# وطد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B7%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وطد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وطد

وَطَدَ الشيءَ يَطِدُه وَطْداً وطِدةً، فهو مَوْطودٌ ووطَيدٌ: أَثْبَتَه وثَقَّلَه، والتوطِيدُ مثله؛ وتال يصف قوماً بكثرة العدد: وهُمْ يَطِدُونَ الأَرضَ، لَولاهُمُ ارْتَمَتْ
بِمَنْ فَوْقَها، مِنْ ذِي بَيانٍ وأَعْجَما
وتَوَطَّدَ أَي تَثَبَّتَ. والواطِدُ: الثابتُ، والطادِي مقلوب منه؛ المحكم: وأَنشد ابن دريد قال وأَحسبه لَكذَّاب بني الحِرْمازِ: وأُسُّ مَجْدٍ ثابِتٌ وطِيدُ،
نالَ السمَاءَ دِرْعُها المَدِيدُ
وقد اتَّطَدَ ووَطَّدَ له عنده منزلة: مَهَّدَها. وله عنده وطِيدَةٌ أَي منزلة ثابتة؛ عن يعقوب. ووَطَّدَ الأَرضَ: رَدَمَها لِتَصْلُبَ. والمِيطَدَةُ: خَشَبَةٌ يُوَطَّدُ بها المكان من أَساسِ بناءٍ أَو غيره لِيَصْلُب، وقيل: المِيطَدةُ خَشَبَةٌ يُمْسَكُ بها المِثْقَب. والوطائدُ: قواعدُ البُنْيانِ. وَوطَدَ الشيءُ وَطْداً: دامَ ورَسا. وفي حديث ابن مسعود: أَن زيادَ بن عديّ أَتاه فَوَطَده إِلى الأَرض، وكان رجلاً مَجْبُولاً، فقال عبدُ الله: اعْلُ عني، فقال: لا، حتى تُخْبِرَني من يَهْلِكُ الرجل وهو يعلم، قال: إِذا كان عليه إِمام إِنْ أَطاعَه أَكفَرَه، وإِن عَصاه قتَله. قال أَبو عمرو: الوَطْدُ غمْزُك الشيءَ إِلى الشيء وإِثباتُك إِياه؛ يقال منه: وطَدْتُه أَطِدُه وَطْداً إِذا وَطِئتَه وغَمَزْتَه وأَثبتَّه، فهو مَوْطُود؛ قال الشماخ:
فالْحَقْ بِبَجْلَةَ ناسِبْهُمْ وكُنْ مَعَهُمْ،
حتى يُعِيرُوك مَجْداً غيرَ مَوطُودِ
قال ابن الأَثير: قوله في الحديث فَوَطدَه إِلى الأَرض أَي غَمَزَه فيها وأَثْبَتَه عليها ومنعه من الحركة. ويقال: وَطَدْتُ الأَرضَ أَطِدُها إِذا دُستَها لتتَثلَّب؛ ومنه حديث البراء بن مالك: قال يوم اليمامة لخالد بن الوليد: طِدْني إِليك أَي ضُمَّني إِليك واغْمِزْني. ووَطَدَه إِلى الأَرض: مثل رَهَصَه وغَمَزَه إِلى الأَرض. والطادي: الثابتُ من وَطَد يَطِدُ فقلب من فاعِل إِلى عالِف؛ قال القطامي:
ما اعْتادَ حُبُّ سُلَيْمى حَيْنَ مُعْتادِ،
ولا تَقَضَّى بَواقي دِيْنِها الطادِي
قال أَبو عبيد: يُرادِ به الواطِدُ فأَخر الواو وقَلَبَها أَلفاً. ويقال: وطَّدَ اللهُ للسلطانِ مُلْكَه وأَطَّدَه إِذا ثَبَّتَه. الفراء: طادَ إِذا ثَبَت، وداطَ إِذا حَمُق، ووَطَدَ إِذا حَمُق، ووَطَدَ إِذا سارَ. وقد وطَدْتُ على باب الغار الصخر إِذا سددته به ونَضَّدْته عليه. وفي حديث أَصحاب الغار: فوقع الجبل على باب الكهف فَأَوْطَدَه أَي سَدَّه بالهدم؛ قال ابن الأَثير: هكذا روي وإِنما يقال وطَدَه، قال: ولعله لغة، وقد روي فَأَوْصَدَه، بالصاد، وقد تقدم.

### Türkçe

**وَطَدَ** şeyi **يَطِدُه** diye **وَطْداً** ve **طِدةً** (olarak) (yaptı); o hâlde o **مَوْطودٌ** ve **وطَيدٌ**dur:

Onu sağlamlaştırdı ve ağırlaştırdı; **التوطِيدُ** de onun gibidir. Ve Tâl, bir kavmi sayı çokluğuyla vasfeder:

Ve onlar yeri **يَطِدُونَ**; eğer onlar olmasaydı, üstündekilerle birlikte (yer) atılırdı,

Beyan sahibi ve acem olan kimseyle birlikte.

