# وط (و-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو وما معها في المضاعف والمطابق)
(وج) الواو والجيم ليس إلاّ "وَجّ" بلدُ الطَّائِفِ(1). وفي الحديث: "آخِر وطأة وطِئَها الله تعالى بوَجّ"، يريد غَزَاةَ(2) الطَّائِف.‏
(وخ) الواو والخاء. يدلُّ على اختلاطٍ واضطراب. ورجلٌ وَخْواخٌ مختلطٌ ضعيف. قال:‏
*لم أكُ في قومِي امرأً وَخْواخَا(3) *‏
(ود) الواو والدال: كلمةٌ تدلُّ على مَحَبَّةٍ. وَدِدْتُه(4): أحببته. ووَدِدْتُ أنَّ ذاك كان، إذا تمنَّيْتَه، أَوَدُّ فيهما جميعاً. وفي المحبَّة الوُدُّ، وفي التَّمنِّي الوَدَادة. وهو وَديدُ فلانٍ، أي يُحِبُّه.‏
فأمَّا الوَدُّ: [فـ] الوَتِد. وقد ذكر.‏
(وز) الواو والزاء: حرفٌ [يدلُّ على] خِفَّة وسُرعة. ورجلٌ وَزْوازٌ: خفيف. قال أبو بكر(5): الوَزْوَزة: الخِفّة والسُّرعة.‏
(وس) الواو والسين: كلمةٌ تدلُّ على صوتٍ غير رفيع. يقال لصوت الحَلْي: وَسْوَاسٌ. وهَمْسُ الصَّائِد وَسواسٌ. وإغواء الشّيطان ابنَ آدم وسواس. قال في الصَّائد:‏
[فبات] يُشْئِزُهُ ثَأْدٌ ويُسْهِرُه *** تذاؤُب الرِّيحِ والوَسواسُ والهَِضَِبُ(6)‏
(وش) الواو والشين: كلمةٌ واحدة. الوَشوشة: الاختلاط، ورجلٌ وَشْواش.‏
(وص) الواو والصاد: كلمةٌ تدلُّ على نَظَرٍ من خَرْق، أو خَرْق يُنظَر منه. الوَصْواص: البُرْقع. وَوَصْوَص الجَرو: فَتَّح عينيه. ووصْوصَ فلانٌ: نَظَر بعينيه يصغِّرهما. وحجارة الأياديمِ، أي متونِ الأرض: وَصاوِصُ على التَّشبيه، لأنَّها تبرُق كالعُيون. قال:‏
* بِصُلَّباتٍ تَقِصُ الوَصاوِصا(7) *‏
(وط) الواو والطاء: كلمةٌ واحدة، هي الوَطْواط: الخُطَّاف، وبه سمِّي الجَبانُ وَطواطاً. قال أبو بكر(8): الوَطْوَطة: الضَّعف.‏
(وع) الواو والعين: كلمةٌ تدلُّ على صَوت. يقال وَعْوَعَ الذِّئْبُ وعلى التَّشبيه يقال للشَّهم الظَّريف: وَعْوَعِيٌّ. وكلُّ صوتٍ مختلطٍ: وَعْوَاعٌ. قال:‏
* فيَظلُّ منه القومُ في وَعواعِ(9) *‏
(ول) الواو واللام(10). والولولة: الإعوالُ وأصواتُ النِّساء بالبكاء.‏
(وه) الواو والهاء. ليس فيه إلا وَهْوَه الحِمارُ حَولَ عانَتِه شفقةً عليها. قال:‏
* مقتَدِرُ الضَّيعةِ وَهْوَاهُ الشَّفَقْ(11) *‏
--------------ــ
(1) كذا بالإضافة وفي معجم البلدان عند ذكر الطائف: "والطائف تسمى وجا إلى أن كان ما كان مما تقدم ذكره، من تحويط الحضرمي عليها، وتسميتها حينئذ الطائف".‏
(2) في الأصل: "غزاء"، صوابه في المجمل.‏
(3) للزفيان، في اللسان (وخخ). وقبله:‏
* إني ومن شاء ابتغى قفاخا *‏
ولم يرد أحد الشطرين في أرجوزة الزفيان المروية في ديوان 93 الملحق بديوان العجاج.‏
(4) كذا ضبط ماضيه في المجمل بكسر الدال في هذا الموضع وتاليه. ويقال أيضاً وددت، بفتح الدال، كما في القاموس واللسان.‏
(5) في الجمهرة (1: 149).‏
