eden, tadı az olandır.

Ve denir: **رَمْلةٌ ضائنة**; o, beyaz geniş olandır. Ve Ca‘dî dedi ki:
إلى نَعَجٍ من ضائِن الرَّمْلِ أَعْفَرَا

Ve denir: **اضْأَنْ ضَأْنَك** ve **امْعَزْ مَعْزَك**; yani: şunu bundan ayır. Ve **ضأَنْتُها**: onu ayırdığın zaman.

Muhammed b. Habîb dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: adam **ضائن**: zayıf olduğu zaman; ve adam **ماعِز**: kararlı, arkasındakini engelleyici olduğu zaman.

Dedi ki: ve **الضِّئنِيّ**: ekşimiş sütün çalkalandığı tulum; eğer **الضَّأْن** derisinden iri olursa ona **ضِئْنِيّاً** denir.

Humeyd b. Sevr dedi ki:
وجاءَتْ بضِئْنِيَ كأنّ دَوِيَّهُ
ترَنُّمُ رَعْدٍ جاوَبَتْهُ الرَّوَاعِدُ

**وضن** : Seleme, Ferrâ’dan dedi ki: **الميضَانة**: sepet; o, **المَرْجُونة** ve **القَفْعة**’dır. Ve şu beyti okudu:
لا تَنْكِحنّ بعدها حَنّانَهْ
ذات قَتارِيد لها مِيْضَانَهْ

Dedi ki: **حَنّ** ve **هَنّ**; yani: ağladı.

Ve Allah, yüce ve aziz, dedi ki: ( ( الاَخِرِينَ عَلَى سُرُرٍ مَّوْضُونَةٍ ) ( الواقعة : 15 ) .

Ferrâ dedi ki: **الموْضُونةُ**: dokunmuş olan; Araplar devenin **وَضينَ**’ine **وَضِيناً** adını ancak onun dokunmuş olmasından dolayı verdiler.

Ve denir: falan kimse taşı ve tuğlayı, bir kısmını bir kısmının üstüne **وضَنَ**: onu **أشْرَجه** ettiği zaman; o halde o **مَوْضون**’dur.

Leys dedi ki: **الوَضْن**: sedirin ve benzerlerinin mücevher ve elbiselerle dokunmasıdır; o, **مَوْضُونٌ**’dur.

Dedi ki: ve **الوَضِينُ**: geniş astardır.

Humeyd b. Sevr dedi ki:
على مُصْلَخِمَ ما يكاد جَسِيمُه
يَمُدُّ بِعطْفَيه الوَضِينَ المسَمَّما

**المسمَّمُ**: **السُّموم** ile süslenmiş olan; o da boncuktur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **التَّوَضُّن**: sevdirmedir. Ve **التوَضُّنُ**: alçalmadır. Ve **الوُضْنَةُ**: dokunmuş kürsüdür.

Şemir dedi ki: **المَوْضونةُ**: dokunmuş zırhtır.

Bazıları dedi ki: **دِرْعٌ مَوْضونةٌ**: dokuması birbirine yakın; **الموضُونة** gibi.

Araplardan bir adam karısına dedi ki: **ضِنِيه**; evinin eşyasını kastediyor; yani: onun bir kısmını bir kısmına yaklaştır.

Ve denildi: **الوَضْنُ**: dizme; denir: eşyasını bir kısmını bir kısmının üstüne **وَضَن**.

**نوض** : İbnü’l-Muzaffer dedi ki: **النَّوْضُ**: sağrı ile sırt arasındaki bağ (parça). Ve her kadının iki **نَوْضان**’ı vardır: ikisi, onun **قَطَن**’ını kuşatan, kabarmış iki ettir; yani kalçanın ortası. Ve Ru’be dedi ki:
إذا اعْتَزَمْنَ الرَّهْوَ في انتِهاضِ
جاذَبْنَ بالأصلابِ والأنْواضِ

Dedi ki: ve **النَّوْضُ**: sallanma ve sendeleme benzeri; denir: **ناضَ** **يَنُوض** **نَوْضاً**.

Ebû ‘Amr dedi ki: **الأنواضُ**: suyun itiş yerleri. Ve Ru’be dedi ki:
غُرِّ الذُّرَى ضَواحِك الإِيماضِ
يُسقَى به مَدافِعُ الأنْواضِ

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الأنواضُ**: vadiler; teki **نَوْض**.

Ebû’l-‘Abbâs ondan rivayet etti ki o dedi: **النَّوْضُ**: hareket ve ayrılıp dağılma. Ve **النَّوْضُ**: kuyruk sokumu.

Kisâî dedi ki: Araplar **الصاد**’dan **ضاد**’a bedel yapar; der ki: senin bu işten **مناض**’ın yok; yani: **مناص**.

Ebû’l-Hasen el-Lihyânî dedi ki: denir: falan kimse bir ihtiyaç için hareket etmez; ve **يَنُوص** etmeye güç yetiremez; yani: bir şey için hareket eder.

Ve **ناضَ** ve **ناصَ** **مَناضاً** ve **مَناصاً**: yeryüzünde gittiği zaman.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: elbiseyi boya ile **نوّضْتُ** **تَنْويضاً**: yani: onu kan kırmızısına boyadım. Ve aslanın vasfında şu beyti okudu:
في غِيلِهِ جِيفُ الرِّجال كأنه
بالزَّعْفران من الدّماء مُنَوَّضُ

Yani: kana bulanmış. Bunu bana Münzirî, Ebû’l-‘Abbâs Ahmed b. Yahyâ’dan, ondan haber verdi.

Ebû Turâb, Ebû Sa‘îd el-Bağdâdî’den dedi ki: **الأنْوَاضُ** ve **الأنْواطُ** birdir; o, yüklendikleri zaman develerin üzerine asılan şeydir. Ve Ru’be dedi ki:
جاذَبْنَ بالأصلابِ والأنْواضِ

**أنض** : Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: eti **أنَضْت** **إيناضاً**: onu kızarttığın ve pişirmediğin zaman.

Leys dedi ki: et **أَنِيض**: onda bir **نُهُوأةٌ** vardır. Ve Züheyr dedi ki:
يُلَجْلِجُ مُضغةً فيها أَنِيض
أصَلّتْ فهي تحتَ الكَشْح داءُ

Ve **أَنُض** **أَناضَةٌ**; o halde o **أَنِيض**’dir.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الإناضُ**: hurmanın olgunlaşmaya erişmesidir. Ondan, Lebîd’in sözü:
وأَناضَ العَيْدانُ والجَبّارُ

Ve şöyle rivayet edilir: **وأنِيض**.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: hurma ağacının yükü olgunlaştığı zaman o **الإناض**’dır.

**نضا** : Leys dedi ki: kına **نَضَا** **يَنْضُو** sakaldan; yani: çıktı ve ondan gitti.

Ve kınanın **نُضَاوةُ**’si: boyadan elde alınan, elde ve saçta rengi giden şeydir. Ve Kesîr, Azze’ye hitap ederek dedi ki:
ويا عَزَّ للوَصْلِ الذي كان بينَنا
نَضَا مِثلَ ما يَنْضُو الخِضَابُ فَيخلَقُ

Ve elbise, boyayı kendinden **نَضَا**: onu attığı zaman.

Ve kadın elbisesini kendinden **نَضَت**; ondan İmru’ül-Kays’ın sözü:
فجئْتُ وقد نَضَّت لنومٍ ثِيابَها
لَدَى السِّتْر إلاّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ

Ve binek, bineklerin arasından **تنضو**: onların arasından çıktığı zaman.

Ve kumluk, kumlardan **تنضو**: onlardan çıkar; o halde o onlardan çıkar.

Ve ok **نَضَا**: yani: geçti.

Ru’be dedi ki:
يَنْضُون في أجوازِ ليلٍ غاضِي
نَضْوَ قِداحِ النابلِ المواضي

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: elbiselerimi üzerimden **نَضَوْتُ**: onları senden attığın zaman.

Ve atın üzerinden örtüyü **نَضَوْتُ** **نَضْواً**; ve boyası **نضا** **يَنْضو** **نَضْواً**.

