# وعظ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B9%D8%B8/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: وعظ

وعظ
وَعَظَ - يَعِظُ، وُعِظَ - يُوْعَظُ - وَاعِظ - وَاعِظِيْن - مَوْعِظَة

وَعَظَ - يَعِظُ + كائن + كائناً + بشيء: يبلغه أمراً مع ذكر عواقب رفض تنفيذه تحذيراً وزجراً:  يبلغ الأحكام والأوامر والنواهي الشرعية للمكلفين، ليقوموا بالتكليف ويتجنبوا بذلك العقاب
وُعِظَ - يُوْعَظُ: مبني للمجهول من " وَعَظَ - يَعِظُ "
وَاعِظ: اسم فاعل صفة مشبهة من " وَعَظَ - يَعِظُ "
وَاعِظِيْن: جمع " واعِظ"
مَوْعِظَة: اسم مفعول للمرة المؤكدة من " وَعَظَ - يَعِظُ ": الأوامر والنواهي الشرعية التي يتم تبليغها للمكلفين، ليقوموا بالتكليف ويتجنبوا بذلك العقاب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الوعظ والنصح واللوم والنهر للتأثير على إرادة آخر" وهي:
وَعِدَ - يَوْعَدُ، جَلَبَ - يَجْلِبُ، نَهَرَ - يَنْهَرُ، لَامَ - يَلُوْمُ، وَعَظ َ - يَعِظُ، عَتِب - يَعْتَبُ (عَتَبَ - يَعْتِبُ)
الله يعظ
	﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو سرحوهن بمعروف ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا ومن يفعل ذلك فقد ظلم نفسه ولا تتخذوا آيات الله هزوا واذكروا نعمة الله عليكم وما أنزل عليكم من الكتاب والحكمة يعظكم به واتقوا الله واعلموا أن الله بكل شيء عليم(231)﴾ البقرة ﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فلا تعضلوهن أن ينكحن أزواجهن إذا تراضوا بينهم بالمعروف ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن بالله واليوم الآخر ذلكم أزكى لكم وأطهر والله يعلم وأنتم لا تعلمون(232)﴾ البقرة
	﴿الذين يأكلون الربا لا يقومون إلا كما يقوم الذي يتخبطه الشيطان من المس ذلك بأنهم قالوا إنما البيع مثل الربا وأحل الله البيع وحرم الربا فمن جاءه موعظة من ربه فانتهى فله ما سلف وأمره إلى الله ومن عاد فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(275)﴾ البقرة
	﴿إن الله يأمركم أن تؤدوا الأمانات إلى أهلها وإذا حكمتم بين الناس أن تحكموا بالعدل إن الله نعما يعظكم به إن الله كان سميعا بصيرا(58)﴾ النساء ﴿إن الله يأمر بالعدل والإحسان وإيتاء ذي القربى وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغي يعظكم لعلكم تذكرون(90)﴾ النحل
	﴿قال يانوح إنه ليس من أهلك إنه عمل غير صالح فلا تسألني ما ليس لك به علم إني أعظك أن تكون من الجاهلين(46)﴾ هود ﴿يعظكم الله أن تعودوا لمثله أبدا إن كنتم مؤمنين(17)﴾ النور
	﴿والذين يظاهرون من نسائهم ثم يعودون لما قالوا فتحرير رقبة من قبل أن يتماسا ذلكم توعظون به والله بما تعملون خبير(3)﴾ المجادلة ﴿فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف وأشهدوا ذوى عدل منكم وأقيموا الشهادة لله ذلكم يوعظ به من كان يؤمن بالله واليوم الآخر ومن يتق الله يجعل له مخرجا(2)﴾ الطلاق
الأنبياء تعظ
لقمان﴿وإذ قال لقمان لابنه وهو يعظه يابني لا تشرك بالله إن الشرك لظلم عظيم(13)﴾ لقمان ﴿قالوا سواء علينا أوعظت أم لم تكن من الواعظين(136)﴾ الشعراء
النبي محمد (ص)	﴿قل إنما أعظكم بواحدة أن تقوموا لله مثنى وفرادى ثم تتفكروا ما بصاحبكم من جنة إن هو إلا نذير لكم بين يدي عذاب شديد(46)﴾ سبأ ﴿أولئك الذين يعلم الله ما في قلوبهم فأعرض عنهم وعظهم وقل لهم في أنفسهم قولا بليغا (63)﴾ النساء
 	﴿ادع إلى سبيل ربك بالحكمة والموعظة الحسنة وجادلهم بالتي هي أحسن إن ربك هو أعلم بمن ضل عن سبيله وهو أعلم بالمهتدين(125)﴾ النحل
الأزواج تعظ
﴿الرجال قوامون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض وبما أنفقوا من أموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغيب بما حفظ الله واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن في المضاجع واضربوهن فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا إن الله كان عليا كبيرا(34)﴾ النساء
الآثار تعظ
﴿فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها وموعظة للمتقين (66)﴾ البقرة
الارتكاس للوعظ
﴿وإذ قالت أمة منهم لم تعظون قوما الله مهلكهم أو معذبهم عذابا شديدا قالوا معذرة إلى ربكم ولعلهم يتقون (164)﴾ الأعراف ﴿قالوا سواء علينا أوعظت أم لم تكن من الواعظين(136)﴾ الشعراء
	﴿ولو أنا كتبنا عليهم أن اقتلوا أنفسكم أو اخرجوا من دياركم ما فعلوه إلا قليل منهم ولو أنهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم وأشد تثبيتا (66)﴾ النساء
موعظة
القرآن موعظة
 ﴿هذا بيان للناس وهدى وموعظة للمتقين (138)﴾ آل عمران ﴿ولقد أنزلنا إليكم آيات مبينات ومثلا من الذين خلوا من قبلكم وموعظة للمتقين(34)﴾ النور
موعظة للمؤمنين	﴿ياأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم وشفاء لما في الصدور وهدى ورحمة للمؤمنين (57)﴾ يونس ﴿وكلا نقص عليك من أنباء الرسل ما نثبت به فؤادك وجاءك في هذه الحق وموعظة وذكرى للمؤمنين(120)﴾ هود
جاءتكم موعظة من ربكم	﴿ياأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم وشفاء لما في الصدور وهدى ورحمة للمؤمنين (57)﴾ يونس ﴿الذين يأكلون الربا لا يقومون إلا كما يقوم الذي يتخبطه الشيطان من المس ذلك بأنهم قالوا إنما البيع مثل الربا وأحل الله البيع وحرم الربا فمن جاءه موعظة من ربه فانتهى فله ما سلف وأمره إلى الله ومن عاد فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(275)﴾ البقرة
التوراة والإنجيل موعظة
موعظة للمتقين﴿وقفينا على آثارهم بعيسى ابن مريم مصدقا لما بين يديه من التوراة وآتيناه الإنجيل فيه هدى ونور ومصدقا لما بين يديه من التوراة وهدى وموعظة للمتقين (46)﴾ المائدة ﴿وكتبنا له في الألواح من كل شيء موعظة وتفصيلا لكل شيء فخذها بقوة وأمر قومك يأخذوا بأحسنها سأريكم دار الفاسقين(145)﴾ الأعراف
الآثار موعظة
 ﴿فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها وموعظة للمتقين (66)﴾ البقرة

