# وعب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B9%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وعب

وعبه، كوعده، يعب، وعبا: أخذه أجمع، كأوعبه. والوعب: إيعابك الشيء في الشيء، كأنه يأتي عليه كله. كذلك إذا استأصل الشيء، فقد استوعبه. والإيعاب، والاستيعاب: الاستئصال، والاستقصاء في كل شيء.
 من المجاز: أوعب القوم: إذا حشدوا. وأوعب: جمع. وأوعب بنو فلان: جاؤوا أجمعين. من المجاز: أوعب الجذع، بكسر الجيم وسكون الذال المعجمة. هكذا في نسختنا وهذا خطأ والصواب: الجذع، بفتح الجيم وسكون الدال المهملة: استأصله، يقال: أوعب أنفه قطعه أجمع؛ قال أبو النجم يمدح رجلا:
  يجدع من عاداه جدعا موعبا                      بكر وبكر أكرم الناس أبـا

  وأوعبه: قطع لسانه أجمع. وفي الصحاح: وفي الشتم: جدعه الله جدعا موعبا، هكذا بكسر العين وفتحها وفي الحديث:  في الأنف إذا استوعب جدعه الدية  أي: إذا لم يترك منه شيء ويروي: أوعب كله، أي: قطع جميعه، ومعناهما استؤصل. وكل شيء اصطلم، فلم يبق منه شيء، فقد أوعب واستوعب، فهو موعب. أوعب الشيء في الشيء: أدخله فيه كله، ومنه: أوعب الفرس جردانه في ظبية الحجر. من المجاز: جاؤوا موعبين: إذا جمعوا ما استطاعوا من جمع، وعن ابن السكيت: أوعب بنو فلان جلاء، فلم يبق منهم ببلدهم أحد، نقله الأزهري، وهو في الصحاح. وفي المحكم: أوعب بنو فلان لبني فلان: لم يبق منهم أحد إلا جاء؛ وأوعب بنو فلان لبني فلان: جمعوا لهم جمعا، وهذه عن اللحياني؛ وأوعب القوم: خرجو كلهم إلى الغزو. وفي حديث عائشة:  كان المسلمون يوعبون النفر مع رسول الله، صلى الله عليه وسلم  ، أي: يخرجون بأجمعهم في الغزو. وفي الحديث  أوعب المهاجرن والأنصار مع النبي صلى الله عليه وسلم يوم الفتح  : وفي حديث آخر:  أوعب الأنصار مع على إلى صفين  أي: لم يتخلف منهم أحد عنه. وقال عبيد بن الأبرص في إيعاب القوم إذا نفروا جميعا:
  أنبئت أن بني جديلة أوعبوا                      نفرا من سلمى لنا وتكتبوا وانظلق القوم فأوعبوا: أي لم يدعوا منهم أحدا. والوعب من الطرق: الواسعة منها يقال: طريق وعب، أي: واسع، والجمع وعاب. والوعاب، بالكسر جمع وعب على الصحيح، وهي مواضع واسعة من الأرض، وجعله في المعجم علما على مواضع معلومة. وبيت وعيب، ووعاء وعيب: واسع، يستوعب كل ما جعل فيه. من المجاز: جاء الفرس بركض وعيب: أي بأقصى جهده. وعبارة الصحاح والأساس: بأقصى ما عنده. زاد في اللسان: وركض وعيب إذا استفرغ الحضر كله. وهذا أوعب لكذا: أحرى لاستيفائه هذا مأخوذ من حديث حذيفة:  ، نومة بعد الجماع أوعب للماء  ، أي أحرى أن تخرج كل ما بقي منه في الذكر، وتستقصيه. ذكره ابن الأثير. ومما يستدرك على المصنف: استوعب المكان الوعاء الشيء: وسعه. واسترط موزة فأوعبها، عن اللحياني، أي: لم يدع منها شيئا ومن المجاز: استوعب الجراب الدقيق. وفي الحديث:  إن النعمة الواحدة لتستوعب جميع عمل العبد يوم القيامة  أي: تأتي عليه. وهذا على المثل. ويقال لهن المرأة، إذا كان واسعا: وعيب. وأوعب في ماله: أسلف، هذا نص ابن منظور. وفي تهذيب الأفعال، لابن القطاع: أسرف، وقيل: ذهب كل مذهب في إنفاقه.

### Türkçe

**وعبه**; **كوعده**; **يعب**; **وعبا**: Onu bütünüyle aldı; **كأوعبه**. **والوعب**: Şeyi şeyin içinde i‘âb etmen; sanki onun tamamına gelir. Keza, bir şeyi kökünden söküp çıkarırsa, onu **استوعبه**. **والإيعاب** ve **الاستيعاب**: kökünden söküp çıkarma ve her şeyde sonuna kadar araştırma.

