# وضن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B6%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وضن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وضن

: ( *!وَضَنَ الشَّيءَ *!يَضِنُه ) *!وَضْناً ، ( فهو *!مَوْضُونٌ *!ووضِينٌ ) : ) إذا ( ثَنَى بعضَه على بعضٍ وضاعَفَهُ ) ؛ ) ومنه وَضَنَ الحَجَرَ والآجُرَّ بعضَه على بعضٍ ( و ) قيلَ : *!وضنَه ( نَضَّدَهُ ) ؛ ) قالَ رجُلٌ لامْرأَتِهِ : ضَنِيه ، يعْنِي مَتاعَ البيتِ ، أَي قارِبي بعضَه مِن بعضٍ .
( و ) *!وَضَنَ ( النِّسْعَ ) *!يَضِنُه *!وَضْناً : ( نَسَجَهُ ؛ و ) منه ( الوَضِينُ ) ، وهو ( بِطانٌ عَرِيضٌ مَنْسوجٌ ) بَعْضه على بَعْضٍ ( مِن سُيور أَو شَعَرٍ ) يُشَدُّ به الرَّحْلُ على البَعيرِ ، وقيلَ : يصلحُ للرَّحْلِ والهَوْدَجِ ، والبِطانُ للقَتَبِ خاصَّةً .
وقالَ الجوْهرِيُّ : *!الوَضِينُ

للهَوْدَجِ بمنْزِلَةِ البِطانِ للقَتَبِ ، والتَّصْديرِ للرَّجْل ، والحِزامِ للسَّرْجِ ، وهُما كالنِّسْعِ إلاَّ أنَّهما مِن السّيورِ إذا نُسِجَ نِساجةً بعضُها على بعضٍ .
( أَو لا يكونُ ) *!الوَضِينُ ( إلاَّ مِن جِلْدٍ ) ، وإنْ لم يكنْ منه فهو غُرْضَةٌ ؛ عن ابنِ جَبَلَةَ ؛ قالَ المُثقِّبُ العَبْدِيُّ :
تَقولُ إذا دَرَأْتُ لها *!وَضِيني أَهذا دَأْبُهُ أَبداً ودِينِي ؟ وقالَ أَبو عُبيدٍ : *!الوَضِينُ في موْضِع *!مَوْضُونٍ مِثْل قَتِيلٍ في مَوْضِع مَقْتولٍ ، ( ج *!وُضُنٌ ) ، بالضَّمِّ .
( وقَلِقَ *!وَضِينُها ) : ) أَي ( بُطانُها هُزالاً ) . ) وفي حدِيثِ عليَ ، كَرَّمَ اللَّهُ تعالى وَجْهَه : ( إنَّكَ لَقَلِقُ *!الوَضِينِ ) ، أَرادَ أَنَّه سَرِيعُ الحَرَكَةِ ، يَصِفُه بالخِفَّةِ وقلَّةِ الثَّباتِ كالحِزامِ إذا كانَ رِخْواً .
ويُرْوَى أَنَّ ابنَ عمْرو ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنهما ، لمَّا انْدَفَعَ من جَمْعٍ أَنْشَدَ :
إليك تَعْدُو قَلِقاً *!وَضِينُها مُعْتَرِضاً في بطنِها جَنِينُها مُخالفاً دِينَ النَّصارَى دِينُها أَرادَ أَنَّها قد هزلَتْ ودَقَّتْ للسَّيْرِ عليها .
قالَ ابنُ الأثيرِ : أَخْرَجَه الهَرَويُّ والزَّمَخْشريُّ عن ابنِ عُمَرَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنهما ، وأَخْرَجَه الطّبرانيّ في المعْجمِ عن سالِمٍ عن أَبيهِ أَنَّ رسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفاضَ مِن عَرَفات وهو يقولُ :
إليك تَعْدُو قَلِقاً *!وَضِينُها ( *!والمَوْضُونَةُ : الدِّرْعُ المَنْسوجَةُ ) ؛ )