 ﴿ادع إلى سبيل ربك بالحكمة والموعظة الحسنة وجادلهم بالتي هي أحسن إن ربك هو أعلم بمن ضل عن سبيله وهو أعلم بالمهتدين(125)﴾ النحل
واعظين
 ﴿قالوا سواء علينا أوعظت أم لم تكن من الواعظين(136)﴾ الشعراء
مختار الصحاح
● [وعظ] و ع ظ: الوَعْظُ النُّصح والتذكير بالعواقب وقد وَعَظَهُ من باب وعد و عِظَةً أيضا بالكسر فاتَّعَظَ أي قَبِل المَوْعِظَةَ يُقال لسَّعِيد من وُعِظَ بغيره والشَّقِي من اتَّعَظَ به غيره
الراغب
وعظ
- الوعظ: زجر مقترن بتخويف. قال الخليل (العين 2/228) : هو التذكير بالخير فيما يرق له القلب، والعظة والموعظة: الاسم. قال تعالى: }يعظكم لعلكم تذكرون﴿[النحل/90]،﴾قل إنما أعظكم بواحدة﴿[سبأ/46]،﴾ذلكم توعظون به﴿[المجادلة/3]،﴾قد جاءتكم موعظة من ربكم﴿[يونس/57]،﴾وجاءك في هذه الحق وموعظة وذكرى﴿[هود/120]،﴾وهدى وموعظة للمتقين﴿[آل عمران/138]،﴾وكتبنا له في الألواح من كل شيء موعظة وتفصيلا﴿[الأعراف/145]،﴾فأعرض عنهم وعظهم{ [النساء/63].
ملخص اللسان
1.    الوَعْظ والعِظةُ والعَظةُ والمَوْعِظةُ: النُّصْح والتذْكير  بالعَواقِب؛ قال ابن سيده: هو تذكيرك للإِنسان بما يُلَيِّن قلبَه من ثواب وعِقاب.
2.    وقد وَعَظه وَعْظاً وعِظة، واتَّعَظَ  هو: قَبِل الموعظة، حين يُذكر الخبر ونحوه
لسان العرب
● - وعظ: الوَعْظ والعِظةُ والعَظةُ والمَوْعِظةُ: النُّصْح والتذْكير  بالعَواقِب؛ قال ابن سيده: هو تذكيرك للإِنسان بما يُلَيِّن قلبَه من ثواب  وعِقاب. وفي الحديث: لأَجْعلنك عِظة أَي مَوْعظة وعِبرة لغيرك، والهاء فيه  عوض من الواو المحذوفة. وفي التنزيل: فمَن جاءه مَوْعِظة من ربه؛ لم يجئ  بعلامة التأْنيث لأَنه غير حقيقي أَو لأَن الموعِظة في معنى الوَعْظ حتى  كأَنه قال: فمن جاءه وعظ من ربه، وقد وَعَظه وَعْظاً وعِظة، واتَّعَظَ  هو: قَبِل الموعظة، حين يُذكر الخبر ونحوه. وفي الحديث: وعلى رأْس السّراط  واعظُ اللّه في قلب كل مسلم، يعني حُجَجه التي تَنْهاه عن الدُّخول فيما  منعه اللّه منه وحرَّمه عليه والبصائر التي جعلها فيه. وفي الحديث  أَيضاً: يأْتي على الناسِ زَمان يُسْتَحَلُّ فيه الرّبا بالبيع والقَتلُ  بالموعظة؛ قال: هو أَن يُقتل البَريءُ ليتَّعِظَ به المُرِيب كما قال الحجاج في  خطبته: وأَقْتلُ البريء بالسَّقِيم. ويقال: السَّعِيدُ من وُعِظ بغيره  والشقيُّ من اتَّعَظ به غيره. قال: ومن أَمثالهم المعروفة: لا تَعِظيني  وتَعَظْعَظِي أَي اتَّعِظي ولا تَعِظيني؛ قال الأَزهري: وقوله وتعظعظي وإِن  كان كمكرّر المضاعف فأَصله من الوعظ كما قالوا خَضْخَضَ الشيءَ في  الماء، وأَصله من خَضَّ.