Mecazdan: **أوعب القوم**: toplandıkları zaman. Ve **أوعب**: topladı. Ve **أوعب بنو فلان**: hep birlikte geldiler. Mecazdan: **أوعب الجذع**; **الجيم**’in kesresi ve **الذال** **المعجمة**’nin sükûnu ile. Bizim nüshamızda böyledir ve bu hatadır; doğrusu: **الجذع**; **الجيم**’in fethası ve **الدال** **المهملة**’nin sükûnu ile: onu kökünden söküp çıkardı; denilir ki: **أوعب أنفه**: onun burnunu bütünüyle kesti; Ebû’n-Necm bir adamı överken dedi:

يجدع من عاداه جدعا موعبا
بكر وبكر أكرم الناس أبـا

Ve **أوعبه**: onun dilini bütünüyle kesti. Ve **الصحاح**’ta: ve sövmede: **جدعه الله جدعا موعبا**; işte böyle, **العين**’in kesresiyle ve fethasıyla. Ve hadiste: “Burunda, eğer onun kesilmesini **استوعب** ederse, diyet (gerekir)”; yani: ondan hiçbir şey bırakmadığı zaman. Ve rivayet olunur: **أوعب كله**; yani: onun tamamını kesti; ikisinin manası: kökünden sökülüp çıkarıldı. Ve her şey ki kökünden kesilip yok edildi, ondan hiçbir şey kalmadı; artık **أوعب** ve **استوعب** etmiştir; o hâlde o **موعب**’dur. **أوعب الشيء في الشيء**: onu onun içine bütünüyle soktu; ve ondan: **أوعب الفرس جردانه في ظبية الحجر**. Mecazdan: **جاؤوا موعبين**: toplayabildikleri kadarını topladıkları zaman. İbnü’s-Sikkît’ten: **أوعب بنو فلان جلاء**: göçtüler; böylece memleketlerinde onlardan hiç kimse kalmadı; bunu el-Ezherî nakletti; ve o **الصحاح**’tadır. Ve **المحكم**’de: **أوعب بنو فلان لبني فلان**: onlardan hiç kimse kalmadı, ancak geldi; ve **أوعب بنو فلان لبني فلان**: onlar için bir topluluk topladılar; ve bu, el-Lihyânî’dendir; ve **أوعب القوم**: hepsi savaşa çıktılar. Âişe’nin hadîsinde: “Müslümanlar, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ile birlikte topluluğu **يوعبون** ederlerdi”; yani: gazaya hep birlikte çıkarlardı. Ve hadiste: “Fetih günü muhâcirler ve ensâr, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ile birlikte **أوعب** ettiler.” Ve başka bir hadiste: “Ensâr, Ali ile birlikte Sıffîn’e **أوعب** etti”; yani: onlardan hiç kimse ondan geri kalmadı. Ubeyd b. el-Ebras, kavmin hep birlikte çıkması hâlinde **إيعاب** hakkında dedi:

أنبئت أن بني جديلة أوعبوا
نفرا من سلمى لنا وتكتبوا

Ve kavim atıldı da **فأوعبوا**: yani onlardan hiç kimseyi bırakmadılar. Ve yollardan **الوعب**: onların geniş olanlarıdır; denilir ki: **طريق وعب**; yani: geniş; çoğulu **وعاب**. Ve **الوعاب**, kesre ile, sahih olana göre **وعب**’ın çoğuludur; ve onlar, yerin geniş yerleridir; onu **المعجم**’de bilinen yerler üzerine bir özel ad kıldı. Ve **بيت وعيب** ve **وعاء وعيب**: geniş; içine konulan her şeyi **يستوعب** eder. Mecazdan: at, **بركض وعيب** ile geldi; yani: en son gayretiyle. **الصحاح** ve **الأساس**’ın ibaresi: “onda olanın en sonuyla.” **اللسان**’da artırdı: ve **ركض وعيب**: eğer bütün gücünü tüketirse. Ve “Bu, şunun için **أوعب**’dır”: onu tam olarak yerine getirmeye daha elverişlidir; bu, Huzeyfe hadîsinden alınmıştır: “Cimadan sonra bir uyku, su için **أوعب**’dır”; yani: zekerde ondan kalan her şeyi çıkarmaya ve onu sonuna kadar gidermeye daha elverişlidir. Bunu İbnü’l-Esîr zikretti. Ve musannif üzerine istidrâk olunanlardandır: **استوعب المكان الوعاء الشيء**: onu aldı (sığdırdı). Ve el-Lihyânî’den: “Bir muzu soydu da onu **فأوعبها** etti”; yani: ondan hiçbir şey bırakmadı. Ve mecazdan: **استوعب الجراب الدقيق**. Ve hadiste: “Şüphesiz tek bir nimet, kıyamet günü kulun bütün amelini **لتستوعب** eder”; yani: onun tamamına gelir. Ve bu, mesel üzerinedir. Ve kadının ferci için, eğer geniş ise, denilir: **وعيب**. Ve “Malında **أوعب** etti”: borç verdi; bu, İbn Manzûr’un nassıdır. Ve İbnü’l-Kattâ‘’ın **تهذيب الأفعال**’inde: israf etti; ve denildi ki: harcamasında her yola gitti.
