# وظف — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B8%D9%81/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B8%D9%81/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وظف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B8%D9%81.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: وظف

ظ ف ( وايء )
وظف ، فاظ ، فظا ، ظاف : ( مستعملة ) .
( وظف ) : يقال : وَظَفَ فلانٌ فلاناً يَظِفُهُ وَظْفاً إذا تَبِعَه مأخوذٌ من الوظيف .
ووظَفْتُ البَعيرَ أظِفه وَظْفاً إذا أصبتَ وظيفه ، والوَظيفُ من كل ذي أربعٍ : ما فَوْق الرُّسْغ إلى مَفْصِل الساق وجمعه أوْظِفَة .
وقال الليث : الوَظيفةُ من كل شيء ما يُقَدَّرُ له كل يوم من رِزْقٍ أو طعَامٍ أو عَلَفٍ أو شرابٍ ، وَجمعُها الوظائفُ وَالوُظُفُ ، وقد وظّفْتُ له توظيفاً ، ووَظّفتُ على الصَّبِيِّ كل يوم حِفْظَ آياتٍ من كتاب الله توظيفاً ، وأنشد :
أَبْقَتْ لنا وَقَعَاتُ الدَّهْرِ مَكْرُمَةً
ما هَبَّت الريحُ والدُّنيا لها وُظُفُ
قال : هي شِبْهُ الدُّولِ مرةً لهؤلاء ومرة لِهؤلاء ، جمعُ الوَظِيفَةِ .
ويقال : إذا ذَبحتَ الذبيحةَ فاستوْظِفْ قَطعَ الحُلقوم والمريءِ والوَدَجَيْن ، أي اسْتوْعَبْ ذلك . هكذا قال الشافعي في كتاب الصيد والذبائح .
فيظ : أبو عبيد عن الكسائيّ : هو يَفيظُ نفسه وقد فَاظتْ نَفسُه وأفاظهُ اللَّهُ نفسَه .
وقال ابن السكيت : يقالُ فاظَ الميّتُ يَفِيظُ فيْظاً ويَفُوظ فَوْظاً ، كذا رواها الأصمعي وأنشد لرؤبة :
لا يَدْفِنُون مِنهم مَنْ فَاظَا
قال : ولا يقال : فاضت نَفْسُه ولا فاظَتْ ، وحكاها غيره .
وروي عن الأصمعي عن أبي عمرو : يقال : فاظ الميت ، ولا يقال : فاظت نفسه ولا فاضت .
قال الكسائي : فاظتْ نفسُه ، وفاضتْ نفسُه .
وروى ثعلب عن سلمة عن الفراء قال : أَهل الحجاز وَطيّىء يقولون : فاظت نفسه ، وقضاعة وتميم وقيس يقولون : فاضت نفسه مثل فاضت دمعتُه .
وقال الليث : فَاظَتْ نَفسه فَيْظاً وفَيْظُوظةً إذا خَرَجَتْ ، والفاعل فائِظٌ ، وزعم أبو عبيدة أنها لغةٌ لبعض تميم ، يعني فاظتْ نفسه ، وفَاضَتْ وأنشد :
فَفُقِئَتْ عَيْنٌ وفَاضتْ نَفْسُ
فأنشده الأصمعي فقال : إنما هو وَطَنَّ الضِّرْسُ .
فظا : قال الفراء : الفَظَى : مَقصورٌ ماءُ الرَّحم يُكتبُ بالياء والتثنية فَظْوانِ .
وقال غيره : أصله الفَظُّ ، فقلبت الظاء ياءً وهو ماء الكَرِش .
ظوف : الفراء يقال : أخذ بِظُوفِ رَقَبَتَهِ وبظافِ رَقَبَتِه وبقَافِ رقبته وبصُوف رقبته إذا أخذه كلَّه .
أبو زيد يقال : أخذه بقوفِ رقبته وبطوفها وبصُوفِها وكلُّه واحدٌ .