Ve at, atları **نَضَا** **يَنْضوها**: onların önüne geçtiği ve onlardan sıyrıldığı zaman. Ve **النِّضْو**: zayıf deve; çoğulu **أنضاء**; dişisi **نِضْوَة**. Ve develerin **أَنْضاء**’ına **نِضْوان** da denir.

Ve denir: adamın yüzü **أَنْضى**; ve şuna şuna **نَضَا**: eskittiği zaman.

Leys dedi ki: **المُنْضِي**: devesi **نِضْواً** olmuş adam; ve yolculuk onu **أَنْضاه**.

Ve kılıcı **انتضَى**: onu kınından çektiği zaman. Ve kılıcını **نَضَا**: onu çektiği zaman. Ve ok **نِضْوٌ**: çok atılmaktan bozulduğu, ta eskidiği zaman. Ve okun **نَضِيٌّ**’si: onun şaftıdır; o, okun tüyü aşarak temrene kadar geçen kısmıdır. Ve A‘şâ dedi ki:
غرَّ نَضِيُّ السّهمِ تحتَ لَبانِه
وجالَ على وَحْشِيِّه لم يُعَثِّمِ

Ve mızrağın **نَضِيُّ**’si: göğsünün kabzasının üstündeki kısmıdır. Ve şu beyti okudu:
وظَلَّ لِثِيرانِ الصَّريمِ غمَاغِمُ
إذا دَعَسُوها بالنَّضِيّ المُعَلَّبِ

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: şaftın, işlenmeden önceki ilk hâli: **نَضِيٌّ**’dir; eğer yontulursa **مَخْشوب** ve **خَشِيب** olur; eğer yumuşatılırsa **مُخلَّق** olur.

Dedi ki: ve Ebû ‘Amr dedi ki: **النَّضِيُّ**: okun temrenidir.

Ben dedim: A‘şâ’nın sözü, Ebû ‘Amr’ın sözünü doğrular. Ve İbn Düreyd dedi ki: boynun **نَضِيُّ**’si: onun kemiğidir. Ve okun **نَضِيُّ**’si: tüy takılmadan önce onun çubuğudur.

Ebû ‘Ubeyde dedi ki: at **نَضَا** **يَنْضُو** **نُضُوّاً**: sarkıtıp da **جُرْدان**’ını çıkardığı zaman.

Dedi ki: **الجُرْدان**’ın adı: **النَّضِيُّ**. Ve denir: falan kimse şu yerin **نَضَا**’sını **يَنْضُوه**: onu geçtiği ve onu geride bıraktığı zaman; **نيض**.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **النَّيْضُ** **الياء** ile: damar atmasıdır; **النَّبْض** gibi, eşittir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الوضن: نسج الدرع، ويستعار لكل نسج محكم. قال تعالى: ﴿على سرر موضونة﴾ [الواقعة/15] ومنه: الوضين، وهو حزام الرحل، وجمعه: وضن.

##### Türkçe

- **الوضن**: zırhın dokunması; ve her sağlam dokuma için ödünç alınır. Yüce Allah dedi ki: ﴿على سرر موضونة﴾ [الواقعة/15]. Ondandır: **الوضين**; o, semerin kuşağıdır; onun çoğulu: **وضن**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ض ن
درع موضونة‏:‏ منسوجة حلقتين حلقتين‏.‏
ووضن النّسع وقلق وضينها‏:‏ بطانها من الهزال وقلقت وضنها‏.‏

##### Türkçe

و ض ن
**درع موضونة**: iki halka iki halka dokunmuş.
**ووضن النّسع** ve **قلق وضينها**: zayıflıktan dolayı onun astarı; ve onun astarı gevşedi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

وَضَنَ الشيءَ وَضْناً، فهو مَوْضُونٌ ووضِينٌ: ثنى بعضه على بعض وضاعَفَهُ. ويقال: وَضَنَ فلانٌ الحَجر والآجُرَّ بعضه على بعض إِذا أَشْرَجَه، فهو مَوْضونٌ. والوَضْنُ: نسْجُ السريرِ وأَشباهه بالجوهر والثياب، وهو مَوْضونٌ. شمر: المَوْضُونةُ الدِّرْع المنسوجة. وقال بعضهم: دِرْعٌ مَوْضونةٌ مُقارَبَةٌ في النسج، مثل مَرْضُونةِ، مُداخَلَةُ الحِلَقِ بعضها في بعض. وقال رجل من العرب لامرأَته: ضِنِيه يعني متاعَ البيت أَي قاربي بعضه من بعض، وقيل الوَضْنُ النَّضْدُ. وسرير مَوْضونٌ: مضاعَفُ النسج. وفي التنزيل العزيز: على سُرُرٍ مَوْضونةٍ؛ المَوْضونةُ: المنسوجة أَي منسوجة بالدُّرِّ والجوهر، بعضها مُداخَلٌ في بعض. ودرع مَوْضونةٌ: مضاعفة النسج؛ قال الأَعشى:
ومن نَسْجِ داودَ مَوْضونَة،
يُساقُ بها الحَيُّ عِيراً فَعِيرا
والمَوْضونَةُ: الدِّرْعُ المنسوجة، ويقال: المنسوجة بالجواهر، تُوضَنُ حِلَقُ
الدِّرْعِ بعضها في بعض مُضاعَفةً. والوَضْنَةُ: الكُرْسي المنسوج. والوَضِينُ: بِطَانٌ عريض منسوج من سيور أَو شعر. التهذيب: إِنما سمت العرب وَضِينَ الناقةِ وَضِيناً لأَنه منسوج؛ قال حُمَيد:
على مُصْلَخِمٍّ، ما يكاد جَسِيمُهُ
يَمُدُّ بِعِطْفَيْهِ الوَضِينَ المُسَمَّما
والمُسَمَّمُ: المزين بالسُّموم، وهي خَرَز. الجوهري: الوَضِينُ للهَوْدج بمنزلة البِطانِ للقَتَب، والتَّصْدِير للرَّحْل، والحِزام للسَّرْج، وهما كالنَّسْع إِلاَّ أَنهما من السيور إِذا نُسج نِساجةَ بعضها على بعض، والجمع وُضُنٌ؛ وقال المُثَقِّب العَبديُّ:
تَقولُ إِذا دَرَأْتُ لها وَضِيني:
أَهذا دَأْبُهُ أَبداً ودِينِي؟
قال أَبو عبيدة: وَضِينٌ في موضع مَوْضونٍ مثل قَتِيلٍ في موضع مَقْتولٍ، تقول منه: وَضَنْتُ النِّسْعَ أَضِنُهُ وَضْناً إِذا نسجته. وفي حديث علي، عليه السلام: إِنَّكَ لَقَلِقُ الوَضِينِ؛ الوَضِين: بِطانٌ منسوج بعضه على بعض يُشَدُّ به الرَّحْلُ على البعير، أَراد أَنه سريع الحركة، يصفه بالخفة وقلة الثبات كالحزام إِذا كان رِخْواً. وقال ابن جَبَلَةَ: لا يكون الوَضينُ إِلا من جِلْدٍ، وإِن لم يكن من جلد فهو غُرْضَةٌ، وقيل: الوَضِينُ يصلح للرَّحْل والهَوْدَجِ، والبِطانُ للقَتَبِ خاصَّةَ. ابن الأَعرابي: التَّوَضُّن التَّحَبُّبُ، والتَّوَضُّنُ التذلل؛ ابن بري: أَنشد أَبو عبيدة شاهداً على أَن الوَضِينَ بمعنى المَوْضونِ قوله: إِليك تَعْدُو قَلِقاً وَضِينُها،
مُعْتَرِضاً في بطنها جَنِينُها،
مخالفاً دينَ النَّصارى دِينُها
أَراد دينه لأَن الناقة لا دين لها، قال: وهذه الأَبيات يروى أَن ابن عمر أَنشدها لما انْدَفَع من جَمْعٍ، ووردت في حديثه، أَراد أَنها قد هزلت ودَقَّتْ للسير عليها؛ قال ابن الأَثير: أَخرجه الهروي والزمخشري عن ابن عمر، وأَخرجه الطبراني في المعجم عن سالم عن أَبيه أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَفاض من عَرَفاتٍ وهو يقول:
إليك تعدو قَلِقاً وَضِينُها
والمِيضَنَةُ: كالجُوَالِق تتخذ من خُوصٍ، والجمع مَوَاضين.

