# وعب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B9%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وعب

الوَعْبُ: إِيعابُكَ الشيءَ في الشيءِ، كأَنه يأْتي عليه كلِّه، وكذلك إِذا اسْـتُؤْصِلَ الشيءُ، فقد اسْتُوعِبَ. وعَبَ الشيءَ وَعْباً، وأَوْعَبه، واسْتَوْعَبه: أَخَذَه أَجْمَعَ، واسْتَرَطَ مَوْزَةً فأَوْعَبَها، عن اللحياني، أَي لم يَدَعْ منها شيئاً. واسْتَوْعَبَ المكانُ والوِعاءُ الشيءَ: وَسِعَه، منه. والإِيعابُ والاسْتِـيعابُ: الاسْتِئْصالُ، والاستِقْصاءُ في كل شيءٍ. وفي الحديث: إِنَّ النِّعْمَةَ الواحدةَ تَسْتَوعِب جميعَ عَمَل العبد يوم القيامة، أَي تأْتي عليه؛ وهذا على الـمَثَل. واسْتَوْعَبَ الجِرابُ الدقيقَ. وقال حُذَيْفَة في الجُنُب: يَنام قبل أَن يَغْتَسِل، فهو أَوْعَبُ للغُسل، يعني أَنه أَحْرَى أَن يُخْرِجَ كلَّ بَقِـيَّة في ذَكرِهِ مِن الماء، وهو حديث ذكره ابن الأَثير؛ قال: وفي حديث حُذَيْفَةَ: نَوْمَةٌ بعد الجماع أَوْعَبُ للماء أَي أَحْرَى أَن تُخْرِجَ كلَّ ما بَقي منه في الذَّكَر وتَسْتَقْصِـيَه. وبيتٌ وعِـيبٌ ووِعاءٌ وعِـيبٌ: واسعٌ يَسْتَوْعِب
\<ص:800>
كلَّ ما جُعِلَ فيه.
وطريقٌ وَعْبٌ: واسعٌ، والجمع وِعابٌ؛ ويقال لِـهَنِ المرأَة إِذا كان واسعاً وَعِـيبٌ. والوَعْبُ: ما اتَّسَع من الأَرض، والجمعُ كالجمع. وأَوْعَبَ أَنْفَه: قَطَعه أَجْمَعَ؛ قال أَبو النجم يَمْدَحُ رجلاً: يَجْدَعُ، مَنْ عاداه جَدْعاً مُوْعِـبا، *  بَكْرٌ، وبَكْرٌ أَكرمُ الناسِ أَبا وأَوْعَبه: قَطَعَ لسانه أَجْمَعَ. وفي الشَّتْم: جَدَعه اللّهُ جَدْعاً مُوعِـباً. وجَدَعَه فأَوْعَبَ أَنْفَه أَي استأْصَلَهُ. وفي الحديث: في الأَنْفِ إِذا اسْتُوعِبَ جَدْعاً الدِّيةُ أَي إِذا لم يُتْرَكْ منه شيءٌ؛ ويروى إِذا أُوعِبَ جَدْعُه كلُّه أَي قُطِـعَ جَمِـيعه، ومعناهما اسْتُـؤْصِلَ. وكلُّ شيء اصْطُلِم فلم يبق منه شيء فقد أُوعِبَ واسْتُوعِبَ، فهو مُوعَبٌ. وأَوْعَبَ القومُ: حَشَدوا وجاؤُوا مُوعِـبين أَي جَمَعوا ما اسْتَطاعوا من جَمْعٍ. وأَوْعَبَ بَنو فلان: جَلَوْا أَجمعون. قال الأَزهري: وقد أَوْعَبَ بنو فلان جَلاءً، فلم يَبْقَ منهم ببلدهم أَحَدٌ. ابن سيده: وأَوْعَبَ بنو فلان لفلانٍ، لم يَبْقَ منهم أَحدٌ إِلا جاءَه. وأَوْعَبَ بنو فلانٍ لبني فلانٍ: جَمَعُوا لهم جَمْعاً، هذه عن اللحياني. وأَوْعَبَ القومُ إِذا خَرَجُوا كلُّهم إِلى الغزْو. وفي حديث عائشة: كان المسلمون يُوعِـبون في النَّفير مع رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَي يَخرُجُون بأَجْمعهم في الغَزْو. وفي الحديث: أَوْعَبَ المهاجرون والأَنصارُ مع النبي، صلى اللّه عليه وسلم، يومَ الفتح. وفي الحديث الآخر: أَوْعَبَ الأَنصارُ مع عليٍّ إِلى صِفِّين أَي لم يَتَخَلَّفْ منهم أَحدٌ عنه؛ وقال عَبِـيدُ ابنُ الأَبرصِ في إِيعاب القوم إِذا نَفَرُوا جميعاً: أُنْبِئْتُ أَنَّ بني جَدِيلَةَ أَوعَبُوا، *  نُفَراء من سَلْمَى لنا، وتَكَتَّبُوا وانْطَلَقَ القومُ فأَوْعَبُوا أَي لم يَدَعُوا منهم أَحداً. وأَوْعَبَ الشيءَ في الشيءِ: أَدْخَلَه فيه. وأَوْعَبَ الفرسُ جُرْدانَه في ظَبْيةِ الـحِجْر، منه. وأَوْعَبَ في ماله: أَسْلَف؛ وقيل: ذَهَبَ كلَّ مَذْهَب في إِنفاقه. الجوهري: جاء الفرسُ برَكْضٍ وَعِـيبٍ أَي بأَقْصَى ما عنده. ورَكْضٌ وَعِـيبٌ إِذا اسْتَفْرَغَ الـحُضْرَ كلَّه. وفي الشَّتْم: جَدَعَه اللّه جَدْعاً مُوعِـباً أَي مُسْتَـأْصِلاً، واللّه أَعلم.

