# وظم (و-ظ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B8%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B8%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ظ - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B8%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ظ م ( وايء )
ظمأ ، ظام ، وظم .
( ظمأ ظام ) : أما الظام فقد مر تفسيره مع تفسير الظاب لتعاقبهما ، قال : وأما ظَمِىءَ فإنه يقال : ظَمِىءَ فلانٌ يَظْمَأُ ظَمَأً إذا اشتدَّ عطشُه .
قال الله جلّ وعزّ : ( لاَ يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلاَ نَصَبٌ ) ( التوبة : 120 ) ، ورجل ظمآنُ وامرأة ظَمأَى لا يَنْصرِفان نكرةً ولا مَعْرِفةً ، والظِّمْءُ ما بين الشَرْبَتَين في وِرْدِ الإبلِ وجمعه ، أظماءٌ ، وأَقْصَرُ الأظمَاءِ الغِبُّ ، وذلك أن تَرِدَ الإبِلُ الماءَ يَوْماً وتَصْدُرَ ، فتكون في المَرْعَى يَوْماً وتَرِدُ اليومَ الثالث ، وما بين شَرْبَتَيها ظِمْءٌ ، وهذا في صميم الحَرِّ ، فإذا طَلَعَ سُهيْلٌ زِيدَ في الظِّمْءِ فَتَرِدُ الماءَ وتَصدُرُ ، فتمكثُ في المرعَى يَوْمين ثم تَرِدُ اليوم الرابع ، فيقال : وَرَدتْ رِبْعاً ، ثم الخِمْس والسِّدْس إلى العِشْر ، وما بين شربتيها ظِمْءٌ طالَ أو قَصُر ، ويقال للفرس إذا كان مُعَرَّق الشَّوَى : إنه لأظْمَى الشَّوَى ، وإنَّ فُصوصَه لَظِماءٌ ، إذا لم يكنْ فيها رَهَلٌ ، وكانت مُتَوَتِّرةً ويُحْمَد ذلك فيها ، والأصلُ فيها الهَمْزُ ، ومنه قول الراجز يصف فرساً ، أنشده ابن السكيت :
يُنجِيهِ مِن مِثْل حَمَام الأَغْلاَلْ
وَقْعُ يدٍ عَجْلَى ورِجْلِ شِمْلاَلْ
ظمأى النَّسَا منْ تَحْتِ رَيَّا من عَالْ . فجعل قوائمه ظِماءً وسَرَاتَه رَيّا أي مُمْتَلِئة من اللحم .
ويقال للفرس إذا ضُمِّر : قد أُظْمِىء إظْمَاءً وظُمِّىء تَظْمِئَةً .
وقال أبو النجم يصف فرساً ضُمِّرَ :
نَطْوِيهِ والطَّيُّ الرَّقِيقُ يَجْدُلُه
نُظَمِّىءُ الشَّحمَ ولَسْنا نَهْزِلُه
أي نَعْتَصِرُ مَاءَ بَدَنهِ بالتَّعْرِيقِ حتى يَذْهَبَ رَهَلُه وَيَكْتَنِزَ لَحمُه ، ويُقال : مَا بَقِيَ من عمره إلا قَدْرُ ظِمْءِ حِمارٍ ، وذلك أنهُ أقلُّ الدَّوابِّ صَبْراً على العَطش ، يَرِدُ الماء في القيظ كلَّ يوم مرتين .
وقال الأصمعي : ريحٌ ظَمْأَى إذا كانت
حارَّةً ليس فيها نَدًى ، وقال ذُو الرمة يصف السَّرابَ :
يَجْرِي وَيَرْقُد أَحْياناً وتَطْرُدُه
نَكْبَاءُ ظمْأَى من القَيْظِيَّةِ الهُوجِ
وقال ابن شميل : ظَمَاءَةُ الرَّجُل على فَعَاله سُوء خُلُقِه ، ولُؤمُ ضَرِيبته ، وقِلَّةُ إنْصافه لمخالِطِه ، والأصل في ذلك أن الشَّرِّيبَ إذا ساء خُلُقه ، لم يُنْصِفْ شركاءه ، فأَمَّا الظَّمأ مَصْدرُ ظَمِىءَ يظْمأ فهو مهموز مقصور .
قال الله جلّ وعزّ : ( لاَ يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلاَ نَصَبٌ ) ( التوبة : 120 ) ، ومن العرب من يَمدُّ فيقول : الظَّمَاءُ ، وَمن أمثالهم : الظَّمَاءُ الفادِحُ خيرٌ من الرِّيِّ الفَاضِحْ .
أبو عبيد عن الأصمعي : من الرماح الأظْمَى غيرُ مهموزٍ وهو الأسمر ، وقَناةٌ ظَمْياءُ بَيِّنَةُ الظَّمَى منقوص ، وشَفَةٌ ظَمْياءُ ليست بوارمة كثيرة الدَّم ويُحْمَدُ ظَمَاها .
وقال الليث : الظَّمَى قِلَّةُ دَمِ اللِّثَة ويَعْترِيه الحُسْنُ ، ورَجُلٌ أظمَى وامرأةٌ ظَمْياءُ .
قال : وعينٌ ظَمْياء رَقيقةُ الجفْنِ وساقٌ ظَمْياءُ مُعْتَرِقَةُ اللّحم ، ووجهٌ ظمآنُ قليلُ اللحم ، قال : والظَّمَى بلا همز ، ذُبول الشفة من العَطَش قلت : هو قِلَّةُ لَحمه ودَمه ، وليس من ذبول العَطش ، ولكنهُ خِلْقةٌ محمودة .
وقال أبو عمرو : ناقةٌ ظَمْياءُ وإبل ظُمْيٌ إذا كان في لونها سَوَادٌ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الأَظْمَى الأسْودُ ، والمرأة الظمْياءُ السوداء الشفتين .
وظم : ثعلب عن ابن الأعرابي : الوَظْمَةُ التُّهْمةُ ، والوَمْظةُ الرُّمانَةُ البرية .