##### Türkçe

**وَضَنَ** şeyi **وَضْناً** (yaptı); o hâlde o **مَوْضُونٌ** ve **وضِينٌ**dur: onun bir kısmını bir kısmı üzerine büktü ve onu kat kat yaptı. Ve denilir: Falan, taşı ve tuğlayı bir kısmını bir kısmı üzerine **وَضَنَ** ettiğinde, onu **أَشْرَجَه** (üst üste yerleştirdi); o hâlde o **مَوْضونٌ**dur. Ve **الوَضْنُ**: sedirin ve benzerlerinin inci ve elbiselerle dokunmasıdır; ve o **مَوْضونٌ**dur. Şemmer: **المَوْضُونةُ** dokunmuş zırhtır. Ve bazısı dedi: **دِرْعٌ مَوْضونةٌ** dokumada birbirine yakın (sık) olandır; **مَرْضُونةِ** gibi; halkaların bir kısmının bir kısmına geçirilmiş olmasıdır. Ve Araplardan bir adam karısına dedi: **ضِنِيه**; yani ev eşyasını; yani bir kısmını bir kısmına yaklaştırın; ve denildi: **الوَضْنُ** **النَّضْدُ**dur (üst üste dizme). Ve **سرير مَوْضونٌ**: dokuması kat kat olandır. Ve aziz tenzilde: **على سُرُرٍ مَوْضونةٍ**; **المَوْضونةُ**: dokunmuş olandır; yani inci ve cevherle dokunmuş; bir kısmı bir kısmına geçirilmiş. Ve **درع مَوْضونةٌ**: dokuması kat kat olandır; **الأَعشى** dedi:
ومن نَسْجِ داودَ مَوْضونَة،
يُساقُ بها الحَيُّ عِيراً فَعِيرا
Ve **المَوْضونَةُ**: dokunmuş zırhtır; ve denilir: cevherlerle dokunmuş olan; zırhın halkaları bir kısmı bir kısmına kat kat olarak **تُوضَنُ** (dokunup geçirilir). Ve **الوَضْنَةُ**: dokunmuş kürsüdür. Ve **الوَضِينُ**: kayışlardan yahut kıldan dokunmuş geniş bir astardır. **التهذيب**: Araplar dişi devenin **وَضِينَ**sını ancak dokunmuş olduğu için **وَضِيناً** diye adlandırdı; **حُمَيد** dedi:
على مُصْلَخِمٍّ، ما يكاد جَسِيمُهُ
يَمُدُّ بِعِطْفَيْهِ الوَضِينَ المُسَمَّما
Ve **المُسَمَّمُ**: **السُّموم** ile süslenmiş olandır; o da boncuktur. **الجوهري**: **الوَضِينُ**, hevdecte, **القَتَب** için **البِطانِ**ın; **الرَّحْل** için **التَّصْدِير**in; eyer için **الحِزام**ın konumu gibidir; ve ikisi **النَّسْع** gibidir; ancak ikisi, kayışlardan olup, bir kısmı bir kısmı üzerine dokunarak dokunduğunda (öyledir); çoğulu **وُضُنٌ**dur; **المُثَقِّب العَبديُّ** dedi:
تَقولُ إِذا دَرَأْتُ لها وَضِيني:
أَهذا دَأْبُهُ أَبداً ودِينِي؟
**أَبو عبيدة** dedi: **وَضِينٌ**, **مَوْضونٍ** yerinde, **قَتِيلٍ**in **مَقْتولٍ** yerinde olması gibidir; ondan şöyle dersin: **وَضَنْتُ** **النِّسْعَ**ı, onu **وَضْناً** **أَضِنُهُ**: onu dokuduğumda. Ali’nin (aleyhi selam) hadisinde: **إِنَّكَ لَقَلِقُ الوَضِينِ**; **الوَضِين**: bir kısmı bir kısmı üzerine dokunmuş, deve üzerinde **الرَّحْل**i bağlamakla sıkılan dokunmuş bir astardır; onunla, hızlı hareketli olduğunu kastetti; onu hafiflik ve az sebat ile, gevşek olduğunda kayış gibi, niteledi. Ve İbn Cebele dedi: **الوَضينُ** ancak deriden olur; eğer deriden değilse o **غُرْضَةٌ**dır; ve denildi: **الوَضِينُ** **الرَّحْل** ve **الهَوْدَجِ** için elverişlidir; **البِطانُ** ise özellikle **القَتَبِ** içindir. İbnü’l-A‘râbî: **التَّوَضُّن** sevdirmedir; ve **التَّوَضُّنُ** alçalmadır. İbn Berî: **أَبو عبيدة**nin, **الوَضِينَ**ın **المَوْضونِ** anlamında olduğuna şahit olarak okuduğunu naklettiği (beyit) şudur:
إِليك تَعْدُو قَلِقاً وَضِينُها،
مُعْتَرِضاً في بطنها جَنِينُها،
مخالفاً دينَ النَّصارى دِينُها
Devenin dini olmadığı için, onun dinini kastetti, dedi. Dedi: Bu beyitlerin, İbn Ömer’in **جَمْعٍ**’dan itildikten sonra onları okuduğu rivayet edilir; ve onun hadisinde varid olmuştur; onun, zayıflayıp inceldiğini, onun üzerinde yürüyüşe (binmeye) elverişli hâle geldiğini kastetti. İbnü’l-Esîr dedi: Herevî ve Zemahşerî onu İbn Ömer’den çıkardı; Taberânî de **المعجم**’de Sâlim’den, babasından, Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) Arafat’tan akın ettiğini, şöyle derken (rivayet ederek) çıkardı:
إليك تعدو قَلِقاً وَضِينُها
Ve **المِيضَنَةُ**: **الجُوَالِق** gibi, hurma yaprağından yapılan (bir şey)dir; çoğulu **مَوَاضين**dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ض ن * * المَوْضُونَةُ * الدرع المنسوجة وقيل المنسوجة بالجواهر ومنه قوله تعالى ﴿على سرر موضونة﴾

##### Türkçe

* و ض ن * * **المَوْضُونَةُ** * dokunmuş zırh; ve “cevherlerle dokunmuş” denildi. Ondan da Yüce Allah’ın sözü: ﴿على سرر موضونة﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!وَضَنَ الشَّيءَ *!يَضِنُه ) *!وَضْناً ، ( فهو *!مَوْضُونٌ *!ووضِينٌ ) : ) إذا ( ثَنَى بعضَه على بعضٍ وضاعَفَهُ ) ؛ ) ومنه وَضَنَ الحَجَرَ والآجُرَّ بعضَه على بعضٍ ( و ) قيلَ : *!وضنَه ( نَضَّدَهُ ) ؛ ) قالَ رجُلٌ لامْرأَتِهِ : ضَنِيه ، يعْنِي مَتاعَ البيتِ ، أَي قارِبي بعضَه مِن بعضٍ .
( و ) *!وَضَنَ ( النِّسْعَ ) *!يَضِنُه *!وَضْناً : ( نَسَجَهُ ؛ و ) منه ( الوَضِينُ ) ، وهو ( بِطانٌ عَرِيضٌ مَنْسوجٌ ) بَعْضه على بَعْضٍ ( مِن سُيور أَو شَعَرٍ ) يُشَدُّ به الرَّحْلُ على البَعيرِ ، وقيلَ : يصلحُ للرَّحْلِ والهَوْدَجِ ، والبِطانُ للقَتَبِ خاصَّةً .
وقالَ الجوْهرِيُّ : *!الوَضِينُ