(6) البيت لذي الرمة في ديوانه 22 واللسان (شأز، ثأد، دأب، وسس، هضب). وهذا الاستشهاد يدلك على منزلة شعر ذي الرمة عند اللغويين والرواة. والتكملة في أول البيت من الديوان ومواضع الاستشهاد. والهضب يروى بكسر ففتح: جمع هضبة بالفتح، وهي المطرة الدائمة العظيمة القطر، وبفتحتين جمع هاضب. ونظير الأول بدرة وبدر، ونظير الثاني تابع وتبع. وكلمة "تذاؤب" هي في جميع المواضع السابقة: "تذؤب" وهما بمعنى.‏
(7) لأبي الغريب النصري. انظر اللسان، (وهص، وصص): ‏
* على جمال تهص المواهصا *‏
(8) في الجمهرة (1: 158).‏
(9) للمسيب بن علس في المفضليات (1: 61) واللسان (وعع). وصدره:‏
* يأتي على القوم الكثير سلاحهم *‏
(10) كذا وردت المادة بدون ذكر قياسها.‏
(11) لرؤبة كما في المجمل واللسان (وعع). وهو في ديوانه 105.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** وما معها في المضاعف والمطابق)
(**وج**) **الواو** ve **الجيم**: bundan başka ancak **"وَجّ"** vardır; **الطَّائِفِ**’in beldesidir(1). Hadiste: “Allah Teâlâ’nın **بوَجّ**’de bastığı son basış”, yani **غَزَاةَ**(2) **الطَّائِفِ**’i kasteder.‏
(**وخ**) **الواو** ve **الخاء**. Bir karışıklığa ve çalkantıya delâlet eder. Ve bir adam **وَخْواخٌ**: karışık, zayıf. Dedi ki:‏
*Ben kavmimde **وَخْواخَا**(3) bir kişi olmadım*‏
(**ود**) **الواو** ve **الدال**: bir sevgiye delâlet eden bir kelime. **وَدِدْتُه**(4): onu sevdim. Ve **وَدِدْتُ** ki şu olmuş olsun; onu temenni ettiğin zaman, ikisinde de birlikte **أَوَدُّ** ederim. Sevgide **الوُدُّ** vardır; temennide **الوَدَادة** vardır. Ve o, falanın **وَديدُ**’udur; yani onu sever.‏
Ama **الوَدُّ**: **الوَتِد**’dir. Ve zikredilmiştir.‏
(**وز**) **الواو** ve **الزاء**: bir harf; [şuna delâlet eder:] hafiflik ve sürat. Ve bir adam **وَزْوازٌ**: hafif. Ebû Bekir(5) dedi: **الوَزْوَزة**: hafiflik ve sürattir.‏
(**وس**) **الواو** ve **السين**: yüksek olmayan bir sese delâlet eden bir kelime. **الحَلْي**’nin sesine **وَسْوَاسٌ** denir. Ve avcının fısıltısı **وَسواسٌ**’tır. Ve şeytanın Âdemoğlunu saptırması **وسواس**’tır. Avcı hakkında dedi ki:‏
[Geceledi de] onu bir **ثَأْدٌ** ürkütür ve onu uykusuz bırakır *** rüzgârın uluması, **الوَسواسُ** ve **الهَِضَِبُ**(6)‏
(**وش**) **الواو** ve **الشين**: tek bir kelime. **الوَشوشة**: karışıklık; ve bir adam **وَشْواش**.‏
(**وص**) **الواو** ve **الصاد**: bir delikten bakmaya, yahut kendisinden bakılan bir deliğe delâlet eden bir kelime. **الوَصْواص**: **البُرْقع**. Ve **وَصْوَص** yavru köpek: gözlerini açtı. Ve falan **وصْوصَ**: gözleriyle baktı, onları küçülterek. Ve **الأياديمِ** taşları, yani yerin sırtları: benzetme üzere **وَصاوِصُ**; çünkü gözler gibi parlarlar. Dedi ki:‏
*Katı yerlerde, **الوَصاوِصا**’yı keser*(7)‏
