# وعظ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B9%D8%B8/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: وعظ

باب العين والظاء
عظا ، وعظ .
عظا : قال الليث : العظاية : على خِلْقة سامّ أبرص أو أعِيظم منه شيأ . قال والعظاءة لغة فيها ؛ والجمع العَظَاء ، وثلاث عظايات .
الحراني عن ابن السكيت : يقال : عظاءة وعظاية ، لغتان ؛ كما يقال : امرأة سقّاءة وسقّاية .
الأصمعيّ عن أبي عمرو بن العلاء : تقول العرب : أَرَدْتَ ما يُلهيني ، فقلتَ ما يَعْظيني ، قال : يقال هذا للرجل يريد أن ينصح صاحبه فيخطىء ، ويقولُ ما يسوءه . قال ومثله : أراد ما يحظيها فقال ما يَعْظيها .
وقال اللحْياني : يقال : قلت : ما أورمه وعَظَاه ، أي قلت ما أسخطه .
وقال ابن شميل العَظَى أن تأكل الإبل العُنْظُوان ، وهو شجر فلا تستطيع أن تجترَّه ولا أن تَبْغره فتحبَط بطونُها ، فيقال : عِظى الجمل يعظي عظًى شديداً فهو عظٍ عَظْيان . قال وعظى فلان فلاناً إذا ساءه بأمر يأتيه إليه يَعْظيه عَظْياً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : عظا فلاناً يعظوه إذا قطَّعه بالغِيبة .
وقال ابن دريد : عظاه يعظوه عَظْواً إذا اغتاله فسقاه سمّاً .
وعظ : قال الليث : العِظة : الموعظة ، وكذلك الوعظ . والرجل يتَّعظ إذا قَبِل الموعظة حين يذَكَّرُ الخَير ونحوه ، مما يرقّ لذلك قلبه . يقال وعظته عظة . ومن أمثالهم المعروفة : لاتعظيني وتَعَظْعَظِي أي اتْعظي ولا تَعظي .
قلت وقوله تعظعظي وإن كان كمكرّر المضاعف فإن أصله من الوعظ ، كما قالوا : خضخض الشَّيْءَ في الماء وأصله من خاض .

### Türkçe

باب العين والظاء
**عظا** ، **وعظ** .

**عظا** : el-Leys dedi: **العظاية**: zehirli bir kertenkele yaratılışı üzere, yahut ondan daha iri bir şey. Dedi ki: **العظاءة** da onda bir dildir; çoğulu **العَظَاء**; ve “üç **عظايات**”.

el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **عظاءة** ve **عظاية** denir; iki dildir; nitekim **امرأة سقّاءة** ve **سقّاية** denildiği gibi.

el-Asmaʿî, Ebû ʿAmr b. el-ʿAlâ’dan: Araplar şöyle der: “Seni oyalayacak şeyi istedin de, ‘**ما يَعْظيني**’ dedin.” Dedi ki: Bu, arkadaşına öğüt vermek isteyip de hata eden ve onu kötüleyecek şeyi söyleyen adam için söylenir. Dedi: Bunun benzeri: “Onu memnun edecek şeyi istedi de, ‘**ما يَعْظيها**’ dedi.”

el-Laḥyânî dedi: “Dedim: **ما أورمه وعَظَاه**”, yani “onu ne öfkelendirdi” dedim.

İbn Şümeyl dedi: **العَظَى**: develerin **العُنْظُوان** yemesidir; o bir ağaçtır; onu ne geviş getirebilirler ne de kusabilirler; böylece karınları şişer; bunun üzerine “**عِظى** deve, şiddetli **عظًى** ile **يعظي**; o, **عظٍ عَظْيان**dır” denir. Dedi: Falan, falanı, kendisine getirdiği bir iş ile onu kötülediğinde, falana **وعظى** eder; onu **يَعْظيه عَظْياً** (kötüler).

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: Falanı **عظا** eder, **يعظوه**; onu gıybetle parçaladığı zaman.

İbn Düreyd dedi: Onu **عظاه** eder, **يعظوه عَظْواً**; onu gizlice öldürüp ona zehir içirdiği zaman.

**وعظ** : el-Leys dedi: **العِظة**: öğüt; aynı şekilde **الوعظ**. Adam, hayır ve benzeri kendisine hatırlatıldığı vakit öğüdü kabul ederse **يتَّعظ** eder; kalbi bunun için yumuşar. “Ona bir **عظة** ile **وعظته** ettim” denir. Onların bilinen darbımesellerindendir: “**لاتعظيني وتَعَظْعَظِي**” yani “öğüt al ve öğüt verme.”

Dedim: Onun “**تعظعظي**” sözü, her ne kadar kat kat tekrar edilmiş (mudaʿʿafın tekrarı) gibi ise de, aslı **الوعظ**tandır; nitekim “**خضخض** şeyi suda” dediler; onun aslı **خاض**tandır.