Ve **تَوَطَّدَ** yani sağlamlaştı. Ve **الواطِدُ**: sabit (olan); ve **الطادِي** ondan çevrilmiştir.

**المحكم**: Ve İbn Düreyd inşad etti; dedi ki: ve ben onu, Benî’l-Hirmâz’ın yalancısı sanıyorum:

Ve bir şeref temeli, sabit, **وطِيدُ**,

Onun uzun zırhı göğe ulaştı.

Ve gerçekten **اتَّطَدَ**. Ve ona, onun yanında bir menzil **وَطَّدَ**: onu hazırladı. Ve onun yanında bir **وطِيدَةٌ** vardır, yani sabit bir menzil; Yakub’dan.

Ve **وَطَّدَ** yeri: sertleşsin diye onu doldurdu.

Ve **المِيطَدَةُ**: bir tahta; onunla, bir bina temelinden yahut başkasından yer sağlamlaştırılır ki sertleşsin. Ve denildi: **المِيطَدةُ** bir tahta; onunla **المِثْقَب** tutulur. Ve **الوطائدُ**: binanın kaideleri.

Ve şey **وَطَدَ** diye **وَطْداً**: devam etti ve yerleşti. Ve İbn Mesud’un hadisinde:

Ziyad b. Adiyy ona geldi de onu yere **فَوَطَده**; ve o, yoğrulmuş (tabiatlı) bir adam idi. Bunun üzerine Abdullah dedi: benden yüksel. O dedi: hayır; ta ki bana, adamı helâk eden şeyin ne olduğunu, o bilirken, haber verinceye kadar. Dedi ki: üzerinde bir imam olduğu zaman; eğer ona itaat ederse onu kâfir eder; eğer ona isyan ederse onu öldürür.

Ebû Amr dedi: **الوَطْدُ**, senin şeyi şeye doğru bastırman ve onu sabitlemendir; ondan denilir: onu **وطَدْتُه**; onu **أَطِدُه** diye **وَطْداً** (yaparım), eğer onu çiğnersen ve bastırırsan ve sabitlersen; o hâlde o **مَوْطُود**dur. Şemmâh dedi:

O hâlde Bacla’ya yetiş; onları nisbet et ve onlarla birlikte ol,

Ta ki sana, sabitlenmemiş bir şeref ödünç versinler.

İbnü’l-Esîr dedi: hadisteki “onu yere **فَوَطدَه**” sözü, yani onu oraya bastırdı ve onu onun üzerinde sabitledi ve onu hareketten menetti.

Ve denilir: yeri **وَطَدْتُ**; onu **أَطِدُها** (diye yaparım), eğer onu çiğnersen ki sertleşsin. Ondandır Berâ b. Mâlik hadisi: Yemâme günü Hâlid b. Velîd’e dedi: beni sana doğru **طِدْني**; yani beni kendine kat ve beni bastır.

Ve onu yere doğru **وَطَدَه**: onu yere doğru **رَهَصَه** ve **غَمَزَه** gibidir.

Ve **الطادي**: **وَطَد**’dan sabit (olan); **يَطِدُ**; böylece **فاعِل**’den **عالِف**’e çevrilmiştir. Kutâmî dedi:

Süleymâ’nın sevgisi, alışılmış yerde alışmadı,

Ve onun **الطادِي** olan borcunun kalıntıları sona ermedi.

Ebû Ubeyd dedi: onunla **الواطِدُ** kastedilir; sonra vavı geri bıraktı ve onu elife çevirdi.

Ve denilir: Allah sultana mülkünü **وطَّدَ** ve onu **أَطَّدَه**, eğer onu sabit kılarsa. Ferrâ: **طادَ** eğer sabit olursa; ve **داطَ** eğer ahmaklaşırsa; ve **وَطَدَ** eğer ahmaklaşırsa; ve **وَطَدَ** eğer yürürse.

Ve ben, mağara kapısı üzerine kayayı **وطَدْتُ**, eğer onu onunla kapatırsan ve onu onun üzerine dizersen.

Ve mağara arkadaşları hadîsinde: dağ mağara kapısı üzerine düştü de onu **فَأَوْطَدَه**; yani onu yıkıntıyla kapattı. İbnü’l-Esîr dedi: böyle rivayet edildi; hâlbuki ancak “onu **وطَدَه**” denilir. Dedi ki: belki bir lehçedir. Ve **فَأَوْصَدَه** diye de rivayet edildi; **الصاد** ile; ve daha önce geçti.
