# وفد (و-ف-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%81%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Heyet

- Harfler: و - ف - د
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَفْدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Heyet | 1 | 1 | [19:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/ayet/19:85.md) |

## Mücavir kökler — 4 mücavir (5 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
2. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
3. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
4. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Yemm” durgun akan su demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وفد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli / vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ورد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AF.md), [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md), [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [طرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yüksek bir yere çıkma, öne geçip belirme ve şerefle bir makama yönelme |
| Çekirdek Özet 2 | Yüce makama saygı, ikram ve kabule mazhar bir heyet halinde varış |
| Çekirdek Özet 3 | Meşru temsil, ilahi huzura kabul edilme ve lütuf beklentisiyle intisap |
| Kritik Hata Riski | Kökün sıradan bir varış veya alelade toplanma sanılarak taşıdığı onurlandırma, heyet olma ve ikram görme nüansının yitirilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وف | Bir sınıra, doluluğa veya hedefe tam olarak ulaşma, yüzeye çıkıp taşma veya belirme hareketidir; bu hareket [وفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B1.md) kökünde bolluk ve tamlık, [وفض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B6.md) kökünde hızla bir hedefe koşma, [وفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%82.md) kökünde iki şeyin tam denk gelmesi ve [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) kökünde bir sınırın bütünüyle tamamlanması şeklinde belirir. | د | Kapı, giriş ve yönelim imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle bu tamlık ve belirme hareketi, yüksek bir mertebeye yönelme, makam huzuruna elçi ve heyet vasfıyla resmi ve onurlu bir giriş yapma anlamına özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Bireyleri tek bir gaye etrafında birbirine bağlayan, temsil heyetini birleştiren bağlayıcı yönelimi simgeler. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Makam sahibine talep ve beyanda bulunma, söz söyleme ve eşikten içeri açılma hareketini temsil eder. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir eşikten geçerek makam sahibinin huzuruna kabul edilmeyi ve içeriye doğru yönelmeyi simgeler. |
| وفد | Bağlanıp bir araya gelerek bir eşikten içeri söz ve taleple girmek | Bireylerin ortak bir amaç ve hürmet bağıyla birleşerek yüce bir makamın huzuruna kabul edilmek üzere kapıdan içeri şerefle girmesi hareketini ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yüksek kum tepesinin zirvesi, deve veya kuş sürüsünün en önünde gidip öne fırlayanı ve çiğneme esnasında şakaklarda dışarı fırlayan belirgin kemiklerdir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ bir beytinde yaşlılık sebebiyle çöken şakak kemiklerini tasvir ederken bu kökü kullanmıştır: رأتْ رجلاً غائرَ الوافدَيْـ / ـنِ مُخْتلفَ اللَّوْنِ أعْشَى ضَرِيرا |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mukbil bir beytinde hükümdarların katına varan binekleri ve ihsan talebini bu kökten türeyen kelimeyle dile getirmiştir: إِلاَّ الإِفادةَ فاسْتَوْلَتْ رَكائِبُنا، / عِنْدَ الجَبابِيرِ بِالبَأْساءِ والنِّعَم |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça وفد kökü, erken Sami dillerinde genel olarak bir eşiğe varma, öne geçme veya yüksek bir mevkiden belirme tasavvurlarıyla irtibatlıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede doğrudan ses denkliğiyle korunmuş zengin bir kök yapısı bulunmamakla birlikte, kökün çekirdeğini oluşturan hareket bir makama elçi gönderme, bir liderin veya hükümdarın huzuruna temsilci olarak çıkma anlamında Güney Sami (Arapça ve Eski Güney Arapçası) sahasında özelleşmiştir. Arapçada kökün hem fiziksel kabarıklık ve öncülük (kum tepesinin sivrilmesi, katarın önündeki deve) hem de sosyopolitik temsil (krallara giden heyet) ekseninde çift kutuplu gelişimi, göçebe kabilelerin yerleşik otorite merkezlerine diplomatik ve iktisadi taleplerle heyet gönderme pratiğiyle semantik olarak perçinlenmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yüksekliğe çıkma ve öne geçme | Kum tepesinin zirvesine وفد, kafilenin önündeki deveye وافد denmesi, kelimenin temelinde fiziksel yükseklik ve öncülük fikrinin yattığını gösterir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami diplomasi ve huzura çıkış kavramı | Eski Güney Arapçası ve klasik Arapçada hükümdarın veya kabilenin huzuruna varan heyeti ifade eden kurumsal bir terime dönüşmüştür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü konsonant yapısıyla doğrulanmış doğrudan bir morfemik paralellik tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وفد | Anlamlı | Bir makama heyet olarak yönelmek, öne çıkmak | Hükümdarın veya şerefli bir merciin huzuruna saygıyla kabul edilmek üzere varmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [ودف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%81.md) | Anlamlı | Akmak, damlamak, üstüne dökülmek | Kabın ağzını açıp üstten sıvı boşaltmak veya yağın eriyip damlaması. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| [فود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AF.md) | Anlamlı | Yan taraf, başın iki yanı, ölüm | Başın iki yanındaki saçlar veya iki denk arasındaki denge; bir yöne meyledip yok olma. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| فدو | Anlamlı | Kurtarmak, bedel vermek | Bir esiri veya zor durumdaki nesneyi bedel karşılığı salıvermek, fidye vermek ([فدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D9%8A.md)). | Kur'an'da geçer ([فدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D9%8A.md) varyantı). |
| [دوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%81.md) | Anlamlı | Karıştırmak, ıslatıp ezmek | İlacı veya miski bir sıvı içinde eritip birbirine katmak, karıştırmak. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| [دفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%88.md) | Anlamlı | Sıcaklık, korunma, örtü | Soğuğa karşı koruyan sıcaklık, elbise veya barınak ([دفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3.md)). | Kur'an'da geçer ([دفء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3.md)). |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وفد | Merkez | İkram ve onurla bir makama varış | Sıradan bir geliş değil, yüce bir makam tarafından kabul edilmek üzere heyet halinde gidiştir. | Temsil, ağırlanma, şeref ve lütuf beklentisi içerir. |
| [ورد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AF.md) | Komşu | Suya veya hedefe ulaşma | İhtiyacı gidermek için bir kaynağın başına bizzat inmeyi ve su yoluna varmayı ifade eder; resmi heyet boyutu taşımaz. | Susuzluğu giderme veya doğrudan bir mekâna giriş ön plandadır. |
| [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) | Komşu | Öne geçme, ayak basma | Bir yere zaman veya mekân bakımından önce varmayı, cesaretle ilerlemeyi bildirir; protokol ve ağırlanma şart değildir. | Zamansal veya mekânsal öncelik vurgulanır. |
| [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) | Komşu | Elçi gönderme, akış | Bir haberi veya görevi tebliğ etmek üzere bir merkeze birini göndermektir; heyetin ağırlanmasından ziyade mesaj esastır. | Bildirim ve elçilik vazifesi ağır basar. |
| [طرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AF.md) | Zıt | Kovma, uzaklaştırma | Huzurdan, makamdan veya topluluktan aşağılanarak uzaklaştırılmayı, kabulün tam zıddı olan kovulmayı anlatır. | Lütuf ve kabule mazhariyetin bütünüyle iptalidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وفد | Yüce makama heyetle varış | Saygı duyulan bir otoritenin huzuruna talep, temsil ve ikram beklentisiyle çıkma. | Kesin |
| Latince | Legatio, deputatio | Elçilik heyeti, temsil heyeti | Bir topluluğu temsil ederek resmi bir makama giden heyeti karşılar; ancak Arapçadaki ilahi lütuf ve binekli şeref nüansını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | Delegation, deputation, honorable convoy | Temsil heyeti, onurlu kafile | Toplu temsil ve resmi kabulü karşılar; heyetin ziyafet ve ikramla ağırlanması bağlamını kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Gesandtschaft, Abordnung | Temsilciler kurulu, elçilik | Resmi temsil boyutunu tam verir; Arapçadaki öne geçme ve şerefle huzura varma hissiyatını tam kuşatmaz. | Güçlü |
| Fransızca | Délégation, députation | Heyet, elçilik | Kurumsal temsil boyutunu iyi aktarır; kökün taşıdığı binitli ve ikram odaklı somut bedevi arka planını kapsamaz. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وفد (وَفْدًا) | Rahman'ın huzuruna binitli, saygın ve ikram edilen konuklar heyeti olarak çıkarılma | Takva sahiplerinin ahirette Rahman olan Allah'ın huzuruna bir ceza mahkumu gibi değil, hükümdar katına kabul edilen seçkin elçiler ve onurlu konuklar heyeti vasfıyla sevkedilmesi bağlamında Meryem [19:85](https://lisan.digital/tr/ayet/19:85.md) ayetinde geçer. |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Haşr ve ahiret ahvali | Müminlerin ve takva sahiplerinin diriltilip ilahi huzura geliş biçimi; mücrimlerin susuz katar olarak cehenneme sürülmesiyle takva ehlinin heyet olarak gelişi arasındaki zıtlık. | Aşağılanarak toplanmaya karşı şerefle kabul edilme. |
| Fıkıh | Hac ve devletler hukuku | Hacca gidenlerin Allah'ın elçileri ve heyeti sayılması; elçilerin kabulü, güvenliği ve ağırlanması kuralları. | Dokunulmazlık, ağırlanma hakkı ve hürmet görme. |
| Tefsir | Meryem [19:85](https://lisan.digital/tr/ayet/19:85.md) tefsiri | Ayetteki وفد kelimesinin süvari, binitli, beyaz elbiseli veya şerefli konuklar anlamına gelip gelmediği tartışması. | İkrama layık görülen saygın heyet tasavvuru. |
| Hadis | وفد الله tabiri | Hacıların, gazilerin ve umre yapanların Allah'ın heyeti olması, dualarının kabul edilmesi ve taleplerine icabet edilmesi bağlamı. | İlahi makamdan eli boş çevrilmeyen ayrıcalıklı temsilciler. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi huzurda toplanış ve ibadet | Ağırlanan konuk heyeti | İntisap ve hürmet | İnananların kulluk bilinciyle birleşerek Rablerinin lütuf ve ziyafet sofrasına layık bir heyet haline gelmesi. | Kesin |
| İlmi | Bilgi merkezine intisap | İlmi temsilciler kurulu | Aktarım ve beyan | Hakikat meclisine cehalet ve kabalıkla değil, usulünce hazırlanmış temsil kabiliyetiyle varıp ilim talep etme. | Güçlü |
| Siyasi | Devletlerarası diplomatik münasebet | Elçilik heyeti | Temsil ve müzakere | Bir topluluğun hak ve taleplerini en üst makama barış, saygı ve resmiyet zemininde sunan meşru heyet. | Kesin |
| İktisadi | Kaynak talebi ve tahsisat | İhsan ve pay talep eden heyet | Tahsis ve ikram | Yerel toplulukların kıtlık veya ihtiyaç anında merkezi hazineden meşru pay ve ikram almak üzere temsilci göndermesi. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sayısal iletişimde paketleme ve yetkilendirilmiş sinyal grubu (Handshake protocol) | Dağınık verilerin belirli bir protokol altında paketlenerek ana işlemciye veya sunucuya öncelikli erişim yetkisiyle kabul edilmesi yapısına denktir. | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Diplomatik temsil ve protokol teorisi (Diplomatic protocol) | Dağınık bir kitlenin iradesini temsil eden yetkili kişilerin, karşı tarafın en üst makamınca resmi tören ve dokunulmazlıkla ağırlanması olgusuna karşılık gelir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca basit bir grup, kalabalık veya alelade bir yolcu kafilesi sanılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir amaca yönelmiş, onurlandırılmış, binitli, saygı gören ve huzuruna vardıkları merci tarafından ikramla karşılanacak olan resmi ve seçkin heyet vasfı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Meryem [19:85](https://lisan.digital/tr/ayet/19:85.md) ayetindeki takva sahiplerinin diriltilişindeki muazzam protokol, onurlandırma ve ilahi ziyafet vaadinin silikleşerek sıradan bir toplanmaya indirgenmesi; mücrimlerin zincirlerle sürülüşü karşısındaki edebi ve itikadi tezatın kaybolması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ölüm sonrası diriliş ve toplanış tasvirlerinde müminlerin karşılaştığı hürmeti, protokolü ve ilahi lütuf atmosferini tek bir kelimeyle resmettiğini kavramak için merkezidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Haşr, kıyamet ve ahiret ahvalini tasvir eden, müminlerin cennete sevki ile inkarcıların cehenneme sürülüşünü karşıtlık içinde sunan eskatolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bütün insanların ahirette aynı korku, perişanlık ve aşağılanma psikolojisiyle toplanacağı yönündeki tekdüze algıyı düzeltir; takva sahiplerinin daha toplanma anında hükümdar konukları gibi karşılanacağını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yüksek bir kum tepesinin doruğuna çıkmak, kafileyi yönlendiren bineklerin en önünde belirmek ve hükümdarın huzuruna resmi heyet olarak varmak.
- Soyut anlam: Bir topluluğu temsil ederek şerefli bir makama yönelme, ilahi veya meşru kabulle taltif edilme ve lütuf ziyafetine mazhar kılınma.
- Sistematik karşılık: Dağınık unsurların meşru ve onurlu bir protokol etrafında birleşerek en üst mercie kabul edilmesini sağlayan temsil ve ağırlanma düzeneği.
- LaTeX modeli: $$W = \bigcup_{i=1}^{n} p_i \xrightarrow{\pi} H(M)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\bigcup_{i=1}^{n} p_i$ tek tek fertlerin ($p$) ortak bir gaye etrafında birleşerek oluşturduğu heyeti ($W$, وفد) temsil eder. $\pi$ simgesi resmiyet, saygı ve temsil protokolünü gösterir. $H(M)$ ise varılan yüce makamın ($M$) sunduğu ikram, kabul ve himaye ($H$) alanına dahil oluşu ifade eder. Model, ferdi dağınıklıktan sıyrılıp onurlu bir heyet halinde yüce huzura kabul ediliş dinamiğini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%81%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Meryem 19:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/ayet/19:85.md) — وَفْدًا

يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمَنِ وَفْدًا

Meal (IK): O gün muttakileri Rahman’ın huzurunda, O’na gelmiş konuklar olarak toplarız.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والفاء و و ء ي معهما
ف و د، ف ي د، ف أ د، و ف د، و د ف، د ف أ، د ف و، د و ف، ف د ي  مستعملات
فود:
الفَوْدُ أَحَدُ فَوْدَيِ الرَّأْسِ، وهما مُعْظَمُ شَعْر اللِّمَّةِ ممّا يلي الأُذُنَيْنِ.
وكذلك فَوْدا جَناحَي العُقابِ، وقال خُفاف:
متى تُلقِ فَوْدَيها على ظَهْر ناهِضٍ
فيد، فأد:
فَيْد: منزل بالبادية.
والفَيّادُ من أسماء البُومِ.
والفَيّادُ من الرِّجال هو الذي يلُفُّ ما قَدَرَ عليه من شىءٍ فأَكَلَه، وأنشدَ:
وليس بالفَيّادة المُقَصْمِلِ
والفَيّادةُ: المُتَبَخْتِر في مِشْيَتِه.
والفائدة: ما أَفادَ اللهُ العِبادَ من خَيْرٍ يستفيدونَه ويَستحدِثونه، وقد فادَتْ له من عندنا فائدة، وجمعها الفوائد.
ويقال: أفادَ فلان خَيراً واستفادَ.
وسُمِّيَ الفُؤاد لتفَؤُّدهِ أي لتوقُّده.
وفُئِدَ الرجلُ فهو مَفؤود أي أصابَه داءٌ في فُؤاده.
وافتأَدَ القومُ: أَوَقَدوا ناراً ولُهْوَجُوا عليها لَحْماً.
وفَأَدْتُ النّارَ: سَجَرْت خَشَبَها، والمَفأَدُ: المَسْجَرُ، والمُفتَأَدُ: موضع النارِ في الأرض.
وفأَدْتُ لحماً: شَوَيتُه، قال:
سَفّودُ شَرْبٍ نَسُوه عند مُفَتَأَدِ
وفد:
واحد الوَفد وافِدٌ، وهو الذي يفِدُ عن قوم إلى ملك في فَتْحٍ أو قضيةٍ أو أمرٍ، والقومُ أوفَدوه.
والوافدُ من الإِبِل والقَطَا وغيرها: ما سَبَقَ سائر السِّرْب في طَيَرانِه ووُروده.
وتَوَفَّدَتِ الأوعالُ فوق الجبال أي أشرَفَتْ.
ودف:
استَوْدَفْتُ لَبَناً في الإِناء ونحوه إذا فتَحْتُ رأسَه فأشَرفْتُ عليه، ويكون أن تصُبَّ فوقه لَبَناً كانَ أو ماءً قال العجّاج:
فغَمَّها حَوْلَيْنِ ثم استَوْدَفا
دفأ دفو:
الدَّفاءُ: نقيض حِدَّة البَردِ.
والدِّفْءُ: ما يُدْفِئُكُ، وثَوبٌ دَفيءٌ أي مُدْفِئ.
ورجلٌ دَفِئٌ بوزن فَعِل: قد لَبِسَ ما يُدْفِئُه، ويقال للاحمق: إنه لدَفِئُ الفؤاد.
وادَّفَيْتُ واستَدْفيتُ أي لَبِسْتُ ما يُدْفِئُني، ودَفِئْتُ من البَرد.
ومَطَرٌ دَفَئِيٌّ يكون في الصيف بعد الربيع.
والدَّفَأُ، مقصور مهموز: الدِّفءُ نفسُه إِلاّ إنّ ألدِّفءَ كأنّه اسمٌ شِبهُ الظِّمْءِ، الدَّفَأُ شِبهُ الظَمَأ ومما لا همز فيه من هذا الباب، مصدر الأَدفَى، والأُنثى دَفواء من الطَير: وهو ما طالَ جَناحاه من أُصول قَوادِمه وطَرَف ذنبه، أو طالت قوادِمُ ذَنَبه، قال الطرماح:
شَنِجُ النَّسَا أَدْفَى الجَناح كأنَّه		في الدّار بعد الظاعنين مُقَيَّدُ
والأَدْفَى من الأوعال: ما طالَ قَرْناه وامتَدَّ أعلىَ ظهره جِدّاً.
والدَّفْواءُ من النَّجائِب: الطويلة العُنُق إذا سارت كادَتْ تَضَعُ هامَتَها على ظهر سَنامِها، ومع ذلك طويلةُ الظهر.
دوف:
الدَّوْفُ: خَلْطُ الزَّعْفَران والدَّواء بماءٍ فيَبتَلُّ، وتقول منه: دُفتُه وأَدَفْتُه.
والدِّيافيُّ من الزَّيْت منسوبٌ إلى بَلَدٍ بالشامِ أو بالجزيرة.
فدي:
الفِدَى جمع فِدْية.
والفِداءُ ما تَفدي به وتُفادي، والفِعلُ الافتِداء، وفَدَّيْتَه تَفدِيةً: قُلتَ له: أَفديك.
وتَفادَى القومُ: استَتَرَ بعضُهم ببعض مَخافةً، وتَفَدَّيْتُه وفَدَّيتُه واحد.
والفَداءُ: جماعة الطَّعامِ من البُرِّ والشعير وغيرهما، وهو الأَنبار، وجمعه أفدِيةٌ.

##### Türkçe

باب **الدال** ve **الفاء** ve **و** ve **ء** ve **ي** onlarla beraber

**ف و د**، **ف ي د**، **ف أ د**، **و ف د**، **و د ف**، **د ف أ**، **د ف و**، **د و ف**، **ف د ي** kullanılagelenlerdir

**فود**:
**الفَوْدُ** başın iki **فَوْد**’undan biridir; ikisi de iki kulağın yanına bitişik olan **اللِّمَّة** saçının çoğunluğudur.
Aynı şekilde kartalın iki kanadının **فَوْدا**’sı; ve **خُفاف** dedi ki:
Ne zaman ki iki **فَوْد**’unu bir kalkmışın sırtına bırakırsın

**فيد**، **فأد**:
**فَيْد**: bozkırda bir menzil.
**الفَيّادُ** baykuşun adlarındandır.
Ve **الفَيّادُ** erkeklerden: gücünün yettiği bir şeyi sarıp onu yiyen kimsedir; ve inşad etti:
Ve o, **المُقَصْمِلِ** olan **الفَيّادة** ile değildir
Ve **الفَيّادةُ**: yürüyüşünde salınan.
Ve **الفائدة**: Allah’ın kullara faydalandıkları ve yeni edindikleri hayırdan ifade ettiği şeydir; ve bizden onun için bir **فائدة** fayda etti; onun çoğulu **الفوائد**’dir.
Ve denir: falan hayır **أفادَ** etti ve **استفادَ** etti.
Ve **الفُؤاد** onun **تفَؤُّدهِ**’si yani onun tutuşması sebebiyle adlandırıldı.
Ve adam **فُئِدَ** edildi; o hâlde o **مَفؤود**’dur; yani onun **فُؤاده**’nda bir hastalık isabet etti.
Ve kavim **وافتأَدَ** etti: bir ateş yaktılar ve onun üzerinde et kızarttılar.
Ve ben ateşi **فَأَدْتُ**: onun odununu harladım; ve **المَفأَدُ**: harlanan yer; ve **المُفتَأَدُ**: yerde ateşin yeri.
Ve ben eti **فأَدْتُ**: onu kızarttım; dedi ki:
İçkinin şişi; onu bir **مُفَتَأَدِ** yanında unuttular

**وفد**:
**الوَفد**’in teki **وافِدٌ**’dir; o, bir fetihte yahut bir davada yahut bir işte kavminden bir hükümdara gelen kimsedir; ve kavim onu **أوفَدوه** etti.
Ve **الوافدُ** develerden ve **القَطَا**’dan ve başkalarından: uçuşunda ve suya varışında sürünün geri kalanını geçen şeydir.
Ve dağ keçileri dağların üstünde **تَوَفَّدَتِ** etti; yani göründüler/yükseldiler.

