# وضن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B6%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وضن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وضن

وَضَنَ الشيءَ وَضْناً، فهو مَوْضُونٌ ووضِينٌ: ثنى بعضه على بعض وضاعَفَهُ. ويقال: وَضَنَ فلانٌ الحَجر والآجُرَّ بعضه على بعض إِذا أَشْرَجَه، فهو مَوْضونٌ. والوَضْنُ: نسْجُ السريرِ وأَشباهه بالجوهر والثياب، وهو مَوْضونٌ. شمر: المَوْضُونةُ الدِّرْع المنسوجة. وقال بعضهم: دِرْعٌ مَوْضونةٌ مُقارَبَةٌ في النسج، مثل مَرْضُونةِ، مُداخَلَةُ الحِلَقِ بعضها في بعض. وقال رجل من العرب لامرأَته: ضِنِيه يعني متاعَ البيت أَي قاربي بعضه من بعض، وقيل الوَضْنُ النَّضْدُ. وسرير مَوْضونٌ: مضاعَفُ النسج. وفي التنزيل العزيز: على سُرُرٍ مَوْضونةٍ؛ المَوْضونةُ: المنسوجة أَي منسوجة بالدُّرِّ والجوهر، بعضها مُداخَلٌ في بعض. ودرع مَوْضونةٌ: مضاعفة النسج؛ قال الأَعشى:
ومن نَسْجِ داودَ مَوْضونَة،
يُساقُ بها الحَيُّ عِيراً فَعِيرا
والمَوْضونَةُ: الدِّرْعُ المنسوجة، ويقال: المنسوجة بالجواهر، تُوضَنُ حِلَقُ
الدِّرْعِ بعضها في بعض مُضاعَفةً. والوَضْنَةُ: الكُرْسي المنسوج. والوَضِينُ: بِطَانٌ عريض منسوج من سيور أَو شعر. التهذيب: إِنما سمت العرب وَضِينَ الناقةِ وَضِيناً لأَنه منسوج؛ قال حُمَيد:
على مُصْلَخِمٍّ، ما يكاد جَسِيمُهُ
يَمُدُّ بِعِطْفَيْهِ الوَضِينَ المُسَمَّما
والمُسَمَّمُ: المزين بالسُّموم، وهي خَرَز. الجوهري: الوَضِينُ للهَوْدج بمنزلة البِطانِ للقَتَب، والتَّصْدِير للرَّحْل، والحِزام للسَّرْج، وهما كالنَّسْع إِلاَّ أَنهما من السيور إِذا نُسج نِساجةَ بعضها على بعض، والجمع وُضُنٌ؛ وقال المُثَقِّب العَبديُّ:
تَقولُ إِذا دَرَأْتُ لها وَضِيني:
أَهذا دَأْبُهُ أَبداً ودِينِي؟
قال أَبو عبيدة: وَضِينٌ في موضع مَوْضونٍ مثل قَتِيلٍ في موضع مَقْتولٍ، تقول منه: وَضَنْتُ النِّسْعَ أَضِنُهُ وَضْناً إِذا نسجته. وفي حديث علي، عليه السلام: إِنَّكَ لَقَلِقُ الوَضِينِ؛ الوَضِين: بِطانٌ منسوج بعضه على بعض يُشَدُّ به الرَّحْلُ على البعير، أَراد أَنه سريع الحركة، يصفه بالخفة وقلة الثبات كالحزام إِذا كان رِخْواً. وقال ابن جَبَلَةَ: لا يكون الوَضينُ إِلا من جِلْدٍ، وإِن لم يكن من جلد فهو غُرْضَةٌ، وقيل: الوَضِينُ يصلح للرَّحْل والهَوْدَجِ، والبِطانُ للقَتَبِ خاصَّةَ. ابن الأَعرابي: التَّوَضُّن التَّحَبُّبُ، والتَّوَضُّنُ التذلل؛ ابن بري: أَنشد أَبو عبيدة شاهداً على أَن الوَضِينَ بمعنى المَوْضونِ قوله: إِليك تَعْدُو قَلِقاً وَضِينُها،
مُعْتَرِضاً في بطنها جَنِينُها،
مخالفاً دينَ النَّصارى دِينُها
أَراد دينه لأَن الناقة لا دين لها، قال: وهذه الأَبيات يروى أَن ابن عمر أَنشدها لما انْدَفَع من جَمْعٍ، ووردت في حديثه، أَراد أَنها قد هزلت ودَقَّتْ للسير عليها؛ قال ابن الأَثير: أَخرجه الهروي والزمخشري عن ابن عمر، وأَخرجه الطبراني في المعجم عن سالم عن أَبيه أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَفاض من عَرَفاتٍ وهو يقول:
إليك تعدو قَلِقاً وَضِينُها
والمِيضَنَةُ: كالجُوَالِق تتخذ من خُوصٍ، والجمع مَوَاضين.

