# وغي — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%BA%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%BA%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%BA%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وغي

الوَغَى: الصَّوْتُ، وقيل: الوَغَى الأَصوات في الحرب مثل الوَعَى ، ثم كثر ذلك حتى سَمَّوُا الحَرب وَغًى. والوَغَى: غَمْغَمةُ الأَبطال في حَوْمةِ الحَرْب. والوَغى: الحَرْبُ نَفْسُها. والواغِيةُ: كالوَغَى، اسم مَحْض. والوغَى: أَصْواتُ النَّحْلِ والبَعُوض ونحو ذلك إذا اجتمعت؛ قال المتنخل الهذلي:
كأَنّ وغَى الخَمُوش، بجانبيه،
وغَى رَكْبٍ أُمَيْمَ ذَوِي هِياطِ
وهذا البيت أَورده الجوهري
(* قوله «أورده الجوهري» وكذا الازهري أيضاً
في خ م ش، واعترض الصاغاني على الجوهري كما اعترضه ابن بري.) : كأَن وغى الخَموش ، بجانبيه،
مَآتِمُ يَلْتَدِمْنَ على قَتِيلِ
قال ابن بري: البيت على غير هذا الإنشاد؛ وأَنشده كما أَوردناه: وغى ركب أُمَيمَ ذَوي هياط
قال وقبله:
وماء قد وَرَدْتُ أُمَيْمَ طامٍ،
على أَرْجائِه، زَجَلُ الغَطاط
ومنه قيل للحرب وَغًى لما فيها من الصوت والجلبة. ابن الأَعرابي: الوَغَى الخَموش الكَثير الطَّنينِ يعني البَقَّ، والأَواغِي: مَفاجِر (* قوله
«والاواغي مفاجر إلخ» عبارة المحكم: الأواغي مفاجر الماء في الدبار. وعبارة التهذيب: الاواغي مفاجر الدبار في المزارع، وهي عبارة الجوهري.) الماء في الدِّبار والمَزارع، واحدتها آغية، يخفف ويثقل هنا، وذكرها صاحب العين ولا أدري من أَين جعل لامها واواً والياء أَولى بها لأَنه لا اشتقاق لها ولفظها الياء، وهو من كلام أَهل السواد لأَن الهمزة والغين لا يجتمعان في بناء كلمة واحدة. ابن سيده في ترجمة وعي: الوعى الصوت والجلبة، قال يعقوب: عينه بدل من غين وغى أَو غين وغى بدل منه، والله أَعلم.

### Türkçe

**الوَغَى**: ses; ve denildi ki: **الوَغَى**, savaşta **الوَعَى** gibi seslerdir; sonra bu çoğaldı da savaşa **وَغًى** adını verdiler. **الوَغَى**: savaşın ortasında yiğitlerin mırıldanmasıdır. **الوَغى**: savaşın kendisidir. **الواغِيةُ**: **الوَغَى** gibi; sırf bir isimdir. **الوغَى**: arıların ve sivrisineklerin ve bunun benzerlerinin, toplandıkları zaman sesleridir; el-Mutenahhil el-Huzelî dedi ki:

Sanki **الخَمُوش**’un **وغَى**’sı, iki yanında,
**أُمَيْمَ** binitlerinin, **هِياط** sahiplerinin **وغَى**’sı

Ve bu beyti el-Cevherî rivayet etti
(* “el-Cevherî rivayet etti” sözü, el-Ezherî de **خ م ش**’te böyledir; es-Sâğânî el-Cevherî’ye itiraz etti, İbn Berrî’nin ona itiraz ettiği gibi.) :

Sanki **الخَموش**’un **وغى**’sı, iki yanında,
Bir ölü üzerine birbirine yapışan matemler

İbn Berrî dedi ki: Beyit bu okuyuş üzere değildir; onu, bizim rivayet ettiğimiz gibi okudu:

**وغى** **ركب** **أُمَيمَ** **ذَوي** **هِياط**

Dedi ki ve ondan önce:

Ve bir su ki, **أُمَيْمَ**’e vardım, taşkın;
Kenarlarında, **زَجَلُ الغَطاط**

Bundan dolayı, onda ses ve gürültü bulunduğu için savaşa **وَغًى** denildi. İbnü’l-A‘râbî: **الوَغَى** çok vızıltılı **الخَموش**’tur; yani tahtakurusu; **الأَواغِي**:
(* “**والاواغي مفاجر** ilh.” sözü, **المحكم**’in ibaresi: **الأواغي** **الدبار**’da suyun fışkırdığı yerlerdir. **التهذيب**’in ibaresi: **الاواغي** ekinliklerde **الدبار**’ın fışkırdığı yerlerdir; bu, el-Cevherî’nin ibaresidir.) suyun, **الدِّبار** ve ekinliklerdeki fışkırma yerleridir; tekili **آغية**’dir; burada hafifletilir ve ağırlaştırılır; **العين** sahibi onu zikretti; lâmını nereden **واو** yaptı bilmiyorum; **الياء** ona daha lâyıktır; çünkü onun için iştikak yoktur ve lafzı **الياء**’dır; ve bu, **السواد** ehlinin sözündendir; çünkü hemze ile ğayn, tek bir kelimenin binasında bir araya gelmez. İbn Sîde, **وعي** maddesinde: **الوعى** ses ve gürültüdür; Yakub dedi ki: onun **عين**’i, **وغى**’nın **غين**’inden bedeldir; yahut **وغى**’nın **غين**’i ondan bedeldir; Allah daha iyi bilir.