**دف**:
Kabın ve benzerinin içinde sütü **استَوْدَفْتُ** ettim: başını açtığımda ve onun üzerine yükseldiğimde; ve olur ki onun üstüne süt yahut su dökersin; **العجّاج** dedi ki:
Onu iki yıl kapladı; sonra **استَوْدَفا** etti

**دفأ دفو**:
**الدَّفاءُ**: soğuğun şiddetinin zıddıdır.
**الدِّفْءُ**: seni ısıtan şeydir; ve **ثَوبٌ دَفيءٌ** yani ısıtan.
Ve **رجلٌ دَفِئٌ** (fa‘il vezninde): kendisini ısıtan şeyi giymiştir; ve ahmağa denir: o, elbette **دَفِئُ الفؤاد**’dır.
Ve ben **ادَّفَيْتُ** ettim ve **استَدْفيتُ** ettim; yani beni ısıtanı giydim; ve soğuktan **دَفِئْتُ** oldum.
Ve **مَطَرٌ دَفَئِيٌّ**: ilkbahardan sonra yazın olan yağmur.
Ve **الدَّفَأُ** (kısaltılmış, hemzeli): bizzat **الدِّفءُ**’dür; ancak **ألدِّفءَ** sanki **الظِّمْءِ**’e benzer bir isim gibidir; **الدَّفَأُ** **الظَمَأ**’ya benzer; ve bu babdan hemze olmayanlardan: **الأَدفَى**’nın masdarıdır; ve kuşlardan dişisi **دَفواء**: o, iki kanadı ön tüylerinin köklerinden ve kuyruğunun ucundan uzun olan; yahut kuyruğunun ön tüyleri uzun olan şeydir; **الطرماح** dedi ki:
**شَنِجُ النَّسَا** **أَدْفَى الجَناح** sanki o, göçenlerden sonra evde bağlanmış
Ve dağ keçilerinden **الأَدْفَى**: iki boynuzu uzayan ve sırtının üstü pek çok uzayan şeydir.
Ve seçkin develerden **الدَّفْواءُ**: yürüdüğünde başını hörgücünün sırtına koyacak gibi olan uzun boyunlu; bununla beraber uzun sırtlıdır.

**دوف**:
**الدَّوْفُ**: safranı ve ilacı suyla karıştırmaktır; böylece ıslanır; ve ondan dersin: onu **دُفتُه** ettim ve onu **أَدَفْتُه** ettim.
Ve **الدِّيافيُّ** zeytinden: Şam’da yahut Cezîre’de bir beldeye nispet edilmiştir.

**فدي**:
**الفِدَى** **فِدْية**’nin çoğuludur.
Ve **الفِداءُ**: onunla fidye verdiğin ve fidyeleştiğin şeydir; ve fiil **الافتِداء**’dır; ve onu **فَدَّيْتَه** **تَفدِيةً**: ona “**أَفديك**” dedin.
Ve kavim **تَفادَى** etti: korkudan bazısı bazısıyla örtündü/siperlendi; ve ben onu **تَفَدَّيْتُه** ettim ve onu **فَدَّيتُه** ettim: birdir.
Ve **الفَداءُ**: buğdaydan, arpadan ve başkalarından yiyeceğin topluluğudur; o, **الأَنبار**’dır; ve onun çoğulu **أفدِيةٌ**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

وفَدَ فلان على الأمير، أي وَرَدَ رسولاً، فهو وافِدٌ. والجمع وَفْدٌ. وجمع الوَفْدِ أوْفادٌ ووُفودٌ. والاسم: الوِفادَة. وأَوْفَدْتُهُ أنا إلى الأمير، أي أرسلته. والوافِدُ من الإبل: ما سبق سائرها. والإيفادُ على الشيء: الإشراف عليه. ويقال للفرس: ما أحسن ما أَوْفَدَ حارِكُهُ، أي أَشْرَفَ. والإيفادُ أيضاً: الإسراعُ. والوَفْدُ: ذِرْوَةُ الجبلِ من الرملِ المشرف. واسْتَوْفَدَ الرجل في قِعدته: لغةٌ في اسْتَوْفَزَ.

##### Türkçe

**وفَدَ** falan emir üzerine geldi; yani elçi olarak vardı; o hâlde o **وافِدٌ**’dir. Çoğulu **وَفْدٌ**’dür. **الوَفْدِ**’in çoğulu **أَوْفادٌ** ve **وُفودٌ**’dur. İsim: **الوِفادَة**. Ve ben onu emire **أَوْفَدْتُهُ**; yani onu gönderdim. Ve develerden **الوافِدُ**: onların geri kalanının önüne geçmiş olan şeydir. Bir şey üzerine **الإيفادُ**: ona nezaret etmektir. Ve ata denilir: **ما أحسن ما أَوْفَدَ حارِكُهُ**; yani (o) yükseldi. Ve **الإيفادُ** ayrıca: sürat etmektir. Ve **الوَفْدُ**: kumdan, yüksek (ve) gözetleyen dağın zirvesidir. Adam oturuşunda **اسْتَوْفَدَ**: **اسْتَوْفَزَ**’da bir lugattır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

د ف ( وايء )
دفأ ، دفى ، دوف ، ديف ، فدى ، ودف ، وفد ، أفد ، فود ، فيد ، فأد .
دفأ دفا : قال الله جلّ وعز : ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ ) ( النحل : 5 ) قال الفراء : الدِّفْءُ كُتِب في المصاحف بالدَّال والفَاء ، وإن كتبت بواو في الرفع وياء في
الخفض ، وألف في النصب كان صواباً ، وذلك على ترك الهمز ونَقْلِ إعراب الهمز إلى الحرف الذي قبلها .
قال : والدِّفء ما انتفع به من أوبارها وأشعارها وأصوافها ، أراد ما يَلْبَسون منها ويبْتَنون .
وأخبرني المنذريّ عن الحراني عن ابن السكيت قال : يقال : هذا رجل دَفْآنُ وامرأة دَفْأَى ويوم دَفِيءٌ وليلة دفيئة ، وكذلك بيت دَفِيء ، وغرفة دفِيئةٌ على فَعيل وفعيلة .
أبو عبيد عن الأموي : الدّفء عند العربِ نِتاجُ الإبل وأَلبانها والإنتفاع بها من قول الله عزّ وجلّ : ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ ) ( النحل : 5 ) ، قال وقال الأصمعي : الإبل المدْفآت : الكثيرة الأوبار .
وقال ابن السكيت : إبلٌ مُدْفَأَة بهذا المعنى .
قلت : المُدْفَآتُ جَمْعَ المُدْفَأَةِ .
قال الشماخ :
وكَيْفَ يَضِيعُ صَاحِبُ مدْفَآتٍ
على أَثْباجِهِنَّ مِن الصَّقِيعِ
فأمَّا الإبل المُدْفِئة فهي الكثيرة ، لأن بعضَها يُدْفِىءُ بعضاً بأنفاسها .
وقال ابن السكّيت . يقال : ما كانَ الرَّجُلُ دَفْآنَ وَلَقَدْ دَفِىء ، وما كان البيتُ دَفِئاً ولقد دَفُؤَ .
ابن الأعرابيّ : الدَّفَئيُّ والدَّثَئيُّ من الأمطار : وقتُه إذا قاءت الأرضُ الكَمْأَةَ ، وكلُّ مِيرَةٍ حُمِلَتْ في قُبُل الصَّيفِ فهي دَفيئيَّةٌ .
الأصمعيّ : ثوب ذو دِفْءٍ ، وذو دفاءة ، ويقال : ما عليه دِفْءٌ ، ولا يقال : ما عليه دَفَاءةٌ ويكون الدّفء السخونةَ ، ويقال : اقْعُد في دِفءِ هذا الحائط أي في كِنِّه .
وقال الليث : يقال ادَّفَيْتُ واستدفيت أي لبست ما يُدْفِئُني ، قال : وهذا على لغة من يترك الهمز .
قال : والدَّفَاءُ مهموزٌ مَقْصورٌ هو الدِّفْء نفسه إلاَّ أن الدِّفْء كأنه اسمٌ شِبْهُ الظَّمْء والدَّفَأُ شِبْهُ الظَّمَأ ، ومِمَّا لا همز فيه من هذا الباب .
قال الأصمعيّ : كَبْشٌ أَدْفى وهو الذي يَذْهب قَرْنُه قِبلَ ذَنَبِه ، ورَجل أَدْفَى إذا كان في صلبه احْدِيدَابٌ .
وقال ابن الأعرابي : أَدْفَى الظَّبْيُ إذا طال قَرْناه حتى كادا يَبْلُغان مُؤَخَّرَه .
وقال الليث : الأدْفَى من الطَّير ما طالَ جَناحاهُ من أُصول قَوادِمه ، وطَرَفُ ذَنَبِه ، وطالتْ قَادِمة ذَنبِه ، وقال الطرماح يصف الغراب فقال :
شَيْخُ النسا أَدْفَى الجَنَاح كأنَّه
في الدار إثْرَ الظَّاعِنِينَ مُقَيَّدُ
قال : والدَّفْو من النجائب الطويلةُ العُنُقِ
إذا سارتْ كادَتْ تضع هامَتَها على ظَهْر سَنَامِها وتكون مع ذلك طَويلةَ الظهر .
أبو عبيد عن ابن زيد : الدَّفْواءُ من المِعزَى التي انْصَبَّ قَرناها إلى طَرَفيّ عِلْبَاويْها .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في بعض أسفاره أبصر شجرةً دَفْواء تسمى ذَاتَ أنْواطٍ لأنه كان يُناطُ بها السلاحُ وتُعْبَدُ ، والدفواء العظيمة الظليلة وتكون المائلة .
وفلان فيه دَفَأٌ أي انْحِنَاءٌ ، والدجال فيه دَفَأٌ .
فأد : أبو زيد : فَأَدْتُ الصيدَ أَفْأَدُه فَأْداً إذا أصبتَ فُؤاده ، قال : وفَأَدتُ الخُبْزةَ أَفْأَدُها فَأْداً إذا خَبْزتَها في المَلَّةِ ، والفئيد ما شُوِي وخُبِزَ على النار ، والمِفْأدُ ما يخبَزُ ويُشْوَى به .
أبو عبيد : فأَدْتُ اللحمَ إذا سوَّيتَه والمِفْأَدُ السَّفُّودُ وأنشد :
يَظَلُّ الغرابُ الأعورُ العَيْنِ واقعاً
مع الذئبِ يَعْتَسَّان ناري ومِفْأَدِي
قلت : ويقال له : المِفآدُ على مِفْعالٍ أيضاً .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الْمفْؤُودُ الضعيفُ الفُؤاد الجَبان مثل : المنْخُوب ، والفَئيدُ النار نفسها قال لبيد :
وَجدْتُ أبي رَبيعاً لِليَتَامَى
وللضِّيفان إذْ حُبَّ الفَئِيدُ
وقال الليث : سمى الفُؤاد فؤاداً لِتَفَؤّدِه ، وافْتَأد القومُ ، إذا أوْقدوا نَاراً ، والمُفْتَأَدُ موضع الوَقودِ .
قال النابغة :
سَفُودُ شَرْبٍ نَسُوهُ عِنْدَ مُفْتَأَدِ
وفئد الرجلُ أصابه داءٌ في فؤاده .
فيد : قال الليث : الفائدةُ ما أفاد اللَّهُ العبدَ من خير يستفيده ويَسْتحدِثُه ، وقد فادتْ له من عندنا فائدة وجمعها الفوائِد .
وقال ابن شميل يقال : إنهما ليتفايدانِ بالمال بينهما أي يُفيدُ كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه والناس يقولون : هما يَتَفَاوَدان العلمَ أي يفيدُ كل منهما صاحبَه .
أبو عبيد عن الكسائي : أفدتُ المالَ أعطيتُه غيري وأفدتُه استفدته ، وقال أبو زيد مثله ، وأنشد للقتال :
نَاقَتُهُ تَرمُلُ في النِّقالِ
مُهْلكُ مالٍ ومُفيدُ مالِ
أي مستفيدُ مالٍ ، وفاد المالُ نفسُه يَفيد : إذا ثَبَتَ له مالٌ والاسم الفائدة .
وقال أبو زيد : والتَّفَيُّد : التَّبَخْتُر ، وقد تفَيَّد ، وهو رجل فَيَّادٌ ومُتَفَيِّد .
وقال الليث : الفَيّادُ من الرجال هو الذي يَلُفُّ ما قَدَرَ عليه من شيء وأنشد :
ولَيْسَ بالفَيَّادَة المُقَصْمِل
وقال غيره : الفَيَّادَة الذي يَفيدُ في مِشيته ،
والهاء دخلت في نعت المذكر مبالغة في الصفة . وقال عمرو بن شاس : في الإفادة بمعنى الإهلال فقال :
وقِتيان صِدْقٍ قد أَفدتُ جَزُورهم
بِذِي أَوَدٍ جَيْشِ المناقِدِ مُسْبِلِ
أفدتها : نحرتها وأهلكتُها من قولك : فَادَ الرجلُ إذا ماتَ ، وأفدتُه أنا ، وأراد بقوله : بِذي أَوَدٍ : قِدْحاً مِن قِداح الميْسر يقال له : مُسْبِلٌ ، جيش المناقِدِ ، خفيف التَّوَقَان إلى الفَوْزِ .
( فود فيد ) : أبو عبيد عن أبي عمرو : والفَوْدُ : الموت وقد فاد يفيدُ ، ومنه قول لبيد :
رَعَى خَرَزَاتِ الملك عشرين حِجَّةً
وعِشرينَ حتى فادَ والشّيْبُ شَامِلُ
وقال ابن السكيت : فادَ يَفُود إذا ماتَ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الفَوْد الموتُ ، والفَيد الشّعرات فوق جَحْفلة الفَرَسِ ؛ وأخبرني المنذري عن ابن الأعرابي عن ابن أحمد البَرْبَريّ عن عبيد الله بن محمد اليزيدي قال : قلت : للمؤَرّجِ لم اكْتَنَيْتَ بأبي فَيْد ؟ فقال : الفيدُ مَنزلٌ بطريق مَكة ، والفيد وَرْدُ الزّعفران .
أبو عبيد : الفَيَّادُ الذكر من البُوم .
وقال ابن الأعرابي : فَيَّدَ الرجلُ : إذا تَطَيَّرَ من صَوْتِ الفَيَّاد .
وقال الأعشى :
وَيَهْمَاءَ بالليل عطشَى الفلا
ةِ يؤْنِسُني صوتُ فَيّادِها
وقال الليث : الفَوْدان واحدهما فَوْد ، وهو مُعظم شعر اللِّمّة مما يلي الأُذَن ، قال : وكذلك فود جَناحَيْ العُقَاب .
وقال خُفَاف :
مَتَى تُلْقِ فَوْدَيْها على ظَهْر ناهضٍ
أبو مالك : الفَوْد والحيْدُ ناحية الرأس .
قال الأغلب :
فانْطَحْ بِفَوْدَيْ رأسه الأركانا
قلت : الفَوْدان قَرْنا الرَّأس وناحِيَتاه ، والفودان العِدْلان ، وقال معاوية للبيد : كم عطاؤُك ؟ قال : ألفان وخمسمائة ، فقال : ما بالُ العِلاوةِ بين الفَوْدَيْن ؟ وفَوْد الخِباءِ ناحيتاه ، ويقال : تَفَوّدت الأَوْعَالُ فوق الجبال أي أَشْرَفَتْ .
دوف ديف : يقال : دَافَ الطَّيبَ في الماء يَدُوفه دَوْفاً فهو دَائِفٌ ، والطِّيبُ مَدُوف .
قال الأصمعيّ : وفادهُ يَفودُه مثله ، وقال كثير :
يُباشِرْنَ فَأْرَ المِسك في كلِّ مَهْجَعٍ
وَيشرق جاديٌ بِهن مَفودِ
أي مُدوف ، يصف الجواري ، وَدِيافُ : قريةٌ بالشام تنسب إليها النجائب ، وقال امرؤ القيس :
إذا سَاقَه العَوْد الدِّيافيُّ جَرْجَرا
ودف : أبو عبيد عن الفراء : وَدَفَ الشَّحمُ ونحوه يَدِفُ إذا سالَ ، وقد استَوْدَفْتُ الشّحْمة إذا استقطرتها .
ويقال للأرض كلها : وَدَفَةٌ واحدة خِصْباً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للروضة : وَدَفَةٌ وَوَدِيفة ، قال : والأُدافُ والأُذاف بالدال والذال فَرْج الرجل ، وأنشد غيره :
أَوْلَجَ في كَعْثَبِها الأُدافا
قلت قيل : له أَدَافٌ لما يَدِف منه ، أي يَقْطُر من المَنِيِّ والمَذْيِ والبَوْل وكان في الأصل وُدَافاً فَقُلِبَتِ الواو همزةً لانضمامها كما قال الله تعالى :
) نُسِفَتْ وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ ) ( المرسلات : 11 ) وهو في الأصل وُقِّتَتْ .
( ودف ) : وقال ابن الأعرابي يقال لِبُظَارة المرأة : الوَدَفَة والوَذَفَة والوَزَرَةُ .
وفد : قال الله جلّ وعزّ : ( يوم نحشر المتقين إلى الرحمن وفدا ) ( مريم : 85 ) .
قيل : الوَفْدُ الركبانُ المكَرَّمون .
وقال الأصمعيّ : وَفَد فلانٌ يَفِدُ وِفادةً إذا خرجَ إلى مَلِكِ أو أَمير ؛ والوَفْد جمعُ الوَافِد .
ويقال : وَفَّدَه الأميرُ إلى الأمير الذي فوقه ، وأوْفَد فلانٌ إيفاداً إذا أشرَف .
ويقال للفرس : مَا أَحْسَن ما أَوْفَدَ حارِكهُ أيْ أشْرفَ ، وأنشد في شعره فقال :
تَرَى العِلاَفِيَّ عليها مُوفدَا
كأَن بُرْجاً فوقَها مُشَيَّدَا
ويقال : رأيتُ فلاناً مُسْتَوفِداً في قِعْدَتِه ومُستَوْفِزَا إذا قَعَدَ قُعوداً مُنْتَصِباً غيرَ مُطمئنّ ، وأَمْسَيْنا على أوْفَادٍ أي على سَفَرٍ ، قد أَشْخَصَنا أي أَقْلَقَنَا .
أفد : يقال : أفِد الأمرُ يَأَفَدُ أَفَداً إذا دَنَا وأَسْرع ، والأَفَدُ العَجَلةُ وقد أَفِدَ تَرَحُّلنا واسْتَأْفد أي دَنا وعَجِل .
وقال النَّضر : أَسْرِعوا فَقَدْ أَفِدْتم أي أَبْطَأْتُم .
والأفْدَةُ التَّأْخِيرُ .
ابن السكيت عن الأصمعي : امرأةٌ أَفِدَةٌ أي عَجِلةٌ .
فدى : أخبرني المنذريّ عن أبي العباس : قال : المُفَاداةُ أنْ تَدْفعَ رجُلاً وتأخذَ رَجُلاً ، والفِداءِ أن تَشْتَرِيه ، فديتُه بمالي فِداء وفديتُه بنفسي .
وقال الله جلّ وعزّ :
) وَإِن يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ ) ( البقرة : 85 ) .
قرأ ابن كثير وأبو عمرو وابن عامر : ( أسارى ) بأَلفٍ ( تَفْدُوهم ) بغير أَلِفٍ ، وقرأ نافع وعاصم والكسائي ويعقوب
الحَضْرمي : ( أُسارى تفادوهم ) بأَلِفٍ فيهما ، وقَرَأَ حمزة ( أَسْرَى تَفْدوهم ) بغير أَلِفٍ ، وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم عن نصير بالرازي .
يقال : فَادَيْتُ الأسيرَ وفادَيْت الأُسارى هكذا تقول العرب .
ويقولون : فَدَيْتُه بأبي وأمي وفَدَيْتُه بمالي كأنّه اشتريتَه بِه وخلصته بِه إذا لم يكن أسيراً ؛ وإذا كان أسيراً مملوكاً قلتَ : فاديتُه وكان أخي أسيراً ففادَيْتُه ، كذا تقوله العربُ .
وقال نُصَيْبٌ :
وَلكِنَّني فَادَيْتُ أُمِّي بَعْد ما
عَلاَ الرأسَ مِنْها كَبْرةٌ ومَشِيبُ
قال وإذا قلت : فدَيْتُ الأسيرَ فهو أيضاً جائز بمعنى فَدَيْتُه مما كان فيه أي خلَّصتُه منه ، وفَاديْتُ أحسنُ في هذا المعنى .
وقال الله جَلّ وعَزّ : ( للهالْبَلاَءُ الْمُبِينُ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ ) ( الصافات : 107 ) أي جعلنا الذبح فِداء له خلَّصْناهُ به من الذَّبْح .
وقال أبو مُعَاذ : مَن قرأ تفدوهم فمعناه تشتروهم من العدوّ وتنقذوهم ، وأمّا تفادوهم فيكون معناه تماكسون مَن هم في أيديهم في الثمن ويماكِسُونكم .
وقال الفراء : العربُ تَقْصر الفِدا وتمدُّه يقال : هذا فِداؤك وفِداك ، وربما فتحوا الفاء ، إذا قَصَرُوا فقالوا : فَداك وقال في موضع آخر : من العرب من يقول : فَدًىَ لك : فيفتح الفاء ، وأكثر الكلام كَسْرُ أَوَّلها وقصرها .
وقال النابغة :
فِدًى لك مِن ربَ طَرِيفي وتالِدي
أبو عبيد عن أبي عمرو : والفَداء ممدود جماعة الطعام من الشعير والتمر ونحوه وأنشد :
كَأَنَّ فَداءَها إذْ حَرَّدوه
وطافوا حَوْلَه سُلَكٌ يَتِيمُ
وقال شمر : الفَداءُ والجُوخان واحدٌ ، وهو مَوْضِعُ التَّمرِ الذي يُبَسَّرُ فيه قال وقال بعض بني مُجاشِع : الفَداء التَّمْر ما لم يُكْنَزْ . وأنشد :
مَنَحْتَنِي مِن أَخْبَث الفَداءِ
عُجْرَ النَّوى قَليلةَ اللِّحاءِ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَفْدَى الرجلُ إذا باع التَّمر وأَفْدَى إذا عَظُم بَدنُه .