للهَوْدَجِ بمنْزِلَةِ البِطانِ للقَتَبِ ، والتَّصْديرِ للرَّجْل ، والحِزامِ للسَّرْجِ ، وهُما كالنِّسْعِ إلاَّ أنَّهما مِن السّيورِ إذا نُسِجَ نِساجةً بعضُها على بعضٍ .
( أَو لا يكونُ ) *!الوَضِينُ ( إلاَّ مِن جِلْدٍ ) ، وإنْ لم يكنْ منه فهو غُرْضَةٌ ؛ عن ابنِ جَبَلَةَ ؛ قالَ المُثقِّبُ العَبْدِيُّ :
تَقولُ إذا دَرَأْتُ لها *!وَضِيني أَهذا دَأْبُهُ أَبداً ودِينِي ؟ وقالَ أَبو عُبيدٍ : *!الوَضِينُ في موْضِع *!مَوْضُونٍ مِثْل قَتِيلٍ في مَوْضِع مَقْتولٍ ، ( ج *!وُضُنٌ ) ، بالضَّمِّ .
( وقَلِقَ *!وَضِينُها ) : ) أَي ( بُطانُها هُزالاً ) . ) وفي حدِيثِ عليَ ، كَرَّمَ اللَّهُ تعالى وَجْهَه : ( إنَّكَ لَقَلِقُ *!الوَضِينِ ) ، أَرادَ أَنَّه سَرِيعُ الحَرَكَةِ ، يَصِفُه بالخِفَّةِ وقلَّةِ الثَّباتِ كالحِزامِ إذا كانَ رِخْواً .
ويُرْوَى أَنَّ ابنَ عمْرو ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنهما ، لمَّا انْدَفَعَ من جَمْعٍ أَنْشَدَ :
إليك تَعْدُو قَلِقاً *!وَضِينُها مُعْتَرِضاً في بطنِها جَنِينُها مُخالفاً دِينَ النَّصارَى دِينُها أَرادَ أَنَّها قد هزلَتْ ودَقَّتْ للسَّيْرِ عليها .
قالَ ابنُ الأثيرِ : أَخْرَجَه الهَرَويُّ والزَّمَخْشريُّ عن ابنِ عُمَرَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنهما ، وأَخْرَجَه الطّبرانيّ في المعْجمِ عن سالِمٍ عن أَبيهِ أَنَّ رسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفاضَ مِن عَرَفات وهو يقولُ :
إليك تَعْدُو قَلِقاً *!وَضِينُها ( *!والمَوْضُونَةُ : الدِّرْعُ المَنْسوجَةُ ) ؛ )

عن شَمِرٍ .
( أَو المُقاربَةُ النَّسْجِ ) المُداخَلَةُ الحِلَقِ بعضُها في بعضٍ مِثْل المَرْضُونَةِ ؛ قالَ الأعْشى :
ومن نَسْجِ داودَ *!مَوْضونَة يُساقُ بها الحَيُّ عِيراً فعِيرا ( أَو المَنْسوجَةُ حَلْقَتَيْنِ حَلْقَتَيْنِ ) ؛ ) نَقَلَهُ الزَّمَخْشرِيُّ .
( أَو ) المَنْسوجَةُ ( بالجَواهِرِ .
( و ) قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : ( *!تَوَضَّنَ ) الرَّجُلُ : ( تَذَلَّلَ .
( و ) قالَ غيرُهُ : ( *!اتَّضَنَ اتَّصَلَ .
( *!والمِيضانَةُ ) ، بالكسْرِ : ( القُفَّةُ ) ، وهي المَرْجونَةُ ؛ نَقَلَه سَلَمَة عن الفرَّاء .
( *!والمِيضَنَةُ ، كالجُوالِقِ ) تُتَّخَذُ ( مِن الخُوصِ ، ج *!مَواضِينُ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الوَضْنُ : نَسْجُ السَّرِيرِ بالدرِّ والثِّيابِ .
وسَريرٌ *!مَوْضونٌ : مُضاعَفُ النَّسْجِ ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿على سُرُرٍ *!مَوْضُونَة﴾ .
*!والوُضْنَةُ ، بالضمِّ : الكُرْسِيُّ المَنْسوجُ .
*!والتَّوَضُّنُ : التَّحَبُّبُ ، عن ابنِ الأَعْرابيّ .
*!والوَضِينُ ابنُ عطاءِ الخزاعيُّ الدِّمَشْقيُّ عن خالِدِ بنِ معدان وعطاء ، وعنه بقيةُ والوليدُ ، ماتَ سَنَة 149 .

##### Türkçe

: ( **وَضَنَ الشَّيءَ** **يَضِنُه** ) **وَضْناً** ، ( فهو **مَوْضُونٌ** **ووضِينٌ** ) : ( eğer ) onun bir kısmını bir kısmı üzerine büker ve onu kat kat yaparsa ؛ ) ve ondan: taşı ve tuğlayı bir kısmını bir kısmı üzerine **وَضَنَ** ( ve ) denildi ki: **وضنَه** ( onu dizdi/üst üste yerleştirdi ) ؛ ) bir adam karısına dedi ki: ضَنِيه ، yani ev eşyasını; yani onun bir kısmını bir kısmına yaklaştır.

( و ) **وَضَنَ** ( **النِّسْعَ** ) **يَضِنُه** **وَضْناً** : ( onu ördü/dokudu ؛ ve ) ondan ( **الوَضِينُ** ) ، ve o ( geniş dokunmuş bir kayış/kuşak )tır; bir kısmı bir kısmı üzerine ( kayışlardan yahut kıldan ) olup, onunla semer deve üzerinde sıkıca bağlanır; ve denildi ki: semer ve hevdac için elverişlidir; ve **البِطانُ** ise özellikle **القَتَبِ** içindir.

Ve el-Cevherî dedi: **الوَضِينُ**

hevdac için, **البِطانِ**ın **القَتَبِ** için olduğu menzilesindedir; ve **التَّصْديرِ**in adam için, ve **الحِزامِ**ın eyer için olduğu (menzilede)dir; ve ikisi **النِّسْعِ** gibidir; ancak ikisi, kayışlardan olup, bir kısmı bir kısmı üzerine bir dokuyuşla dokunduğu zaman (böyledir).

( yahut olmaz ) **الوَضِينُ** ( ancak deriden ) ؛ ve eğer ondan olmazsa o bir **غُرْضَةٌ**dur; İbn Cebele’den; el-Müsekkıb el-Abdî dedi ki:
تَقولُ إذا دَرَأْتُ لها **وَضِيني** أَهذا دَأْبُهُ أَبداً ودِينِي ؟
Ve Ebû Ubeyd dedi: **الوَضِينُ** , **مَوْضُونٍ** yerinde, tıpkı **قَتِيلٍ**in **مَقْتولٍ** yerinde olması gibi; ( çoğulu **وُضُنٌ** ) ، damme ile.

( ve onun **وَضِينُ**u gevşedi/sallandı ) : yani ( onun **بُطانُ**u zayıflıktan ) . ) Ali’nin hadîsinde, Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın: ( Şüphesiz sen **الوَضِينِ**i gevşek/sallantılısın ) ، onunla, onun hızlı hareket eden olduğunu kastetti; onu hafiflik ve az sebat ile niteler; tıpkı gevşek olduğu zaman kemer gibi.

Ve rivayet olunur ki İbn Amr, Allah Teâlâ ikisinden razı olsun, Cem‘den itildiği zaman inşad etti:
إليك تَعْدُو قَلِقاً **وَضِينُها** مُعْتَرِضاً في بطنِها جَنِينُها مُخالفاً دِينَ النَّصارَى دِينُها
Onunla, onun zayıflayıp inceldiğini, onun üzerinde yürüyüş için (hazırlandığını) kastetti.

İbnü’l-Esîr dedi: el-Herevî ve ez-Zemahşerî onu İbn Ömer’den, Allah Teâlâ ikisinden razı olsun, çıkardı; ve Taberânî onu el-Mu‘cem’de Sâlim’den, babasından, Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in Arafat’tan ifâza ettiği ve şöyle dediği (rivayetiyle) çıkardı:
إليك تَعْدُو قَلِقاً **وَضِينُها**
( ve **المَوْضُونَةُ** : dokunmuş zırh ) ؛ )

Şemir’den.