### Türkçe

**الوَعْبُ**: Senin bir şeyi bir şeyin içinde tam olarak kapsaman; sanki onun tamamının üstüne gelir; yine böyledir: bir şey kökünden kazınıp çıkarıldığı zaman, artık o **اسْتُوعِبَ** olmuştur. **وعَبَ** bir şeyi **وَعْباً**, ve onu **أَوْعَبه**, ve onu **اسْتَوْعَبه**: onu bütünüyle aldı; ve bir muzu yuttu da onu **فأَوْعَبَها**, el-Lihyânî’den; yani ondan hiçbir şey bırakmadı. Ve **اسْتَوْعَبَ** mekân ve kap bir şeyi: onu içine aldı, ondan. Ve **الإِيعابُ** ile **الاسْتِـيعابُ**: kökünden kazıyıp çıkarma ve her şeyde sonuna kadar araştırıp tüketmedir. Hadiste: “Şüphesiz tek bir nimet, kıyamet gününde kulun bütün amelini **تَسْتَوعِب** eder”; yani onun üstüne gelir; bu, misal üzerinedir. Ve torba unu **اسْتَوْعَبَ** etti. Ve Huzeyfe, cünüp hakkında dedi: Yıkanmadan önce uyur; o, gusül için daha **أَوْعَبُ**tur; yani, onun, suyundan, onun zekerinde her kalıntıyı çıkarmaya daha layık olmasıdır; bu, İbnü’l-Esîr’in zikrettiği bir hadistir; dedi ki: Ve Huzeyfe’nin hadisinde: “Cima’dan sonra bir uyku, su için daha **أَوْعَبُ**tur”; yani, ondan, zekerde kalan her şeyi çıkarmaya ve onu sonuna kadar tüketmeye daha layıktır.

Ve geniş bir ev, ve geniş bir kap, ve geniş bir kap: geniştir; içine konulanın hepsini **يَسْتَوْعِب** eder.
\<ص:800>
Ve **وَعْبٌ** bir yol: geniştir; çoğulu **وِعابٌ**dur; ve kadının ferci geniş olduğu zaman ona **وَعِـيبٌ** denir. Ve **الوَعْبُ**: yerden genişleyen şeydir; çoğulu, çoğul gibidir.