##### Türkçe

د ف ( **وايء** )
**دفأ** ، **دفى** ، **دوف** ، **ديف** ، **فدى** ، **ودف** ، **وفد** ، **أفد** ، **فود** ، **فيد** ، **فأد** .
**دفأ** **دفا** : Allah, yüce ve aziz, dedi: ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ ) ( النحل : 5 ) ; el-Ferrâ dedi: **الدِّفْءُ** mushaflarda **الدَّال** ve **الفَاء** ile yazıldı; eğer ref‘te bir **واو** ile, cerde bir **ياء** ile ve nasbda bir **ألف** ile yazılsaydı doğru olurdu; bu, hemzeyi terk etme ve hemzenin i‘rabını ondan önceki harfe nakletme üzerinedir.
Dedi: ve **الدِّفْء** onun yünlerinden, kıllarından ve yapağılarından faydalanılan şeydir; ondan giydikleri ve ondan astar yaptıkları şeyi kastetti.
El-Münzirî bana el-Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi; dedi: denir: bu bir adam **دَفْآنُ**’dur, bir kadın **دَفْأَى**’dır; bir gün **دَفِيءٌ**’dür, bir gece **دفيئة**’dir; aynı şekilde **بيت دَفِيء** ve **غرفة دفِيئةٌ**; **فعيل** ve **فعيلة** üzere.
Ebû Ubeyd, el-Ümevî’den: Araplar katında **الدّفء** develerin yavrulaması, sütleri ve onlardan faydalanmadır; Allah aziz ve celîl’in sözü olan: ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ ) ( النحل : 5 )’ten. Dedi: el-Asma‘î de dedi: **الإبل المدْفآت**: yünleri çok olanlardır.
İbnü’s-Sikkît dedi: bu mânâ ile **إبلٌ مُدْفَأَة**.
Dedim: **المُدْفَآتُ** , **المُدْفَأَة**’nin cem‘idir.
Eş-Şemmâh dedi:
وكَيْفَ يَضِيعُ صَاحِبُ مدْفَآتٍ
على أَثْباجِهِنَّ مِن الصَّقِيعِ
Develer **المُدْفِئة** ise, onlar çok olanlardır; çünkü onların bir kısmı nefesleriyle bir kısmını ısıtır.
İbnü’s-Sikkît dedi: denir: adam **دَفْآن** değildi, hâlbuki ısındı (**دَفِىء**) ; ev **دَفِئاً** değildi, hâlbuki ısındı (**دَفُؤَ**).
İbnü’l-A‘râbî: yağmurlardan **الدَّفَئيُّ** ve **الدَّثَئيُّ**: vakti, yerin **الكَمْأَة**’yi kusması zamanıdır; ve yazdan önce taşınan her azık (**مِيرَة**) **دَفيئيَّةٌ**’dir.
El-Asma‘î: **ثوب ذو دِفْءٍ** ve **ذو دفاءة**; ve denir: onun üzerinde **دِفْءٌ** yoktur; denmez: onun üzerinde **دَفَاءةٌ** yoktur. Ve **الدّفء** sıcaklık olur; ve denir: bu duvarın **دِفءِ**’ünde otur, yani onun sığınağında (**كِنِّه**).
El-Leys dedi: denir **ادَّفَيْتُ** ve **استدفيت**; yani beni ısıtan şeyi giydim. Dedi: bu, hemzeyi terk edenin dili üzerinedir.
Dedi: **الدَّفَاءُ** hemzeli, maksûrdur; o, **الدِّفْء**’ün kendisidir; ancak **الدِّفْء** sanki **الظَّمْء** benzeri bir isimdir, **الدَّفَأُ** ise **الظَّمَأ** benzeridir; ve bu bâbdan hemzesiz olanlardandır.
El-Asma‘î dedi: **كَبْشٌ أَدْفى**: boynuzu kuyruğunun önüne giden kimsedir; ve bir adam **أَدْفَى**: belinde bir kamburluk (**احْدِيدَاب**) olduğunda.
İbnü’l-A‘râbî dedi: ceylan (**الظَّبْيُ**) **أَدْفَى** olur; boynuzları uzayıp arkasına neredeyse ulaşınca.
El-Leys dedi: kuşlardan (**الطَّير**) **الأدْفَى**: kanatları ön tüylerinin köklerinden ve kuyruğunun ucundan uzun olan; ve kuyruğunun ön tüyü uzayan. Et-Tırimmâh kargayı vasfederek dedi:
شَيْخُ النسا أَدْفَى الجَنَاح كأنَّه
في الدار إثْرَ الظَّاعِنِينَ مُقَيَّدُ
Dedi: ve **الدَّفْو** uzun boyunlu seçkin develerdendir (**النجائب**); yürüdüğünde başını hörgücünün sırtına koyacak gibi olur; bununla beraber sırtı da uzun olur.
Ebû Ubeyd, İbn Zeyd’den: keçilerden (**المِعزَى**) **الدَّفْواءُ**: iki boynuzu iki **عِلْبَاويْها**’sının uçlarına doğru eğilen.
Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) seferlerinden birinde **دَفْواء** bir ağaç gördü; ona **ذَاتَ أنْواطٍ** denirdi; çünkü silah ona asılır (**يُناطُ**) ve ona ibadet edilirdi; **الدفواء** büyük, gölgeli olandır; ve eğik olan olur.
Ve falanda **دَفَأٌ** vardır; yani bir eğrilik (**انْحِنَاءٌ**) ; ve Deccal’de **دَفَأٌ** vardır.

**فأد** : Ebû Zeyd: **فَأَدْتُ** avı (**الصيد**) **أَفْأَدُه** **فَأْداً**; kalbine (**فُؤاده**) isabet ettirdiğinde. Dedi: ve **فَأَدتُ** ekmeği (**الخُبْزة**) **أَفْأَدُها** **فَأْداً**; onu **المَلَّةِ** içinde pişirdiğinde. Ve **الفئيد** ateş üzerinde kızartılan ve pişirilen şeydir; **المِفْأدُ** ise onunla pişirilen ve kızartılan şeydir.
Ebû Ubeyd: **فأَدْتُ** eti (**اللحم**) onu olgunlaştırdığımda; ve **المِفْأَدُ** şiştir (**السَّفُّودُ**). Ve şu beyit okundu:
يَظَلُّ الغرابُ الأعورُ العَيْنِ واقعاً
مع الذئبِ يَعْتَسَّان ناري ومِفْأَدِي
Dedim: ona **المِفآدُ** da denir; **مِفْعالٍ** üzere de.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الْمفْؤُودُ** zayıf kalpli, korkak; **المنْخُوب** gibi. Ve **الفَئيدُ** ateşin kendisidir. Lebîd dedi:
وَجدْتُ أبي رَبيعاً لِليَتَامَى
وللضِّيفان إذْ حُبَّ الفَئِيدُ
El-Leys dedi: **الفُؤاد** ona **فؤاداً** diye adlandırıldı; onun **تَفَؤّدِه**’inden dolayı. Ve kavim **افْتَأد** etti; yani bir ateş yaktıklarında. Ve **المُفْتَأَدُ** yakıt yeridir (**موضع الوَقودِ**).
En-Nâbiga dedi:
سَفُودُ شَرْبٍ نَسُوهُ عِنْدَ مُفْتَأَدِ
Ve adam **فئد** oldu: kalbinde bir hastalık ona isabet etti.

**فيد** : El-Leys dedi: **الفائدةُ** Allah’ın kula hayırdan faydalandırdığı, ondan fayda edindiği ve onu yeni edindiği şeydir; ve bizden ona bir **فائدة** geldi; onun cem‘i **الفوائِد**’dir.
İbn Şümeyl dedi: denir: ikisi aralarında mal ile **ليتفايدانِ**; yani her biri arkadaşına fayda verir. İnsanlar derler: ikisi ilmi **يَتَفَاوَدان**; yani her biri arkadaşına fayda verir.
Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **أفدتُ** malı: onu başkasına verdim; ve **أفدتُه**: onu istifade ettim. Ebû Zeyd de bunun benzerini söyledi. Ve el-Kattâl’a ait şu beyit okundu:
نَاقَتُهُ تَرمُلُ في النِّقالِ
مُهْلكُ مالٍ ومُفيدُ مالِ
Yani malı istifade eden (**مستفيدُ مالٍ**). Ve malın kendisi **فاد** eder, **يَفيد**: ona mal sabit olduğunda; isim **الفائدة**’dir.
Ebû Zeyd dedi: ve **التَّفَيُّد**: salınarak yürüme (**التَّبَخْتُر**) ; ve **تفَيَّد** etti; o, **فَيَّادٌ** ve **مُتَفَيِّد** bir adamdır.
El-Leys dedi: erkeklerden **الفَيّادُ**: gücünün yettiği şeyden her ne ise onu sarıp sarmalayan kimsedir. Ve şu beyit okundu:
ولَيْسَ بالفَيَّادَة المُقَصْمِل
Başkası dedi: **الفَيَّادَة** yürüyüşünde salınarak yürüyen (**يَفيدُ في مِشيته**) kimsedir; **الهاء** mübalağa için müzekkerin sıfatına girdi. Amr b. Şâs dedi: **الإفادة**’de, **الإهلال** mânâsında; şöyle dedi:
وقِتيان صِدْقٍ قد أَفدتُ جَزُورهم
بِذِي أَوَدٍ جَيْشِ المناقِدِ مُسْبِلِ
**أفدتها**: onu boğazladım ve helâk ettim; senin sözünden: adam **فَاد** ettiğinde, yani öldüğünde; ve ben onu **أفدتُ**. Ve sözüyle: **بِذي أَوَدٍ**: meysir oklarından (**قِداح الميْسر**) bir ok; ona **مُسْبِلٌ** denir; **جيش المناقِدِ**; zafere (**الفَوْزِ**) hafifçe atılan (**خفيف التَّوَقَان**) .

( **فود فيد** ) : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: ve **الفَوْدُ**: ölümdür; ve **فاد** eder, **يفيدُ**. Ondan Lebîd’in sözü:
رَعَى خَرَزَاتِ الملك عشرين حِجَّةً
وعِشرينَ حتى فادَ والشّيْبُ شَامِلُ
İbnü’s-Sikkît dedi: **فادَ يَفُود**: öldüğünde.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَوْد** ölümdür; **الفَيد** ise atın dudağının üstündeki kıllardır (**الشّعرات فوق جَحْفلة الفَرَسِ**). El-Münzirî bana İbnü’l-A‘râbî’den, o da İbn Ahmed el-Berberî’den, o da Ubeydullah b. Muhammed el-Yezîdî’den haber verdi; dedi: el-Muerric’e dedim: niçin Ebû **فَيْد** künyesiyle künyelendin? Dedi: **الفيد** Mekke yolunda bir menzildir; ve **الفيد** safranın gülüdür (**وَرْدُ الزّعفران**).
Ebû Ubeyd: **الفَيَّادُ** baykuşun erkeğidir (**الذكر من البُوم**).
İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **فَيَّدَ** etti: **الفَيَّاد**’ın sesinden uğursuzluk saydığında (**تَطَيَّرَ**) .
El-A‘şâ dedi:
وَيَهْمَاءَ بالليل عطشَى الفلا
ةِ يؤْنِسُني صوتُ فَيّادِها
El-Leys dedi: **الفَوْدان**; tekili **فَوْد**; o, kulağa bitişik olan taraftaki saçın çoğudur (**مُعظم شعر اللِّمّة مما يلي الأُذَن**). Dedi: aynı şekilde kartalın iki kanadının **فود**’u.
Hufâf dedi:
مَتَى تُلْقِ فَوْدَيْها على ظَهْر ناهضٍ
Ebû Mâlik: **الفَوْد** ve **الحيْدُ** başın yanıdır.
El-Ağleb dedi:
فانْطَحْ بِفَوْدَيْ رأسه الأركانا
Dedim: **الفَوْدان** başın iki boynuzu ve iki yanıdır; ve **الفودان** iki yük dengidir (**العِدْلان**). Muâviye Lebîd’e dedi: atıyye(n) ne kadar? Dedi: iki bin beş yüz. Dedi: iki **الفَوْدَيْن** arasındaki fazlalık (**العِلاوة**) nedir? Ve çadırın **فَوْد**’u iki yanıdır. Ve denir: dağ keçileri (**الأَوْعَال**) dağların üstünde **تَفَوّدت**; yani yükseldi (**أَشْرَفَتْ**).

**دوف ديف** : denir: güzel kokuyu (**الطَّيبَ**) suda **دَافَ** etti; onu **يَدُوفه** **دَوْفاً**; o, **دَائِفٌ**’tir; ve güzel koku **مَدُوف**’tur.
El-Asma‘î dedi: **وفادهُ يَفودُه** bunun benzeridir. Kesîr dedi:
يُباشِرْنَ فَأْرَ المِسك في كلِّ مَهْجَعٍ
وَيشرق جاديٌ بِهن مَفودِ
Yani **مُدوف**; cariyeleri vasfeder. Ve **وَدِيافُ**: Şam’da bir köy; ona seçkin develer nisbet edilir. İmru’ul-Kays dedi:
إذا سَاقَه العَوْد الدِّيافيُّ جَرْجَرا

**ودف** : Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan: iç yağı (**الشَّحم**) ve benzeri **وَدَفَ** eder, **يَدِفُ**: aktığında; ve ben iç yağını **استَوْدَفْتُ** ettim: onu damlattığımda (**استقطرتها**).
Ve yeryüzünün tamamına denir: bir tek **وَدَفَةٌ**; bereketçe (**خِصْباً**).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: çayıra (**الروضة**) denir: **وَدَفَةٌ** ve **وَوَدِيفة**. Dedi: ve **الأُدافُ** ve **الأُذاف**; **الدال** ve **الذال** ile: erkeğin ferci (**فَرْج الرجل**). Başkası şu beyiti okudu:
أَوْلَجَ في كَعْثَبِها الأُدافا
Dedim: denildi: ona, ondan **يَدِف** eden şeyden dolayı **أَدَافٌ** denildi; yani menî, mezi ve idrardan damlayan (**يَقْطُر**) şeyden. Aslında **وُدَافاً** idi; **الواو** hemzeye çevrildi; zammeli oluşundan dolayı; Allah’ın dediği gibi:
) نُسِفَتْ وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ ) ( المرسلات : 11 ) ; aslında **وُقِّتَتْ** idi.
( **ودف** ) : İbnü’l-A‘râbî dedi: kadının klitorisine (**بُظَارة المرأة**) denir: **الوَدَفَة** ve **الوَذَفَة** ve **الوَزَرَةُ**.

**وفد** : Allah, yüce ve aziz, dedi: ( يوم نحشر المتقين إلى الرحمن وفدا ) ( مريم : 85 ) .
Denildi: **الوَفْدُ** ikram edilmiş binekli topluluktur (**الركبانُ المكَرَّمون**).
El-Asma‘î dedi: falan **وَفَد** eder, **يَفِدُ** **وِفادةً**: bir melike yahut emîre çıktığında; ve **الوَفْد** **الوَافِد**’in cem‘idir.
Ve denir: emîr onu, üstündeki emîre **وَفَّدَه** etti; ve falan **أوْفَد** eder, **إيفاداً**: yükseldiğinde (**أشرَف**).
Ve ata denir: onun sağrısı (**حارِكهُ**) ne güzel **أَوْفَدَ** etti; yani yükseldi. Şiirinde okudu; dedi:
تَرَى العِلاَفِيَّ عليها مُوفدَا
كأَن بُرْجاً فوقَها مُشَيَّدَا
Ve denir: falanı oturuşunda **مُسْتَوفِداً** ve **مُستَوْفِزَا** gördüm; dik oturuşla, sakinleşmemiş olarak oturduğunda. Ve **أَمْسَيْنا على أوْفَادٍ**: yani bir sefer üzere; bizi yerimizden kaldırmış (**أَشْخَصَنا**) yani tedirgin etmişti (**أَقْلَقَنَا**).

**أفد** : denir: iş (**الأمرُ**) **أفِد** eder, **يَأَفَدُ** **أَفَداً**: yaklaştığında ve hızlandığında; ve **الأَفَدُ** aceledir. Ve göçümüz (**تَرَحُّلنا**) **أَفِدَ** etti; ve **اسْتَأْفد**: yani yaklaştı ve acele etti.
En-Nadr dedi: hızlanın; çünkü siz **أَفِدْتم** ettiniz; yani yavaşladınız (**أَبْطَأْتُم**).
Ve **الأفْدَةُ** geciktirmedir (**التَّأْخِيرُ**).
İbnü’s-Sikkît, el-Asma‘î’den: bir kadın **أَفِدَةٌ**; yani aceleci (**عَجِلةٌ**).