عن شَمِرٍ .
( أَو المُقاربَةُ النَّسْجِ ) المُداخَلَةُ الحِلَقِ بعضُها في بعضٍ مِثْل المَرْضُونَةِ ؛ قالَ الأعْشى :
ومن نَسْجِ داودَ *!مَوْضونَة يُساقُ بها الحَيُّ عِيراً فعِيرا ( أَو المَنْسوجَةُ حَلْقَتَيْنِ حَلْقَتَيْنِ ) ؛ ) نَقَلَهُ الزَّمَخْشرِيُّ .
( أَو ) المَنْسوجَةُ ( بالجَواهِرِ .
( و ) قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : ( *!تَوَضَّنَ ) الرَّجُلُ : ( تَذَلَّلَ .
( و ) قالَ غيرُهُ : ( *!اتَّضَنَ اتَّصَلَ .
( *!والمِيضانَةُ ) ، بالكسْرِ : ( القُفَّةُ ) ، وهي المَرْجونَةُ ؛ نَقَلَه سَلَمَة عن الفرَّاء .
( *!والمِيضَنَةُ ، كالجُوالِقِ ) تُتَّخَذُ ( مِن الخُوصِ ، ج *!مَواضِينُ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الوَضْنُ : نَسْجُ السَّرِيرِ بالدرِّ والثِّيابِ .
وسَريرٌ *!مَوْضونٌ : مُضاعَفُ النَّسْجِ ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿على سُرُرٍ *!مَوْضُونَة﴾ .
*!والوُضْنَةُ ، بالضمِّ : الكُرْسِيُّ المَنْسوجُ .
*!والتَّوَضُّنُ : التَّحَبُّبُ ، عن ابنِ الأَعْرابيّ .
*!والوَضِينُ ابنُ عطاءِ الخزاعيُّ الدِّمَشْقيُّ عن خالِدِ بنِ معدان وعطاء ، وعنه بقيةُ والوليدُ ، ماتَ سَنَة 149 .

### Türkçe

: ( **وَضَنَ الشَّيءَ** **يَضِنُه** ) **وَضْناً** ، ( فهو **مَوْضُونٌ** **ووضِينٌ** ) : ( eğer ) onun bir kısmını bir kısmı üzerine büker ve onu kat kat yaparsa ؛ ) ve ondan: taşı ve tuğlayı bir kısmını bir kısmı üzerine **وَضَنَ** ( ve ) denildi ki: **وضنَه** ( onu dizdi/üst üste yerleştirdi ) ؛ ) bir adam karısına dedi ki: ضَنِيه ، yani ev eşyasını; yani onun bir kısmını bir kısmına yaklaştır.

( و ) **وَضَنَ** ( **النِّسْعَ** ) **يَضِنُه** **وَضْناً** : ( onu ördü/dokudu ؛ ve ) ondan ( **الوَضِينُ** ) ، ve o ( geniş dokunmuş bir kayış/kuşak )tır; bir kısmı bir kısmı üzerine ( kayışlardan yahut kıldan ) olup, onunla semer deve üzerinde sıkıca bağlanır; ve denildi ki: semer ve hevdac için elverişlidir; ve **البِطانُ** ise özellikle **القَتَبِ** içindir.

Ve el-Cevherî dedi: **الوَضِينُ**

hevdac için, **البِطانِ**ın **القَتَبِ** için olduğu menzilesindedir; ve **التَّصْديرِ**in adam için, ve **الحِزامِ**ın eyer için olduğu (menzilede)dir; ve ikisi **النِّسْعِ** gibidir; ancak ikisi, kayışlardan olup, bir kısmı bir kısmı üzerine bir dokuyuşla dokunduğu zaman (böyledir).