( yahut dokuyuşça yakınlık ) halkaların bir kısmını bir kısmına geçirme/katma; tıpkı **المَرْضُونَةِ** gibi; el-A‘şâ dedi ki:
ومن نَسْجِ داودَ **مَوْضونَة** يُساقُ بها الحَيُّ عِيراً فعِيرا
( yahut iki halka iki halka dokunmuş olan ) ؛ ) ez-Zemahşerî onu nakletti.

( yahut ) mücevherlerle dokunmuş olan.

( و ) İbnü’l-A‘râbî dedi: ( **تَوَضَّنَ** ) adam: ( alçaldı/zelil oldu ).

( و ) başkası dedi: ( **اتَّضَنَ** ) bağlandı/bitişti.

( **والمِيضانَةُ** ) ، kesre ile: ( sepet )tir; ve o **المَرْجونَةُ**dur; onu Seleme, Ferrâ’dan nakletti.

( **والمِيضَنَةُ** ، **الجُوالِقِ** gibi ) ( hurma yaprağından ) yapılır, ( çoğulu **مَواضِينُ** ).

( ve onun üzerine istidrâk olunanlardan:
**الوَضْنُ** : sedirin inci ve elbiselerle dokunuşu.
Ve **مَوْضونٌ** sedir: dokunuşu kat kat olan; ve ondan O’nun تعالى sözü: ﴿على سُرُرٍ **مَوْضُونَة**﴾ .
**والوُضْنَةُ** ، damme ile: dokunmuş kürsü.
**والتَّوَضُّنُ** : sevimlilik/tehabüb; İbnü’l-A‘râbî’den.
**والوَضِينُ** : İbn Atâ el-Huzâî ed-Dımaşkî; Hâlid b. Ma‘dân ve Atâ’dan (rivayet eder); ondan Bakıyye ve el-Velîd (rivayet etti); 149 senesinde öldü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَضِينٌ
وَضِينٌ ذ A girth (بِطَان) wide, woven of thongs or hair, or only of skin; (M, K;) said to be adapted for the رَحْل and the هَوْدَج; the بِطَان being peculiarly for the قَتَب: (M:) or it is for the هَوْدَج, like the بِطَان for the قَتَب and the تَصْدِير for the رَحْل and the حِزَام for the سَرْج; and both [but to what this refers is doubtful] are like the نِسْع, except that they are of thongs woven one upon another, doubly or more. (S.)

مِيضَنَةٌ
مِيضَنَةٌ ذ i. q. قُفَّةٌ i. e. مَرْجُونَةٌ. (TA in art. ضون.)

##### Türkçe

وَضِينٌ
**وَضِينٌ**: (بِطَان) geniş bir kuşak; kayışlardan yahut kıldan dokunmuş, yahut yalnız deriden; (M, K;) **رَحْل** ve **هَوْدَج** için uyarlanmış olduğu söylenir; **بِطَان** ise özellikle **قَتَب** içindir: (M:) yahut o, **هَوْدَج** içindir; tıpkı **بِطَان**’ın **قَتَب** ve **تَصْدِير**’in **رَحْل** ve **حِزَام**’ın **سَرْج** için olması gibi; ve ikisi de [fakat bunun neye râci olduğu şüphelidir] **نِسْع** gibidir; ancak şu farkla ki onlar, kayışların birbiri üzerine, iki kat yahut daha fazla olarak dokunmuş olmasındandır. (S.)

مِيضَنَةٌ
**مِيضَنَةٌ**: **قُفَّةٌ** ile aynı mânâdadır; yani **مَرْجُونَةٌ**. (TA, ضون maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَضَنَ
وَضَنَ
a.  [ يَضِنُ ] ( n. ac. وَضْن 1 ), Folded.

b.  Twisted, twined; plaited.

تَوَضَّنَ
تَوَضَّنَ V
a.  [ La ], Humbled himself to.

اِوْتَضَنَ
اِوْتَضَنَ VIII ( t )
a.  [ Bi ], Was joined to.

مِوْضَن
مِوْضَن 20tI , ( pl. مَوَاْضِيْنُ 65 ),
a.  Bag made of palm-leaves.

وَضِيْن
وَضِيْن 25 , ( pl. وُضُن 10 ),
a.  Folded.

b.  Twisted.

c.  Girth; girdle; strap.

مِوْضَاْن
مِوْضَاْن 45tI ,
a.  Basket.

وَضڤنَ
N. P. وَضڤنَ I ,
a.  see 25 (a) , ( b ).

مَوْضُوْنَة
مَوْضُوْنَة
a.  Corselet, hauberk.

##### Türkçe

**وَضَنَ**
**وَضَنَ**
a. [ يَضِنُ ] ( n. ac. **وَضْن** 1 ), Katlanmış.

b. Bükülmüş, burulmuş; örülmüş.

**تَوَضَّنَ**
**تَوَضَّنَ** V
a. [ La ], Kendini ...e karşı alçalttı.

**اِوْتَضَنَ**
**اِوْتَضَنَ** VIII ( t )
a. [ Bi ], ...e bitiştirildi.

**مِوْضَن**
**مِوْضَن** 20tI , ( pl. **مَوَاْضِيْنُ** 65 ),
a. Hurma yapraklarından yapılmış torba.

**وَضِيْن**
**وَضِيْن** 25 , ( pl. **وُضُن** 10 ),
a. Katlanmış.

b. Bükülmüş.

c. Kuşak; kemer; kayış.