**فدى** : El-Münzirî bana Ebû’l-Abbâs’tan haber verdi; dedi: **المُفَاداةُ** bir adamı vermen ve bir adamı almandır; **الفِداءِ** ise onu satın almandır. Onu malımla **فديتُه**: **فِداء**; ve onu nefsimle **فديتُه**.
Allah, yüce ve aziz, dedi:
) وَإِن يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ ) ( البقرة : 85 ) .
İbn Kesîr, Ebû Amr ve İbn Âmir okudu: ( **أسارى** ) elif ile; ( **تَفْدُوهم** ) elifsiz. Nâfi‘, Âsım, el-Kisâî ve Ya‘kûb el-Hadramî okudu: ( **أُسارى تفادوهم** ) ikisinde de elif ile. Hamza okudu: ( **أَسْرَى تَفْدوهم** ) elifsiz. El-Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den, o da Nasîr er-Râzî’den haber verdi.
Denir: **فَادَيْتُ** esiri (**الأسيرَ**) ve **فادَيْت** esirleri (**الأُسارى**) ; Araplar böyle söyler.
Ve derler: onu babam ve annemle **فَدَيْتُه**; ve onu malımla **فَدَيْتُه**; sanki onu onunla satın aldın ve onunla kurtardın; esir değilse. Esir, mülk edinilmişse (**أسيراً مملوكاً**) dersin: onu **فاديتُه**; ve kardeşim esirdi, onu **ففادَيْتُه**; Araplar böyle söyler.
Nusayb dedi:
وَلكِنَّني فَادَيْتُ أُمِّي بَعْد ما
عَلاَ الرأسَ مِنْها كَبْرةٌ ومَشِيبُ
Dedi: eğer “esiri **فدَيْتُ** ettim” dersen, bu da câizdir; “içinde bulunduğu şeyden onu kurtardım” mânâsında; ve bu mânâda **فَاديْتُ** daha güzeldir.
Allah, yüce ve aziz, dedi: ( للهالْبَلاَءُ الْمُبِينُ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ ) ( الصافات : 107 ) ; yani kesimi onun için bir fidye kıldık; onu kesilmekten onunla kurtardık.
Ebû Mu‘âz dedi: kim **تفدوهم** okursa, mânâsı: onları düşmandan satın alırsınız ve onları kurtarırsınız. **تفادوهم** ise mânâsı: onların ellerinde olanların fiyatında pazarlık edersiniz; onlar da sizinle pazarlık ederler.
El-Ferrâ dedi: Araplar **الفِدا**’yı kısaltır ve uzatır; denir: bu senin **فِداؤك**’undur ve **فِداك**’ındır. Bazen fâyı açarlar; kısalttıklarında: **فَداك** derler. Başka bir yerde dedi: Araplardan kimi: **فَدًىَ لك** der; fâyı açar. Sözün çoğu, ilkinin kesri ve kısaltılmasıdır.
En-Nâbiga dedi:
فِدًى لك مِن ربَ طَرِيفي وتالِدي
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: ve **الفَداء** medli: arpa, hurma ve benzerinden yiyecek topluluğudur. Ve şu beyit okundu:
كَأَنَّ فَداءَها إذْ حَرَّدوه
وطافوا حَوْلَه سُلَكٌ يَتِيمُ
Şemmer dedi: **الفَداءُ** ve **الجُوخان** birdir; o, hurmanın **يُبَسَّرُ** edildiği yerdir. Dedi: Benî Mücâşi‘’den bazısı dedi: **الفَداء** hurmadır; **يُكْنَزْ** edilmedikçe. Ve şu beyit okundu:
مَنَحْتَنِي مِن أَخْبَث الفَداءِ
عُجْرَ النَّوى قَليلةَ اللِّحاءِ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أَفْدَى** etti: hurmayı sattığında; ve **أَفْدَى** etti: bedeni büyüdüğünde (**عَظُم بَدنُه**).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والفاء وما يثلثهما)
(وفق) الواو والفاء والقاف: كلمةٌ تدلُّ على ملاءمة الشيئين. منه الوَفْق: الموافَقة. واتَّفَق الشيئانِ: تقارَبَا وتَلاءَما. ووافَقْتُ فلاناً: صادقْتُه، كأنهما اجتمعا متوافِقَين.
 (وفل) الواو والفاء واللام: كلمةٌ تدلُّ على شَعَر وخُشُونة. ودُبِغ السِّقاءُ حتَّى ذهَبَ وَفْلُه، أي ما عليه من شَعر وخُشُونة. والوَفْل: ما تطايرَ من الجلد من شَعَره. والله أعلم بالصواب.
(وفي) الواو والفاء والحرف المعتلّ: كلمةٌ تدلُّ على إكمالٍ وإتمام. منه الوَفاء: إتمام العَهْد وإكمال الشَّرط. ووَفَى: أوْفَى، فهو وفِيٌّ. ويقولون: أوْفَيْتُكَ الشَّيءَ، إذا قَضَيْتَه إيّاهُ وافياً. وتوفَّيْتُ الشَّيءَ واستَوْفَيْته؛ [إذا أخذتَه كُلّه([1])] حتَّى لم تتركْ منه شيئاً. ومنه يقال للميِّت: تَوفَّاه الله.
(وفد) الواو والفاء والدال: أصلٌ صحيح يدلُّ على إشراف وطُلوع. منه الوَافد: القَوم يَفِدُون. والوَفْد: ذِرْوَة الحَبْل([2]) من الرَّمل المُشرِف. والوافد من الإبل: ما يَسبِقُ سائِرَها . والإيفاد: الإسراع، والوافدانِ هما عظمانِ ناشِزانِ من الخَدَّين عند المَضْغ. وإذا هَرِمَ الإنسانُ غارَ وافِدهُ. قال الأعشى:
رأتْ رجلاً غائرَ الوافدَيْـ *** ـنِ مُخْتلفَ اللَّوْنِ أعْشَى ضَرِيرا([3])
وأوْفَدَ على الشَّيء وأوْفَى: أشرَفَ.
(وفر) الواو والفاء والراء: كلمةٌ تدلُّ على كثرةٍ وتَمام. وَفَرَ الشّيءُ يَفِرُ، وهو مَوفورٌ، ووَفَرَه الله. ومنه وَفْرةُ الشَّعر: دُون الجُمَّة. واشتقاق اسم المالِ الوَفْرِ منه. قال:
تمَنَّيْتُ من حُبِّي بُثينَةَ أنَّنا *** على رَمَثٍ في الشَّرْم ليس لنا وَفْرُ([4])والوفْراءُ([5]): المزادة لم يُنْقَص من أديمها شَيء.
(وفز) الواو والفاء والزاء: كلمةٌ تدلُّ على عَجَلةٍ وقلّة استقرار. وأنا على وفْزَ وأوفازٍ، أي عجَلة. قال الشَّيبانيّ: هو على أوفازٍ، ولم يُقَلْ منه واحد. والوفَزُ: النَّشْز([6]) من الأرض. وكذلك يقال: جَلَسَ مُستوفِزاً، كأنّه غير مستقِرّ.
(وفض) الواو والفاء والضاد: ثلاث كلماتٍ متباينة: الأولى أوْفَضَ إيفاضاً: أسرَعَ. وجاءَ على وَفْض وأوفاض، أي عَجَلة.
والثانية الأوفاض: الفِرَق من النَّاس.
والثالثة الوَفْضَة: الكنانة، وجمعها وِفَاضٌ.
(وفع) الواو والفاء والعين. يقولون: الوَفْعة: خِرقةٌ يقتبس فيها نارٌ. والوَفِيعة كالسَّلَّة تُتَّخَذ من العَراجين. ويقال الوَفْعة: صِمام القارورة.
---------------------__
([1]) التكملة من اللسان.
([2]) في الأصل: "الجبل"، صوابه من المجمل واللسان.
([3]) ديوان الأعشى 69.
([4]) لأبي صخر الهذلي من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93 وأمالي القالي (1: 148) وأنشده في اللسان (رمث)، كما سبق (في رمث).
([5]) في الأصل: "والوافر"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) في الأصل: "النتز"، صوابه في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**الفاء** وما يثلثهما)
(**وفق**) **الواو** ve**الفاء** ve**القاف**: iki şeyin uygunluğuna delâlet eden bir kelime. Ondan **الوَفْق**: uygunluk. Ve iki şey **اتَّفَق** etti: yaklaştılar ve uyuştular. Ve ben falancaya **وافَقْتُ**: onunla dostlaştım; sanki ikisi, uygunlaşmış olarak birleşmişlerdir.
 (**وفل**) **الواو** ve**الفاء** ve**اللام**: kıl ve pürüzlülüğe delâlet eden bir kelime. Ve kırba **دُبِغ** edildi, ta ki onun **وَفْل**’i gitti; yani üzerinde bulunan kıl ve pürüzlülük. Ve **الوَفْل**: deriden, kılından uçuşup saçılan şey. Ve Allah doğruyu en iyi bilendir.
(**وفي**) **الواو** ve**الفاء** ve illetli harf: ikmâl ve itmam’a delâlet eden bir kelime. Ondan **الوَفاء**: ahdi tamamlamak ve şartı ikmâl etmek. Ve **وَفَى**: **أوْفَى**; o hâlde o **وفِيٌّ**’dir. Ve derler: **أوْفَيْتُكَ** şeyi; onu sana tam olarak ödediğim zaman. Ve ben şeyi **توفَّيْتُ** ve onu **استَوْفَيْته**; [onu bütünüyle aldığım zaman] ta ki ondan hiçbir şey bırakmayasın. Ve ondan, ölü için denir: Allah onu **تَوفَّاه** etti.
(**وفد**) **الواو** ve**الفاء** ve**الدال**: sahih bir asıl; işraf ve tulû‘a delâlet eder. Ondan **الوَافد**: kavim; **يَفِدُون**. Ve **الوَفْد**: yüksekçe kumdan, kumun ipin zirvesi. Ve develerden **الوافد**: onların geri kalanını geçen şey. Ve **الإيفاد**: sürat. Ve **الوافدانِ**: çiğneme sırasında iki yanaktan çıkıntı yapan iki kemiktir. Ve insan ihtiyarladığı zaman, onun **وافِدهُ** çukurlaşır. A‘şâ dedi ki:
رأتْ رجلاً غائرَ الوافدَيْـ *** ـنِ مُخْتلفَ اللَّوْنِ أعْشَى ضَرِيرا
Ve bir şey üzerine **أوْفَدَ** etti ve **أوْفَى**: işraf etti.
(**وفر**) **الواو** ve**الفاء** ve**الراء**: çokluk ve tamamlığa delâlet eden bir kelime. Şey **وَفَرَ** eder, **يَفِرُ**; ve o **مَوفورٌ**’dur; ve Allah onu **وَفَرَه** etti. Ondan **وَفْرةُ الشَّعر**: **الجُمَّة**’nin aşağısı. Ve mal ismi **الوَفْرِ**’in iştikakı ondandır. Dedi ki:
تمَنَّيْتُ من حُبِّي بُثينَةَ أنَّنا *** على رَمَثٍ في الشَّرْم ليس لنا وَفْرُ
Ve **الوفْراءُ**: derisinden hiçbir şey eksiltilmemiş olan **المزادة**.
(**وفز**) **الواو** ve**الفاء** ve**الزاء**: aceleye ve az istikrara delâlet eden bir kelime. Ve ben **وفْزَ** ve **أوفازٍ** üzerindeyim; yani acele. Şeybânî dedi ki: o **أوفازٍ** üzerindedir; ve ondan bir tekil söylenmedi. Ve **الوفَزُ**: yerden **النَّشْز**. Ve كذلك denir: **جَلَسَ مُستوفِزاً**; sanki o, istikrarlı değil.
(**وفض**) **الواو** ve**الفاء** ve**الضاد**: birbirinden ayrı üç kelime: birincisi **أوْفَضَ** **إيفاضاً**: hızlandı. Ve **وَفْض** ve **أوفاض** üzere geldi; yani acele.
Ve ikincisi **الأوفاض**: insanlardan fırkalar.
Ve üçüncüsü **الوَفْضَة**: sadak; ve onun çoğulu **وِفَاضٌ**.
(**وفع**) **الواو** ve**الفاء** ve**العين**. Derler: **الوَفْعة**: içinde ateş alınan bir bez parçası. Ve **الوَفِيعة**: **السَّلَّة** gibi; **العَراجين**’den yapılır. Ve denir **الوَفْعة**: şişenin tıpası.
---------------------__
([1]) ikmal, Lisân’dan.
([2]) asılda: “**الجبل**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dandır.
([3]) A‘şâ Dîvânı 69.
([4]) Ebû Sahr el-Hüzelî’nindir; Hüzelîlerin kalan şiirlerinde 93’te ve Emâlî el-Kâlî (1: 148)’de bir kasidedendir; ve Lisân’da (**رمث**)’te onu rivayet etti; daha önce geçtiği gibi (**في رمث**).
([5]) asılda: “**والوافر**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([6]) asılda: “**النتز**”; doğrusu Mücmel’dedir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال: وفد القوم تفد وفادة، وهم وفد ووفود، وهم الذين يقدمون على الملوك مستنجزين الحوائج، ومنه: الوافد من الإبل، وهو السابق لغيره. قال تعالى: ﴿يوم نحشر المتقين إلى الرحمن وفدا﴾ [مريم/85].

##### Türkçe

- Denilir: **وفد** kavim **تفد** **وفادة** olarak; ve onlar **وفد** ve **وفود**dur; ve onlar, ihtiyaçları yerine getirtmek isteyenler olarak hükümdarların huzuruna gelen kimselerdir. Ve ondan: develerden **الوافد**; ve o, başkasına öncü olandır. Yüce Allah dedi: ﴿O gün takvâ sahiplerini Rahmân’a **وفدا** olarak haşrederiz﴾ [Meryem/85].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ف د
وفدت عليه وغليه وفوداً ووفادة وهو كثير الوفادات على الملوك وأوفدت عليه فلاناً وما أوفدك علينا واستوفدني ووافدت فلاناً لى الملك وتوافدنا عليه ورأيت عنده الوفد والوفود والوفّاد‏.‏
ومن المجاز‏:‏ الحاج وفد الله‏.‏
وقال رؤبة‏:‏ يكلّ وفد الريح من حيث انخرق أي اتسع‏.‏
وبينما أنا في المضيق إذ وفد الله عليّ برجل فأخرجني منه بمعنى جاءني به‏.‏
ورأيت وافد الإبل ووافد الطير وهو الذي يتقدّم سائرها في السير والورود‏.‏
ويقال للهرم‏:‏ غاب وافداه وهما الناشزان من الخدين عند المضغ وإذا هرم الإنسان غارا‏.‏
قال الأعشى‏:‏ وأوفد الشيء‏:‏ ارتفع وأشرف‏.‏
وسنام موفد وما أحسن ما أوفد حاركه‏!‏‏.‏
قال‏:‏ ترى العلافيّ عليها موفدا كأن برجاً فوقها مشيّدا وقال‏:‏ ذو وركٍ عظيمة كالترس وذو سنام موفد المجسّ وأوفده غيره‏.‏
قال ابن أحمر‏:‏ كأنما المكّاء في بيدها سرادق قد أوفدته الأصر رفعته‏.‏
واستوفد في قعدته‏:‏ ارتفع وانتصب‏.‏
ورأيته مستوفداً‏.‏
وتوفّدت الأوعال فوق الجبل‏:‏ تشرّفت‏.‏

##### Türkçe

و ف د
**وفدت** onun yanına ve onun üzerine **وفوداً** ve **وفادة** (olarak) geldim; o, kralların yanına çokça **الوفادات** (yapan)dır. Ve onun yanına falanı **أوفدت**; “bizi(n) üzerimize seni ne **أوفدك** etti?” Ve beni **استوفدني** etti; ve falanı, kral için, **وافدت** ettim; ve onun yanına **توافدنا** ettik. Ve onun yanında **الوفد** ve **الوفود** ve **الوفّاد** gördüm.‏
Ve mecazdan: Hacılar, Allah’ın **وفد**’idir.‏
Ve Rü’be dedi:
يكلّ وفد الريح من حيث انخرق
yani: genişledi.‏
Ve ben dar geçitte iken, Allah bana bir adamla **وفد** etti; böylece beni ondan çıkardı; “onu bana getirdi” mânâsıyla.‏
Ve deve(ler)in **وافد**’ini ve kuş(lar)ın **وافد**’ini gördüm; o, yürüyüşte ve varışta onların geri kalanının önüne geçen kimsedir.‏
Ve yaşlıya denir: “iki **وافداه**’ı kayboldu”; ve onlar, çiğneme sırasında iki yanakta çıkıntı yapan iki (kısım)dır; insan yaşlanınca ikisi de çukurlaşır.‏
A‘şâ dedi:
Ve şeyin **أوفد**’i: yükseldi ve yüksekten göründü.‏
Ve **موفد** bir hörgüç; ve onun iki omuz başını(n) ne güzel **أوفد** etti!‏.‏
Dedi:
ترى العلافيّ عليها موفدا كأن برجاً فوقها مشيّدا
Ve dedi:
ذو وركٍ عظيمة كالترس وذو سنام موفد المجسّ
Ve onu başkası **أوفده** etti.‏
İbn Ahmer dedi:
كأنما المكّاء في بيدها سرادق قد أوفدته الأصر
yani: onu yükseltti.‏
Onun oturuşunda **استوفد** etti: yükseldi ve dikildi.‏
Ve onu **مستوفداً** gördüm.‏
Dağ keçileri dağın üstünde **توفّدت**: yüksekçe göründüler.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قال الله تعالى: يوم نحشر المتقين إِلى الرحمن وفْداً؛ قيل: الوَفْدُ الرُّكبان المُكَرَّمُون. الأَصمعي: وفَدَ فلان يَفِدُ وِفادةً إِذا خرج إِلى ملك أَو أَمير. ابن سيده: وفَدَ عليه وإِليه يَفِدُ وَفْداً وَوُفُوداً ووَفادةً وإِفادةً، على البدل: قَدِمَ، فهو وافِدٌ؛ قال سيبويه: وسمعناهم ينشدون بيت ابن مقبل:
إِلاَّ الإِفادةَ فاسْتَوْلَتْ رَكائِبُنا،
عِنْدَ الجَبابِيرِ بِالبَأْساءِ والنِّعَم
وأَوْفَدَه عليه وهُمُ الوَفْدُ والوُفُودُ؛ فأَما الوَفْدُ فاسم للجميع، وقيل جميع؛ وأَما الوُفُودُ فجمع وافِدٍ، وقد أَوْفَدَه إِليه. ويقال: وفَّدَه الأَميرُ إِلى الأَمير الذي فوقَه. وأَوْفَدَ فلان إِيفاداً إِذا أَشْرَف. الجوهري: وَفَدَ فلان على الأَمير أَي وَرَدَ رسولاً، فهو وافِدٌ. وجمع الوَفْدِ أَوْفادٌ ووُفُودٌ. وأَوفَدتُه أَنا إِلى الأَمير: أَرْسَلْتُه.
والوافِدُ من الإِبل: ما سبقَ سائِرَها. وقد تكرر الوَفْدُ في الحديث، وهم القوم يجتمعون فَيرِدُونَ البلاد، واحدهم وافِدٌ، والذين يقصدون الأُمراء لزيارة واسْتِرْفَادٍ وانْتجاعٍ وغير ذلك. وفي الحديث: وفْدُ اللهِ ثلاثةٌ. وفي حديث الشهيد: فإِذا قُتل فهو وافِدٌ لسَبْعِينَ يشْهَدُ لهم؛ وقوله:
أَجِيزُوا الوَفْدَ بنحو ما كنت أُجِيزُهمْ.
وتَوَفَّدَتِ الإِبلُ والطير: تسابَقَتْ.
وأَوْفَدَ الشيءَ: رَفَعَه. وأَوْفَدَ هو: ارْتَفَع. وأَوْفَدَ الرِّيمُ: رفع رأْسَه ونصَب أُذنيه؛ قال تميم ابن مقبل:
تَراءَتْ لنا يَوْمَ السِّيارِ بِفاحِمٍ
وسُنَّة رِيمٍ خافَ سَمْعاً فَأَوْفَدَا
(* قوله «السيار» كذا بالأصل).
وَرَكَبٌ مُوفِدٌ: مُرْتَفِعٌ. وفلان مُسْتَوْفِدٌ في قِعْدَتِه أَي منتصب غير مطمئن كَمُسْتَوْفِزٍ. وأَمْسَيْنا على أَوْفادٍ أَي على سفر قد أَشْخَصَنا أَي أَقْلَقَنا.
والإِيفادُ على الشيء: الإِشرافُ عليه. والإِيقادُ أَيضاً: الإِسْراعُ، وهو في شعر ابن أَحمر. والوَفْدُ: ذُِروْة الحَبْلِ من الرَّمْل المشرف. والوَافِدان اللذان في شعر الأَعشى: هما النَّاشِزانِ من الخَدَّينِ عند المضْغ، فإِذا هَرِمَ الإِنسانُ غابَ وافِداهُ. ويقال للفرس: ما أَحْسَنَ ما أَوْفَدَ حارِكُه أَي أَشْرَفَ؛ وأَنشد:
تَرَى العِلافيَّ عَلْيها مُوِفدَا،
كأَنَّ بُرْجاً فَوْقَها مُشَيَّدَا
أَي مُشْرِفاً. والأَوْفادُ: قوم من العرب؛ وقال:
فَلوْ كُنْتمُ منَّا أَخَذتمْ بِأَخْذنا،
ولكِنَّما الأَوْفادُ أَسفَلَ سافِلِ
(* قوله «فلو إلخ» تقدم في وحد بلفظ «فلو كنتم منا أخذنا بأخذكم ولكنها الأوحاد إلخ» وفسره هناك فقال: وقوله أخذنا بأخذكم أى أدركنا إبلكم فرددناها عليكم.) ووافِدٌ: اسم. وبنو وَفْدانَ: حَيٌّ من العرب؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
إِنَّ بَني وَفْدانَ قَوْمٌ سُكُّ،
مِثْلُ النَّعامِ، والنَّعامُ صُكُّ