مقاييس اللغة:
(وعظ) الواو والعين والظاء: كلمةٌ واحدة. فالوَعْظ: التخويف. والعِظَة الاسمُ منه؛ قال الخليل: هو التَّذكير بالخير وما يرقُّ له قلبُه(12).‏
القاموس المحيط:
وعَظَه، يَعِظُه وعْظاً وعِظَةً ومَوْعِظَةً ذَكَّرَه ما يُلَيِّنُ قَلْبَه مِن الثوابِ والعِقابِ، فاتَّعَظَ.
تاج العروس:
و ع ظ
وَعَظَه يَعِظُه وَعْظاً وعِظَةً كعِدَةٍ ومَوْعِظَةً : ذَكَّرَهُ ما يُلَيِّنُ قَلْبَهُ من الثَّوابِ والعِقابِ فاتَّعَظَ به . وفي الصَّحاح : الوَعْظُ : النُّصْحُ والتَّذْكِيرُ بالعَوَاقِبِ . والاتِّعَاظُ : قَبُولُ المَوْعِظَةِ . يُقَالُ : السَّعِيدُ مَنْ وُعِظَ بغَيْرِهِ والشَّقِيُّ مَنْ به اتَّعِظَ . قُلْتُ : والجُمْلَةُ الأُولَى مِنْهُ حَدِيثٌ وتَمامُه : والشَّقِيُّ مَنْ شَقِيَ في بَطْنِ أُمِّهِ . وفي حَدِيثٍ آخَرَ : لأَجْعَلَنَّكَ عِظَة أَيْ مَوْعِظَةً وعِبْرَةً لِغَيْرك والهاءُ في العِظَة عِوَضٌ عن الواوِ المَحْذُوفَةِ
وقالَ ابنُ فَارِسٍ : الوَعْظُ : هو التَّخْوِيفُ والإِنْذَارُ . وقَالَ الخلِيلُ : هو التَّذْكِيرُ في الخَيْرِ بما يُرَقِّقُ القَلْبَ وهَاءُ المَوْعِظَةِ لَيْسَتْ للتَّأْنِيثِ لأَنَّهُ غَيْرُ حَقِيقِيّ ومنه قَوْلُهُ تَعَالَى : " فمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ " وفي الحَدِيثِ : سَيَأْتِي عَلى النّاسِ زَمانٌ يُسْتَحَلُّ فِيهِ الرِّبَا بالبَيْعِ والقَتْلُ بالمَوْعِظَةِ هو أَنْ يُقْتَلَ البَرِيءُ لِيَتَّعِظَ به المُرِيبُ
وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : العِظَاتُ : جَمْع عِظَةٍ . والوَاعِظُ : النّاصِحُ وقَدْ اشْتَهَرَ بِهِ جَمَاعَةٌ مِنَ المُحَدِّثِينَ والجَمْعُ وُعَّاظٌ . والوَعَّاظُ كشَدّادٍ : الوَاعِظَةُ قالَ رُؤْبَةُ :
لَمَّا رَأَوْنا عَظْعَظَتْ عِظْعَاظَا ... نَبْلُهُم وصَدَّقُوا الوَعَّاظا يَقُولُ : كانَ َوعَظَهُمْ وَاعِظٌ وقالَ لَهُمْ : إِنْ ذَهَبْتُمْ هَلَكْتُمْ فَلَمَّا ذَهَبُوا أَصَابَهُمْ ما وَعَظَهُمْ به فصَدَّقُوا الوَعّاظَ حِينَئِذٍ . والعَظَةُ بفَتْحِ العَيْنِ لُغَةٌ في العِظَةِ بِكَسْرِهَا
وتَعَظْعَظَ الرَّجُلُ : اتَّعَظَ وأَصْلُه من الوَعْظِ كما قالُوا : تَخَضْخَضَ الماءُ وأَصْلُهُ من خَضَّ نَقَلَهُ الأَزْهَرِيُّ هكَذا وأَوْرَدَ المَثَلَ المَذْكُورَ في ع ظ ع ظ وقَدْ بَيَّنّا هُنَاك خَطَأً هذا القَوْلِ فَرَاجِعْهُ

