# وظب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B8%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B8%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وظب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B8%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وظب

وَظبَ على الشيءِ، ووَظِـبَه وُظُوباً، وواظَب: لَزِمَه، وداومه، وتَعَهَّدَه. الليث: وَظَب فلانٌ يَظِبُ وُظُوباً: دام. والـمُواظَبةُ: الـمُثابَرةُ على الشيءِ، والـمُداومَة عليه. قال اللحياني: يقال فلانٌ مُواكِظٌ على كذا وكذا، وواكِظٌ وواظِبٌ ومُواظِبٌ، بمعنى واحد أَي مُثابرٌ؛ وقال سلامة بن جَنْدل يصف وادياً: شِـيبِ الـمَبارِكِ، مَدْرُوسٍ مَدافِعُه، *  هابي الـمَراغ، قليلِ الوَدْقِ، مَوْظُوبِ أَراد: شِـيب مَباركه، ولذلك جمع. وقال ابن السكيت في قوله مَوظُوب: قد وُظِب عليه حتى أُكِلَ ما فيه. وقوله: هابي الـمَراغ أَي منتفخُ التُّراب، لا يَتَمَرَّغ به بعير، قد تُرِكَ لخوفه. وقوله: مَدْرُوس مَدافِعُه أَي قد دُقَّ، ووُطِـئَ، وأُكِلَ نَبْتُه. \<ص:799>
ومَدافِعُه: أَوْدِيَتُه شِـيبُ الـمَبارك، قد ابْيَضَّتْ من الجُدوبة. والـمُواظَبة: الـمُثابرَةُ على الشيءِ.
وفي حديث أَنس: كُنَّ أُمَّهاتي يُواظِـبْنَني على خِدْمَتِه أَي يَحْمِلْنَني ويَبْعَثْنَني على ملازمة خدمته، والـمُداومة عليها، ورُوي بالطاء المهملة والهمز، من المواطأَة على الشيءِ.
وأَرض مَوْظُوبةٌ، ورَوْضَةٌ مَوْظُوبة: تُدُووِلَتْ بالرَّعْيِ، وتُعُهِّدَت حتى لم يَبْقَ فيها كَـَلأٌ، ولَشَدَّ ما وُطِئَتْ. ووادٍ مَوْظُوبٌ: مَعْرُوكٌ. والوَظْبَةُ: الـحَياءُ من ذَواتِ الحافر. ومَوْظَبٌ، بفتح الظاءِ: أَرض معروفة؛ وقال أَبو العَلاء: هو مَوْضعُ مَبْرَكِ إِبل بني سَعْد، مما يلي أَطرافَ مكة، وهو شاذ كمَوْرَقٍ، وكقولهم: ادْخُلوا مَوْحَدَ مَوْحَدَ؛ قال ابن سيده: وإِنما حق هذا كله الكسر، لأَنَّ آتي الفعل منه، إِنما هو على يَفْعِل، كيَعِد؛ قال خِدَاش بن زُهَير: كذَبْتُ عليكم، أَوْعِدُوني وعَلِّلوا *  بِـيَ الأَرضَ والأَقْوامَ، قِرْدَانَ مَوْظَبا أَي عليكم بي وبهجائي يا قِرْدَانَ مَوْظَبَ إِذا كنتُ في سَفَر، فاقْطَعُوا بذِكْري الأَرضَ؛ قال: وهذا نادر، وقياسُه مَوْظِبٌ. ويقال للروضة إِذا أُلِـحَّ عليها في الرَّعْي: قد وُظِـبَتْ، فهي مَوْظُوبة. ويقال: فلان يَظِبُ على الشيءِ، ويُواظِبُ عليه. ورجلٌ مَوْظُوبٌ إِذا تَدَاوَلَتْ مالَه النَّوائب؛ قال سلامةُ بنُ جَنْدَلٍ: كُنَّا نَحُلُّ، إِذا هَبَّتْ شآمِـيَةٌ، *  بكلِّ وادٍ، حديثِ البَطْنِ، مَوْظُوبِ قال ابن بري: صواب إِنشاده:
حَطِـيبِ الجَوْنِ مَجْدُوبِ
قال: وأَما مَوْظُوبٌ، ففي البيت الذي بعده:
شِـيبِ الـمَباركِ، مَدْرُوسٍ مَدافِعُه، *  هابي الـمَراغِ، قليلِ الوَدْقِ، مَوْظُوبِ وقد تقدم هذا البيت في استشهاد غير الجوهري على هذه الصورة. والـمَجْدُوبُ: الـمُجْدِبُ، ويقال: الـمَعِـيبُ، من قولهم جَدَبْتُه أَي عِبْتُه. وشِـيبُ الـمَبارك: بيضُ المبارك، لغلبة الجَدْب على المكان. والـمَدافع: مواضعُ السيل. ودُرِسَتْ أَي دُقَّتْ، يعني مَدافعُ الماء إِلى الأَودية، التي هي مَنابِتُ العُشب، قد جَفَّتْ وأُكِلَ نَبْتُها، وصار ترابها هابِـياً. وهابي الـمَراغِ: مثلُ قولك هابي التُّراب، وقد فسرناه أَيضاً في صدر الترجمة، واللّه أَعلم.

### Türkçe

**وَظبَ** bir şey üzerine; ve onu **وَظِـبَه** diye **وُظُوباً** (yapmak), ve **واظَب**: ona yapıştı, onu sürdürdü, onu gözetip kolladı. el-Leys: falan **وَظَب** eder, **يَظِبُ** diye **وُظُوباً**: devam etti.