##### Türkçe

قال الله تعالى: “Müttakîleri Rahmân’a **وَفْداً** olarak haşredeceğimiz gün”; denildi ki:
**الوَفْدُ**: ikram edilmiş binekli kimselerdir. **الأَصمعي**: “Falan **وفَدَ** eder, **يَفِدُ** eder, **وِفادةً** (olarak)” yani bir melike yahut bir emîre çıktığı zaman. **ابن سيده**: Ona ve ona doğru **وفَدَ** eder, **يَفِدُ** eder; **وَفْداً** ve **وَوُفُوداً** ve **وَفادةً** ve **إِفادةً** (bedel üzere): geldi; o hâlde o **وافِدٌ**dir; **سيبويه** dedi ki:
İbn Mukbil’in beytini okuduklarını işittik:
إِلاَّ الإِفادةَ فاسْتَوْلَتْ رَكائِبُنا،
عِنْدَ الجَبابِيرِ بِالبَأْساءِ والنِّعَم
Ve onu ona **أَوْفَدَه**; onlar **الوَفْدُ** ve **الوُفُودُ**dur; **الوَفْدُ** ise hepsi için bir isimdir, “topluluk” denildi; **الوُفُودُ** ise **وافِدٍ**in cem‘idir; onu ona doğru **أَوْفَدَه** etmiştir. Denilir ki:
Emîr onu, kendisinin üstündeki emîre **وفَّدَه** etti. Ve falan **أَوْفَدَ** eder, **إِيفاداً** (olarak), yani yükseldiği zaman. **الجوهري**: “Falan emîrin üzerine **وَفَدَ** etti” yani elçi olarak vardı; o hâlde o **وافِدٌ**dir. **الوَفْدِ**in cem‘i **أَوْفادٌ** ve **وُفُودٌ**dur. Ve ben onu emîre doğru **أَوفَدتُه**:
Onu gönderdim.
Ve develerden **الوافِدُ**: onların geri kalanını geçen şeydir. Hadiste **الوَفْدُ** tekrar tekrar gelmiştir; onlar, toplanıp beldelere varan kavimdir; onların bir teki **وافِدٌ**dir; ve ziyaret, **واسْتِرْفَادٍ** (ihsan isteme) ve **انْتجاعٍ** (otlak arama) ve bunun dışındaki şeyler için emîrlere yönelenlerdir. Hadiste: “**وفْدُ اللهِ** üçtür.” Şehid hadîsinde: “Öldürüldüğü zaman o, yetmiş kişi için **وافِدٌ**dir; onlar lehine şehadet eder”; ve onun sözü:
أَجِيزُوا الوَفْدَ بنحو ما كنت أُجِيزُهمْ.
Ve develer ve kuşlar **تَوَفَّدَتْ**: yarıştılar.
Ve bir şeyi **أَوْفَدَ** etti: onu yükseltti. Ve o **أَوْفَدَ** etti: yükseldi. Ve **الرِّيمُ** **أَوْفَدَ** etti: başını kaldırdı ve iki kulağını dikti; Temîm b. Mukbil dedi ki:
تَراءَتْ لنا يَوْمَ السِّيارِ بِفاحِمٍ
وسُنَّة رِيمٍ خافَ سَمْعاً فَأَوْفَدَا
(* “**السيار**” sözü: asılda böyledir).
Ve **رَكَبٌ مُوفِدٌ**: yükselmiş. Ve falan, oturuşunda **مُسْتَوْفِدٌ**dir; yani **كَمُسْتَوْفِزٍ** gibi, dikilmiş, yerleşip sükûnet bulmamış. Ve biz **أَوْفادٍ** üzere akşamladık; yani bizi yola çıkarmış, yani bizi tedirgin etmiş bir sefer üzere.
Ve bir şey üzerine **الإِيفادُ**: ona yukarıdan bakmaktır. Ve **الإِيقادُ** da: sürattir; o, İbn Ahmer’in şiirindedir. Ve **الوَفْدُ**: yukarıdan bakan kumdan, ipin zirvesidir. Ve A‘şâ’nın şiirindeki iki **الوَافِدان**: çiğneme sırasında iki yanakta bulunan iki çıkıntıdır; insan ihtiyarladığı zaman iki **وافِداهُ** kaybolur. Ve ata denilir: “Onun sağrısı ne güzel **أَوْفَدَ** etti”; yani yukarıdan baktı; ve şu okundu:
تَرَى العِلافيَّ عَلْيها مُوِفدَا،
كأَنَّ بُرْجاً فَوْقَها مُشَيَّدَا
Yani yukarıdan bakan. Ve **الأَوْفادُ**: Araplardan bir kavimdir; ve dedi ki:
فَلوْ كُنْتمُ منَّا أَخَذتمْ بِأَخْذنا،
ولكِنَّما الأَوْفادُ أَسفَلَ سافِلِ
(* “فلو إلخ” sözü: “**وحد**” maddesinde “فلو كنتم منا أخذنا بأخذكم ولكنها الأوحاد إلخ” lafzıyla geçti; onu orada açıkladı ve dedi ki: “أخذنا بأخذكم” sözü, yani develerinize yetiştik de onları size geri çevirdik.) Ve **وافِدٌ**: bir isimdir. Ve **بنو وَفْدانَ**: Araplardan bir kabiledir; İbnü’l-A‘râbî şu şiiri okudu:
إِنَّ بَني وَفْدانَ قَوْمٌ سُكُّ،
مِثْلُ النَّعامِ، والنَّعامُ صُكُّ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ف د * * وَفَدَ * فلان على الأمير أي ورد رسولا وبابه وعد فهو * وَافِدٌ * والجمع * وَفْدٌ * مثل صاحب وصحب وجمع * الوَفْدِ أَوفَادٌ * و * وُفُودٌ * والاسم * الوِفَادَةُ * بالكسر و * أَوْفَدَهُ * إلى الأمير أرسله و * اسْتَوْفَدَ * في قعدته لغة في استوفز

##### Türkçe

* و ف د * **وَفَدَ**: falan emir üzerine; yani elçi olarak geldi. Kapısı **وَعَدَ**’dır; o hâlde o **وَافِدٌ**’dir. Çoğulu **وَفْدٌ**’dür; **صَاحِب** ve **صَحْب** gibi. **الوَفْدِ**’in çoğulu **أَوفَادٌ** ve **وُفُودٌ**’dur. İsim **الوِفَادَةُ**’dır; kesre ile. Ve **أَوْفَدَهُ** onu emir’e: onu gönderdi. Ve **اسْتَوْفَدَ** onun oturuşunda; **اسْتَوْفَزَ**’da bir lugattır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

وفد إليه وعليه يفد وفدا، بفتح فسكون، ووفودا، بالضم، ووفادة، بالكسر، وإفادة، على البدل: قدم، فهو وافد، قال سيبويه: وسمعناهم ينشدون بيت ابن مقبل.

  إلا الإفادة فاستولت ركائبناعند الجبابير بالباساء والنعم كذا نص المحكم، وقال الأصمعي: وفد فلان يفد وفادة، إذا خرج إلى ملك أو أمير. في الصحاح والأساس: وفد فلان على الأمير، أي ورد رسولا، فهو وافد، وهكذا أورده المصنف في البصائر، وأوفده عليه، وهي بقية عبارة المحكم، ومثله في الأساس، أوفده إليه. من عبارة الجوهري، ونصها: وأوفدته أنا إلى الأمير: أرسلته، واقتصر على هذه المصنف في البصائر، وأورده ابن سيده أيضا بعد سياق الكلام، فهم وفود، بالضم، جمع وافد، فهم وفود، بالضم، جمع وافد، ووفد، هو اسم للجمع، وقيل جمع وافد، كصحب وصاحب، وأوفاد، قال شيخنا: تسامحوا فيه لأنه معتل الأول، ووفد، كركع، وزاد الزمخشري فقال: ووفاد. من المجاز الوافد هو: السابق من الإبل، وعليه اقتصر في اللسان، وزاد غيره: والقطا، وفي الأساس: الطير، قال: وهو الذي يتقدم سائرها في السير والورود. من المجاز: الوافد: هو المرتفع الناشز من الخد عند المضغ. وفي البصائر: والوافدان في قول الأعشى:
  رأت رجلا غائب الـوافـدين                      مختلف الخلق أعشى ضريرا هما الناشزان من الخدين عند المضغ، من ذلك قولهم: من شاب غاب وافداه. ووافد: حي من العرب. والإيفاد: الإشراف على الشيء، وأنشد في البصائر لحميد بن ثور الهلالي رضي الله عنها:
  ترى العلافي عليها موفدا                      كأن برجا فوقها مشـيدا أي مشرفا، ويقال للفرس: ما أحسن ما أوفد حاركه، أي أشرف، وهو مجاز، كالتوفد. الإيفاد أيضا: الإرسال، وقد أوفده عليه وإليه، كما تقدم، كالتوفيد، يقال: وفده الأمير إلى الأمير الذي فوقه، إذا أرسله. الإيفاد: رفع الريم رأسه ونصبه أذنيه، قال تميم بن مقبل:
  تراءت لنا يوم السيار بفاحـم                      وسنة ريم خاف سمعا فأوفدا

  الإيفاد: الإسراع، وهو في شعر ابن أحمر من المجاز: الإيفاد: الارتفاع، يقال: أوفد الشيء، إذا ارتفع، كما في الأساس، وفي اللسان أوفد الشيء: رفعه، وأوفد هو: ارتفع. والوفد: ذروة الحبل بالحاء المهملة وسكون الموحدة من الرمل المشرف، هكذا في نسختنا، ومثله في اللسان، وفي بعض النسخ: ذروة الجبل، ومن الرمل: المشرف. من المجاز المستوفد: المستوفز، يقال: فلان مستوفد في قعدته، أي منتصب غير مطمئن، كمستوفز، وفي الأساس: استوفد في قعدته: ارتفع وانتصب، ورأيته مستوفدا. وبنو وفدضان، بالفتح: حي من العرب، أنشد ابن الأعرابي:
  إن بني وفدان قوم سك                      مثل النعام والنعام صك والأوفاد: قوم. يقال هم على أوفاد، أي على سفر قد أشخصنا، أي أقلقنا، كأوفاز. ومما يستدرك عليه: هو كثير الوفاد على الملوك. وما أوفدك علينا، واستوفدني، وتوافدنا عليه. ومن المجاز: الحاج وفد الله. وبينا أنا في ضيق إذ أوفد الله علي برجل فأخرجني منه. بمعنى جاءني به. وركب موفد: مرتفع، وكذا سنام موفد. وتوفدت الإبل والطير: تسابقت، كذا في اللسان، وعبارة الأساس: توفدت الأوعال فوق الجبل: أشرفت. وفي التكملة: تشوفت. وكل ذلك مجاز. والأوفاد: قوم من العرب، أنشد ابن الأعرابي:
  فلو كنتم منا أخذتم بأخذنـا                      ولكنما الأوفاد أسفل سافل ووافد بن سلامة، روى حديثه ضمرة بن ربيعة. ووافد بن موسى الذارع، يقال فيه بالقاف أيضا. وأبو وافد، روى عنه عبد الجبار بن نافع الضبي، ومحمد بن يوسف بن وافد، وأبو بكر يحيى بن عبد الرحمن ابن وافد اللخمي قاضي قرطبة، وأبو المرجا سالم بن ثمال بن عفان بن وافد، كذا في التبصير للحافظ. تكميل: قد تكرر لفظ الوفد في الحديث، وهم القوم يجتمعون فيردون البلاد، واحدهم، وافد، وكذلك يقصدون الأمراء لزيارة واسترفاد وانتجاع وغير ذلك، وفي الحديث وفد الله ثلاثة وفي حديث الشهيد فإذا قتل فهو وافد لسبعين يشهد لهم وقوله أجيزوا الوفد بنحو ما كنت أجيزهم. وقال النووي: الوفد: جماعة مختارة للتقدم في لقاء العظماء. وقال الزجاج في تفسير قوله تعالى يوم نحشر المتقين إلى الرحمن وفدا  قيل الوفد: الركبان المكرمون. وفي تفسير ابن كثير، ومنه أخذ أحد الجلالين، أن الوفد القادمون ركبانا. وفي العناية للخفاجي أن أصل الوفود القدوم على العظماء للعطايا والاسترفاد. وفي شرحه للشفاء أثناء إعجاز القرآن: أصل معنى الوفد الإشراف. هذه أقوالهم، وظاهر كلام المصنف كغيره من الأئمة أن الوفد والوفود هم القوم القادمون مطلقا، مشاة أو ركبانا، مختارين للقاء العظماء أولا، كما هو ظاهر، ويمكن أن يقال إن كلام النووي وغيره استعمال عرفي، وكلام المصنف وغيره استعمال لغوي، والله أعلم.

##### Türkçe

**وفد** ona ve onun üzerine **يفد** **وفدا** (fetha ile sonra sükûn ile) ve **وفودا** (damme ile) ve **وفادة** (kesra ile) ve **إفادة** (bedel üzere): geldi; o hâlde o **وافد**’dir. Sîbeveyh dedi: İbn Mukbil’in beytini onların inşâd ettiklerini işittik.

إلا **الإفادة** فاستولت ركائبنا عند الجبابير بالباساء والنعم

Böylece **المحكم**’in nassıdır. **الأصمعي** dedi: Falan **وفد** eder, **يفد** **وفادة**; bir melike yahut bir emîre çıktığı zaman. **الصحاح** ve **الأساس**’ta: Falan emîrin üzerine **وفد** etti; yani elçi olarak vardı; o hâlde o **وافد**’dir. Musannif bunu **البصائر**’de böylece vârid kıldı. Ve onu onun üzerine **أوفده**; bu, **المحكم** ibaresinin bakiyyesidir; ve benzeri **الأساس**’tadır: onu ona **أوفده**. **الجوهري** ibaresindendir; ve onun nassı: “Ben onu emîre **أوفدته**: onu gönderdim.” Musannif **البصائر**’de bunun üzerine iktisar etti. İbn Sîdeh de kelâmın sevkinden sonra onu vârid kıldı: onlar **وفود**’dur (damme ile), **وافد**’in cem‘idir; onlar **وفود**’dur (damme ile), **وافد**’in cem‘idir. Ve **وفد**: cem‘ için bir isimdir; ve denildi ki **وافد**’in cem‘idir; **صحب** ve **صاحب** gibi. Ve **أوفاد**. Şeyhimiz dedi: onda müsamaha ettiler; çünkü o evveli illetli olandır. Ve **وفد**: **ركع** gibi. **الزمخشري** artırdı da dedi: ve **وفاد**.

Mecazdan: **الوافد** şudur: develerden öne geçen. **اللسان**’da bununla iktisar etti. Başkası artırdı: ve **القطا**. **الأساس**’ta: kuş; dedi: o, yürüyüşte ve varışta onların geri kalanının önüne geçen kimsedir.

Mecazdan: **الوافد**: çiğneme sırasında yanakta yükselen, çıkıntılı olandır. **البصائر**’de: ve **الوافدان**, A‘şâ’nın sözünde:

رأت رجلا غائب الـ**وافـدين**
مختلف الخلق أعشى ضريرا

Onlar, çiğneme sırasında iki yanaktan iki çıkıntılı olandır. Bundan, onların sözü: “Kim ihtiyarladıysa, iki **وافد**’i kayboldu.” Ve **وافد**: Araplardan bir kabiledir.

Ve **الإيفاد**: bir şey üzerine yüksekten bakmaktır. **البصائر**’de Humeyd b. Sevr el-Hilâlî (Allah ondan razı olsun) için inşâd etti:

ترى العلافي عليها **موفدا**
كأن برجا فوقها مشـيدا

Yani: yüksekten bakan. Ve ata denilir: “Onun sağrısını ne güzel **أوفد** etti”; yani yükseldi; ve o mecazdır; **التوفد** gibi.

**الإيفاد** ayrıca: göndermedir. Onu onun üzerine ve ona **أوفده**; daha önce geçtiği üzere; **التوفيد** gibi. Denilir: Emîr onu, üstündeki emîre **وفده** etti; onu gönderdiği zaman.

**الإيفاد**: **الريم**’in başını kaldırması ve iki kulağını dikmesidir. Temîm b. Mukbil dedi:

تراءت لنا يوم السيار بفاحـم
وسنة ريم خاف سمعا فأوفدا

**الإيفاد**: sürat etmektir. Ve o, İbn Ahmer’in şiirinde mecazdandır.

**الإيفاد**: yükselmedir. Denilir: şeyi **أوفد** etti; yükseldiği zaman; **الأساس**’ta olduğu gibi. **اللسان**’da: şeyi **أوفد** etti: onu kaldırdı; ve **أوفد** o: yükseldi.

Ve **الوفد**: kumdan yüksek olanın, (ihmâl edilmiş **الحاء** ile ve **الموحدة**’nın sükûnu ile) ipin zirvesidir; nüshamızda böylece; ve benzeri **اللسان**’dadır. Bazı nüshalarda: dağın zirvesi; ve kumdan: yüksek olan.

Mecazdan: **المستوفد**: **المستوفز**’dir. Denilir: Falan oturuşunda **مستوفد**’dir; yani dikilmiş, sakinleşmiş olmayan; **مستوفز** gibi. **الأساس**’ta: oturuşunda **استوفد** etti: yükseldi ve dikildi; ve onu **مستوفدا** gördüm.

Ve **بنو وفدضان** (fetha ile): Araplardan bir kabiledir. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

إن بني وفدان قوم سك
مثل النعام والنعام صك

Ve **الأوفاد**: bir kavimdir. Denilir: onlar **أوفاد** üzeredir; yani bir sefer üzeredir; bizi **أشخصنا** etti; yani bizi tedirgin etti; **أوفاز** gibi.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: O, melikler üzerine **الوفاد**’ı çok olandır. Ve “Seni bize ne **أوفد** etti?” ve beni **استوفد** etti; ve biz onun üzerine **توافدنا** ettik.

Ve mecazdan: Hacılar, Allah’ın **وفد**’idir. Ve ben bir darlıkta iken Allah benim üzerime bir adam **أوفد** etti de beni ondan çıkardı; “onu bana getirdi” mânâsında.

Ve **موفد** binek: yüksek olandır; ve yine **موفد** hörgüç. Ve develer ve kuşlar **توفدت** etti: yarıştılar; **اللسان**’da böylece. **الأساس** ibaresi: Dağın üstünde dağ keçileri **توفدت** etti: yüksekten baktılar. **التكملة**’de: **تشوفت**. Bunların hepsi mecazdır.

Ve **الأوفاد**: Araplardan bir kavimdir. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

فلو كنتم منا أخذتم بأخذنـا
ولكنما الأوفاد أسفل سافل

Ve **وافد** b. Selâme; hadisini Damra b. Rabî‘a rivayet etti. Ve **وافد** b. Mûsâ **الذارع**; onda **القاف** ile de denilir. Ve Ebû **وافد**; ondan Abdülcebbâr b. Nâfi‘ ed-Dabbî rivayet etti. Ve Muhammed b. Yûsuf b. **وافد**. Ve Ebû Bekr Yahyâ b. Abdirrahmân b. **وافد** el-Lahmî, Kurtuba kadısı. Ve Ebû’l-Mercâ Sâlim b. Semâl b. Affân b. **وافد**; hâfızın **التبصير**’inde böylece.

Tekmîl: Hadiste **الوفد** lafzı tekrar etmiştir; onlar, toplanıp beldelere varan kavimdir; onların birisi **وافد**’dir. Ve yine, ziyaret, ihsan isteme, otlak arama ve bunun dışındakiler için emîrlere yönelirler. Hadiste: “Allah’ın **وفد**’i üçtür.” Ve şehid hadîsinde: “Öldürülürse o, yetmişe **وافد**’dir; onlar için şehadet eder.” Ve onun sözü: “**الوفد**’i, onları icâzet ettiğim gibi icâzet ediniz.” **النووي** dedi: **الوفد**: büyüklerle karşılaşmaya öne geçen seçilmiş bir topluluktur. **الزجاج** “يوم نحشر المتقين إلى الرحمن وفدا” kavlinin tefsirinde dedi: **الوفد** denildi: ikram olunmuş binitlilerdir. İbn Kesîr’in tefsirinde—iki Celâl’den birinin ondan aldığı üzere—**الوفد**: binitli olarak gelenlerdir. **العناية**’de el-Hafâcî’ye göre **الوفود**’un aslı, atıyye ve ihsan istemek için büyüklerin üzerine gelmektir. Onun **الشفاء** şerhinde, Kur’ân’ın i‘câzı sırasında: **الوفد**’ün asl mânâsı **الإشراف**’tır. Bunlar onların sözleridir. Musannifin kelâmının zâhiri—diğer imamlar gibi—**الوفد** ve **الوفود**’un mutlak olarak gelen kavim olduklarıdır; yaya yahut binitli; evvelen büyüklerle karşılaşmaya seçilmiş olarak; zâhir olduğu üzere. Ve denilebilir ki: Nevevî ve başkasının kelâmı örfî bir kullanımdır; musannif ve başkasının kelâmı lugavî bir kullanımdır. Allah daha iyi bilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَفَدَ عَلَيْهِ
1 وَفَدَ عَلَيْهِ ذ , (S, M, A, K,) [in the Msb, وَفِدَ, but this appears to be a mistake,] and اِلَيْهِ, (M, K,) aor. يَفِدُ, (M, K,) inf. n. وُفُودٌ (M, A, K) and وَفْدٌ (M, K) and وِفَادَةٌ, (M, A, K,) or this last is a simple subst., (S,) and اِفَادَةٌ, (M, K,) in which the و is changed into اـ, (M,) He came to him, (S, M, A, K,) namely, to a king, (A,) or governor, (S, A,) or great man, ('Inلyeh,) as an ambassador, envoy, or messenger; (S, A;) or to convey gifts, and to ask aid, or assistance: ('Inلyeh:) or he went forth to him, namely, to a king, or governor. (As, L.)

2 وَفَّدَ see 4.