### Türkçe

**وعظ**
**وَعَظَ - يَعِظُ**، **وُعِظَ - يُوْعَظُ** - **وَاعِظ** - **وَاعِظِيْن** - **مَوْعِظَة**

**وَعَظَ - يَعِظُ** + bir kimse + bir kimseyi + bir şey ile: onu, uygulanmasının reddinin sonuçlarını zikrederek, uyarma ve engelleme için bir emri kendisine ulaştırır: mükelleflere şer‘î hükümleri, emirleri ve yasakları ulaştırır; böylece onlar yükümlülüğü yerine getirsinler ve bununla cezadan sakınsınlar.
**وُعِظَ - يُوْعَظُ**: “**وَعَظَ - يَعِظُ**”dan meçhul bina.
**وَاعِظ**: “**وَعَظَ - يَعِظُ**”dan, müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil.
**وَاعِظِيْن**: “**واعِظ**”in çoğulu.
**مَوْعِظَة**: “**وَعَظَ - يَعِظُ**”dan, te’kîdli bir defaya mahsus ism-i mef‘ûl: mükelleflere ulaştırılan şer‘î emirler ve yasaklar; böylece onlar yükümlülüğü yerine getirsinler ve bununla cezadan sakınsınlar.
Ve lafız, “başkasının iradesine etki etmek için **الوعظ** ve **النصح** ve **اللوم** ve **النهر** lafızları” grubuna mensuptur; bunlar:
**وَعِدَ - يَوْعَدُ**، **جَلَبَ - يَجْلِبُ**، **نَهَرَ - يَنْهَرُ**، **لَامَ - يَلُوْمُ**، **وَعَظ َ - يَعِظُ**، **عَتِب - يَعْتَبُ** (**عَتَبَ - يَعْتِبُ**)

