# وعم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B9%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وعم

| ( *!الوَعْمُ ) أَهْمَلَهُ الجَوْهَرِيُّ ، وَقَالَ ابْنُ سِيدَه : ( خَطُّ فِي الجَبَلِ ، يُخَالِفُ سَائِرَ لَوْنِه ، ج : *!وَعَامٌ ) ، بِالكَسْرِ . | ( *!وَوَعَمَ الدَّارَ ، كَوَعَدَ ، وَوَرِثَ ) *!يَعمُهَا *!وَعْماً : ( قَالَ لَهَا : انْعِمِى ) . وَفِي التَّهْذِيب عَنْ يُونُسَ بنِ حَبِيبٍ : *!وِعَمْتُ الدَّارَ *!أَعِمُ *!وَعْماً : قُلْتُ لَهَا : *!انْعِمِى ، وَأَنْشَدَ . | *!عِمَا طَلَلَيْ جُمْلٍ عَلَى النَّأْيِ وَاسْلَمَا | ( ومْنُه ) قَوْلُهُم فِي التَّحِيَّةِ : ( *!عِمْ صَبَاحاً ، و ) عِمْ ( مَسَاءً ، و ) عِمْ ( ظَلاَماً ) . | قَالَ يُونُسُ : وَسُئِلَ أَبُو عَمْرِو بنُ العَلاَءِ عَنْ قَوْل عَنْتَرَةَ . | *!وَعِمِي صَبَاحاً دَارَ عَبْلَهَ وَاسْلَمِي | فَقَالَ : هُوَ كَمَا *!يَعْمِي المَطَرُ ، *!وَيَعمِي البَحْرُ بِزَبَدِهِ ، فَأَرَادَ كَثْرَةَ الدُّعَاء لَهَا بِالاسْتِسْقَاءِ ، قَالَ الأَزْهَرِيُّ : كَأَنَّهُ لّمَّا كَثُرَ هذا الحَرْفُ فِي كَلاَمِهمْ حَذَفُوا بَعْضَ حُرُوفِهِ لِمَعْرفَةِ المُخَاطَبِ بهِ ، وَهذا كَقَوْلِهمِ : لاَ هُمَّ ، وَتَمَامُ الكَلاَمِ : اللَّهُمَّ ، وَكَقَوْلِكَ : لَهِنَّكَ ، وَالأَصْلُ : للهِ إِنَّكَ . | وَقَالَ شَيْخُنَا : جَعَلَ ابْنُ مَالِكِ فِي التَّسْهِيلِ وَشَرِحِهِ : عِمْ صَبَاحاً مِنَ الأَفْعَال الَّتِي لاَ تَتَصَّرَفُ ، وَوَافَقَهُ عَلَى ذلِكَ جَمَاعَاتٌ ، وَقَالَ شَارِحُهُ البَدْرُ الدَّمَامِينِيُّ : وَيُقَالُ : *!عِمِي ، *!وَعِمَا ، *!وَعِمُوا ، *!وَعِمْنَ ، قَالَ الأَعْلَمُ : *!وَعَمَ *!يَعِمُ ، وَنَعِمَ يَنْعِمُ ، بِمَعْنَى ، فَثَبَتَ بِذِلكَ تَصَرُّفُه .

| قال شيخنا ، ثم إن ابن مالك في بَحْثِ القَلْبِ ، جعل أصل عِمْ : انْعِمْ ، فحُذِفَتْ فاؤُه ، ثم همزة الوصْلِ ، قال الدَّمامينيُّ : وثبت أنه يقال : *!وَعَمَ *!يَعِمُ ، بمعنى نَعِمَ ، فلا شُذوذَ من جِهَةِ الحَذْفِ . قال شيخُنا : وفي حاشية السَّيِّد والسَّعد كلاهما على الكشَّاف ، ما يُوافق كلام ابن مالك . قلت : وهو كلامُ أكْثَرِ أئمَّةِ اللُّغة ، ولذا ذكره الجوهري في تركيب :   ن ع م   ، وأما تركيب   و ع م   فإنه ساقِطٌ عندَهُ . | [ ] ومما يستدرك عليه : | *!وَعَمَ بالخَبَرِ *!وَعْمًا : أخْبَرَ بِهِ ولم يَحُقَّهُ ، والغَيْنُ المعجمة أعْلى ، كذا في المُحكم .