##### Türkçe

ظ م ( **وايء** )
**ظمأ** , **ظام** , **وظم** .
( **ظمأ ظام** ) : Amma **الظام** ise, onun tefsiri, birbirlerini takip etmelerinden dolayı **الظاب**’ın tefsiriyle birlikte geçmişti; dedi ki: Amma **ظَمِىءَ** ise, “**ظَمِىءَ** falan kimse **يَظْمَأُ ظَمَأً**” denir; susuzluğu şiddetlendiği zaman.

Allah, aziz ve celil, dedi ki: ( **لاَ يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلاَ نَصَبٌ** ) (Tevbe: 120); ve bir erkek **ظمآنُ** ve bir kadın **ظَمأَى** nekre de marife de (tenvin alarak) çekime girmezler; ve **الظِّمْءُ** develerin suya gelişinde iki içiş arasındaki (süre)dir; onun çoğulu **أظماءٌ**’dır; ve **الأظمَاءِ**’nın en kısası **الغِبُّ**’dur; bu da, develerin bir gün suya gelip dönmesi, sonra bir gün otlakta olması ve üçüncü gün suya gelmesidir; iki içişi arasındaki şey **ظِمْءٌ**’dür; bu, hararetin tam ortasındadır; sonra **سُهيْلٌ** doğunca **الظِّمْءِ**’de artırılır; böylece suya gelir ve döner; sonra otlakta iki gün kalır, sonra dördüncü gün suya gelir; “**وَرَدتْ رِبْعاً**” denir; sonra **الخِمْس** ve **السِّدْس**’tan **العِشْر**’a kadar; iki içişi arasındaki şey, uzasa da kısalsa da, **ظِمْءٌ**’dür; ve at için, eğer butu terletilmiş ise, “Onun butu elbette **أظْمَى الشَّوَى**’dır” denir; ve “Onun eklem boğumları elbette **لَظِماءٌ**’dır” (denir); içinde gevşeklik bulunmadığı ve gergin olduğu zaman; ve bu onda övülür; asıl olan onda hemzedir; ondan, recez söyleyenin bir atı vasfederek sözü; İbnü’s-Sikkît onu rivayet etti:

يُنجِيهِ مِن مِثْل حَمَام الأَغْلاَلْ
وَقْعُ يدٍ عَجْلَى ورِجْلِ شِمْلاَلْ
ظمأى النَّسَا منْ تَحْتِ رَيَّا من عَالْ

Böylece onun ayaklarını **ظِماءً** kıldı ve sırtını **رَيّا** (kıldı); yani etten dolu.