**مِوْضَاْن**
**مِوْضَاْن** 45tI ,
a. Sepet.

**وَضڤنَ**
N. P. **وَضڤنَ** I ,
a. bkz. 25 (a) , ( b ).

**مَوْضُوْنَة**
**مَوْضُوْنَة**
a. Zırh gömleği, zırh.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وضن
وَضَنَ - يَضِنُ - مَوْضُوْن - مَوْضُوْنَة
وَضَنَ - يَضِنُ + كائن + أشياء: يرصفها: يضعها قرب بعضها بشكل مرتب
مَوْضُوْن: اسم مفعول من " وَضَنَ - يَضِنُ "
مَوْضُوْنَة: مؤنث " مَوْضُوْن "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ترتيب وتنسيق وصف ونظم الأشياء على سطح مستوٍ أمام بعضها"، وهي:
قَطَرَ - يَقْطُر (المتعدي)، وسِقَ - يَسِقَُ، صَفَّ - يَصُفُّ، رَتَلَ - يَرْتُلُ، سَرَدَ- يَسْرُدُ، وَضَنَ - يَضِنُ
موضونة
 	﴿على سرر موضونة(15)﴾ الواقعة
مختار الصحاح
● [وضن] و ض ن: المَوْضُونَةُ الدرع المنسوجة وقيل المنسوجة بالجواهر ومنه قوله تعالى ﴿على سرر موضونة﴾
معجم الفرائد القرآنية:
و ض ن
"مَوْضُونَةٍ" فـي قولـه تعالـى :" عَلَـى سـُرُرٍ مَوْضُـونَةٍ " (15) الواقعة .
وُضِن (الدرع) : أي أُحكم نسجه، والسرر الموضونة: أي السرر المنسوجة بإحكام.
الراغب
وضن
- الوضن: نسج الدرع، ويستعار لكل نسج محكم. قال تعالى: }على سرر موضونة{ [الواقعة/15] ومنه: الوضين، وهو حزام الرحل، وجمعه: وضن.
ملخص اللسان
1.     وَضَنَ الشيءَ وَضْناً، فهو مَوْضُونٌ ووضِينٌ: ثنى بعضه على بعض وضاعَفَهُ.
2.     ويقال: وَضَنَ فلانٌ الحَجر والآجُرَّ بعضه على بعض إِذا أَشْرَجَه، فهو مَوْضونٌ.
3.     والوَضْنُ: نسْجُ السريرِ وأَشباهه بالجوهر والثياب،وهو مَوْضونٌ.
4.  المَوْضُونةُ الدِّرْع المنسوجة. وقال بعضهم: دِرْعٌ مَوْضونةٌ مُقارَبَةٌ في النسج، مثل مَرْضُونةِ، مُداخَلَةُ الحِلَقِ بعضها في بعض ،والمَوْضونَةُ: الدِّرْعُ المنسوجة، ويقال: المنسوجة بالجواهر، تُوضَنُ حِلَقُ الدِّرْعِ بعضها في بعض مُضاعَفةً. والوَضْنَةُ: الكُرْسي المنسوج.والوَضِينُ: بِطَانٌ عريض منسوج من سيور أَو شعر ، وَضَنْتُ النِّسْعَ أَضِنُهُ وَضْناً إِذا نسجته
5.     ضِنِيه يعني متاعَ البيت أَي قاربي بعضه من بعض،
6.    وقيل الوَضْنُ النَّضْدُ
7.    الوَضِين: بِطانٌ منسوج بعضه على بعض يُشَدُّ به الرَّحْلُ على البعير،
لسان العرب
● -    وضن: وَضَنَ الشيءَ وَضْناً، فهو مَوْضُونٌ ووضِينٌ: ثنى بعضه على بعض   وضاعَفَهُ. ويقال: وَضَنَ فلانٌ الحَجر والآجُرَّ بعضه على بعض إِذا   أَشْرَجَه، فهو مَوْضونٌ. والوَضْنُ: نسْجُ السريرِ وأَشباهه بالجوهر والثياب،   وهو مَوْضونٌ. شمر: المَوْضُونةُ الدِّرْع المنسوجة. وقال بعضهم: دِرْعٌ   مَوْضونةٌ مُقارَبَةٌ في النسج، مثل مَرْضُونةِ، مُداخَلَةُ الحِلَقِ   بعضها في بعض. وقال رجل من العرب لامرأَته: ضِنِيه يعني متاعَ البيت أَي   قاربي بعضه من بعض، وقيل الوَضْنُ النَّضْدُ. وسرير مَوْضونٌ: مضاعَفُ   النسج. وفي التنزيل العزيز: على سُرُرٍ مَوْضونةٍ؛ المَوْضونةُ: المنسوجة   أَي منسوجة بالدُّرِّ والجوهر، بعضها مُداخَلٌ في بعض. ودرع مَوْضونةٌ:   مضاعفة النسج؛ قال الأَعشى:   ومن نَسْجِ داودَ مَوْضونَة،   يُساقُ بها الحَيُّ عِيراً فَعِيرا   والمَوْضونَةُ: الدِّرْعُ المنسوجة، ويقال: المنسوجة بالجواهر، تُوضَنُ   حِلَقُ   الدِّرْعِ بعضها في بعض مُضاعَفةً. والوَضْنَةُ: الكُرْسي المنسوج.   والوَضِينُ: بِطَانٌ عريض منسوج من سيور أَو شعر. التهذيب: إِنما سمت العرب   وَضِينَ الناقةِ وَضِيناً لأَنه منسوج؛ قال حُمَيد:   على مُصْلَخِمٍّ، ما يكاد جَسِيمُهُ   يَمُدُّ بِعِطْفَيْهِ الوَضِينَ المُسَمَّما   والمُسَمَّمُ: المزين بالسُّموم، وهي خَرَز. الجوهري: الوَضِينُ   للهَوْدج بمنزلة البِطانِ للقَتَب، والتَّصْدِير للرَّحْل، والحِزام للسَّرْج،   وهما كالنَّسْع إِلاَّ أَنهما من السيور إِذا نُسج نِساجةَ بعضها على بعض،   والجمع وُضُنٌ؛ وقال المُثَقِّب العَبديُّ:   تَقولُ إِذا دَرَأْتُ لها وَضِيني:   أَهذا دَأْبُهُ أَبداً ودِينِي؟   قال أَبو عبيدة: وَضِينٌ في موضع مَوْضونٍ مثل قَتِيلٍ في موضع   مَقْتولٍ، تقول منه: وَضَنْتُ النِّسْعَ أَضِنُهُ وَضْناً إِذا نسجته. وفي حديث   علي، عليه السلام: إِنَّكَ لَقَلِقُ الوَضِينِ؛ الوَضِين: بِطانٌ منسوج   بعضه على بعض يُشَدُّ به الرَّحْلُ على البعير، أَراد أَنه سريع الحركة،   يصفه بالخفة وقلة الثبات كالحزام إِذا كان رِخْواً. وقال ابن جَبَلَةَ: لا   يكون الوَضينُ إِلا من جِلْدٍ، وإِن لم يكن من جلد فهو غُرْضَةٌ، وقيل:   الوَضِينُ يصلح للرَّحْل والهَوْدَجِ، والبِطانُ للقَتَبِ خاصَّةَ. ابن   الأَعرابي: التَّوَضُّن التَّحَبُّبُ، والتَّوَضُّنُ التذلل؛ ابن بري:   أَنشد أَبو عبيدة شاهداً على أَن الوَضِينَ بمعنى المَوْضونِ قوله:   إِليك تَعْدُو قَلِقاً وَضِينُها،   مُعْتَرِضاً في بطنها جَنِينُها،   مخالفاً دينَ النَّصارى دِينُها   أَراد دينه لأَن الناقة لا دين لها، قال: وهذه الأَبيات يروى أَن ابن   عمر أَنشدها لما انْدَفَع من جَمْعٍ، ووردت في حديثه، أَراد أَنها قد هزلت   ودَقَّتْ للسير عليها؛ قال ابن الأَثير: أَخرجه الهروي والزمخشري عن ابن   عمر، وأَخرجه الطبراني في المعجم عن سالم عن أَبيه أَن رسول الله، صلى   الله عليه وسلم، أَفاض من عَرَفاتٍ وهو يقول:   إليك تعدو قَلِقاً وَضِينُها   والمِيضَنَةُ: كالجُوَالِق تتخذ من خُوصٍ، والجمع مَوَاضين.
مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
وضَنَ الشيءَ يَضِنُه، فهو مَوْضُونٌ وَوَضِينٌ ثَنَى بعضَه على بعضٍ، وضاعَفَهُ، ونَضَّدَهُ، و النِّسْعَ نَسَجَهُ. والوَضِينُ بِطانٌ عريضٌ مَنْسُوجٌ من سُيورٍ أو شَعَرٍ، أو لا يكونُ إلاَّ من جِلْدٍ
ج: وُضُنٌ. وقَلِقَ وضِينُها: بِطانُها هُزالاً. والمَوْضُونَةُ: الدِرْعُ المَنْسُوجَةُ، أو المُقارَبَةُ النَّسجِ، أو المَنْسُوجَةُ حَلْقَتَيْنِ حَلْقَتَيْنِ، أو بالجَواهِرِ. وتَوَضَّنَ: تَذَلَّلَ. واتَّضَنَ: اتَّصَلَ. والمِيضانَةُ: القُفَّةُ.
والمِيضَنَةُ: كالجُوالِقِ من الخُوصِ ج: مَواضِينُ.
تاج العروس:
( وضن الشئ يضنه ) وضنا ( فهو موضون ووضين ) إذا ( ثنى بعضه على بعض وضاعفه ) ومنه وضن الحجر والاجر بعضه على بعض ( و ) قيل وضنه ( نضده ) قال رجل لامرأته ضنيه يعني متاع البيت أي قاربي بعضه من بعض ( و ) ضن ( النسع ) يضنه وضنا ( نسجه و ) منه ( الوضنين ) وهو ( بطان عريض منسوج ) بعضه على بعض ( من سيور أو شعر ) يشد به الرحل على البعير وقيل يصلح للرحل والهودج والبطان للقتب خاصة وقال الجوهري الوضين للهودج بمنزلة البطان للقتب والتصدير للرجل والحزام للسرج وهما كالنسع الا أنهما من السيور إذا نسج نساجة بعضها على بعض ( أو يكون ) الوضين ( الا من جلد ) وان لم يكن منه فهو غرضة عن ابن جبيلة قال المثقب العبدي تقول إذا درأت لها وضيني * أهذا دأبه أبدا وديني وقال أبو عبيد الوضين في موضع موضون مثل قتيل في موضع مقتول ( ج وضن ) بالضم ( وقلق وضينها ) أي ( بطانها هزالا ) وفي حديث علي كرم الله تعالى وجهه انك لقلق الوضين أراد انه سريع الحركة يصفه بالخفة وقلة الثبات كالحزام إذا كان رخوا ويروى أن ابن عمرو رضي الله تعالى عنهما لما ندفع من جمع انشد
اليك تعدو قلقا وضينها * معترضا في بطنها جنينها * مخالفا دين النصارى دينها أراد انها قد هزلت ودقت للسير عليها قال ابن الاثير أخرجه الهروي والزمخشري عن ابن عمر رضي الله تعالى عنهما وأخرجه الطبراني في المعجم عن سالم عن أبيه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أفاض من عرفات وهو يقول * اليك تعدو قلقا وضينها ( والموضونة الدرع المنسوجة ) عن شمر ( أو المقاربة النسج ) المداخلة الحلق بعضها في بعض مثل المرضونة قال الاعشى ومن نسج داود موضونة * يساق بها الحي غيرا فعيرا ( أو المنسوجة حلقتين حلقتين ) نقله الزمخشري ( أو ) المنسوجة ( بالجواهر و ) قال ابن الاعرابي ( توضن ) الرجل ( تذلل و ) قال غيره ( اتضن اتصل والميضانة ) بالكسر ( القفة ) وهي المرجونة نقله سلمة عن الفراء ( والميضنة كالجوالق ) تتخذ ( من الخوص ج مواظنين ) * ومما يستدرك عليه الوضن نسج السرير بالدر والثياب وسرير موضون مضاعف النسج ومنه قوله تعالى على سرر موضونة والوضنة بالضم الكرسي المنسوج والتوضن التحبب عن ابن الاعرابي والوضين بن عطاء الخزاعي الدمشقي عن خالد بن معدان وعطاء وعنه بقية والوليد مات سنة 149