Ve **الـمُواظَبةُ**: bir şey üzerinde sebat etmek, ve onun üzerinde devamlılık. Dedi
el-Lihyânî: “Falan, şu ve şu üzerine **مُواكِظٌ** denir; ve **واكِظٌ** ve **واظِبٌ** ve **مُواظِبٌ** (denir); tek bir mânâ ile, yani sebat eden.”; ve Selâme b. Cendel bir vadiyi vasfederek dedi:

**شِـيبِ الـمَبارِكِ، مَدْرُوسٍ مَدافِعُه، *  هابي الـمَراغ، قليلِ الوَدْقِ، مَوْظُوبِ**

Murad etti: **شِـيب** onun **مَبارك**leri; bunun için çoğul yaptı. Ve İbnü’s-Sikkît, **مَوظُوب** sözü hakkında dedi: onun üzerine **وُظِب** olundu, ta ki içindekiler yenildi. Ve “**هابي الـمَراغ**” sözü: yani toprağı kabarmış; onunla bir deve yuvarlanıp debelenmez; korkusundan terk edilmiştir. Ve “**مَدْرُوس مَدافِعُه**” sözü: yani dövülmüş, çiğnenmiş, bitkisi yenilmiştir.
\<ص:799>
Ve **مَدافِعُه**: onun vadileridir; **شِـيبُ الـمَبارك**; kuraklıktan beyazlamıştır.

Ve **الـمُواظَبة**: bir şey üzerinde sebat etmektir.

Ve Enes hadîsinde: “Annelerim beni onun hizmeti üzerine **يُواظِـبْنَني** ederlerdi” yani beni taşırlar ve beni onun hizmetine yapışmaya, ve onun üzerinde devamlılığa sevk ederlerdi; ve **الطاء** (noktası olmayan) ve hemze ile rivayet olundu; bir şey üzerinde **المواطأَة**’dendir.

Ve **أَرض مَوْظُوبةٌ**, ve **رَوْضَةٌ مَوْظُوبة**: otlatma ile elden ele dolaştırıldı, ve gözetilip kollandı, ta ki onda ot kalmadı; ve ne şiddetle çiğnendi. Ve **وادٍ مَوْظُوبٌ**: ovulmuş. Ve **الوَظْبَةُ**: toynak sahibi dişilerden hayâ etmektir.

Ve **مَوْظَبٌ**, **الظاءِ**’ın fethiyle: bilinen bir arazidir; ve Ebû’l-Alâ dedi: o, Benî Sa‘d develerinin çöktüğü yerin mevkiidir; Mekke’nin uçlarına bitişik olan taraftandır; ve o, **مَوْرَقٍ** gibi şâzdır; ve onların “**ادْخُلوا مَوْحَدَ مَوْحَدَ**” demeleri gibi; İbn Sîde dedi: bunun hepsinin hakkı ancak kesradır; çünkü ondan fiilin getirilen şekli ancak **يَفْعِل** üzerinedir; **يَعِد** gibi; Hıdâş b. Züheyr dedi:

**كذَبْتُ عليكم، أَوْعِدُوني وعَلِّلوا *  بِـيَ الأَرضَ والأَقْوامَ، قِرْدَانَ مَوْظُبا**

Yani: bana ve hicvime karşı, ey **قِرْدَانَ مَوْظَبَ**, ben seferde olduğum zaman; artık benim zikrimle yeri kat edin. Dedi: bu nadirdir; ve kıyası **مَوْظِبٌ**’dir.

Ve çayıra, otlatmada üzerine ısrar edilirse: “**قد وُظِـبَتْ**” denir; o hâlde o **مَوْظُوبة**’dur. Ve denir: falan bir şey üzerine **يَظِبُ**, ve onun üzerine **يُواظِبُ**. Ve bir adam **مَوْظُوبٌ**: musibetler onun malını elden ele dolaştırdığı zaman; Selâme b. Cendel dedi:

**كُنَّا نَحُلُّ، إِذا هَبَّتْ شآمِـيَةٌ، *  بكلِّ وادٍ، حديثِ البَطْنِ، مَوْظُوبِ**

İbn Berrî dedi: onun inşâdının doğrusu:

**حَطِـيبِ الجَوْنِ مَجْدُوبِ**

Dedi: ama **مَوْظُوبٌ**, bir sonraki beyitte:

**شِـيبِ الـمَباركِ، مَدْرُوسٍ مَدافِعُه، *  هابي الـمَراغِ، قليلِ الوَدْقِ، مَوْظُوبِ**

Ve bu beyit, el-Cevherî’den başkasının bu suret üzere istişhâdında daha önce geçti.

Ve **الـمَجْدُوبُ**: **الـمُجْدِبُ**; ve denir: **الـمَعِـيبُ**; onların “**جَدَبْتُه**” sözünden; yani onu ayıpladım.

Ve **شِـيبُ الـمَبارك**: **المبارك**in beyazlarıdır; mekâna kıtlığın galebesinden dolayı. Ve **الـمَدافع**: selin yerleridir. Ve “**دُرِسَتْ**”: yani dövüldü; yani suyun akış yerleri, vadilere doğru; ki onlar otun bittiği yerlerdir; kurumuş, bitkisi yenmiş, toprağı kabarmış olmuştur. Ve **هابي الـمَراغِ**: “toprağı kabarmış” demen gibidir; ve onu tercümenin başında da ayrıca açıkladık; ve Allah daha iyi bilir.