اوفدهُ عَلَيْهِ
4 اوفدهُ عَلَيْهِ ذ , (M, A, K,) and اِلَيْهِ, (S, M, K,) inf. n. اِيفَادٌ; (K;) and اِلَيْهِ ↓ وفّدهُ, (L,) inf. n. تَوْفِيدٌ; (K;) He sent him to him, (S, M, A, K,) namely, to a king, (A,) or governor, (S,) [or great man, as an ambassador, envoy, or messenger; or to convey gifts, and to ask aid, or assistance: see 1]. ― -b2- الأَمِيرُ اِلَى الأَمِيرِ الَّذِى ↓ وفّدهُ فَوْتَهُ [The governor, sent him as an envoy to the governor who was above him]. (L.) ― -b3- مَا أَوْفَدَكَ عَلَيْنَا (assumed tropical:) [What hath caused thee to come to us?]. (TA.) ― -b4- بَيْنَمَا أَنَا فِىضِيقٍ اِذْ أَوْفَدَ اللّٰهُ عَلَىَّ بِرَجُلٍ فَأَخْرَجَنِى مَنْهُ (tropical:) While I was in difficulty, lo, God brought to me a man, and extricated me from it. (A.) -A2- اوفد عَلَى الشَّىْءِ, inf. n. اِيفَادٌ, (tropical:) It rose up, or stood up, so as to be higher than the thing; overtopped it; overpeered it; overhung it; overlooked it. (S, L, K *.) A poet (Homeyd Ibn-Thَr El-Hilلlee, TA) says,
تَرَى العِلَافِىَّ عَلَيْهَا مُوفِدَا
كَأَنَّ بَرْجًا فَوْقَهَا مُشَيَّدَا
[Thou seest the 'Ilلfee saddle overtopping her, as though a high-raised tower were upon her.] (S, L.) And one says of a horse, مَا أَحْسَنَ مَا أَوْفَدَ حَاركُهُ How beautiful is the prominence of his withers! (S, L.) ↓ توفّد is also syn. with اوفد in the above sense. (K, TA.) ― -b2- اوفد inf. n. اِيفَادٌ, (tropical:) It (a white antelope) raised its head and erected its ears. (L, K.) ― -b3- اوفد, inf. n. اِيفَادٌ, He hastened, or went, quickly: (S, L, K:) occurring in the poetry of Ibn-Ahmar. (S, L.) ― -b4- اوفد, inf. n. اِيفَادٌ, (tropical:) It rose, or became elevated. (A, L, K.) ― -b5- اوفد, (tropical:) He raised, or elevated, a thing. (L.)

توفّدت الاِبِلُ
5 توفّدت الاِبِلُ ذ , and الطَّيْرُ, (assumed tropical:) The camels, and the birds, strove to outgo, or outstrip, one another. (L.) ― -b2- توفّدت الأَوْعَالُ فَوْقَ الجَبَلِ (tropical:) The mountain-goats ascended upon the mountain. (A.) ― -b3- See 4.

توافدنا عَلَيْهِ
6 توافدنا عَلَيْهِ ذ [We came together as ambassadors, or envoys, &c., to him: see 1]. (A.)

اِسْتَوْفَدَنِى
10 اِسْتَوْفَدَنِى ذ (assumed tropical:) [app. He asked, or desired, me to come]. (TA.) -A2- استوفد (tropical:) He elevated himself, and made himself erect, in his manner of sitting; (A;) a dial. form of استوفز [q. v.] (S.)

وَفْدٌ
وَفْدٌ ذ : see وَافِدٌ. ― -b2- الحَاجُّ وَفْدُ اللّٰهِ (tropical:) [The pilgrims of Mekkeh are the ambassadors of God]. (A.) ― -b3- وَفْدُ اللّٰهِ ثَلَاَثَةٌ الغَازِى وَاحَاجُّ وَالمُعْتَمِرُ (tropical:) [The ambassadors of God are three; the warrior, and the pilgrim of Mekkeh, and the performer of the ceremonies of the عُمْرَة]. A tradition. (L *, El-Jلmi' es-Sagheer.) -A2- وَفْدٌ The upper part of an elevated long tract (حَبْل: in some copies of the K, جَبَل:) of sand. (S, L, K.)

وَفَادَةٌ
وَفَادَةٌ ذ , subst. from وَفَدَ عَلَيْهِ, (S,) A coming to a king, (A,) or governor, (S, A,) [or the like,] as an ambassador, envoy, or messenger, [&c.: see 1]. (S, A.) ― -b2- لَهُ وِفَادَةٌ [a phrase of frequent occurrence in notices of companions of Mohammad, meaning, He had the honour of coming as an envoy to the Prophet]. (TA, passim; and other works.)

وَافِدٌ
وَافِدٌ ذ A man coming to a king, (A,) or governor, (S, A,) [or great man,] as an ambassador, or envoy, or messenger; (S, A;) [or to convey gifts, and to ask aid, or assistance: See 1:] pl., (S, L,) or [rather] this first is a quasi-pl. n., (L,) ↓ وَفْدٌ (S, A, L, K) and وُفَّدٌ (K) and وُفَّادٌ; (A, Msb;) and pl. of وَفْدٌ, أَوْقَادٌ and وُفُودٌ: (S, L, Msb, K:) وَفْدٌ is also explained as signifying a party that assembles together and comes to a country or town: and a party that repairs to princes, or governors, to visit, and to ask aid, or assistance, or some benefit, &c.: (L:) and a party that comes to a king respecting an affair of conquest, or for congratulation, or the like: (Mgh:) and a company chosen to go forth for the purpose of having an interview with great men: (En-Nawawee:) and a company of riders: (Jel, xix. 88:) and a company riding and honoured: (Zj, in explanation of the same verse of the Kur-an:) but from the explanations in the K, and other lexicons, it seems to signify a party coming, whether walking or riding, chosen for the purpose of having an interview with great men, or not: the explanations of En-Nawawee and some others may be in accordance with general or conventional acceptations, and those of the rest may be proper, or literal. (TA.) ― -b2- وَافِدٌ (tropical:) A camel, (S, A, K,) or bird, (A,) or bird of the kind called القَطَا, (K,) that precedes the others (S, A, K) in pace, and in coming to water. (A.) ― -b3- الوَافِدَانِ (in the poetry of ElAasha, S, L) (tropical:) The parts of the two cheeks which project when one chews, and which become depressed when one grows old. (S, A, L, K.) One says of a very old man, غَابَ وَافِدَاهُ (tropical:) [The middles of his cheeks have become depressed]. (A.)

هُمْ عَلَى أَوْفَادٍ
هُمْ عَلَى أَوْفَادٍ ذ They are upon a journey: (L, K:) as also أَوْفَازٍ. (TA.)

مُوفِدٌ
مُوفِدٌ ذ (tropical:) Prominent, or elevated: (A, L:) applied to a camel's hump, (A,) and to the pubes. (L.)

مُسْتَوْفِدٌ
مُسْتَوْفِدٌ ذ (tropical:) Erecting himself, and not placing himself at his case, in his manner of sitting; (L;) i. q. مُسْتَوْفِزٌ. (L, K.)

##### Türkçe

**وَفَدَ عَلَيْهِ**
1 **وَفَدَ عَلَيْهِ** ذ , (S, M, A, K,) [Msb’de **وَفِدَ**, fakat bu bir hata gibi görünür,] ve **اِلَيْهِ**, (M, K,) muzârîsi **يَفِدُ**, (M, K,) mastarı **وُفُودٌ** (M, A, K) ve **وَفْدٌ** (M, K) ve **وِفَادَةٌ**, (M, A, K,) yahut bu sonuncusu basit bir isimdir, (S,) ve **اِفَادَةٌ**, (M, K,) ki onda **و** harfi **اـ**’ya çevrilmiştir, (M,) O, ona geldi, (S, M, A, K,) yani bir krala, (A,) yahut bir valiye, (S, A,) yahut büyük bir adama, ('Inلyeh,) bir elçi, sefîr veya haberci olarak; (S, A;) yahut hediyeler ulaştırmak ve yardım yahut destek istemek için: ('Inلyeh:) yahut o, ona doğru çıktı, yani bir krala yahut valiye. (As, L.)

2 **وَفَّدَ** bk. 4.

**اوفدهُ عَلَيْهِ**
4 **اوفدهُ عَلَيْهِ** ذ , (M, A, K,) ve **اِلَيْهِ**, (S, M, K,) mastarı **اِيفَادٌ**; (K;) ve **اِلَيْهِ** ↓ **وفّدهُ**, (L,) mastarı **تَوْفِيدٌ**; (K;) O, onu ona gönderdi, (S, M, A, K,) yani bir krala, (A,) yahut bir valiye, (S,) [yahut büyük bir adama, bir elçi, sefîr veya haberci olarak; yahut hediyeler ulaştırmak ve yardım yahut destek istemek için: 1’e bk.]. ― -b2- **الأَمِيرُ اِلَى الأَمِيرِ الَّذِى ↓ وفّدهُ فَوْتَهُ** [Vali, onu, kendisinin üstünde olan valiye elçi olarak gönderdi]. (L.) ― -b3- **مَا أَوْفَدَكَ عَلَيْنَا** (mecaz kabul edilerek:) [Seni bize gelmeye ne sevk etti?]. (TA.) ― -b4- **بَيْنَمَا أَنَا فِىضِيقٍ اِذْ أَوْفَدَ اللّٰهُ عَلَىَّ بِرَجُلٍ فَأَخْرَجَنِى مَنْهُ** (mecaz:) Ben darlık içindeyken, bir de baktım ki Allah bana bir adam getirdi de beni ondan çıkardı. (A.) -A2- **اوفد عَلَى الشَّىْءِ**, mastarı **اِيفَادٌ**, (mecaz:) O, yükseldi yahut dikildi; böylece şeyden daha yüksek oldu; onu aştı; onun üstünden baktı; onun üzerine sarktı; onu yukarıdan gördü. (S, L, K *.) Bir şair (Homeyd Ibn-Thَr El-Hilلlee, TA) der ki,
تَرَى العِلَافِىَّ عَلَيْهَا مُوفِدَا
كَأَنَّ بَرْجًا فَوْقَهَا مُشَيَّدَا
[Sen, **العِلَافِىَّ** semerini onun üzerinde yükselmiş görürsün; sanki onun üstünde yükseltilmiş bir burç varmış gibi.] (S, L.) Ve bir kimse bir at hakkında şöyle der: **مَا أَحْسَنَ مَا أَوْفَدَ حَاركُهُ** Onun cidagosunun çıkıntısı ne kadar güzeldir! (S, L.) ↓ **توفّد** de yukarıdaki mânada **اوفد** ile eşanlamlıdır. (K, TA.) ― -b2- **اوفد** mastarı **اِيفَادٌ**, (mecaz:) O (beyaz bir ceylan) başını kaldırdı ve kulaklarını dikti. (L, K.) ― -b3- **اوفد**, mastarı **اِيفَادٌ**, O, acele etti yahut hızlıca gitti: (S, L, K:) İbn-Ahmar’ın şiirinde vâkidir. (S, L.) ― -b4- **اوفد**, mastarı **اِيفَادٌ**, (mecaz:) O, yükseldi yahut yükselmiş oldu. (A, L, K.) ― -b5- **اوفد**, (mecaz:) O, bir şeyi kaldırdı yahut yükseltti. (L.)

**توفّدت الاِبِلُ**
5 **توفّدت الاِبِلُ** ذ , ve **الطَّيْرُ**, (mecaz kabul edilerek:) Develer ve kuşlar, birbirini geçmeye yahut geride bırakmaya çalıştı. (L.) ― -b2- **توفّدت الأَوْعَالُ فَوْقَ الجَبَلِ** (mecaz:) Dağ keçileri dağın üzerine çıktı. (A.) ― -b3- 4’e bk.

**توافدنا عَلَيْهِ**
6 **توافدنا عَلَيْهِ** ذ [Biz, elçiler yahut sefîrler vb. olarak ona topluca geldik: 1’e bk.]. (A.)

**اِسْتَوْفَدَنِى**
10 **اِسْتَوْفَدَنِى** ذ (mecaz kabul edilerek:) [görünüşe göre: O, benden gelmemi istedi yahut arzuladı]. (TA.) -A2- **استوفد** (mecaz:) O, kendini yükseltti ve oturuş tarzında kendini dikleştirdi; (A;) **استوفز**’in lehçe şeklidir [bk.]. (S.)

**وَفْدٌ**
**وَفْدٌ** ذ : bk. **وَافِدٌ**. ― -b2- **الحَاجُّ وَفْدُ اللّٰهِ** (mecaz:) [Mekke hacıları Allah’ın elçileridir]. (A.) ― -b3- **وَفْدُ اللّٰهِ ثَلَاَثَةٌ الغَازِى وَاحَاجُّ وَالمُعْتَمِرُ** (mecaz:) [Allah’ın elçileri üçtür: gazî, Mekke hacısı ve **عُمْرَة** menâsikini yerine getiren]. Bir hadis. (L *, El-Jلmi' es-Sagheer.) -A2- **وَفْدٌ** Yükseltilmiş uzun bir kum şeridinin ( **حَبْل**: K’nin bazı nüshalarında **جَبَل**:) üst kısmı. (S, L, K.)

**وَفَادَةٌ**
**وَفَادَةٌ** ذ , **وَفَدَ عَلَيْهِ**’den isim, (S,) Bir krala, (A,) yahut bir valiye, (S, A,) [yahut benzerine,] bir elçi, sefîr veya haberci olarak gelme, [&c.: 1’e bk.]. (S, A.) ― -b2- **لَهُ وِفَادَةٌ** [Muhammed’in ashabına dair kayıtlarda sık geçen bir ibare; mânası: O, Peygamber’e elçi olarak gelme şerefine sahip oldu]. (TA, passim; ve diğer eserler.)

**وَافِدٌ**
**وَافِدٌ** ذ Bir krala, (A,) yahut bir valiye, (S, A,) [yahut büyük bir adama,] bir elçi yahut sefîr yahut haberci olarak gelen adam; (S, A;) [yahut hediyeler ulaştırmak ve yardım yahut destek istemek için: 1’e bk.:] çoğulu, (S, L,) yahut [daha doğrusu] bu birincisi yarı-çoğul isimdir, (L,) ↓ **وَفْدٌ** (S, A, L, K) ve **وُفَّدٌ** (K) ve **وُفَّادٌ**; (A, Msb;) ve **وَفْدٌ**’ün çoğulu **أَوْقَادٌ** ve **وُفُودٌ**: (S, L, Msb, K:) **وَفْدٌ** ayrıca, toplanıp bir ülkeye yahut şehre gelen bir topluluk; ve prenslere yahut valilere, ziyaret etmek ve yardım yahut destek yahut bir fayda vb. istemek için giden bir topluluk diye açıklanır: (L:) ve fetih işi hakkında yahut tebrik için yahut benzeri için bir krala gelen bir topluluk: (Mgh:) ve büyük adamlarla görüşme maksadıyla çıkıp gitmek üzere seçilmiş bir cemaat: (En-Nawawee:) ve bir süvari topluluğu: (Jel, xix. 88:) ve binekli ve onurlandırılmış bir topluluk: (Zj, Kur’an’ın aynı âyetinin açıklamasında:) fakat K’deki ve diğer sözlüklerdeki açıklamalardan, büyük adamlarla görüşme maksadıyla seçilmiş olsun olmasın, yürüyerek yahut binekli olarak gelen bir topluluğu ifade ettiği anlaşılır: En-Nawawee’nin ve bazılarının açıklamaları genel yahut örfî kabullere uygun olabilir; diğerlerinin açıklamaları ise asıl yahut lafzî olabilir. (TA.) ― -b2- **وَافِدٌ** (mecaz:) Diğerlerini (S, A, K) yürüyüşte ve suya gelişte (A) önceleyen deve, (S, A, K,) yahut kuş, (A,) yahut **القَطَا** denilen türden kuş. (K.) ― -b3- **الوَافِدَانِ** (ElAasha’nın şiirinde, S, L) (mecaz:) Çiğnediğinde dışarı çıkan ve yaşlanınca çöken iki yanağın kısımları. (S, A, L, K.) Çok yaşlı bir adam hakkında şöyle denir: **غَابَ وَافِدَاهُ** (mecaz:) [Yanaklarının ortaları çöktü]. (A.)

**هُمْ عَلَى أَوْفَادٍ**
**هُمْ عَلَى أَوْفَادٍ** ذ Onlar yolculuk üzeredir: (L, K:) bunun gibi **أَوْفَازٍ**. (TA.)

**مُوفِدٌ**
**مُوفِدٌ** ذ (mecaz:) Çıkıntılı yahut yüksek: (A, L:) devenin hörgücüne, (A,) ve kasık kıllarına uygulanır. (L.)

**مُسْتَوْفِدٌ**
**مُسْتَوْفِدٌ** ذ (mecaz:) Oturuş tarzında kendini doğrultan ve rahatına yerleşmeyen; (L;) yani **مُسْتَوْفِزٌ**. (L, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَفَدَ
وَفَدَ
a.  [ يَفِدُ ] ( n. ac. وَفْد 1 ,  وِفَاْدَة 23t ,  وُفُوْد 27 ,  اِفَادَة ) [ 'Ala or Ila ], Reached, came to, arrived at; presented himself before.

وَفَّدَ
وَفَّدَ II
a.  [ acc. &  'Ala or Ila ], Sent, dispatched to.

أَوْفَدَ
أَوْفَدَ IV ,
a.  see II .

b.  Was high.

c.  [ 'Ala ], Dominated.

d.  Raised the head.

تَوَفَّدَ
تَوَفَّدَ V ,
a.  see IV (c) .

وَفْد
وَفْد 1 , ( pl. وُفُوْد 27 ,  أَوْفَاْد 38 ),
a.  Arrivals, comers; envoys; strangers. -

b.  Top of a sand-hill.

c.  see 27 .

وَاْفِد
وَاْفِد 21 , ( pl. وَفْد 1 ,  وُفَّد 11 ,  وُفُوْد 27 ,  وُفَّاْد 29 ,  أَوْفَاْد 38 ),
a.  Arriving; arrival, comer.

b.  Foremost, leading; leader.

c.  Cheek-bone.

وِفَاْدَة
وِفَاْدَة 23t ,
a.  see 27

وُفُوْد
وُفُوْد 27 ,
a.  Arrival, coming.

اِيْفَاد
اِيْفَاد [ N. Ac.
a.  IV], Speed.

عَلَى أَوْفَادٍ
عَلَى أَوْفَادٍ
a.  Setting out.

##### Türkçe

**وَفَدَ**
**وَفَدَ**
a. [ **يَفِدُ** ] ( n. ac. **وَفْد** 1, **وِفَاْدَة** 23t, **وُفُوْد** 27, **اِفَادَة** ) [ 'Ala or Ila ], ulaştı, -e geldi, -e vardı; huzuruna çıktı.

**وَفَّدَ**
**وَفَّدَ** II
a. [ acc. & 'Ala or Ila ], -e gönderdi, sevk etti.

**أَوْفَدَ**
**أَوْفَدَ** IV ,
a. II’ye bak.

b. yüksek oldu.

c. [ 'Ala ], üstün geldi.

d. başı kaldırdı.

**تَوَفَّدَ**
**تَوَفَّدَ** V ,
a. IV (c)’ye bak.

**وَفْد**
**وَفْد** 1, ( pl. **وُفُوْد** 27, **أَوْفَاْد** 38 ),
a. gelenler, gelen kimseler; elçiler; yabancılar. -

b. bir kum tepesinin üstü.

c. 27’ye bak.

**وَاْفِد**
**وَاْفِد** 21, ( pl. **وَفْد** 1, **وُفَّد** 11, **وُفُوْد** 27, **وُفَّاْد** 29, **أَوْفَاْد** 38 ),
a. gelen; geliş, gelen kimse.

b. en önde olan, önder; lider.

c. elmacık kemiği.

