# وطب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B7%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وطب

الوَطْبُ: سِقاءُ اللبنِ؛ وفي الصحاح: سِقَاءُ اللَّبنِ خاصَّة، وهو جِلْدُ الجَذَعِ فما فوقه، والجمع أَوْطُبٌ، وأَوْطابٌ، ووِطابٌ؛ قال امرؤ القيس: وأَفْلَتَهُنَّ عِلْباءٌ جَريضاً، *  ولو أَدْرَكْتُه، صَفِرَ الوِطابُ وأَواطِبُ: جمع أَوْطُبٍ كأَكالِبٍ في جمع أَكْلُبٍ؛ أَنشد سيبويه: تُحْلَبُ منها سِتَّةُ الأَواطِبِ
ولأَفُشَّنَّ وَطْبَكَ أَي لأَذْهَبَنَّ بِتِيهِكَ وكِـبْرِك، وهو على الـمَثَل. وامرأَة وَطْباءُ: كبيرة الثَّدْيَيْنِ، يُشَبَّهانِ بالوَطْبِ كأَنها تَحمِلُ وَطْباً من اللبن؛ ويقال للرجل إِذا ماتَ أَو قُتِلَ: صَفِرَتْ وِطابُه أَي فَرَغَتْ وخَلَتْ؛ وقيل: إِنهم يَعْنُون بذلك \<ص:798>111111
خُروجَ دَمِه من جَسَدِه؛ وأَنشد بيت امرئ القيس:
ولو أَدركتُه صَفِرَ الوِطابُ
وقيل: معنى صَفِرَ الوِطابُ: خَلا لساقيه من الأَلْبان التي يُحقَنُ فيها لأَنَّ نَعَمَه أُغِـيرَ عليها، فلم يَبقَ له حَلُوبة. وعِلباءُ في هذا البيت: اسم رجل. والجَرِيضُ: غُصَصُ الموت؛ يقال: أَفْلَتَ جَرِيضاً ولم يمُتْ بَعْدُ. ومعنى صَفِرَ وِطابُه أَي مات؛ جَعَلَ رُوحَه بمنزلة اللبن الذي في الوِطَابِ، وجعل الوَطْب بمنزلة الجَسَد فصار خُلُوُّ الجَسَدِ من الرُّوح كخُلُوِّ الوَطْبِ من اللَّبَن؛ ومنه قول تأَبط شرّاً: أَقُولُ لـجِنَّانٍ، وقد صَفِرَتْ لهم *  وِطابي، ويَوْمِـي ضَيِّقُ الـحَجْرِ مُعْوِرُ وفي حديث أُم زرع: خَرَجَ أَبو زَرْعٍ، والأَوْطابُ تُمْخَضُ، لِـيَخْرُجَ زُبْدُها. الصحاح: يقال لجِلْدِ الرَّضِـيعِ الذي يُجْعَلُ فيه اللَّبنُ شَكْوَةٌ، ولِجِلْدِ الفَطِـيم بَدْرَةٌ، ويقال لمثل الشَّكْوَةِ مما يكون فيه السمنُ عُكَّةٌ، ولـمِثل البَدْرَةِ الـمِسْـأَد. وفي الحديث: أَنه أُتِـيَ بوَطْبٍ فيه لَبَنٌ؛ الوَطْبُ: الزِّقُّ الذي يكون فيه السَّمْنُ واللَّبَنُ. والوَطْبُ: الرجلُ الجَافي. والوَطْبَاءُ: المرأَةُ العظيمة الثَّدْيِ، كأَنها ذَاتُ وَطْبٍ. والطِّبَةُ: القِطْعَةُ المرتفعة أَو المستديرة من الأَدَم، لغة في الطِّبَّة؛ قال ابن سيده: لا أَدري أَهو محذوف الفاء أَم محذوف اللام، فإِن كان محذوفَ الفاء، فهو من الوَطْبِ، وإِن كان محذوف اللام، فهو من طَبَيْتُ وطَبَوْتُ أَي دَعَوْتُ، والمعروف الطِّبَّةُ، بتشديد الباءِ، وهو مذكور في موضعه. وفي حديث عبداللّه بن بُسْرٍ: نَزَلَ رسُول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، على أَبي، فقرَّبْنا إِليه طعاماً، وجاءه بوَطْبَةٍ، فأَكل منها؛ قال ابن الأَثير: روى الـحُميديُّ هذا الحديثَ في كتابه: فقَرَّبنا إِليه طعاماً ورُطَبَةً، فأَكلَ منها؛ وقال: هكذا جاءَ فيما رأَينا من نسخ كتاب مسلم، رُطبَة، بالراءِ، فأَكل؛ قال: وهو تصحيف من الراوي، وإِنما هو بالواو، قال: وذكره أَبو مسعود الدِّمَشْقِـيُّ، وأَبو بكر البَرْقانيُّ في كتابيهما بالواو، وفي آخره قال النَّضْرُ: الوَطْبة الـحَيْسُ يجمَعُ بين التمر والأَقِطِ والسمن؛ ونقله عن شعبة، على الصحة، بالواو؛ قال ابن الأَثير: والذي قرأْته في كتاب مسلم وَطْبة، بالواو، قال: ولعل نسخ الحميدي قد كانت بالراءِ، كما ذكره؛ وفي رواية في حديث عبداللّه بن بُسْرٍ: أَتَيْناه بوَطِـيئة، في باب الهمز، وقال: هي طعام يُتَّخَذُ من التمر، كالـحَيْس، ويُروى بالباءِ الموحدة، وقيل: هو تصحيف.

