# وطس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B7%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وطس

وَطَسَ الشيءَ وَطْساً: كسره ودقَّه.
والوَطِيس: المَعْركة لأَن الخيل تَطِسُها بحوافرها. والوَطِيس: التنور. والوَطِيس: حفيرة تحتفر ويختبز فيها ويشوى، وقيل: الوَطِيس شيء يتخذ مثل التَّنُّور يختبز فيه، وقيل: هي تنُّور من حديد، وبه شُبِّه حَرّ الحَرْب. وقال النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، في حُنَيْن: الآن حَمِيَ الوَطِيسُ، وهي كلمة لم تُسمع إِلا منه، وهو من فصيح الكلام عبّر به عن اشتِباك الحَرْب وقيامها على ساق. الأَصمعي: الوَطِيس حجارة مدورة فإِذا حميت لم يمكن أَحداً الوطء عليها، يُضْرب مثلاً للأَمر إِذا اشتد: قد حَمِي الوَطِيسُ. ويقال: طِسِ الشيءَ أَي أَحْمِ الحجارة وضَعْها عليه وقال أَبو سعيد: الوَطِيس الضِّراب في الحرب، قال: ومنه قول عليّ، رضوان اللَّه عليه: الآن حين حَمِيَ الوَطِيس أَي حَمِيَ الضِّراب وجَدَّت الحربُ واشتدت، قال: وقول الناس الوَطِيس التنور باطل. وقال ابن الأَعرابي في قولهم حَمِيَ الوَطِيس: هو الوطء الذي يَطِسُ الناس أَي يدقهم ويقتلهم، وأَصل الوَطْس الوطء من الخيل والإِبل. ويروى أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، رُفعت له (* هكذا في الأصل، ولعله أَراد: رفعت له ساحة الحرب، أَو رفعت له المعركة أَي أَبصرها عن بُعد.) يوم مُؤْتَةَ فرأَى معتَرَك القوم فقال: حمي الوطيس. وقال زيد بن كُثْوة: الوَطِيسُ يحتفر في الأَرض ويُصَغَّر رأْسه ويُخْرق فيه خَرْق للدخان ثم يوقد فيه حتى يَحْمى ثم يوضع فيه اللحم ويُسَدّ، ثم يؤتى من الغد واللحم عاتٍ لم يحترق، وروي عن الأَخفش نحوه. ابن الأَعرابي: الوَطِيس البلاء الذي يَطِسُ الناس أَي يدقهم ويقتلهم؛ قال ابن سيده: وليس ذلك بقويّ وجمعه كله أَوْطِسَة ووُطُسٌ. والوَطِيس: وطء الخيل؛ هذا هو الأَصل ثم استعمل في الإِبل؛ قال عنترة بن شدَّاد العبسي: خَطَّارَة غِبَّ السُّرَى مَوَّارة،
تَطِسُ الإِكام بذاتِ خُفٍّ مِيْثَم
(* وفي معلقة عنترة: بوَخْدِ بدل بذات.)
الوطْس: الضرب الشديد بالخف وغيره. وخَطَّارة: تُحَرِّك ذنبها في مشيها لنشاطها. وغِبّ السُّرى: بَعْدَه. وموّارة: سريعةُ دورانِ اليدين والرجلين. والإِكامُ: جمع أَكَمَة للمرتفع من الأَرض. وقوله: ذات خف مِيْثَم أَي تكسر ما تطؤُه. يقال: وَثَمَه يَثِمُه إِذا كسره. وأَوْطاس: موضع.

### Türkçe

**وَطَسَ** şeyi **وَطْساً**: onu kırdı ve ezdi.

**الوَطِيس**: savaş; çünkü atlar onu toynaklarıyla **تَطِسُها** (ezer). **الوَطِيس**: tandır.

**الوَطِيس**: kazılan bir çukur; onda ekmek pişirilir ve kızartma yapılır; ve denildi ki: **الوَطِيس** tandır gibi yapılan bir şeydir, onda ekmek pişirilir; ve denildi ki: o demirden bir tandırdır; ve onunla savaşın sıcağı benzetilmiştir. Ve Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **حُنَيْن**’de dedi ki: “Şimdi **الوَطِيسُ** kızıştı”; o, ondan başka kimseden işitilmemiş bir kelimedir; ve o, fasih sözden olup onunla savaşın birbirine girmesini ve onun ayak üzere (dimdik) durmasını ifade etti. **الأَصمعي**: **الوَطِيس** yuvarlak taşlardır; ısındıkları zaman hiç kimseye onların üzerine basmak mümkün olmaz; iş şiddetlendiği zaman mesel olarak vurulur: “**الوَطِيسُ** kızıştı.” Ve denilir: “**طِسِ** şeyi” yani taşları ısıt ve onu onun üzerine koy. Ve **أَبو سعيد** dedi: **الوَطِيس** savaşta vuruşmadır; dedi ki: ve ondan, Ali’nin, Allah’ın rızası onun üzerine olsun, sözü: “Şimdi, **الوَطِيس** kızıştığı vakit” yani vuruşma kızıştı ve savaş ciddileşti ve şiddetlendi. Dedi ki: insanların **الوَطِيس** tandırdır sözü bâtıldır. Ve **ابن الأَعرابي** onların “**حَمِيَ الوَطِيس**” sözünde dedi ki: o, insanların **يَطِسُ** ettiği yani onları ezdiği ve öldürdüğü basmadır; ve **الوَطْس**’ın aslı atların ve develerin basmasıdır. Ve rivayet olunur ki Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **رُفعت له**
(* asılda böyledir; belki murad etti: ona savaş meydanı kaldırıldı; yahut ona muharebe kaldırıldı yani onu uzaktan gördü.)
**يوم مُؤْتَةَ** günü; kavmin çarpışma yerini gördü de dedi ki: “**حمي الوطيس**.” Ve **زيد بن كُثْوة** dedi: **الوَطِيسُ** yerde kazılır; başı küçültülür; onda duman için bir delik açılır; sonra onda ateş yakılır, ta ki ısınsın; sonra et onun içine konur ve kapatılır; sonra ertesi gün gelinir; et, yanmamış, sert (kalın)dır. Ve **الأَخفش**’ten bunun benzeri rivayet olundu. **ابن الأَعرابي**: **الوَطِيس** insanların **يَطِسُ** ettiği yani onları ezdiği ve öldürdüğü belâdır; **ابن سيده** dedi ki: bu kuvvetli değildir. Ve onun hepsinin çoğulu **أَوْطِسَة** ve **وُطُسٌ**’dur. Ve **الوَطِيس**: atların basmasıdır; asıl budur; sonra develerde kullanıldı; **عنترة بن شدَّاد العبسي** dedi ki:
خَطَّارَة غِبَّ السُّرَى مَوَّارة،
تَطِسُ الإِكام بذاتِ خُفٍّ مِيْثَم
(* **عنترة**’nin muallakasında: **بوَخْدِ** “**بذات**” yerine.)

**الوطْس**: toynakla ve başkasıyla şiddetli vuruştur. Ve **خَطَّارة**: canlılığından yürüyüşünde kuyruğunu hareket ettirir. Ve **غِبّ السُّرى**: ondan sonra. Ve **موّارة**: ellerin ve ayakların dönmesinde hızlıdır. Ve **الإِكامُ**: yerin yüksek kısmı için **أَكَمَة**’nin çoğuludur. Ve onun sözü: **ذات خف مِيْثَم** yani bastığını kırar. Denilir: **وَثَمَه يَثِمُه** onu kırdığı zaman. Ve **أَوْطاس**: bir yerdir.