**وِفَاْدَة**
**وِفَاْدَة** 23t ,
a. 27’ye bak

**وُفُوْد**
**وُفُوْد** 27 ,
a. geliş, gelme.

**اِيْفَاد**
**اِيْفَاد** [ N. Ac.
a. IV], sürat.

**عَلَى أَوْفَادٍ**
**عَلَى أَوْفَادٍ**
a. yola çıkma.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وفد
وَفَدَ - يَفِدُ - وَفْد
وَفَدَ - يَفِدُ + كائن + إلى كائن: يقصده بطلب جماعي: يأتيه من مكان بعيد بتشرف وتكرم حاملاً طلباً أو رغبة نيابة عن جمع أو قوم
وَفْد: اسم فعل " وَفَدَ - يَفِدُ ": القدوم بتشرف لغرض جماعي: وهو كذلك ما يكون بفعل " وَفَدَ - يَفِدُ ": الركب القاصد للحصول على طلب من آخر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة القدوم  والوصول والاقتراب، قادماً من موقع بعيد، إلى مكان أو كائن خارج موقع إقامته الأصلي والتفاعل مع المكان أو الكائن "، وهي:
أَتـَى - يَأْتِي، جَاءَ - يَجِيْءُ، بَلَغَ - يَبْلُغُ، وَصَلَ - يَصِلُ (متعدي لمفعول واحد)، وَرَدَ - يَرِدُ، وَفَدَ - يَفِدُ
وفد
 	﴿يوم نحشر المتقين إلى الرحمان وفدا (85)﴾ مريم
مختار الصحاح
● [وفد] و ف د: وَفَدَ فلان على الأمير أي ورد رسولا وبابه وعد فهو وَافِدٌ والجمع وَفْدٌ مثل صاحب وصحب وجمع الوَفْدِ أَوفَادٌ و وُفُودٌ والاسم الوِفَادَةُ بالكسر و أَوْفَدَهُ إلى الأمير أرسله و اسْتَوْفَدَ في قعدته لغة في استوفز
معجم الفرائد القرآنية:
و ف د
"وَفْداً" في قوله تعالـى :" يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمَنِ وَفْداً " (85) مريم .
الوَفْد :القادمون على الملوك والأكابر، يستخرجون منهم الحوائج.
الراغب
وفد
- يقال: وفد القوم تفد وفادة، وهم وفد ووفود، وهم الذين يقدمون على الملوك مستنجزين الحوائج، ومنه: الوافد من الإبل، وهو السابق لغيره. قال تعالى: }يوم نحشر المتقين إلى الرحمن وفدا{ [مريم/85].
ملخص اللسان
1.     الوَفْدُ الرُّكبان المُكَرَّمُون.: وفَدَ فلان يَفِدُ وِفادةً إِذا خرج إِلى ملك أَو أَمير: وفَدَ عليه وإِليه يَفِدُ وَفْداً  وَوُفُوداً ووَفادةً وإِفادةً، على البدل: قَدِمَ، فهو وافِدٌ؛وأَوْفَدَه عليه وهُمُ الوَفْدُ والوُفُودُ؛ فأَما الوَفْدُ فاسم  للجميع، وقيل جميع؛ وأَما الوُفُودُ فجمع وافِدٍ، وقد أَوْفَدَه إِليه. ويقال:  وفَّدَه الأَميرُ إِلى الأَمير الذي فوقَه.
2.     وأَوْفَدَ فلان إِيفاداً إِذا  أَشْرَف.وأَوْفَدَ الشيءَ: رَفَعَه. وأَوْفَدَ هو: ارْتَفَع. وأَوْفَدَ  الرِّيمُ: رفع رأْسَه ونصَب أُذنيه؛ والإِيفادُ على الشيء: الإِشرافُ عليه.
3.     وَفَدَ فلان على الأَمير أَي وَرَدَ رسولاً، فهو وافِدٌ. وجمع الوَفْدِ أَوْفادٌ ووُفُودٌ. وأَوفَدتُه أَنا إِلى الأَمير:أَرْسَلْتُه.
4.     والوافِدُ من الإِبل: ما سبقَ سائِرَها.وتَوَفَّدَتِ الإِبلُ والطير: تسابَقَتْ.والإِيقادُ أَيضاً: الإِسْراعُ،
5.     الوَفْدُ في الحديث، وهم القوم يجتمعون فَيرِدُونَ البلاد، واحدهم وافِدٌ، والذين يقصدون  الأُمراء لزيارة واسْتِرْفَادٍ وانْتجاعٍ
لسان العرب
● - وفد: قال الله تعالى: يوم نحشر المتقين إِلى الرحمن وفْداً؛ قيل:  الوَفْدُ الرُّكبان المُكَرَّمُون. الأَصمعي: وفَدَ فلان يَفِدُ وِفادةً إِذا  خرج إِلى ملك أَو أَمير. ابن سيده: وفَدَ عليه وإِليه يَفِدُ وَفْداً  وَوُفُوداً ووَفادةً وإِفادةً، على البدل: قَدِمَ، فهو وافِدٌ؛ قال سيبويه:  وسمعناهم ينشدون بيت ابن مقبل:  إِلاَّ الإِفادةَ فاسْتَوْلَتْ رَكائِبُنا،  عِنْدَ الجَبابِيرِ بِالبَأْساءِ والنِّعَم  وأَوْفَدَه عليه وهُمُ الوَفْدُ والوُفُودُ؛ فأَما الوَفْدُ فاسم  للجميع، وقيل جميع؛ وأَما الوُفُودُ فجمع وافِدٍ، وقد أَوْفَدَه إِليه. ويقال:  وفَّدَه الأَميرُ إِلى الأَمير الذي فوقَه. وأَوْفَدَ فلان إِيفاداً إِذا  أَشْرَف. الجوهري: وَفَدَ فلان على الأَمير أَي وَرَدَ رسولاً، فهو  وافِدٌ. وجمع الوَفْدِ أَوْفادٌ ووُفُودٌ. وأَوفَدتُه أَنا إِلى الأَمير:  أَرْسَلْتُه.  والوافِدُ من الإِبل: ما سبقَ سائِرَها. وقد تكرر الوَفْدُ في الحديث،  وهم القوم يجتمعون فَيرِدُونَ البلاد، واحدهم وافِدٌ، والذين يقصدون  الأُمراء لزيارة واسْتِرْفَادٍ وانْتجاعٍ وغير ذلك. وفي الحديث: وفْدُ اللهِ  ثلاثةٌ. وفي حديث الشهيد: فإِذا قُتل فهو وافِدٌ لسَبْعِينَ يشْهَدُ لهم؛  وقوله:  أَجِيزُوا الوَفْدَ بنحو ما كنت أُجِيزُهمْ.  وتَوَفَّدَتِ الإِبلُ والطير: تسابَقَتْ.  وأَوْفَدَ الشيءَ: رَفَعَه. وأَوْفَدَ هو: ارْتَفَع. وأَوْفَدَ  الرِّيمُ: رفع رأْسَه ونصَب أُذنيه؛ قال تميم ابن مقبل:  تَراءَتْ لنا يَوْمَ السِّيارِ بِفاحِمٍ  وسُنَّة رِيمٍ خافَ سَمْعاً فَأَوْفَدَا  (* قوله «السيار» كذا بالأصل).  وَرَكَبٌ مُوفِدٌ: مُرْتَفِعٌ. وفلان مُسْتَوْفِدٌ في قِعْدَتِه أَي  منتصب غير مطمئن كَمُسْتَوْفِزٍ. وأَمْسَيْنا على أَوْفادٍ أَي على سفر قد  أَشْخَصَنا أَي أَقْلَقَنا.  والإِيفادُ على الشيء: الإِشرافُ عليه. والإِيقادُ أَيضاً: الإِسْراعُ،  وهو في شعر ابن أَحمر. والوَفْدُ: ذُِروْة الحَبْلِ من الرَّمْل المشرف.  والوَافِدان اللذان في شعر الأَعشى: هما النَّاشِزانِ من الخَدَّينِ عند  المضْغ، فإِذا هَرِمَ الإِنسانُ غابَ وافِداهُ. ويقال للفرس: ما أَحْسَنَ  ما أَوْفَدَ حارِكُه أَي أَشْرَفَ؛ وأَنشد:  تَرَى العِلافيَّ عَلْيها مُوِفدَا،  كأَنَّ بُرْجاً فَوْقَها مُشَيَّدَا  أَي مُشْرِفاً. والأَوْفادُ: قوم من العرب؛ وقال:  فَلوْ كُنْتمُ منَّا أَخَذتمْ بِأَخْذنا،  ولكِنَّما الأَوْفادُ أَسفَلَ سافِلِ  (* قوله «فلو إلخ» تقدم في وحد بلفظ «فلو كنتم منا أخذنا بأخذكم ولكنها  الأوحاد إلخ» وفسره هناك فقال: وقوله أخذنا بأخذكم أى أدركنا إبلكم  فرددناها عليكم.) ووافِدٌ: اسم. وبنو وَفْدانَ: حَيٌّ من العرب؛ أَنشد ابن  الأَعرابي:  إِنَّ بَني وَفْدانَ قَوْمٌ سُكُّ،  مِثْلُ النَّعامِ، والنَّعامُ صُكُّ
مقاييس اللغة:
(وفد) الواو والفاء والدال: أصلٌ صحيح يدلُّ على إشراف وطُلوع. منه الوَافد: القَوم يَفِدُون. والوَفْد: ذِرْوَة الحَبْل([2]) من الرَّمل المُشرِف. والوافد من الإبل: ما يَسبِقُ سائِرَها . والإيفاد: الإسراع، والوافدانِ هما عظمانِ ناشِزانِ من الخَدَّين عند المَضْغ. وإذا هَرِمَ الإنسانُ غارَ وافِدهُ. قال الأعشى:
رأتْ رجلاً غائرَ الوافدَيْـ *** ـنِ مُخْتلفَ اللَّوْنِ أعْشَى ضَرِيرا([3])
وأوْفَدَ على الشَّيء وأوْفَى: أشرَفَ.
القاموس المحيط:
وَفَدَ إليه، وعليه، يَفِدُ وَفْداً ووُفوداً ووِفادَةً، وإفادَةً قَدِمَ، ووَرَدَ. وأوْفَدَهُ عليه، وإليه، وهُمْ وُفودٌ ووَفْدٌ وأوفادٌ ووُفَّدٌ. والوافِدُ السَّابِقُ من الإِبِلِ والقَطا سائِرَها، والمُرْتَفِعُ من الخَدِّ عندَ المَضْغِ، و " مَنْ شابَ غاب وافِداهُ " . ووافدٌ حَيٌّ. والْإِيفادُ الْإِشْرافُ، كالتَّوَفُّدِ، والْإِرْسالُ، كالتَّوْفيدِ، ورَفْعُ الرِّيمِ رأسَهُ، ونَصْبُهُ أُذُنَيْهِ، والْإِسْراعُ، والارْتِفاعُ. والوَفْدُ ذِرْوَةُ الحَبْلِ من الرَّمْلِ المُشْرِفِ. والمُسْتَوْفِدُ المُسْتَوْفِزُ. وبَنُو وَفْدانَ حَيٌّ. والْأَوْفادُ قومٌ. وهُمْ على أوْفادٍ على سَفَرٍ.
تاج العروس:
و ف د
وَفَدَ إِليه وعَلَيْه يَفِدُ وَفْداً بفتح فسكون ووُفُوداً بالضَّمّ ووِفَادَةً بالكسر وإِفَادَةً على البَدَلِ : قَدِمَ فهو وافِدٌ قال سِيبويهِ : وسمعناهم يُنْشِدُونَ بيت ابنِ مُقْبِلٍ
" إِلاَّ الإِفَادَةَ فَاسْتَوْلَتْ رَكائِبُنَاعِنْدَ الجَبَابِيرِ باِلْبَاَسَاءِ والنِّعَمِ كذا نَصّ المُحْكَم وقال الأَصْمَعِيُّ : وَفَدَ فُلاَنٌ يَفِدُ وِفَادَةً إِذا خَرَج إِلى مَلِكٍ أَو أَميرٍ . في الصّحاح والأَساس : وَفَدَ فُلانٌ علَى الأَمِيرِ أَي وَرَدَ رَسُولاً فهو وَافِدٌ وهكذا أَورَدَه المُصَنِّف في البصائر وأَوْفَدَه علَيْه وهي بَقِيَّةُ عِبَارَةِ المُحْكَم ومثلُه في الأَساس أَوْفَدَه إِلَيْه . من عبارة الجوهَرِيِّ ونَصُّها : وأَوْفَدْتُه أَنا إِلى الأَمِيرِ : أَرْسَلْتُه واقْتَصَرَ على هذِه المُصَنِّفُ في البَصَائِر وأَوْرَدَه ابنُ سِيدَه أَيضاً بَعْدَ سِياقِ الكلامِ فَهُمْ وُفُودٌ بالضمِّ جَمْعُ وَافِدٍ فَهُمْ وُفُودٌ بالضمِّ جَمْعُ وَافِدٍ ووَفْدٌ هو اسمٌ للجَمْعِ وقيل جمْع وافِدٍ كصَحْبٍ وصَاحِبٍ وأَوْفَادٌ قال شيخُنَا : تَسَامَحُوا فيه لأَنه مُعْتَلُّ الأَوَّلِ ووُفَّدٌ كرُكَّع وزاد الزَّمخشريُّ فقال : ووُفَّادٌ . من المَجاز الوَافِدُ هو : السابقُ من الإِبلِ وعليه اقتصرَ في اللسانِ وزاد غيرُه : والقَطَا وفي الأَساس : الطَّيْرِ قال : وهو الذي يتقَدَّم سائِرَها في السَّيْرِ والوُرُودِ . من المَجازِ : الوافِد : هو المُرْتَفِع الناشِزُ مِن الخدِّ عندَ المَضْغِ . وفي البصائر : والوافِدَانِ في قَوْلِ الأَعْشَى :
رَأَتْ رَجُلاً غَائِبَ الوَافِدَيْنِ ... مُخْتَلِفَ الخَلْقِ أَعْشَى ضَرِيرَا هُمَا النَّاشِزَانِ مِن الخَدَّيْنِ عند المَضْغِ من ذلك قولهم : مَنْ شَابَ غَاب وافِدَاهُ . ووافِدٌ : حَيٌّ من العَرَب . والإِيفادُ : الإِشرَافُ على الشيْءِ وأَنشد في البصائر لِحُمَيْدِ بن ثَوْرٍ الهلاليِّ رضي الله عنها :
تَرَى العِلاَفِيَّ عَلَيْهَا مُوفِدَا ... كَأَنَّ بُرْجاً فَوْقَهَا مُشَيَّدَا أَي مُشْرفاً ويقال للفرسِ : ما أَحْسَنَ ما أَوْفَدَ حَارِكُه أَي أَشْرَفَ وهو مَجاز كالتَّوفُّدِ . الإِيفادُ أَيضاً : الإِرْسالُ وقد أَوْفَده عليه وإِليه كما تَقدَّم كالتَّوْفِيدِ يقال : وَفَّدَه الأَمِيرُ إِلى الأَمِيرِ الذي فَوْقَه إِذا أَرْسَلَه . الإِيفاد : رَفْعُ الرِّيمِ رَأْسَه ونَصْبُه أُذُنَيْهِ قال تَمِيمُ بن مُقْبِل :
تَرَاءَتْ لَنَا يَوْمَ السِّيَارِ بِفَاحِمٍ ... وسُنَّةِ رِيمٍ خَافَ سَمْعاً فَأَوْفَدَا
الإِيفاد : الإِسراعُ وهو في شعر ابنِ أَحْمَر من المجاز : الإِيفاد : الارْتِفَاعُ يقال : أَوْفَدَ الشيءُ إِذا ارتَفَعَ كما في الأَساس وفي اللسانِ أَوْفَدَ الشيءَ : رَفَعَه وأَوْفَدَ هو : ارتفع . والوَفْدُ : ذِرْوَةُ الحَبْلِ بالحاءِ المهملة وسُكون الموحَّدة من الرَّمْلِ المُشْرِفِ هكذا في نُسْختنا ومثله في اللسان وفي بعض النُّسخ : ذِرْوَة الجَبَلِ ومن الرَّمْل : المُشْرِف . من المجاز المُسْتَوْفِدُ : المُسْتَوْفِزُ يقال : فُلانٌ مُسْتَوْفِدٌ في قِعْدَتِه أَي مُنْتَصِبٌ غيرُ مُطْمَئِنٍّ كمُسْتَوْفِزٍ وفي الأَسَاس : اسْتَوْفَد في قِعْدَتِه : ارْتَفَع وانْتَصَبَ ورأَيْتُه مُسْتَوِفداً . وبَنُو وَفْدضانَ بالفَتْح : حَيٌّ من العرب أَنشد ابنُ الأَعْرَابِيّ :
إِنَّ بَنِي وَفْدَانَ قَوْمٌ سُكُّ ... مِثْلُ النَّعَامِ والنَّعَامُ صُكُّ والأَوْفَاد : قومٌ . يقال هُمٍْ على أَوْفَادٍ أَي على سَفَرٍ قد أَشْخَصَنَا أَي أَقْلَقَنا كأَوْفَازٍ . ومما يستدرك عليه : هو كثير الوِفَادِ على المُلُوك . وما أَوْفَدَكَ عَلَيْنَا واسْتَوْفَدَني وتَوَافَدْنَا عليه . ومن المَجاز : الحَاجُّ وَفْدُ اللهِ . وَبَيْنَا أَنا في ضِيقٍ إِذْ أَوْفَد اللهُ عَلَيَّ بِرَجُلٍ فأَخْرَجَنِي منه . بمعنَى جاءَني به . وَرَكَبٌ مُوفِد : مُرْتَفِع وكذا سَنَامٌ مُوفِدٌ . وتَوَفَّدت الإِبلُ والطَّيْرُ : تَسابَقَت كذا في اللسانِ وعِبَارة الأَساس : تَوَفَّدَت الأَوْعَالُ فوقَ الجَبَلِ : أَشْرَفَت . وفي التكملة : تَشَوَّفَتْ . وكلّ ذلك مَجَازٌ . والأَوْفَاد : قَوْمٌ مِن العَربِ أَنْشَد ابنُ الأَعْرَابيّ :
فَلَوْ كُنْتُمُ مِنَّا أَخَذْتُمْ بِأَخْذِنَا ... ولكِنَّمَا الأَوْفَادُ أَسْفَلَ سَافِلِ وَوَافِدُ بنُ سَلاَمَةَ رَوَى حَدِيثَه ضَمْرَةُ بن رَبِيعَةَ . ووافِدُ بنُ مُوسَى الذَّارِع يقال فيه بالقاف أَيضاً . وأَبُو وَافِدٍ روى عنه عبدُ الجبَّار بن نافِعٍ الضَّبِّيَ ومحمّد بن يوسف بن وافِد وأَبو بكر يحيى بن عبد الرحمن ابن وافِدٍ اللَّخْمِيّ قَاضِي قُرْطَبَةَ وأَبو المُرْجَّا سالِمُ بن ثِمَالِ بن عَفَّانَ بن وافِدٍ كذا في التبصير للحافظ . تكميل : قد تَكَرَّر لَفْظُ الوَفْدِ في الحديثِ وهم القَوْمُ يَجْتَمِعُون فَيَرِدُونَ البلادَ واحِدُهُم وافِدٌ وكذلك يَقْصِدُونَ الأُمراءَ لِزيارَةٍ واسْتِرْفادٍ وانْتِجاعٍ وغير ذلك وفي الحديث وَفْدُ اللهِ ثَلاَثَةٌ وفي حديث الشهيد فإِذا قُتلَ فهو وافِدٌ لِسَبْعِينَ يَشْهَدُ لهم وقوله أَجِيزُوا الوَفْدَ بنْحْوِ ما كُنْتُ أُجِيزُهم . وقال النَّوَوِيُّ : الوَفْدُ : جَماعَةٌ مُخْتَارَةٌ للتقَدُّم في لِقَاءِ العُظماءِ . وقال الزَّجَّاج في تَفْسِير قولِه تعالى يَوْمَ نَحْشُرُ المُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمنِ وَفْداً " قيل الوَفْدُ : الرُّكْبَانُ المُكَرَّمُونَ . وفي تفسير ابنِ كَثِير ومنه أَخَذَ أَحَدُ الجَلالَيْنِ أَنَّ الوَفْدَ القاَدِمُونَ رُكْبَاناً . وفي العِنَايَةِ للخَفَاجِيّ أَنّ أَصْلَ الوُفودِ القُدُومُ على العظمَاءِ للعَطَايَا والاسْتِرْفَادِ . وفي شرْحِه للشفاءِ أُثْنَاءَ إِعجازِ القرآنِ : أَصْلُ مَعْنَى الوَفْدِ الإِشْرَافُ . هذه أَقوالهم وظاهرُ كلامِ المصنف كغيرِه من الأَئمَّةِ أَن الوَفْدَ والوُفُودَ هم القَوْمُ القادِمُون مُطلَقاً مُشاةً أَو رُكْبَاناً مُخْتَارين للقاءِ العُظَماءِ أَوْلاَ كما هو ظاهِرٌ ويمكن أَن يقال إن كلامَ النَّوَوِيِّ وغيرِه استعمالٌ عُرْفِيٌّ وكلامَ المُصَنِّف وغيرِه استعمالٌ لُغَوِيّ والله أعلم

##### Türkçe

وفد
**وَفَدَ - يَفِدُ - وَفْد**
**وَفَدَ - يَفِدُ** + bir varlık + bir varlığa: onu toplu bir istekle kasteder: uzak bir yerden, bir topluluk veya kavim adına bir istek yahut arzu taşıyarak, şereflenme ve ikram görme ile ona gelir.
**وَفْد**: “**وَفَدَ - يَفِدُ**” fiilinin isim-fiilidir: toplu bir amaç için şereflenerek geliş; ve yine “**وَفَدَ - يَفِدُ**” fiiliyle olan şeydir: bir başkasından bir talep elde etmek için yönelen kafile.
Ve lafız, “ ‘asıl ikamet yerinin dışındaki bir yere veya varlığa, uzak bir konumdan gelerek; geliş, varış ve yaklaşma hareketi’ ve yer veya varlıkla etkileşim ” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**أَتـَى - يَأْتِي**، **جَاءَ - يَجِيْءُ**، **بَلَغَ - يَبْلُغُ**، **وَصَلَ - يَصِلُ** (tek mef‘ûle müteaddî), **وَرَدَ - يَرِدُ**، **وَفَدَ - يَفِدُ**

وفد
	﴿**يوم نحشر المتقين إلى الرحمان وفدا (85)**﴾ Meryem

Muhtâr es-Sıhâh
● [وفد] و ف د: **وَفَدَ** falan, emir üzerine; yani elçi olarak geldi; ve babı **وَعَدَ**’dır; o hâlde o **وَافِدٌ**’dir; cem‘i **وَفْدٌ**’dür; **صاحب** ve **صحب** gibi. **الوَفْد**’ün cem‘i **أَوفَادٌ** ve **وُفُودٌ**’dur. İsim **الوِفَادَةُ**’dır (kesre ile). Ve **أَوْفَدَهُ** onu emire: onu gönderdi. Ve **اسْتَوْفَدَ** onun oturuşunda: **اسْتَوْفَزَ**’da bir lugattır.