(**وط**) **الواو** ve **الطاء**: tek bir kelime; o da **الوَطْواط**’tır: **الخُطَّاف**; ve bununla korkağa **وَطواطاً** adı verilmiştir. Ebû Bekir(8) dedi: **الوَطْوَطة**: zayıflıktır.‏
(**وع**) **الواو** ve **العين**: bir sese delâlet eden bir kelime. **وَعْوَعَ** kurt; ve benzetme üzere, zeki zarif kimseye **وَعْوَعِيٌّ** denir. Ve her karışık ses: **وَعْوَاعٌ**. Dedi ki:‏
*Böylece ondan dolayı kavim **وَعواعِ** içinde kalır*(9)‏
(**ول**) **الواو** ve **اللام**(10). Ve **الولولة**: feryat etmek ve kadınların ağlayışla sesleridir.‏
(**وه**) **الواو** ve **الهاء**. İçinde ancak **وَهْوَه** vardır: eşek, **عانَتِه**’nin etrafında ona acıyarak (böyle ses çıkarır). Dedi ki:‏
*Çiftliğin kudretlisi; onun **وَهْوَاهُ**’su şefkattir*(11)‏
--------------ــ
(1) Böyle izafetle; ve Muʿcemü’l-büldân’da Tâif zikredilirken: “Ve **الطائف** **وجا** diye adlandırılırdı; ta ki daha önce zikri geçen şeylerden olan, Hadramî’nin onu çevrelemesi ve o vakit ona **الطائف** adının verilmesi vuku buluncaya kadar.”‏
(2) Asılda: “**غزاء**”; doğrusu **المجمل**’deki gibidir.‏
(3) Züfyân’a aittir; **اللسان**’da (**وخخ**). Ondan önce:‏
*Şüphesiz ben ve dileyen, **قفاخا** aradı*‏
Ve iki mısradan hiçbiri, **ديوان**’da rivayet edilen Züfyân’ın urcûzesinde (93), **ديوان العجاج**’a ekli olan kısımda yer almadı.‏
(4) **المجمل**’de bu yerde ve onu takip edende mâzîsi **الدال**’ın kesresiyle böyle ضبط edilmiştir. Ayrıca **وددت** de denir; **الدال**’ın fethasıyla; **القاموس** ve **اللسان**’da olduğu gibi.‏
(5) **الجمهرة**’de (1: 149).‏
(6) Beyit, Zü’r-Rumme’nindir; **ديوانه** 22 ve **اللسان** (**شأز**، **ثأد**، **دأب**، **وسس**، **هضب**). Ve bu istişhâd sana, dilciler ve râvîler katında Zü’r-Rumme şiirinin mertebesini gösterir. Ve tamamlayıcı kısım, **الديوان**’da beytin başında ve istişhâd yerlerindedir. Ve **الهضب** kesre sonra fetha ile rivayet edilir: fetha ile **هضبة**’nin çoğulu; o, sürekli, iri damlalı büyük yağmurdur; ve iki fetha ile **هاضب**’ın çoğuludur. Birincinin benzeri **بدرة** ve **بدر**; ikincinin benzeri **تابع** ve **تبع**. Ve “**تذاؤب**” kelimesi, önceki bütün yerlerde: “**تذؤب**”tur; ikisi de aynı mânâdadır.‏
(7) Ebû’l-Garîb en-Nasrî’nindir. **اللسان**’a bak: (**وهص**، **وصص**): ‏
*Develer üzerinde, **المواهصا**’yı ezer*‏
(8) **الجمهرة**’de (1: 158).‏
(9) el-Müseyyeb b. ʿAls’a aittir; **المفضليات**’ta (1: 61) ve **اللسان** (**وعع**). صدرُه:‏
*Kavme gelir; silahları çoktur*‏
(10) Madde, kıyasının zikri olmaksızın böyle vârid olmuştur.‏
(11) Ru’be’nindir; **المجمل** ve **اللسان** (**وعع**)’da olduğu gibi. Ve **ديوانه**’nda 105’tir.‏