### Türkçe

| ( **الوَعْمُ** ) Cevherî onu ihmâl etti; İbn Sîde dedi ki: “Dağda bir çizgi; onun (dağın) diğer renginin geri kalanına aykırı (olan); çoğulu: **وَعَامٌ**”, kesre ile. | ( **وَوَعَمَ الدَّارَ** , **كَوَعَدَ** , **وَوَرِثَ** ) onu **يَعمُهَا** **وَعْماً**: “Ona dedi ki: **انْعِمِى**.” Tehzîb’de Yûnus b. Habîb’den: **وِعَمْتُ الدَّارَ** **أَعِمُ** **وَعْماً**: Ona dedim ki: **انْعِمِى**; ve inşâd etti: | **عِمَا طَلَلَيْ جُمْلٍ عَلَى النَّأْيِ وَاسْلَمَا** | (Ve bundan) onların selâmlaşmada sözleri: “(**عِمْ صَبَاحاً** , ve) **عِمْ** (akşamı, ve) **عِمْ** (karanlığı).” | Yûnus dedi ki: Ebû Amr b. el-Alâ, Antere’nin sözü hakkında soruldu: | **وَعِمِي صَبَاحاً دَارَ عَبْلَهَ وَاسْلَمِي** | Bunun üzerine dedi ki: O, “Yağmurun **يَعْمِي** etmesi gibi, denizin köpüğüyle **وَيَعمِي** etmesi gibi”dir; böylece onun için yağmur isteme ile duânın çokluğunu murad etti. Ezherî dedi ki: Sanki bu harf onların كلامında çoğalınca, muhatabın onu bilmesi sebebiyle onun harflerinin bir kısmını hazf ettiler; bu, onların “لاَ هُمَّ” sözleri gibidir; sözün tamamı: “اللَّهُمَّ”; ve senin “لَهِنَّكَ” demen gibi; aslî (şekil): “للهِ إِنَّكَ”. | Şeyhimiz dedi ki: İbn Mâlik, et-Teshîl’de ve onun şerhinde: “**عِمْ صَبَاحاً**”yı tasarruf etmeyen fiillerden kıldı; buna cemaatler muvafakat etti. Şârihi Bedr ed-Demâmînî dedi ki: “**عِمِي**”, “**وَعِمَا**”, “**وَعِمُوا**”, “**وَعِمْنَ**” denir. el-A‘lem dedi ki: “**وَعَمَ** **يَعِمُ** ve **نَعِمَ** **يَنْعِمُ**, (aynı) mânâdadır”; böylece onun tasarrufu bununla sabit oldu.

| Şeyhimiz dedi; sonra İbn Mâlik, kalb bahsinde, **عِمْ**’in aslını “انْعِمْ” kıldı; böylece onun fâsı hazf edildi, sonra vasl hemzesi (hazf edildi). ed-Demâmînî dedi ki: “**وَعَمَ** **يَعِمُ**” denildiği, **نَعِمَ** mânâsında olduğu sabit oldu; öyleyse hazf cihetinden şüzûz yoktur. Şeyhimiz dedi ki: Keşşâf üzerine hem es-Seyyid’in hem es-Sa‘d’ın hâşiyesinde, İbn Mâlik’in كلامını muvafık olan şey vardır. Ben dedim ki: Bu, lugat imamlarının çoğunun كلامıdır; bu yüzden Cevherî onu “ن ع م” terkibinde zikretti; “و ع م” terkibine gelince, o onun yanında ساقطtır. | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerdendir: | **وَعَمَ بالخَبَرِ** **وَعْمًا**: Onu haber verdi ve onu tahkik etmedi; **الغَيْنُ المعجمة** daha yukarıdır; Muhkem’de böyle (geçer).