Allah öğüt verir
	﴿Ve kadınları boşadığınızda, sürelerinin sonuna vardıklarında, onları ya uygun bir şekilde tutun yahut uygun bir şekilde salıverin; onlara zarar vererek, haddi aşmanız için onları tutmayın. Kim bunu yaparsa, gerçekten kendi nefsine zulmetmiştir. Allah’ın âyetlerini alay edinmeyin; Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size kitaptan ve hikmetten indirdiğini hatırlayın; onunla size öğüt verir. Allah’tan sakının ve bilin ki Allah her şeyi bilendir (231)﴾ **البقرة** ﴿Ve kadınları boşadığınızda, sürelerinin sonuna vardıklarında, aralarında uygun şekilde rıza gösterdikleri zaman, eski kocalarıyla nikâhlanmalarına engel olmayın. Bu, sizden Allah’a ve âhiret gününe iman eden kimseye onunla öğüt verilir. Bu, sizin için daha temiz ve daha arıdır. Allah bilir, siz bilmezsiniz (232)﴾ **البقرة**
	﴿Faiz yiyenler, ancak şeytanın dokunuştan çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların “alışveriş ancak faiz gibidir” demeleri sebebiyledir. Oysa Allah alışverişi helâl, faizi haram kılmıştır. Kim Rabbinden bir öğüt gelir de vazgeçerse, geçmişte olan kendisinindir; işi Allah’a aittir. Kim dönerse, işte onlar ateş ehlidir; onlar orada ebedî kalıcıdırlar (275)﴾ **البقرة**
	﴿Şüphesiz Allah size, emanetleri ehline vermenizi emreder; insanlar arasında hükmettiğinizde adaletle hükmetmenizi (emreder). Şüphesiz Allah size onunla ne güzel öğüt verir. Şüphesiz Allah işitendir, görendir (58)﴾ **النساء** ﴿Şüphesiz Allah adaleti, ihsanı ve akrabaya vermeyi emreder; hayâsızlığı, kötülüğü ve azgınlığı yasaklar; size öğüt verir, umulur ki hatırlarsınız (90)﴾ **النحل**
	﴿Dedi: Ey Nûh! Şüphesiz o senin ehlinden değildir; şüphesiz o, salih olmayan bir iştir. O hâlde hakkında bilgin olmayan şeyi benden isteme. Şüphesiz ben sana öğüt veriyorum: cahillerden olman (diye) (46)﴾ **هود** ﴿Allah size öğüt veriyor: eğer müminlerseniz, onun benzerine ebediyen dönmeyesiniz (17)﴾ **النور**
	﴿Kadınlarından zıhâr yapanlar, sonra söylediklerine dönerlerse, birbirlerine dokunmadan önce bir köle azat etmek (gerekir). İşte bununla size öğüt verilir. Allah yaptıklarınızdan haberdardır (3)﴾ **المجادلة** ﴿Sürelerinin sonuna vardıklarında, onları ya uygun bir şekilde tutun yahut onları uygun bir şekilde ayırın; içinizden adalet sahibi iki kişiyi şahit tutun ve şahitliği Allah için dosdoğru yerine getirin. İşte bununla, Allah’a ve âhiret gününe iman eden kimseye öğüt verilir. Kim Allah’tan sakınırsa, ona bir çıkış yolu kılar (2)﴾ **الطلاق**

Peygamberler öğüt verir
Lokman ﴿Lokman oğluna dediğinde, o ona öğüt veriyordu: Ey oğulcuğum! Allah’a ortak koşma; şüphesiz şirk büyük bir zulümdür (13)﴾ **لقمان** ﴿Dediler: Bize eşittir; öğüt verdin mi yahut öğüt verenlerden olmadın mı (136)﴾ **الشعراء**
Peygamber Muhammed (ص)	﴿De ki: Ben size ancak bir tek şeyle öğüt veriyorum: Allah için ikişer ikişer ve teker teker kalkmanız, sonra düşünmeniz; arkadaşınızda delilik yoktur. O, ancak şiddetli bir azabın önünde sizin için bir uyarıcıdır (46)﴾ **سبأ** ﴿İşte onlar, Allah kalplerinde olanı bilir; o hâlde onlardan yüz çevir, onlara öğüt ver ve onlara kendi nefisleri hakkında beliğ bir söz söyle (63)﴾ **النساء**
 	﴿Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle çağır; onlarla en güzel olanla mücadele et. Şüphesiz Rabbin, yolundan sapanı en iyi bilendir; ve O, hidayete erenleri en iyi bilendir (125)﴾ **النحل**