ـ

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَطٌّ
1 وَطٌّ ذ , [an inf. n., of which the verb is وَطَّ, aor., accord. to rule, وَطِ٣َ , but accord. to the TK, وَطُ٣َ ,] The crying of the وَطْوَاط. (Sgh, K.) ― -b2- The creaking of the [kind of vehicle called] مَحْمِل. (Sgh, K.)

وَطْوَطَةٌ
R. Q. 1 وَطْوَطَةٌ ذ , [inf. n. of وَطْوَطَ,] The uttering speech, or words rapidly, or near together. (K.) [See وَطْوَاطٌ.] ― -b2- (assumed tropical:) The being weak. (K.)

تَوَطْوَطَ
R. Q. 2 تَوَطْوَطَ ذ He (a child) cried out. (Ibn 'Abbلd, Sgh, K.)

وُطُطٌ
وُطُطٌ ذ : see the last sentence of the next paragraph.

وَطْوَاطٌ
وَطْوَاطٌ ذ The bat; syn. خُفَّاشٌ: (As, S, K:) or the large خُفَّاش: (Msb:) or the swallow; syn. خُطَّافٌ; (S, Msb;) this is thought by A'Obeyd to be, more probably than the first, the correct meaning; (S;) or the last may be right, but the first is that which is commonly known: (IB:) or it has the first signification, and also signifies a species of the swallows (خَطَاطِيف) of the mountains, (K, TA,) black and likened to a species of the خَشَاشِيف [or bats], because of its [frequent] receding and turning aside [in its flight]: (TA:) [Golius says, as on the authority of the K, “ pec. genus montanum et. vocale, quod α>́πους dicitur; i. e. the swift:] pl. وَطَاوِيطُ, (Msb,) or وَطَاوِطُ, (S,) or both, (Kr, K,) but the latter, which is irreg., only allowable in poetry, in cases of necessity. (Kr.) It is used in the first of these senses in the proverb, أَبْصَرُ فِى اللَّيْلِ مِنَ الوَطْوَاطِ [More clear-sighted in the night than the bat]. (S, Msb.) ― -b2- Clamorous; (Lh, K;) applied to a man: (Lh:) and one who utters his speech, or words, rapidly, or near together; (Lh, K;) as though his voice were the voice of bats: so they assert it to mean: (Lh:) fem. with ة: (K:) and [in like manner] ↓ وَطْوَاطِىٌّ signifies loquacious; a great talker; a babbler. (K *, TA.) ― -b3- (assumed tropical:) A man weak in intellect and judgment: (ISh:) or weak and cowardly; (A 'Obeyd, S K;) in the opinion of A'Obeyd, as being likened to the flying thing so called; (S;) as also ↓ وَطْوَاطِىٌّ: (K:) and ↓ وُطُطٌ, (IAar, K,) of which وَطْوَاطٌ is the sing., (TA,) men (IAar) weak in intellects and bodies. (IAar, K.)

وَطْوَاطِىٌّ
وَطْوَاطِىٌّ ذ : see وَطْوَاطٌ, in two places.