### Türkçe

**وَضَنَ** şeyi **وَضْناً** (yaptı); o hâlde o **مَوْضُونٌ** ve **وضِينٌ**dur: onun bir kısmını bir kısmı üzerine büktü ve onu kat kat yaptı. Ve denilir: Falan, taşı ve tuğlayı bir kısmını bir kısmı üzerine **وَضَنَ** ettiğinde, onu **أَشْرَجَه** (üst üste yerleştirdi); o hâlde o **مَوْضونٌ**dur. Ve **الوَضْنُ**: sedirin ve benzerlerinin inci ve elbiselerle dokunmasıdır; ve o **مَوْضونٌ**dur. Şemmer: **المَوْضُونةُ** dokunmuş zırhtır. Ve bazısı dedi: **دِرْعٌ مَوْضونةٌ** dokumada birbirine yakın (sık) olandır; **مَرْضُونةِ** gibi; halkaların bir kısmının bir kısmına geçirilmiş olmasıdır. Ve Araplardan bir adam karısına dedi: **ضِنِيه**; yani ev eşyasını; yani bir kısmını bir kısmına yaklaştırın; ve denildi: **الوَضْنُ** **النَّضْدُ**dur (üst üste dizme). Ve **سرير مَوْضونٌ**: dokuması kat kat olandır. Ve aziz tenzilde: **على سُرُرٍ مَوْضونةٍ**; **المَوْضونةُ**: dokunmuş olandır; yani inci ve cevherle dokunmuş; bir kısmı bir kısmına geçirilmiş. Ve **درع مَوْضونةٌ**: dokuması kat kat olandır; **الأَعشى** dedi:
ومن نَسْجِ داودَ مَوْضونَة،
يُساقُ بها الحَيُّ عِيراً فَعِيرا
Ve **المَوْضونَةُ**: dokunmuş zırhtır; ve denilir: cevherlerle dokunmuş olan; zırhın halkaları bir kısmı bir kısmına kat kat olarak **تُوضَنُ** (dokunup geçirilir). Ve **الوَضْنَةُ**: dokunmuş kürsüdür. Ve **الوَضِينُ**: kayışlardan yahut kıldan dokunmuş geniş bir astardır. **التهذيب**: Araplar dişi devenin **وَضِينَ**sını ancak dokunmuş olduğu için **وَضِيناً** diye adlandırdı; **حُمَيد** dedi:
على مُصْلَخِمٍّ، ما يكاد جَسِيمُهُ
يَمُدُّ بِعِطْفَيْهِ الوَضِينَ المُسَمَّما
Ve **المُسَمَّمُ**: **السُّموم** ile süslenmiş olandır; o da boncuktur. **الجوهري**: **الوَضِينُ**, hevdecte, **القَتَب** için **البِطانِ**ın; **الرَّحْل** için **التَّصْدِير**in; eyer için **الحِزام**ın konumu gibidir; ve ikisi **النَّسْع** gibidir; ancak ikisi, kayışlardan olup, bir kısmı bir kısmı üzerine dokunarak dokunduğunda (öyledir); çoğulu **وُضُنٌ**dur; **المُثَقِّب العَبديُّ** dedi:
تَقولُ إِذا دَرَأْتُ لها وَضِيني:
أَهذا دَأْبُهُ أَبداً ودِينِي؟
**أَبو عبيدة** dedi: **وَضِينٌ**, **مَوْضونٍ** yerinde, **قَتِيلٍ**in **مَقْتولٍ** yerinde olması gibidir; ondan şöyle dersin: **وَضَنْتُ** **النِّسْعَ**ı, onu **وَضْناً** **أَضِنُهُ**: onu dokuduğumda. Ali’nin (aleyhi selam) hadisinde: **إِنَّكَ لَقَلِقُ الوَضِينِ**; **الوَضِين**: bir kısmı bir kısmı üzerine dokunmuş, deve üzerinde **الرَّحْل**i bağlamakla sıkılan dokunmuş bir astardır; onunla, hızlı hareketli olduğunu kastetti; onu hafiflik ve az sebat ile, gevşek olduğunda kayış gibi, niteledi. Ve İbn Cebele dedi: **الوَضينُ** ancak deriden olur; eğer deriden değilse o **غُرْضَةٌ**dır; ve denildi: **الوَضِينُ** **الرَّحْل** ve **الهَوْدَجِ** için elverişlidir; **البِطانُ** ise özellikle **القَتَبِ** içindir. İbnü’l-A‘râbî: **التَّوَضُّن** sevdirmedir; ve **التَّوَضُّنُ** alçalmadır. İbn Berî: **أَبو عبيدة**nin, **الوَضِينَ**ın **المَوْضونِ** anlamında olduğuna şahit olarak okuduğunu naklettiği (beyit) şudur:
إِليك تَعْدُو قَلِقاً وَضِينُها،
مُعْتَرِضاً في بطنها جَنِينُها،
مخالفاً دينَ النَّصارى دِينُها
Devenin dini olmadığı için, onun dinini kastetti, dedi. Dedi: Bu beyitlerin, İbn Ömer’in **جَمْعٍ**’dan itildikten sonra onları okuduğu rivayet edilir; ve onun hadisinde varid olmuştur; onun, zayıflayıp inceldiğini, onun üzerinde yürüyüşe (binmeye) elverişli hâle geldiğini kastetti. İbnü’l-Esîr dedi: Herevî ve Zemahşerî onu İbn Ömer’den çıkardı; Taberânî de **المعجم**’de Sâlim’den, babasından, Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) Arafat’tan akın ettiğini, şöyle derken (rivayet ederek) çıkardı:
إليك تعدو قَلِقاً وَضِينُها
Ve **المِيضَنَةُ**: **الجُوَالِق** gibi, hurma yaprağından yapılan (bir şey)dir; çoğulu **مَوَاضين**dir.