Ve at için, eğer zayıflatılıp inceltilmişse, “**أُظْمِىء إظْمَاءً**” ve “**ظُمِّىء تَظْمِئَةً**” denir.
Ebû’n-Necm, zayıflatılıp inceltilmiş bir atı vasfederek dedi:

نَطْوِيهِ والطَّيُّ الرَّقِيقُ يَجْدُلُه
نُظَمِّىءُ الشَّحمَ ولَسْنا نَهْزِلُه

Yani, terletme ile bedeninin suyunu sıkarız; ta ki gevşekliği gitsin ve eti toparlanıp yoğunlaşsın; ve denir ki: “Onun ömründen, ancak bir eşeğin **ظِمْءِ** miktarı kaldı”; çünkü o, susuzluğa dayanma bakımından binek hayvanlarının en az sabredenidir; yaz sıcağında her gün iki defa suya gelir.
Ve el-Asma‘î dedi: “**ريحٌ ظَمْأَى**”, eğer sıcak olup içinde çiy yoksa (denir); ve Zû’r-Rumme, serabı vasfederek dedi:

يَجْرِي وَيَرْقُد أَحْياناً وتَطْرُدُه
نَكْبَاءُ ظمْأَى من القَيْظِيَّةِ الهُوجِ

Ve İbn Şümeyl dedi: “**ظَمَاءَةُ** adam” **فَعَاله** vezninde, onun kötü huyu, tabiatının alçaklığı ve beraber bulunduğu kimseye insafının azlığıdır; bunun aslı şudur: İçki arkadaşı, huyu kötü olunca, ortaklarına insaf etmez; amma **الظَّمأ** ise, **ظَمِىءَ يظْمأ**’nın masdarıdır; hemzelidir, maksurdur.
Allah, aziz ve celil, dedi ki: ( **لاَ يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلاَ نَصَبٌ** ) (Tevbe: 120); Araplardan kimi de uzatır da “**الظَّمَاءُ**” der; ve onların darbımesellerindendir: **الظَّمَاءُ الفادِحُ** , **الرِّيِّ الفَاضِحْ**’tan hayırlıdır.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: Mızraklardan **الأظْمَى** hemzesizdir; o, esmer olandır; ve bir **قَناةٌ ظَمْياءُ** (vardır), **الظَّمَى**’sı açık olan; (bu) eksiltilmiştir; ve bir **شَفَةٌ ظَمْياءُ** (vardır), şişkin olmayan, kanı çok olmayan; ve onun **ظَمَا**’sı övülür.
Ve el-Leys dedi: **الظَّمَى** dişetinin kanının azlığıdır; ve ona güzellik arız olur; ve bir erkek **أظمَى** ve bir kadın **ظَمْياءُ**.
Dedi ki: Ve bir **عينٌ ظَمْياء** ince göz kapaklıdır; ve bir **ساقٌ ظَمْياءُ** eti damarlı (belirgin) olandır; ve bir **وجهٌ ظمآنُ** eti az olandır; dedi ki: Ve **الظَّمَى** hemzesiz olarak, susuzluktan dudağın solmasıdır. Dedim ki: O, etinin ve kanının azlığıdır; susuzluğun solmasından değildir; fakat o, övülen bir yaratılıştır.
Ve Ebû Amr dedi: Bir **ناقةٌ ظَمْياءُ** ve **إبل ظُمْيٌ**, eğer renginde siyahlık varsa.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الأَظْمَى** siyah olandır; ve **الظمْياءُ** kadın, dudakları siyah olandır.

**وظم** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوَظْمَةُ** ithamdır; ve **الوَمْظةُ** yabani nardır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B8%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التهذيب: ابن الأَعرابي الوَظْمةُ التُّهَمة.

##### Türkçe

**التهذيب**: İbnü’l-A‘râbî: **الوَظْمةُ** **التُّهَمة**dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B8%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| ( *!الوَظْمَةُ ، بِالفَتْحِ ) ، أَهْمَلَهُ الجَوْهَرِيّ ، وَذِكْرُ الفَتْحِ مُسْتَدْرَكٌ ، وَقَالَ ابْنُ الأَعْرَابِيِّ : هُوَ ( التُّهْمَةُ ) ، كَذا فِي التَّهْذِيبِ .

##### Türkçe

| ( **الوَظْمَةُ** , fetih ile), el-Cevherî onu ihmal etti; fetih zikri ise müstedrektir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, **التُّهْمَةُ**’dir; Tehzîb’de de böyle(ce)dir.