### Türkçe

**الوَطْبُ**: sütün kırbası; ve Sıhâh’ta: özellikle sütün kırbası; ve o, **الجَذَعِ** derisidir ve onun üstü; çoğulu **أَوْطُبٌ**, **أَوْطابٌ**, **وِطابٌ**’dır; İmru’ul-Kays dedi:
وأَفْلَتَهُنَّ عِلْباءٌ جَريضاً، *  ولو أَدْرَكْتُه، صَفِرَ الوِطابُ

Ve **أَواطِبُ**: **أَوْطُبٍ**’un çoğuludur; **أَكْلُبٍ**’ün çoğulunda **أَكالِبٍ** gibi; Sîbeveyh inşâd etti:
تُحْلَبُ منها سِتَّةُ الأَواطِبِ

Ve “Andolsun ki senin **وَطْبَكَ**’ını mutlaka yaracağım” yani: senin kibrini ve büyüklük taslamanı mutlaka gidereceğim; ve o, mesel üzerinedir. Ve **وَطْباءُ** kadın: iki memesi büyük olan; **الوَطْبِ** ile benzetilirler; sanki o, sütten bir **وَطْباً** taşıyor. Ve erkeğe, öldüğü yahut öldürüldüğü zaman denir: “**صَفِرَتْ وِطابُه**” yani boşaldı ve ıssız kaldı; ve denildi ki: bununla kastederler

\<ص:798>111111
onun kanının bedeninden çıkmasını; ve İmru’ul-Kays’ın beytini inşâd etti:
ولو أَدركتُه صَفِرَ الوِطابُ

Ve denildi ki: “**صَفِرَ الوِطابُ**”un manası: iki baldırına, içine doldurulan sütlerden boşaldı; çünkü onun davarına baskın yapılmıştır, artık onun için sağmal kalmamıştır. Ve bu beyitte **عِلباءُ**: bir adamın adıdır. Ve **الجَرِيضُ**: ölümün boğaz tıkanmalarıdır; denir: “**أَفْلَتَ جَرِيضاً**” ve henüz ölmedi. Ve “**صَفِرَ وِطابُه**”un manası yani öldü; ruhunu, **الوِطَابِ** içindeki süt menzilesinde kıldı, ve **الوَطْب**’u beden menzilesinde kıldı; böylece bedenin ruhtan boş oluşu, **الوَطْبِ**’un sütten boş oluşu gibi oldu; ve ondan, Tee’abbata Şerran’ın sözü:
أَقُولُ لـجِنَّانٍ، وقد صَفِرَتْ لهم *  وِطابي، ويَوْمِـي ضَيِّقُ الـحَجْرِ مُعْوِرُ

Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Ebû Zer‘ çıktı, ve **الأَوْطابُ** çalkalanıyordu, kaymağı çıksın diye.” Sıhâh: süt konulan emzikli çocuğun derisine **شَكْوَةٌ** denir; sütten kesilmiş çocuğun derisine **بَدْرَةٌ**; ve içinde içyağı bulunan, **الشَّكْوَةِ** benzeri şeye **عُكَّةٌ** denir; ve **البَدْرَةِ** benzeri şeye **الـمِسْـأَد**.

Ve hadîste: ona, içinde süt bulunan bir **وَطْبٍ** getirildi; **الوَطْبُ**: içinde içyağı ve süt bulunan tulumdur. Ve **الوَطْبُ**: kaba-saba adamdır. Ve **الوَطْبَاءُ**: memesi büyük kadın; sanki o, **وَطْبٍ** sahibi.

Ve **الطِّبَةُ**: deriden yüksek yahut yuvarlak parça; **الطِّبَّة**’de bir dildir (lehçedir); İbn Sîde dedi: bilmiyorum, fâ’sı düşürülmüş mü yoksa lâm’ı düşürülmüş mü; eğer fâ’sı düşürülmüş ise, o **الوَطْبِ**’dendir; eğer lâm’ı düşürülmüş ise, o “**طَبَيْتُ** ve **طَبَوْتُ**”dendir, yani “çağırdım”; ve bilinen **الطِّبَّةُ**’dir, **الباءِ**’yi şeddeli; ve o, yerinde zikredilmiştir.

Ve Abdullah b. Büsr hadîsinde: Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, babamın yanına indi; ona yemek yaklaştırdık; ve ona bir **وَطْبَةٍ** geldi, ondan yedi; İbnü’l-Esîr dedi: el-Humeydî bu hadîsi kitabında rivayet etti: “Ona yemek ve bir **رُطَبَةً** yaklaştırdık, ondan yedi”; ve dedi: Müslim kitabının gördüğümüz nüshalarında böyle geldi: **رُطبَة** (ر ile), yedi; dedi: bu, râvîden bir tashîftir; ancak o, **و** iledir; dedi: onu Ebû Mes‘ûd ed-Dımaşkî ve Ebû Bekr el-Berkânî iki kitaplarında **و** ile zikrettiler; ve sonunda en-Nadr dedi: **الوَطْبة**: hurma ile **الأَقِطِ** ve içyağını bir araya getiren **الـحَيْسُ**’tir; onu Şu‘be’den, sahih olarak, **و** ile nakletti; İbnü’l-Esîr dedi: Müslim kitabında okuduğum **وَطْبة**’dir, **و** ile; dedi: belki Humeydî’nin nüshaları, onun zikrettiği gibi, **ر** ile idi; ve Abdullah b. Büsr hadîsinde bir rivayette: bize bir **وَطِـيئة** getirdiler, hemze bâbında; ve dedi: o, hurmadan yapılan bir yemektir, **الـحَيْس** gibi; ve **الباءِ**’yi birleyen (tek noktalı) ile de rivayet edilir; ve denildi ki: o, bir tashîftir.