Ve onun burnunu **أَوْعَبَ** etti: onu bütünüyle kesti; Ebû’n-Necm bir adamı överken dedi:
“Düşmanlık edeni, bütünüyle **مُوْعِـبا** bir kesmeyle keser, * Bekr’dir; ve Bekr, insanların babaca en kerimidir.”

Ve onu **أَوْعَبه**: dilini bütünüyle kesti. Ve sövmede: Allah onu bütünüyle **مُوعِـباً** bir kesmeyle kessin. Ve onu kesti de burnunu **فأَوْعَبَ** etti; yani onu kökünden kazıyıp çıkardı. Ve hadiste: Burunda, eğer **اسْتُوعِبَ** olarak kesilirse, diyet vardır; yani ondan hiçbir şey bırakılmadığı zaman; ve “eğer onun kesilmesi bütünüyle **أُوعِبَ** edilirse” diye rivayet edilir; yani tamamı kesildi; ikisinin manası: kökünden kazınıp çıkarıldı. Ve her şey, kökünden koparılıp da ondan hiçbir şey kalmadığı zaman, artık **أُوعِبَ** ve **اسْتُوعِبَ** edilmiştir; o da **مُوعَبٌ**dur. Ve kavim **أَوْعَبَ** etti: toplandılar; ve **مُوعِـبين** olarak geldiler; yani toplayabildikleri kadar topladılar. Ve falanın oğulları **أَوْعَبَ** etti: hep birlikte göç ettiler. el-Ezherî dedi ki: Falanın oğulları bir göçle **أَوْعَبَ** etti; böylece beldelerinde onlardan hiç kimse kalmadı. İbn Sîde: Falanın oğulları falana karşı **أَوْعَبَ** etti: onlardan hiç kimse kalmadı, mutlaka ona geldi. Ve falanın oğulları falanın oğullarına karşı **أَوْعَبَ** etti: onlar için bir topluluk topladılar; bu, el-Lihyânî’dendir. Ve kavim, hepsi savaşa çıktıkları zaman **أَوْعَبَ** eder. Âişe’nin hadisinde: Müslümanlar, Allah’ın Resûlü ile birlikte seferberlikte **يُوعِـبون** ederlerdi, Allah ona salât ve selâm etsin; yani hepsi birden savaşa çıkarlardı. Ve hadiste: Muhacirler ve Ensar, fetih günü Peygamber ile birlikte **أَوْعَبَ** etti, Allah ona salât ve selâm etsin. Ve diğer hadiste: Ensar, Ali ile birlikte Sıffîn’e **أَوْعَبَ** etti; yani onlardan hiç kimse ondan geri kalmadı; ve Ubeyd ibnü’l-Ebras, kavmin, hepsi birden sefer ettikleri zaman **إِيعاب**ı hakkında dedi:
“Bana haber verildi ki Cedeîle oğulları **أَوعَبُوا**, * Selmâ’dan bize karşı sefer edenlerdir; ve yazıldılar.”

Ve kavim yola çıktı da **فأَوْعَبُوا**; yani onlardan hiç kimseyi bırakmadılar. Ve bir şeyi bir şeyin içine **أَوْعَبَ** etti: onu onun içine soktu. Ve at, taşlığın ceylanında, testislerini **أَوْعَبَ** etti; ondan. Ve malında **أَوْعَبَ** etti: borç verdi; ve denildi ki: onu harcamada her yola gitti. el-Cevherî: At, en uçta olanıyla **وَعِـيبٌ** bir koşuyla geldi; yani yanındaki en son gücüyle. Ve **وَعِـيبٌ** bir koşu, bütün hızlı yürüyüşü tükettiği zaman olur. Ve sövmede: Allah onu bütünüyle **مُوعِـباً** bir kesmeyle kessin; yani kökünden kazıyıp çıkarıcı olarak; Allah daha iyi bilir.
