# وطح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B7%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وطح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: وطح

باب الحاء والطاء و وايء معهما
ح ط أ، ح و ط، ط ح و، ط و ح، ط ي ح، و ط ح مستعملات
حطأ:
الحطأُ- مهموز- شدّة الصرع. تقول: احتمله فحَطَأَ به الأرض. وحطأتُ رأسَهُ بيدي حطأة، وهو شدّة القَفْدِ براحتك. قال:
وإن حَطَأْتُ كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا
حوط:
حاط يَحُوطُ حَوْطاً وحِياطةً. والحمارُ يَحُوطُ عانتَهُ: يَجْمَعُها، والاسم: الحِيطة: يقال: حاطَهُ حيِطةً إذا تعاهده.
واحتاطت الخيلُ بفلان وأحاطت به، أي: أحدقت.
وكلُّ من أَحْرَزَ شيئاً كلَّه، وبلغ عِلْمُه أقصاه فقد أحاط به يقال: هذا أمرٌ ما أَحَطْتُ به علما.
وسُمّيَ الحائِطُ، لأنّه يَحُوط ما فيه. وتقول: حَوَّطتُ حائِطاً.
والحِواطُ: حضيرةٌ تُتَّخذ للطّعام، والشّيءُ يُقْلَع عنه سريعاً. قال:
إنّا وجدنا عُرُسَ الحَنَّاِط		مذمومةً لئيمةَ الحِواطِ
ويُروَى: لئيمة الحُوّاط.
والحُوّاطُ: هم الّذين يحوطونها يمنعون من ذلك.
وجماعةُ الحائِط: حيِطانٌ.
طحو:
الطَّحْوُ: شِبْهُ الدَّحْوِ، وهو البَسْطُ وفيه لغتان: طحا يَطْحُو وطَحَى يَطْحَى.
وطَحا بك همُّك، أي: ذهَبَ بك في مَذهبٍ بعيد، وهو يَطْحَى بك طَحْياً وطَحْواً. قال:
طحابك قلبٌ للحِسانِ طروب
والطُّحِيُّ من النّاس: الرُّذَّال. والقومُ يَطْحَى بعضُهم بعضاً، أي: يدفَع.
وسألتُ أبا الدُّقَيْش عن المُدَوّمِة الطّواحى. فقال: هنّ النّسور تستدير حوالي القَتْلَى.
طوح:
طيح:
الطّائحُ: الهالِكُ، أو المُشْرفُ على الهَلاكِ. وكلُّ شَيءٍ ذهب وفَنِيَ فقد طاح يَطيحُ طَيْحاً وطَوْحاً- لغتان- والطَّيْح: الهلاك.
وطوَّحْتُ به: حَمَلْتُه على رُكوبِ مَفازةٍ يُخافُ هلاكُه فيها. قال أبو النجم:
يُطوّحُ الهادي به تطويحا
وقال ذو الرمة:
ونَشوانَ من كأس النُّعاس كأنّه		بحبلَيْنِ في مَشْطُونةٍ يتطوَّحُ
أي: يَجيءُ ويَذهبُ في الهواء. طوَّح الرّجل بثوبه إذا رمَى به في مَهْلَكة. وطيّح به مثله.
وطح:
الوَطْحُ: ما تعلَّق بالأَظْلاف ومَخالب الطّير من العُرَّةِ والطّين ونحوه. الواحدة: وَطْحة مجزومة الطّاء.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الطاء** ve onlarla birlikte **وايء**

**ح ط أ**، **ح و ط**، **ط ح و**، **ط و ح**، **ط ي ح**، **و ط ح** kullanımdadırlar.

**حطأ**:
**الحطأُ** -hemzeli- sara şiddetidir. Dersin ki: Onu taşıdı da onunla yere **حَطَأَ** etti. Ve başını elimle bir **حطأة** ile **حطأتُ**; o, avucunla bastırmanın şiddetidir. Dedi ki:
وإن حَطَأْتُ كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا

**حوط**:
**حاط** **يَحُوطُ** **حَوْطاً** ve **حِياطةً**. Ve eşek, **عانتَهُ**’sini **يَحُوطُ** eder: onu toplar; isim: **الحِيطة**. Denir ki: Ona **حيِطةً** ile **حاطَهُ** etti; yani onu gözetip kolladı.
Atlar falan kimseyi **احتاطت** ve onu **أحاطت**; yani çepeçevre kuşattı.
Ve her kim bir şeyi bütünüyle muhafaza altına alır ve bilgisi onun en sonuna ulaşırsa, onu **أحاط** etmiş olur; denir ki: Bu, benim onu bilgi bakımından **أَحَطْتُ** olmadığım bir iştir.
Ve **الحائِط** adlandırıldı; çünkü içindekini **يَحُوط** eder. Ve dersin ki: Bir **حائِطاً**’ı **حَوَّطتُ**.
Ve **الحِواطُ**: yiyecek için yapılan bir ağıl; ve şey ondan çabucak sökülüp çıkarılır. Dedi ki:
إنّا وجدنا عُرُسَ الحَنَّاِط		مذمومةً لئيمةَ الحِواطِ
Ve şöyle rivayet edilir: **لئيمة الحُوّاط**.
Ve **الحُوّاطُ**: onlar, onu **يحوطونها** edenlerdir; bundan men ederler.
**الحائِط**’ın cemaati: **حيِطانٌ**.

**طحو**:
**الطَّحْوُ**: **الدَّحْوِ**’a benzer; o da yaymadır; ve onda iki lugat vardır: **طحا يَطْحُو** ve **طَحَى يَطْحَى**.
Ve gamın seni **طحا** etti; yani seni uzak bir yola götürdü; ve o seni **طَحْياً** ve **طَحْواً** ile **يَطْحَى** eder. Dedi ki:
طحابك قلبٌ للحِسانِ طروب
Ve insanlardan **الطُّحِيُّ**: aşağılık kimselerdir. Ve kavim, birbirlerini **يَطْحَى** eder; yani iter.
Ve ben **أبا الدُّقَيْش**’e **المُدَوّمِة الطّواحى** hakkında sordum. Dedi ki: Onlar, ölülerin çevresinde dönen akbabalardır.

**طوح**:

**طيح**:
**الطّائحُ**: helâk olan; yahut helâke yaklaşmış olan. Ve her şey ki gidip yok oldu, artık **طاح يَطيحُ طَيْحاً** ve **طَوْحاً** -iki lugat-; ve **الطَّيْح**: helâktir.
Ve onunla **طوَّحْتُ**: onu, içinde helâkinden korkulan bir çölü binmeye yükledim. **أبو النجم** dedi ki:
يُطوّحُ الهادي به تطويحا
Ve **ذو الرمة** dedi ki:
ونَشوانَ من كأس النُّعاس كأنّه		بحبلَيْنِ في مَشْطُونةٍ يتطوَّحُ
Yani: havada gelir ve gider. Adam, elbisesini bir helâk yerine attığında elbisesiyle **طوَّح** etti. Ve **طيّح** ile de onun benzeri.

**وطح**:
**الوَطْحُ**: **العُرَّةِ**’den ve çamurdan ve benzerinden, toynaklara ve kuşun pençelerine ilişen şeydir. Tekili: **وَطْحة**; **الطّاء**’ı cezmedilmiş olarak.