##### Türkçe

وضن
**وَضَنَ - يَضِنُ - مَوْضُوْن - مَوْضُوْنَة**
**وَضَنَ - يَضِنُ** + canlı + şeyler: onları döşer: onları, birbirine yakın, düzenli bir biçimde yerleştirir.
**مَوْضُوْن**: “**وَضَنَ - يَضِنُ**”dan ism-i mef‘ûl.
**مَوْضُوْنَة**: **مَوْضُوْن**’un müennesi.
Ve lafız, “düz bir yüzey üzerinde şeyleri birbirinin önüne dizme, tertip ve tanzim etme, saf saf etme ve düzenleme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَطَرَ - يَقْطُر** (müteaddî), ve **سِقَ - يَسِقَُ**، **صَفَّ - يَصُفُّ**، **رَتَلَ - يَرْتُلُ**، **سَرَدَ- يَسْرُدُ**، **وَضَنَ - يَضِنُ**

موضونة
	﴿**على سرر موضونة(15)**﴾ الواقعة

مختار الصحاح
● [وضن] و ض ن: **المَوْضُونَةُ**: dokunmuş zırh; “cevherlerle dokunmuş” da denilmiştir. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**على سرر موضونة**﴾.

معجم الفرائد القرآنية:
و ض ن
“**مَوْضُونَةٍ**” Yüce Allah’ın şu sözünde: “ **عَلَـى سـُرُرٍ مَوْضُـونَةٍ** ” (15) الواقعة .
**وُضِن** (zırh): yani dokuması sağlamlaştırıldı. Ve **السرر الموضونة**: yani sağlam bir dokumayla dokunmuş sedirler.

الراغب
وضن
- **الوضن**: zırhın dokunmasıdır; ve her sağlam dokuma için ödünç alınır. Yüce Allah dedi ki: }**على سرر موضونة**{ [الواقعة/15]. Ve ondandır: **الوضين**; o, semerin kuşağıdır; çoğulu: **وضن**.

ملخص اللسان
1. **وَضَنَ** şeyi **وَضْناً**; o da **مَوْضُونٌ** ve **وضِينٌ** olur: onun bir kısmını bir kısmı üzerine katladı ve onu kat kat yaptı.
2. Ve denir: **وَضَنَ** falan, taşı ve tuğlayı bir kısmını bir kısmı üzerine; onu **أَشْرَجَه** ettiği zaman; o da **مَوْضونٌ** olur.
3. Ve **الوَضْنُ**: sedirin ve benzerlerinin cevher ve elbiselerle dokunmasıdır; o da **مَوْضونٌ**dur.
4. **المَوْضُونةُ**: dokunmuş zırhtır. Bazıları dedi ki: “**دِرْعٌ مَوْضونةٌ**”: dokumada birbirine yaklaştırılmış; **مَرْضُونةِ** gibi; halkaların bir kısmının bir kısmına geçirilmesi. Ve **المَوْضونَةُ**: dokunmuş zırhtır; ve denir: cevherlerle dokunmuş. Zırhın halkaları, bir kısmı bir kısmına kat kat geçirilerek **تُوضَنُ**. Ve **الوَضْنَةُ**: dokunmuş kürsîdir. Ve **الوَضِينُ**: kayışlardan yahut kıldan dokunmuş geniş bir astardır. **وَضَنْتُ النِّسْعَ أَضِنُهُ وَضْناً**: onu dokuduğum zaman.
5. **ضِنِيه**: yani ev eşyası; yani bir kısmını bir kısmına yaklaştır.
6. Ve denildi: **الوَضْنُ** **النَّضْدُ**’dur.
7. **الوَضِين**: bir kısmı bir kısmı üzerine dokunmuş bir astardır; deve üzerinde semeri bağlamakla onunla bağlanır.