##### Türkçe

وَطٌّ
1 **وَطٌّ** ذ , [bir mastar ismi; fiili **وَطَّ**’dır; muzârîsi kaideye göre **وَطِ٣َ** , fakat TK’ye göre **وَطُ٣َ** ,] **وَطْوَاط**’ın feryadı/çığlığı. (Sgh, K.) ― -b2- [**مَحْمِل** denilen araç türünün] gıcırdaması. (Sgh, K.)

وَطْوَطَةٌ
R. Q. 1 **وَطْوَطَةٌ** ذ , [**وَطْوَطَ**’ın mastar ismi,] konuşmayı yahut sözleri hızlıca, veya birbirine yakın (peş peşe) söyleme. (K.) [**وَطْوَاطٌ**’a bak.] ― -b2- (mecaz olduğu varsayılarak:) zayıf olma. (K.)

تَوَطْوَطَ
R. Q. 2 **تَوَطْوَطَ** ذ O (bir çocuk) feryat etti/çığlık attı. (Ibn 'Abbād, Sgh, K.)

وُطُطٌ
**وُطُطٌ** ذ : sonraki paragrafın son cümlesine bak.

وَطْوَاطٌ
**وَطْوَاطٌ** ذ yarasa; eşanlamlısı **خُفَّاشٌ**: (As, S, K:) yahut büyük **خُفَّاش**: (Msb:) yahut kırlangıç; eşanlamlısı **خُطَّافٌ**; (S, Msb;) bunun, A'Obeyd’e göre, birinciden daha muhtemel olarak doğru anlam olduğu düşünülür; (S;) yahut sonuncusu doğru olabilir, fakat birincisi yaygın olarak bilinen şeydir: (IB:) yahut birinci anlamı vardır, ayrıca dağların kırlangıçlarından (**خَطَاطِيف**) bir türü anlamına gelir, (K, TA,) siyah, ve [uçuşunda] [sıkça] geri çekilmesi ve yana dönmesi sebebiyle **خَشَاشِيف** [yahut yarasalar] türünden bir şeye benzetilmiştir: (TA:) [Golius, K’nin otoritesine dayanarak, “ pec. genus montanum et. vocale, quod α>́πους dicitur; yani swift” der:] çoğulu **وَطَاوِيطُ**, (Msb,) yahut **وَطَاوِطُ**, (S,) yahut ikisi de, (Kr, K,) fakat ikincisi, ki düzensizdir, yalnız şiirde, zaruret hâllerinde caizdir. (Kr.) Bu, bu anlamların birincisinde, şu darbımeselde kullanılır: **أَبْصَرُ فِى اللَّيْلِ مِنَ الوَطْوَاطِ** [Geceleyin yarasadan daha iyi gören]. (S, Msb.) ― -b2- gürültücü; (Lh, K;) bir adama uygulanır: (Lh:) ve konuşmasını yahut sözlerini hızlıca, veya birbirine yakın (peş peşe) söyleyen; (Lh, K;) sanki onun sesi yarasaların sesiymiş gibi: bunun böyle bir anlama geldiğini ileri sürerler: (Lh:) müennesi ة ile: (K:) ve [aynı şekilde] ↓ **وَطْوَاطِىٌّ** geveze; çok konuşan; boşboğaz anlamına gelir. (K *, TA.) ― -b3- (mecaz olduğu varsayılarak:) akıl ve hükümde zayıf bir adam: (ISh:) yahut zayıf ve korkak; (A 'Obeyd, S K;) A'Obeyd’in görüşüne göre, bu adla anılan uçan şeye benzetilmesi sebebiyle; (S;) bunun gibi ↓ **وَطْوَاطِىٌّ**: (K:) ve ↓ **وُطُطٌ**, (IAar, K,) ki **وَطْوَاطٌ** onun tekilidir, (TA,) akıllarda ve bedenlerde zayıf adamlar. (IAar, K.)

وَطْوَاطِىٌّ
**وَطْوَاطِىٌّ** ذ : iki yerde **وَطْوَاطٌ**’a bak.