Eşler öğüt verir
﴿Erkekler, Allah’ın bazısını bazısına üstün kılması ve mallarından harcamaları sebebiyle kadınlar üzerinde kavvâmdırlar. Salih kadınlar itaatkârdırlar; Allah’ın korumasıyla gaybı koruyanlardır. Nüşûzlarından korktuğunuz kadınlara öğüt verin, yataklarda onları terk edin ve onları dövün; eğer size itaat ederlerse, artık onların aleyhine bir yol aramayın. Şüphesiz Allah yücedir, büyüktür (34)﴾ **النساء**

Eserler öğüt verir
﴿Böylece onu, önündekilere ve arkasındakilere bir ibret ve takvâ sahipleri için bir öğüt kıldık (66)﴾ **البقرة**

Öğütten yüz çevirme
﴿Onlardan bir ümmet dediğinde: Allah’ın helâk edeceği yahut şiddetli bir azapla azap edeceği bir kavme niçin öğüt veriyorsunuz? Dediler: Rabbinize bir mazeret (olsun) diye; umulur ki sakınırlar (164)﴾ **الأعراف** ﴿Dediler: Bize eşittir; öğüt verdin mi yahut öğüt verenlerden olmadın mı (136)﴾ **الشعراء**
	﴿Eğer biz onlara: “Kendinizi öldürün” yahut “yurtlarınızdan çıkın” diye yazmış olsaydık, onlardan pek azı hariç bunu yapmazlardı. Eğer onlar, kendilerine öğüt verilen şeyi yapsalardı, elbette onlar için daha hayırlı ve daha sağlamlaştırıcı olurdu (66)﴾ **النساء**

Öğüt
Kur’an öğüttür
 ﴿Bu, insanlar için bir beyan, takvâ sahipleri için bir hidayet ve bir öğüttür (138)﴾ **آل عمران** ﴿Andolsun size, apaçık âyetler ve sizden önce geçenlerden bir misal ve takvâ sahipleri için bir öğüt indirdik (34)﴾ **النور**

Müminler için öğüt	﴿Ey insanlar! Rabbinizden size bir öğüt, göğüslerde olana bir şifa, müminler için bir hidayet ve bir rahmet gelmiştir (57)﴾ **يونس** ﴿Resullerin haberlerinden sana, onunla kalbini sağlamlaştırdığımız her şeyi sana anlatıyoruz; ve bu hakta sana geldi; ve müminler için bir öğüt ve bir hatırlatma (120)﴾ **هود**

Rabbinizden size bir öğüt geldi	﴿Ey insanlar! Rabbinizden size bir öğüt, göğüslerde olana bir şifa, müminler için bir hidayet ve bir rahmet gelmiştir (57)﴾ **يونس** ﴿Faiz yiyenler, ancak şeytanın dokunuştan çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların “alışveriş ancak faiz gibidir” demeleri sebebiyledir. Oysa Allah alışverişi helâl, faizi haram kılmıştır. Kim Rabbinden bir öğüt gelir de vazgeçerse, geçmişte olan kendisinindir; işi Allah’a aittir. Kim dönerse, işte onlar ateş ehlidir; onlar orada ebedî kalıcıdırlar (275)﴾ **البقرة**

Tevrat ve İncil öğüttür
Takvâ sahipleri için öğüt ﴿Onların izleri üzerine, önündeki Tevrat’ı tasdik edici olarak Meryem oğlu Îsâ’yı gönderdik; ona İncil’i verdik; onda hidayet ve nur vardır; önündeki Tevrat’ı tasdik edici, takvâ sahipleri için bir hidayet ve bir öğüt (46)﴾ **المائدة** ﴿Ona levhalarda her şeyden bir öğüt ve her şey için bir tafsil yazdık: “Onu kuvvetle al; kavmine de onun en güzelini almalarını emret. Size fasıkların yurdunu göstereceğim” (145)﴾ **الأعراف**