لسان العرب
● - وضن: **وَضَنَ** şeyi **وَضْناً**; o da **مَوْضُونٌ** ve **وضِينٌ** olur: onun bir kısmını bir kısmı üzerine katladı ve onu kat kat yaptı. Ve denir: **وَضَنَ** falan, taşı ve tuğlayı bir kısmını bir kısmı üzerine; onu **أَشْرَجَه** ettiği zaman; o da **مَوْضونٌ** olur. Ve **الوَضْنُ**: sedirin ve benzerlerinin cevher ve elbiselerle dokunmasıdır; o da **مَوْضونٌ**dur. Şemmer: **المَوْضُونةُ** dokunmuş zırhtır. Bazıları dedi ki: “**دِرْعٌ مَوْضونةٌ**”: dokumada birbirine yaklaştırılmış; **مَرْضُونةِ** gibi; halkaların bir kısmının bir kısmına geçirilmesi. Araplardan bir adam karısına dedi ki: **ضِنِيه** yani ev eşyası; yani bir kısmını bir kısmına yaklaştır. Ve denildi: **الوَضْنُ** **النَّضْدُ**’dur. Ve **سرير مَوْضونٌ**: dokuması kat kat olandır. Ve aziz tenzilde: **على سُرُرٍ مَوْضونةٍ**; **المَوْضونةُ**: dokunmuş olan; yani inci ve cevherle dokunmuş; bir kısmı bir kısmına geçirilmiş. Ve “**درع مَوْضونةٌ**”: dokuması kat kat; A‘şâ dedi ki:
ومن نَسْجِ داودَ مَوْضونَة،
يُساقُ بها الحَيُّ عِيراً فَعِيرا
Ve **المَوْضونَةُ**: dokunmuş zırhtır; ve denir: cevherlerle dokunmuş. Zırhın halkaları, bir kısmı bir kısmına kat kat geçirilerek **تُوضَنُ**. Ve **الوَضْنَةُ**: dokunmuş kürsîdir. Ve **الوَضِينُ**: kayışlardan yahut kıldan dokunmuş geniş bir astardır. **التهذيب**: Araplar, dişi devenin **وَضِينَ**’sına ancak dokunmuş olduğu için **وَضِيناً** adını verdiler; Humeyd dedi ki:
على مُصْلَخِمٍّ، ما يكاد جَسِيمُهُ
يَمُدُّ بِعِطْفَيْهِ الوَضِينَ المُسَمَّما
Ve **المُسَمَّمُ**: **السُّموم** ile süslenmiş olandır; o da boncuktur. Cevherî: **الوَضِينُ** hevdac için, **البِطانِ**’ın katab için olduğu konumdadır; ve **التَّصْدِير** semer için, ve **الحِزام** eyer içindir; ve ikisi, kayış gibidir; ancak ikisi, kayışlardan olur; bir kısmı bir kısmı üzerine dokunma dokumasıyla dokunduğu zaman. Çoğulu: **وُضُنٌ**. Müsekkıb el-‘Abdî dedi ki:
تَقولُ إِذا دَرَأْتُ لها وَضِيني:
أَهذا دَأْبُهُ أَبداً ودِينِي؟
Ebû Ubeyde dedi ki: **وَضِينٌ**, **مَوْضونٍ** yerinde; **قَتِيلٍ**in **مَقْتولٍ** yerinde olması gibi. Ondan dersin: **وَضَنْتُ النِّسْعَ أَضِنُهُ وَضْناً**: onu dokuduğum zaman. Ali’nin hadîsinde, عليه السلام: **إِنَّكَ لَقَلِقُ الوَضِينِ**; **الوَضِين**: bir kısmı bir kısmı üzerine dokunmuş bir astardır; deve üzerinde semeri bağlamakla onunla bağlanır. Onunla, onun hızlı hareket ettiğini kastetti; onu hafiflik ve az sebat ile vasfeder; kuşak gevşek olduğu zaman kuşak gibi. İbn Cebele dedi ki: **الوَضين** ancak deriden olur; eğer deriden değilse o **غُرْضَةٌ**’dır. Ve denildi: **الوَضِينُ** semer ve hevdac için elverişlidir; **البِطانُ** ise özellikle katab içindir. İbnü’l-A‘râbî: **التَّوَضُّن** sevimlilik göstermektir; ve **التَّوَضُّنُ** alçalmadır. İbn Berrî: Ebû Ubeyde, **الوَضِينَ**’ın **المَوْضونِ** manasında olduğuna şahit olarak şu sözü inşad etti:
إِليك تَعْدُو قَلِقاً وَضِينُها،
مُعْتَرِضاً في بطنها جَنِينُها،
مخالفاً دينَ النَّصارى دِينُها
Onun dini kastedildi; çünkü devenin dini yoktur. Dedi ki: Bu beyitler, İbn Ömer’in, Cem‘den itildiği zaman onları inşad ettiği rivayet olunur; ve onun hadîsinde vârid olmuştur. Onunla, onun zayıfladığını ve üzerine yolculuk için inceldiğini kastetti. İbnü’l-Esîr dedi ki: Herevî ve Zemahşerî onu İbn Ömer’den çıkardı; Taberânî de Mu‘cem’de Sâlim’den, babasından, Resûlullah’ın صلى الله عليه وسلم Arafat’tan ifâza ettiği ve şöyle dediği rivayetiyle onu çıkardı:
اليك تعدو قَلِقاً وَضِينُها
Ve **المِيضَنَةُ**: **الجُوَالِق** gibi; hurma yaprağından yapılır; çoğulu **مَوَاضين**.

مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
**وضَنَ** şeyi **يَضِنُه**; o da **مَوْضُونٌ** ve **وَضِينٌ** olur: onun bir kısmını bir kısmı üzerine katladı; onu kat kat yaptı; onu üst üste dizdi; ve **النِّسْعَ**: onu dokudu. Ve **الوَضِينُ**: kayışlardan yahut kıldan dokunmuş geniş bir astardır; yahut ancak deriden olur.
ج: **وُضُنٌ**. Ve **قَلِقَ وضِينُها**: onun astarı, zayıflıktan. Ve **المَوْضُونَةُ**: dokunmuş zırhtır; yahut dokuması birbirine yakın olan; yahut iki halka iki halka dokunmuş olan; yahut cevherlerle (dokunmuş olan). Ve **تَوَضَّنَ**: alçaldı. Ve **اتَّضَنَ**: birleşti. Ve **المِيضانَةُ**: sepet.
Ve **المِيضَنَةُ**: hurma yaprağından **الجُوالِق** gibi; ج: **مَواضِينُ**.

تاج العروس:
( **وضن الشئ يضنه** ) **وضنا** ( o da **موضون ووضين** olur ) ( onun bir kısmını bir kısmı üzerine katladığı ve onu kat kat yaptığı zaman ). Ondandır: taşı ve tuğlayı bir kısmını bir kısmı üzerine **وضن**. ( Ve ) denildi: onu **وضنه** ( onu üst üste dizdi ). Bir adam karısına dedi: **ضنيه** yani ev eşyası; yani bir kısmını bir kısmına yaklaştır. ( Ve ) **ضن** ( **النسع** ) onu **وضنا** olarak **يضنه** ( onu dokudu ). ( Ve ) ondandır ( **الوضنين** ); o ( bir kısmı bir kısmı üzerine dokunmuş geniş bir astardır ) ( kayışlardan yahut kıldan ); deve üzerinde semeri bağlamakla onunla bağlanır. Ve denildi: semer ve hevdac için elverişlidir; **البطان** ise özellikle katab içindir. Cevherî dedi ki: **الوضين** hevdac için, **البطان**’ın katab için olduğu konumdadır; ve **التصدير** semer için, ve **الحزام** eyer içindir; ve ikisi kayış gibidir; ancak ikisi, kayışlardan olur; bir kısmı bir kısmı üzerine dokuma dokumasıyla dokunduğu zaman. ( Yahut olur ) **الوضين** ( ancak deriden ); eğer ondan değilse o **غرضة**’dır; İbn Cübeyle’den. Müsekkıb el-‘Abdî dedi:
تقول إذا درأت لها وضيني * أهذا دأبه أبدا وديني
Ebû Ubeyd dedi: **الوضين** **موضون** yerinde; **قتيل**in **مقتول** yerinde olması gibi. ( ج **وضن** ) damme ile. ( Ve **قلق وضينها** ) yani ( onun astarı, zayıflıktan ). Ali’nin hadîsinde, Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın: **انك لقلق الوضين**; onunla, onun hızlı hareket ettiğini kastetti; onu hafiflik ve az sebat ile vasfeder; kuşak gevşek olduğu zaman kuşak gibi. Ve rivayet olunur ki İbn Amr, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun, Cem‘den itildiği zaman inşad etti:
اليك تعدو قلقا وضينها * معترضا في بطنها جنينها * مخالفا دين النصارى دينها
Onunla, onun zayıfladığını ve üzerine yolculuk için inceldiğini kastetti. İbnü’l-Esîr dedi: Herevî ve Zemahşerî onu İbn Ömer’den, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun, çıkardı; Taberânî de Mu‘cem’de Sâlim’den, babasından, Resûlullah’ın صلى الله عليه وسلم Arafat’tan ifâza ettiği ve şöyle dediği rivayetiyle onu çıkardı: * اليك تعدو قلقا وضينها ( Ve **الموضونة**: dokunmuş zırhtır ) Şemmer’den. ( Yahut dokuması birbirine yakın olan ) halkaların bir kısmının bir kısmına geçirilmiş olan; **المرضونة** gibi. A‘şâ dedi:
ومن نسج داود موضونة * يساق بها الحي غيرا فعيرا
( Yahut iki halka iki halka dokunmuş olan ) Zemahşerî’den nakletti. ( Yahut ) dokunmuş olan ( cevherlerle ). Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: ( **توضن** ) adam ( alçaldı ). ( Ve ) başkası dedi: ( **اتضن** birleşti ). Ve **الميضانة** ( kesra ile ): ( sepet ); o **المرجونة**’dır; Seleme’nin Ferrâ’dan nakli. ( Ve **الميضنة**: **الجوالق** gibi ) yapılır ( hurma yaprağından; ج: **مواظنين** ). * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الوضن** sedirin inci ve elbiselerle dokunmasıdır; ve **سرير موضون**: dokuması kat kat olandır. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: **على سرر موضونة**. Ve **الوضنة** (damme ile): dokunmuş kürsîdir. Ve **التوضن**: sevimlilik göstermektir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الوضين بن عطاء الخزاعي الدمشقي**: Hâlid b. Ma‘dân ve Atâ’dan; ondan da Bukıyye ve Velîd (rivayet etti); 149 yılında öldü.