### Türkçe

ظ ف ( **وايء** )
**وظف** ، **فاظ** ، **فظا** ، **ظاف** : (kullanılan) .
(**وظف**) : denilir: **وَظَفَ** falan falanı **يَظِفُهُ** **وَظْفاً**; onu izlediği zaman; **الوظيف**’ten alınmıştır.
Ve **وظَفْتُ** deveyi **أظِفه** **وَظْفاً**; **وظيفه**’ine isabet ettiğin zaman; ve **الوَظيفُ** her dört ayaklıdan: bileğin üstünden bacağın eklemine kadar olan şeydir; çoğulu **أوْظِفَة**’dir.
Ve **الليث** dedi: **الوَظيفةُ** her şeyden, ona her gün rızık veya yemek veya yem veya içecekten takdir edilen şeydir; çoğulu **الوظائفُ** ve **الوُظُفُ**’tur; ve ona **توظيفاً** **وظّفْتُ**; ve çocuğa her gün Allah’ın kitabından ayetler ezberini **توظيفاً** **وظّفتُ**; ve inşad etti:
أَبْقَتْ لنا وَقَعَاتُ الدَّهْرِ مَكْرُمَةً
ما هَبَّت الريحُ والدُّنيا لها وُظُفُ
Dedi: o, devletler gibidir; bir kere bunlar için ve bir kere şunlar için; **الوَظِيفَةِ**’nin çoğuludur.
Ve denilir: kesilmiş hayvanı boğazladığın zaman, **فاستوْظِفْ** gırtlak ve yemek borusu ve iki şah damarını kesmeyi; yani bunu kuşat. Böylece **الشافعي** av ve boğazlamalar kitabında dedi.
**فيظ** : **أبو عبيد**’den **الكسائيّ**’den: o, kendisini **يَفيظُ**; ve nefsi **فَاظتْ**; ve Allah ona nefsini **أفاظهُ**.
Ve **ابن السكيت** dedi: denilir: ölü **فاظَ** **يَفِيظُ** **فيْظاً** ve **يَفُوظ** **فَوْظاً**; böylece **الأصمعي** onu rivayet etti; ve **رؤبة**’ye ait olarak inşad etti:
لا يَدْفِنُون مِنهم مَنْ فَاظَا
Dedi: ve denilmez: nefsi **فاضت** ve ne **فاظَتْ**; başkası onu hikâye etti.
Ve **الأصمعي**’den **أبي عمرو**’dan rivayet olundu: denilir: ölü **فاظ**; ve denilmez: nefsi **فاظت** ve ne **فاضت**.
**الكسائي** dedi: nefsi **فاظتْ**; ve nefsi **فاضتْ**.
Ve **ثعلب** **سلمة**’den **الفراء**’dan rivayet etti, dedi: Hicaz ehli ve **طيّىء** derler: nefsi **فاظت**; ve **قضاعة** ve **تميم** ve **قيس** derler: nefsi **فاضت**; tıpkı gözyaşı **فاضت** gibi.
Ve **الليث** dedi: nefsi **فَاظَتْ** **فَيْظاً** ve **فَيْظُوظةً**; çıktığı zaman; ve fail **فائِظٌ**’dir; ve **أبو عبيدة** bunun, Temim’in bazısının dili olduğunu iddia etti; yani nefsi **فاظت**; ve **فَاضَتْ**; ve inşad etti:
فَفُقِئَتْ عَيْنٌ وفَاضتْ نَفْسُ
Bunun üzerine **الأصمعي** onu inşad etti de dedi: ancak o, **وَطَنَّ الضِّرْسُ**’tur.
**فظا** : **الفراء** dedi: **الفَظَى**: kısaltılmıştır; rahim suyu; **بالياء** ile yazılır; ve ikili **فَظْوانِ**’dır.
Ve başkası dedi: aslı **الفَظُّ**’dur; sonra **الظاء** **ياءً**’ya çevrildi; ve o, işkembe suyudur.
**ظوف** : **الفراء** denilir: onun boynunun **بِظُوفِ**’undan ve boynunun **بظافِ**’ından ve boynunun **بقَافِ**’ından ve boynunun **بصُوف**’undan tuttu; onu bütünüyle tuttuğu zaman.
**أبو زيد** denilir: boynunun **بقوفِ**’undan ve onun **بطوفها**’sından ve onun **بصُوفِها**’sından tuttu; ve hepsi birdir.