Eserler öğüttür
 ﴿Böylece onu, önündekilere ve arkasındakilere bir ibret ve takvâ sahipleri için bir öğüt kıldık (66)﴾ **البقرة**

 ﴿Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle çağır; onlarla en güzel olanla mücadele et. Şüphesiz Rabbin, yolundan sapanı en iyi bilendir; ve O, hidayete erenleri en iyi bilendir (125)﴾ **النحل**

Öğüt verenler
 ﴿Dediler: Bize eşittir; öğüt verdin mi yahut öğüt verenlerden olmadın mı (136)﴾ **الشعراء**

**مختار الصحاح**
● [**وعظ**] **و ع ظ**: **الوَعْظُ** nasihat ve akıbetlerle hatırlatmadır; ve onu, **وَعَظَهُ** “**وعد**” bâbından (çekimiyle) ve ayrıca kesre ile **عِظَةً** olarak da öğütledi; böylece **اتَّعَظَ** yani **المَوْعِظَةَ**yi kabul etti. “Başkasıyla öğüt verilen kimse mutlu, kendisiyle başkası öğüt alan kimse bedbahttır” denir.

**الراغب**
**وعظ**
- **الوعظ**: korkutmayla birlikte olan bir engelleme. Halîl dedi (العين 2/228): o, kalbin onunla yumuşadığı hayırla hatırlatmadır; **العظة** ve **الموعظة**: isimdir. Yüce Allah dedi: }**يعظكم لعلكم تذكرون**﴿[النحل/90]،﴾**قل إنما أعظكم بواحدة**﴿[سبأ/46]،﴾**ذلكم توعظون به**﴿[المجادلة/3]،﴾**قد جاءتكم موعظة من ربكم**﴿[يونس/57]،﴾**وجاءك في هذه الحق وموعظة وذكرى**﴿[هود/120]،﴾**وهدى وموعظة للمتقين**﴿[آل عمران/138]،﴾**وكتبنا له في الألواح من كل شيء موعظة وتفصيلا**﴿[الأعراف/145]،﴾**فأعرض عنهم وعظهم**{ [النساء/63].

**ملخص اللسان**
1. **الوَعْظ** ve **العِظةُ** ve **العَظةُ** ve **المَوْعِظةُ**: nasihat ve akıbetlerle hatırlatma; İbn Sîde dedi: o, insana, sevap ve azaptan kalbini yumuşatan şeyi hatırlatmandır.
2. Ve onu **وَعَظه** **وَعْظاً** ve **عِظة** olarak öğütledi; ve o **اتَّعَظَ**: öğüdü kabul etti; haber ve benzeri zikredildiği zaman.

**لسان العرب**
● - **وعظ**: **الوَعْظ** ve **العِظةُ** ve **العَظةُ** ve **المَوْعِظةُ**: nasihat ve akıbetlerle hatırlatma; İbn Sîde dedi: o, insana, sevap ve azaptan kalbini yumuşatan şeyi hatırlatmandır. Hadiste: “Seni bir **عِظة** kılacağım” yani başkası için bir **مَوْعظة** ve bir ibret; ondaki **الهاء**, hazfedilmiş **الواو**dan bedeldir. Tenzilde: “Artık kim Rabbinden bir **مَوْعِظة** gelirse”; müenneslik alâmeti getirmedi; çünkü hakikî değildir yahut çünkü **الموعِظة**, **الوَعْظ** manasındadır; sanki şöyle dedi: “Kim Rabbinden bir öğüt gelirse”; ve onu **وَعَظه** **وَعْظاً** ve **عِظة** olarak öğütledi; ve o **اتَّعَظَ**: öğüdü kabul etti; haber ve benzeri zikredildiği zaman. Hadiste: “Sıratın başında, her Müslümanın kalbinde Allah’ın bir **واعظُ**i vardır”; yani Allah’ın, onu Allah’ın kendisini ondan men ettiği ve ona haram kıldığı şeye girmekten alıkoyan hüccetleri ve onun içine koyduğu basiretler. Yine hadiste: “İnsanların üzerine bir zaman gelir; onda faiz, alışverişle helâl sayılır; öldürme de öğütle (helâl sayılır)”; dedi: o, şüpheli kimse onunla ibret alsın diye masumun öldürülmesidir; Haccâc’ın hutbesinde dediği gibi: “Masumu, hastalıklı (kimse) ile öldürürüm.” Ve denir: “Başkasıyla öğüt verilen kimse mutlu; kendisiyle başkası öğüt alan kimse bedbahttır.” Dedi: onların bilinen darbımesellerinden: “Bana öğüt verme ve **تَعَظْعَظِي**” yani ibret al ve bana öğüt verme; Ezherî dedi: “**وتعظعظي**” sözü, her ne kadar mükerrer muzâaf gibi ise de, aslı öğütten (**الوعظ**)dır; onların “şeyi suda **خَضْخَضَ** etti” demeleri gibi; aslı **خَضَّ**dandır.