( yahut olmaz ) **الوَضِينُ** ( ancak deriden ) ؛ ve eğer ondan olmazsa o bir **غُرْضَةٌ**dur; İbn Cebele’den; el-Müsekkıb el-Abdî dedi ki:
تَقولُ إذا دَرَأْتُ لها **وَضِيني** أَهذا دَأْبُهُ أَبداً ودِينِي ؟
Ve Ebû Ubeyd dedi: **الوَضِينُ** , **مَوْضُونٍ** yerinde, tıpkı **قَتِيلٍ**in **مَقْتولٍ** yerinde olması gibi; ( çoğulu **وُضُنٌ** ) ، damme ile.

( ve onun **وَضِينُ**u gevşedi/sallandı ) : yani ( onun **بُطانُ**u zayıflıktan ) . ) Ali’nin hadîsinde, Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın: ( Şüphesiz sen **الوَضِينِ**i gevşek/sallantılısın ) ، onunla, onun hızlı hareket eden olduğunu kastetti; onu hafiflik ve az sebat ile niteler; tıpkı gevşek olduğu zaman kemer gibi.

Ve rivayet olunur ki İbn Amr, Allah Teâlâ ikisinden razı olsun, Cem‘den itildiği zaman inşad etti:
إليك تَعْدُو قَلِقاً **وَضِينُها** مُعْتَرِضاً في بطنِها جَنِينُها مُخالفاً دِينَ النَّصارَى دِينُها
Onunla, onun zayıflayıp inceldiğini, onun üzerinde yürüyüş için (hazırlandığını) kastetti.

İbnü’l-Esîr dedi: el-Herevî ve ez-Zemahşerî onu İbn Ömer’den, Allah Teâlâ ikisinden razı olsun, çıkardı; ve Taberânî onu el-Mu‘cem’de Sâlim’den, babasından, Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in Arafat’tan ifâza ettiği ve şöyle dediği (rivayetiyle) çıkardı:
إليك تَعْدُو قَلِقاً **وَضِينُها**
( ve **المَوْضُونَةُ** : dokunmuş zırh ) ؛ )

Şemir’den.

( yahut dokuyuşça yakınlık ) halkaların bir kısmını bir kısmına geçirme/katma; tıpkı **المَرْضُونَةِ** gibi; el-A‘şâ dedi ki:
ومن نَسْجِ داودَ **مَوْضونَة** يُساقُ بها الحَيُّ عِيراً فعِيرا
( yahut iki halka iki halka dokunmuş olan ) ؛ ) ez-Zemahşerî onu nakletti.

( yahut ) mücevherlerle dokunmuş olan.

( و ) İbnü’l-A‘râbî dedi: ( **تَوَضَّنَ** ) adam: ( alçaldı/zelil oldu ).

( و ) başkası dedi: ( **اتَّضَنَ** ) bağlandı/bitişti.

( **والمِيضانَةُ** ) ، kesre ile: ( sepet )tir; ve o **المَرْجونَةُ**dur; onu Seleme, Ferrâ’dan nakletti.

( **والمِيضَنَةُ** ، **الجُوالِقِ** gibi ) ( hurma yaprağından ) yapılır, ( çoğulu **مَواضِينُ** ).

( ve onun üzerine istidrâk olunanlardan:
**الوَضْنُ** : sedirin inci ve elbiselerle dokunuşu.
Ve **مَوْضونٌ** sedir: dokunuşu kat kat olan; ve ondan O’nun تعالى sözü: ﴿على سُرُرٍ **مَوْضُونَة**﴾ .
**والوُضْنَةُ** ، damme ile: dokunmuş kürsü.
**والتَّوَضُّنُ** : sevimlilik/tehabüb; İbnü’l-A‘râbî’den.
**والوَضِينُ** : İbn Atâ el-Huzâî ed-Dımaşkî; Hâlid b. Ma‘dân ve Atâ’dan (rivayet eder); ondan Bakıyye ve el-Velîd (rivayet etti); 149 senesinde öldü.