Muʿcem el-Ferâʾid el-Kurʾâniyye:
و ف د
“**وَفْداً**”, Yüce sözü: “**يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمَنِ وَفْداً**” (85) Meryem’de.
**الوَفْد**: kralların ve büyüklerin yanına gelenlerdir; onlardan ihtiyaçları çıkarırlar.

er-Râgıb
وفد
- Denilir: **وفد** kavim, **تفد** **وفادة**; ve onlar **وفد** ve **وفود**’dur; ve onlar, ihtiyaçları kesinleştirmek üzere kralların yanına gelenlerdir. Ondandır: develerden **الوافد**; o, başkasına öncü olandır. Yüce Allah dedi: ﴿**يوم نحشر المتقين إلى الرحمن وفدا**﴾ [Meryem/85].

Lisân özeti
1. **الوَفْدُ**: ikram olunan binekli topluluklar. **وفَدَ** falan **يَفِدُ** **وِفادةً**: bir krala yahut emire çıktığı zaman; onun üzerine ve ona **يَفِدُ**: **وَفْداً** ve **وُفُوداً** ve **وَفادةً** ve **إِفادةً**, bedel üzere: geldi; o hâlde o **وافِدٌ**’dir. Ve **أَوْفَدَه** onun üzerine; ve onlar **الوَفْدُ** ve **الوُفُودُ**’dur. **الوَفْدُ** ise hepsi için bir isimdir; ve “cem‘dir” denilmiştir. **الوُفُودُ** ise **وافِدٍ**’in cem‘idir. Ve onu ona **أَوْفَدَه**. Ve denilir: emir, onu kendisinin üstündeki emire **وفَّدَه**.
2. Ve **أَوْفَدَ** falan **إِيفاداً**: gözetlediği/üstten baktığı zaman. Ve **أَوْفَدَ** şeyi: onu yükseltti. Ve o **أَوْفَدَ**: yükseldi. Ve **أَوْفَدَ** **الرِّيمُ**: başını kaldırdı ve iki kulağını dikti. Ve bir şey üzerine **الإِيفادُ**: ona üstten bakmadır.
3. **وَفَدَ** falan emirin üzerine: yani elçi olarak geldi; o hâlde o **وافِدٌ**’dir. **الوَفْد**’ün cem‘i **أَوْفادٌ** ve **وُفُودٌ**’dur. Ve ben onu emire **أَوفَدتُه**: onu gönderdim.
4. Develerden **الوافِدُ**: onların geri kalanını geçen şeydir. Ve develer ve kuşlar **تَوَفَّدَتْ**: yarıştılar. Ve **الإِيقادُ** da: sürat etmektir.
5. Hadiste **الوَفْد**: onlar, kavmin toplanıp beldelere varmasıdır; onların teki **وافِدٌ**’dir; ve emirleri ziyaret ve **اسْتِرْفَادٍ** ve **انْتجاعٍ** için kastedenlerdir.

Lisânü’l-ʿArab
● - وفد: Yüce Allah dedi: **يوم نحشر المتقين إِلى الرحمن وفْداً**; denildi ki: **الوَفْدُ** ikram olunan binekli topluluklardır. el-Asmaʿî: **وفَدَ** falan **يَفِدُ** **وِفادةً**: bir krala yahut emire çıktığı zaman. İbn Sîde: onun üzerine ve ona **يَفِدُ**: **وَفْداً** ve **وُفُوداً** ve **وَفادةً** ve **إِفادةً**, bedel üzere: geldi; o hâlde o **وافِدٌ**’dir. Sîbeveyh dedi: İbn Mukbil’in beytini okuduklarını işittik:
**إِلاَّ الإِفادةَ فاسْتَوْلَتْ رَكائِبُنا،
عِنْدَ الجَبابِيرِ بِالبَأْساءِ والنِّعَم**
Ve onu onun üzerine **أَوْفَدَه**; ve onlar **الوَفْدُ** ve **الوُفُودُ**’dur. **الوَفْدُ** ise hepsi için bir isimdir; ve “cem‘dir” denilmiştir. **الوُفُودُ** ise **وافِدٍ**’in cem‘idir. Ve onu ona **أَوْفَدَه**. Ve denilir: emir, onu kendisinin üstündeki emire **وفَّدَه**. Ve **أَوْفَدَ** falan **إِيفاداً**: gözetlediği/üstten baktığı zaman. el-Cevherî: **وَفَدَ** falan emirin üzerine: yani elçi olarak geldi; o hâlde o **وافِدٌ**’dir. **الوَفْد**’ün cem‘i **أَوْفادٌ** ve **وُفُودٌ**’dur. Ve ben onu emire **أَوفَدتُه**: onu gönderdim. Develerden **الوافِدُ**: onların geri kalanını geçen şeydir. Hadiste **الوَفْد** lafzı tekrar etmiştir; onlar, kavmin toplanıp beldelere varmasıdır; onların teki **وافِدٌ**’dir; ve yine, ziyaret, **اسْتِرْفَادٍ**, **انْتجاعٍ** ve başka şeyler için emirleri kastedenlerdir. Hadiste: **وفْدُ اللهِ ثلاثةٌ**. Şehid hadîsinde: öldürülürse, yetmiş kişiye **وافِدٌ**’dir; onlar için şahitlik eder; ve sözü: **أَجِيزُوا الوَفْدَ بنحو ما كنت أُجِيزُهمْ**. Ve develer ve kuşlar **تَوَفَّدَتْ**: yarıştılar. Ve **أَوْفَدَ** şeyi: onu yükseltti. Ve o **أَوْفَدَ**: yükseldi. Ve **أَوْفَدَ** **الرِّيمُ**: başını kaldırdı ve iki kulağını dikti; Temîm b. Mukbil dedi:
**تَراءَتْ لنا يَوْمَ السِّيارِ بِفاحِمٍ
وسُنَّة رِيمٍ خافَ سَمْعاً فَأَوْفَدَا**
(* “**السيار**” lafzı asılda böyle).
Ve **رَكَبٌ مُوفِدٌ**: yükselmiş. Ve falan, oturuşunda **مُسْتَوْفِدٌ**: yani **مُسْتَوْفِزٍ** gibi, rahatça yerleşmiş olmayarak dikilmiş. Ve **أَمْسَيْنا على أَوْفادٍ**: yani bizi yola çıkarmış, yani bizi tedirgin etmiş bir sefer üzere. Ve bir şey üzerine **الإِيفادُ**: ona üstten bakmadır. Ve **الإِيقادُ** da: sürat etmektir; ve o, İbn Ahmer’in şiirindedir. Ve **الوَفْدُ**: yüksekçe kumdan, kumun **ذُِروْة الحَبْلِ**’idir. Ve Aʿşâ’nın şiirindeki iki **الوافِدان**: çiğneme sırasında iki yanakta çıkıntı yapan iki kemiktir; insan yaşlanınca iki **وافِداهُ** kaybolur. Ve ata denilir: onun **حارِكُه**’u ne güzel **أَوْفَدَ**; yani üstten baktı; ve şu okunmuştur:
**تَرَى العِلافيَّ عَلْيها مُوِفدَا،
كأَنَّ بُرْجاً فَوْقَها مُشَيَّدَا**
yani üstten bakan. Ve **الأَوْفادُ**: Araplardan bir kavimdir; ve dedi:
**فَلوْ كُنْتمُ منَّا أَخَذتمْ بِأَخْذنا،
ولكِنَّما الأَوْفادُ أَسفَلَ سافِلِ**
(* “**فلو إلخ**” sözü, **وحد** maddesinde “**فلو كنتم منا أخذنا بأخذكم ولكنها الأوحاد إلخ**” lafzıyla geçti; ve orada onu şöyle açıkladı: “**أخذنا بأخذكم**” sözü, yani develerinize yetiştik de onları size geri çevirdik.)
Ve **وافِدٌ**: bir isimdir. Ve **بنو وَفْدانَ**: Araplardan bir kabiledir; İbnü’l-Aʿrâbî okudu:
**إِنَّ بَني وَفْدانَ قَوْمٌ سُكُّ،
مِثْلُ النَّعامِ، والنَّعامُ صُكُّ**

Maqâyîsü’l-Luġa:
(**وفد**) **الواو والفاء والدال**: sahih bir asıldır; gözetleme/üstten bakma ve belirme anlamına delâlet eder. Ondandır: **الوَافد**: gelen kavim. Ve **الوَفْد**: yüksekçe kumdan, kumun **ذِرْوَة الحَبْلِ**’idir([2]). Ve develerden **الوافد**: onların geri kalanını geçen şeydir. Ve **الإيفاد**: sürat etmektir. Ve iki **الوافدانِ**: çiğneme sırasında iki yanakta çıkıntı yapan iki kemiktir. İnsan yaşlanınca onun **وافِدهُ** çöker. el-Aʿşâ dedi:
**رأتْ رجلاً غائرَ الوافدَيْـ
ـنِ مُخْتلفَ اللَّوْنِ أعْشَى ضَرِيرا**([3])
Ve bir şey üzerine **أوْفَدَ** ve **أوْفَى**: üstten baktı.

el-Qâmûsü’l-Muḥîṭ:
**وَفَدَ** ona ve onun üzerine, **يَفِدُ** **وَفْداً** ve **وُفوداً** ve **وِفادَةً** ve **إفادَةً**: geldi ve vardı. Ve onu onun üzerine ve ona **أوْفَدَهُ**; ve onlar **وُفودٌ** ve **وَفْدٌ** ve **أوفادٌ** ve **وُفَّدٌ**’dür. Ve **الوافِدُ**: develerden ve **القَطا**’dan onların geri kalanını geçen; ve çiğneme sırasında yanaktan yükselen çıkıntı; ve “**مَنْ شابَ غاب وافِداهُ**”. Ve **وافدٌ**: bir kabiledir. Ve **الْإِيفادُ**: üstten bakmadır; **التَّوَفُّدِ** gibi. Ve gönderme: **التَّوْفيدِ** gibi. Ve **الرِّيمِ**’in başını kaldırması ve iki kulağını dikmesi. Ve sürat. Ve yükselme. Ve **الوَفْدُ**: yüksekçe kumdan, kumun **ذِرْوَةُ الحَبْلِ**’idir. Ve **المُسْتَوْفِدُ**: **المُسْتَوْفِزُ**’dür. Ve **بَنُو وَفْدانَ**: bir kabiledir. Ve **الْأَوْفادُ**: bir kavimdir. Ve “onlar **على أوْفادٍ**”: bir sefer üzeredirler.

Tâcü’l-ʿArûs:
و ف د
**وَفَدَ** ona ve onun üzerine, **يَفِدُ** **وَفْداً** (fetha sonra sükûn ile) ve **وُفُوداً** (damme ile) ve **وِفَادَةً** (kesre ile) ve **إِفَادَةً** bedel üzere: geldi; o hâlde o **وافِدٌ**’dir. Sîbeveyh dedi: İbn Mukbil’in beytini okuduklarını işittik:
**إِلاَّ الإِفَادَةَ فَاسْتَوْلَتْ رَكائِبُنَا عِنْدَ الجَبَابِيرِ باِلْبَاَسَاءِ والنِّعَمِ**
bu, **المُحْكَم**’ın nassı böyledir. el-Asmaʿî dedi: **وَفَدَ** falan **يَفِدُ** **وِفَادَةً**: bir krala yahut emire çıktığı zaman. **الصّحاح** ve **الأَساس**’ta: **وَفَدَ** falan emirin üzerine: yani elçi olarak geldi; o hâlde o **وَافِدٌ**’dir. Ve bunu, musannif **البصائر**’de böylece zikretti. Ve onu onun üzerine **أَوْفَدَه**; bu, **المُحْكَم** ibaresinin geri kalanıdır; ve benzeri **الأَساس**’tadır: onu ona **أَوْفَدَه**. Bu, el-Cevherî’nin ibaresindendir; ve onun nassı: “Ben onu emire **أَوْفَدْتُه**: onu gönderdim.” Musannif, **البَصَائِر**’de bununla yetindi; ve İbn Sîde de, sözün sevkinden sonra onu zikretti. Böylece onlar **وُفُودٌ** (damme ile), **وَافِدٍ**’in cem‘idir. Ve **وَفْدٌ**: cem‘ için bir isimdir; ve “**وافِدٍ**’in cem‘idir” denilmiştir; **صَحْبٍ** ve **صَاحِبٍ** gibi. Ve **أَوْفَادٌ**. Şeyhimiz dedi: onda müsamaha ettiler; çünkü o, evveli illetli olandır. Ve **وُفَّدٌ**: **رُكَّع** gibi. Zemahşerî artırdı ve dedi: **ووُفَّادٌ**. Mecazdandır: **الوافِدُ**: develerden öncü olandır; lisanda bununla yetindi; başkası artırdı: ve **القَطَا**. **الأَساس**’ta: kuş; dedi: o, yürüyüşte ve varışta onların geri kalanının önüne geçen kimsedir. Mecazdandır: **الوافِد**: çiğneme sırasında yanaktan yükselen çıkıntıdır. **البصائر**’de: Aʿşâ’nın sözü olan iki **الوافِدَانِ**:
**رَأَتْ رَجُلاً غَائِبَ الوَافِدَيْنِ ... مُخْتَلِفَ الخَلْقِ أَعْشَى ضَرِيرَا**
onlar, çiğneme sırasında iki yanaktan çıkıntı yapan iki şeydir. Bundan, onların sözü: “**مَنْ شَابَ غَاب وافِدَاهُ**”. Ve **وافِدٌ**: Araplardan bir kabiledir. Ve **الإِيفادُ**: şey üzerine üstten bakmadır. Ve **البصائر**’de, Humeyd b. Sevr el-Hilâlî’den (Allah ondan razı olsun) şu okunmuştur:
**تَرَى العِلاَفِيَّ عَلَيْهَا مُوفِدَا ... كَأَنَّ بُرْجاً فَوْقَهَا مُشَيَّدَا**
yani üstten bakan. Ve ata denilir: onun **حَارِكُه**’u ne güzel **أَوْفَدَ**; yani üstten baktı; ve o, **التَّوفُّدِ** gibi mecazdır. **الإِيفادُ** ayrıca: göndermedir; ve onu onun üzerine ve ona **أَوْفَده**; daha önce geçtiği gibi; **التَّوْفِيدِ** gibi. Denilir: emir, onu kendisinin üstündeki emire **وَفَّدَه**: onu gönderdiği zaman. **الإِيفاد**: **الرِّيمِ**’in başını kaldırması ve iki kulağını dikmesidir; Temîm b. Mukbil dedi:
**تَرَاءَتْ لَنَا يَوْمَ السِّيَارِ بِفَاحِمٍ ... وسُنَّةِ رِيمٍ خَافَ سَمْعاً فَأَوْفَدَا**
**الإِيفاد**: sürat etmektir; ve o, İbn Ahmer’in şiirindedir. Mecazdandır: **الإِيفاد**: yükselmedir; denilir: şey **أَوْفَدَ**: yükseldiği zaman; **الأَساس**’ta böyledir. Ve lisanda: **أَوْفَدَ** şeyi: onu yükseltti; ve o **أَوْفَدَ**: yükseldi. Ve **الوَفْدُ**: yüksekçe kumdan, kumun **ذِرْوَةُ الحَبْلِ**’idir; **الحاءِ المهملة** ile ve **الموحَّدة**’nin sükûnu ile; nüshamızda böyle; ve lisanda da benzeri; bazı nüshalarda: “**ذِرْوَة الجَبَلِ**”; ve kumdan: “**المُشْرِف**”. Mecazdandır: **المُسْتَوْفِدُ**: **المُسْتَوْفِزُ**’dür; denilir: falan, oturuşunda **مُسْتَوْفِدٌ**: yani **مُنْتَصِبٌ**; rahatça yerleşmiş olmayan; **مُسْتَوْفِزٍ** gibi. **الأَسَاس**’ta: oturuşunda **اسْتَوْفَد**: yükseldi ve dikildi; ve onu **مُسْتَوِفداً** gördüm. Ve **بَنُو وَفْدضانَ** (fetha ile): Araplardan bir kabiledir; İbnü’l-Aʿrâbî okudu:
**إِنَّ بَنِي وَفْدَانَ قَوْمٌ سُكُّ ... مِثْلُ النَّعَامِ والنَّعَامُ صُكُّ**
Ve **الأَوْفَاد**: bir kavimdir. Denilir: onlar **على أَوْفَادٍ**: yani bizi yola çıkarmış, yani bizi tedirgin etmiş bir sefer üzeredirler; **أَوْفَازٍ** gibi. Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: o, krallar üzerine **كثير الوِفَادِ**’dır. Ve “bizi ne **أَوْفَدَكَ**?”; ve beni **اسْتَوْفَدَ**; ve biz onun üzerine **تَوَافَدْنَا**. Mecazdandır: hacı, **وَفْدُ اللهِ**’dır. Ve “ben bir darlık içindeyken, Allah bana bir adam ile **أَوْفَدَ** de beni ondan çıkardı”; “bana onunla geldi” anlamında. Ve **رَكَبٌ مُوفِد**: yükselmiş; ve yine **سَنَامٌ مُوفِدٌ**. Ve develer ve kuşlar **تَوَفَّدت**: yarıştılar; lisanda böyledir. **الأَساس** ibaresi: dağ üstünde yaban keçileri **تَوَفَّدَت**: üstten baktılar. **التكملة**’de: **تَشَوَّفَتْ**. Bunların hepsi mecazdır. Ve **الأَوْفَاد**: Araplardan bir kavimdir; İbnü’l-Aʿrâbî okudu:
**فَلَوْ كُنْتُمُ مِنَّا أَخَذْتُمْ بِأَخْذِنَا ... ولكِنَّمَا الأَوْفَادُ أَسْفَلَ سَافِلِ**
Ve **وَوَافِدُ بنُ سَلاَمَةَ**: hadisini **ضَمْرَةُ بن رَبِيعَةَ** rivayet etti. Ve **وافِدُ بنُ مُوسَى الذَّارِع**; onda **بالقاف** ile de denilir. Ve **أَبُو وَافِدٍ**: ondan **عبدُ الجبَّار بن نافِعٍ الضَّبِّيَ** rivayet etti. Ve **محمّد بن يوسف بن وافِد**; ve **أَبو بكر يحيى بن عبد الرحمن ابن وافِدٍ اللَّخْمِيّ**: Kurtuba kadısı. Ve **أَبو المُرْجَّا سالِمُ بن ثِمَالِ بن عَفَّانَ بن وافِدٍ**; hâfızın **التبصير**’inde böyledir. Tekmil: hadiste **الوَفْد** lafzı tekrar etmiştir; onlar, kavmin toplanıp beldelere varmasıdır; onların teki **وافِدٌ**’dir; ve yine, ziyaret, **اسْتِرْفَادٍ**, **انْتجاعٍ** ve başka şeyler için emirleri kastederler. Hadiste: **وَفْدُ اللهِ ثَلاَثَةٌ**. Şehid hadîsinde: öldürülürse, yetmiş kişiye **وافِدٌ**’dir; onlar için şahitlik eder. Ve sözü: **أَجِيزُوا الوَفْدَ بنْحْوِ ما كُنْتُ أُجِيزُهم**. Nevevî dedi: **الوَفْدُ**: büyüklerle buluşmada öne geçmek için seçilmiş bir topluluktur. Zeccâc, Yüce sözü “**يَوْمَ نَحْشُرُ المُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمنِ وَفْداً**”nın tefsirinde dedi: denildi ki **الوَفْدُ**: ikram olunan binekli topluluklardır. İbn Kesîr’in tefsirinde: ve ondan, Celâleyn’den birisi, **الوَفْد**’ün binekli olarak gelenler olduğu sonucunu aldı. el-ʿİnâye’de, el-Hafâcî’nin: **الوُفود**’un aslı, büyüklerin yanına atâyâ ve **الاسْتِرْفَادِ** için geliş olduğudur. Ve onun Şifâ şerhinde, Kur’an’ın i‘câzı sırasında: **الوَفْد**’ün asıl anlamı **الإِشْرَافُ**’tır. Bunlar onların sözleridir. Musannifin sözü, diğer imamlar gibi, zahiren şudur: **الوَفْد** ve **الوُفُود** mutlak olarak gelen kavimdir; yürüyerek yahut binekli; büyüklerle buluşmak için seçilmiş olsun yahut olmasın; zahir olan budur. Ve denilebilir ki: Nevevî’nin ve başkasının sözü örfî bir kullanımdır; musannifin ve başkasının sözü lugavî bir kullanımdır; Allah daha iyi bilir.