**مقاييس اللغة:**
(**وعظ**) **الواو** ve **العين** ve **الظاء**: tek bir kelimedir. **فالوَعْظ**: korkutmadır. **والعِظَة**: ondan olan isimdir; Halîl dedi: o, hayırla ve kalbin onunla inceldiği şeyle hatırlatmadır(12).‏

**القاموس المحيط:**
**وعَظَه**، **يَعِظُه** **وعْظاً** ve **عِظَةً** ve **مَوْعِظَةً**: ona, sevap ve azaptan kalbini yumuşatan şeyi hatırlattı; böylece **اتَّعَظَ**.

**تاج العروس:**
**و ع ظ**
**وَعَظَه** **يَعِظُه** **وَعْظاً** ve **عِظَةً** “**كعِدَةٍ**” ve **مَوْعِظَةً**: ona, sevap ve azaptan kalbini yumuşatan şeyi hatırlattı; böylece onunla **اتَّعَظَ**. **الصَّحاح**’ta: **الوَعْظُ**: nasihat ve akıbetlerle hatırlatmadır. **والاتِّعَاظُ**: **المَوْعِظَةِ**yi kabul etmektir. Denir: “Başkasıyla öğüt verilen kimse mutlu; kendisiyle öğüt alınan kimse bedbahttır.” Dedim: bunun ilk cümlesi bir hadistir; tamamı: “ve bedbaht, annesinin karnında bedbaht olandır.” Başka bir hadiste: “Seni mutlaka bir **عِظَة** kılacağım” yani başkası için bir **مَوْعِظَةً** ve bir ibret; **العِظَة**deki **الهاء**, hazfedilmiş **الواو**dan bedeldir.
Ve İbn Fâris dedi: **الوَعْظُ**: korkutma ve uyarıdır. Halîl dedi: o, kalbi incelten şeyle hayırda hatırlatmadır; **المَوْعِظَة**nin **هاء**sı, te’nîs için değildir; çünkü o hakikî değildir; bundan Yüce Allah’ın sözü: “**فمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ**”. Hadiste: “İnsanların üzerine bir zaman gelecektir; onda faiz, alışverişle helâl sayılır; öldürme de öğütle (helâl sayılır)”; o, şüpheli kimse onunla ibret alsın diye masumun öldürülmesidir.
Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **العِظَاتُ**: **عِظَةٍ**nin çoğulu. **الوَاعِظُ**: nasihat edendir; bununla, muhaddislerden bir cemaat meşhur olmuştur; çoğulu **وُعَّاظٌ**dur. **الوَعَّاظُ** “**كشَدّادٍ**”: **الوَاعِظَةُ**. Rü’be dedi:
لَمَّا رَأَوْنا عَظْعَظَتْ عِظْعَاظَا ... نَبْلُهُم وصَدَّقُوا الوَعَّاظا
Diyor ki: onlara bir öğütçü öğüt verdi ve onlara dedi: “Eğer giderseniz helâk olursunuz”; onlar gidince, onlara öğüt verdiği şey onlara isabet etti; böylece o vakit öğütçüyü tasdik ettiler. **العَظَةُ** (aynın fethasıyla), kesresiyle olan **العِظَةِ**de bir lugattır.
Ve **تَعَظْعَظَ** adam: ibret aldı; aslı **الوَعْظ**dandır; onların “su **تَخَضْخَضَ** oldu” demeleri gibi; aslı **خَضَّ**dandır; Ezherî onu böyle nakletti ve zikredilen meseli **ع ظ ع ظ** içinde getirdi; biz orada bu sözün hatasını açıklamıştık; ona müracaat et.
