# وفز (و-ف-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%81%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ف - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والفاء و و ا ي ء معهما
ز و ف، و ز ف، ف و ز، و ف ز، ز ف ي، ز ي ف، أ ز ف مستعملات
زوف:
الزَّوف: يقالُ: الغِلْمان يَتَزاوفونَ، وهو أن يَجيءَ أحدُهم إلى رُكنِ الدّكّان، فيضع يَدَهُ على حَرْفه، ثم يَزُوفُ زوفةً فيستقلّ من مَوْضِعه، ويدورُ حوالَيْ ذلك الدّكّان في الهواء حتّى يَعُود إلى مكانِه، وإنّما يَتَعَلَّمُون بذلك الخِفّة للفُرُوسيّة.
وزف:
وأَمّا وَزَفَ يَزِفُ وزفاً فيجري مجرى زفّ يَزِفُّ زفّاً، وهو سُرعةُ المَشْي، قال الله عزّ وجلّ في قراءة من قرأ: "فأَقْبَلوا إليهِ يَزْفُونَ"، أي: يُسرِعُون.
فوز:
الفَوْزُ: الظَّفَرُ بالخَيْر، والنّجاة من الشّرّ. يقال: فاز بالجنّةِ ونَجا من النّارِ، وقوله جلّ وعزّ: "فلا تَحسبَنَّهم بمَفازةٍ من العذاب"، أي: مَنْجاة.
وفوّز الرَّجُلُ تفويزاً: رَكِبَ المفازة ومضى فيها، قال الشاعر:
لله درُّ رافعٍ أَنَّى اهْتَدَى
خِمساً إذا ماسارها الجيش بكَى
ما سارها مِنْ قَبله إنسٌ يُرَى
فوّز من قُراقِرٍ إلى سُوَى
ومنه يُقالُ لمن مات: فَوَّزَ، أي: صار في مَفازةٍ بين الدُّنيا والآخرة. ويقال: بل سُمِّيَتْ، تطيّراً من الفلاة وهي المَهلكة، كما قيل لِلّديغ: سليم.
وإذا خرج قِدْح قومٍ في القمار قيل: قد فاز، قال الطِّرِمّاح:
وابنِ سَبيلٍ قَرَيْتُه أُصُـلاً		من فَوْزِ قِدْحٍ مَنْسوبةٍ تُلُدُهْ
والفازةُ: من أَبنيةِ الحِزَقِ وغيرها تُبْنَى في العساكر.
وفز:
الوَفَزَةُ: أَنْ تَرَى الإنسانَ مُستَوْفِزاً، قَدِ اسْتَقَلّ على رِجْلَيْه ولمّا يَسْتَوِ قائماً، وقد تهيّأَ للأَفز والوُثُوبِ والمُضِيِّ، يُقالُ: ما لي أراك مُسْتَوْفِزاً لا تَطمئنّ!!
زفي:
الرِّيحُ تَزْفي الغُبارَ والتُّرابَ والسَّحابَ، وكلَّ شَيْءٍ، إذا طَرَدَته ورفعته على وجه الأرض، كما تَزْفي الأمواجُ السّفينةَ.
والزَّفَيان: شِدّةُ هُبُوب الرِّيح، لأنّها تَزْفي كلَّ شيءٍ تَمُرُّ به، وتَسُوقُه معها، قال العجّاج:
يَزْفيهِ والمُفَزَّعُ المَزْفيُّ
من الجَنوبِ سَنَنٌ رَمْليُّ
زيف:
يُقال: زافت عليهم دراهم كثيرة، وهي تَزِيف عليه زَيفا.
والجَمَلُ يَزِيفُ في مَشْيِهِ زَيَفاناً. والمرأة تَزِيفُ في مَشيِها كأنّها تستديرُ. والحمامة تَزِيفُ عند الحَمامِ الذَّكَر، إذا تمشّيتْ بين يَدَيه مُدِلّة، أي: اقترب ودنا.
أزف:
أَوِفَ الشّيءُ يَأْزَفُ أَزَفاً وأُزُرفاً. والآزفةُ القيامة.
والمُتَآزِفُ: المكانُ الضَّيِّق. والمتآزف: الخَطْوُ المُتَقارِب، والمتآزف: القَصيرُ مِن الرّجال، قال:
فَتىً قُدَّ قَدَّ السَّيْف لا مُتَآزِفٌ		ولا رَهِلٌ لَبّاتُـهُ وبـآدِلُـهُ

##### Türkçe

باب **الزاي** و**الفاء** و**الواو** و**الياء** و**الهمزة** معهما
**ز و ف**، و**ز ف**، **ف و ز**، و**ف ز**، **ز ف ي**، **ز ي ف**، **أ ز ف** مستعملات

**زوف**:
**الزَّوف**: denilir ki: oğlanlar **يَتَزاوفونَ**; bu, onların birinin dükkânın köşesine gelmesi, elini onun kenarına koyması, sonra bir **زوفةً** ile **يَزُوفُ** edip bulunduğu yerden hafifçe yükselmesi ve o dükkânın çevresinde havada dönmesi, ta ki yerine dönünceye kadar; ancak onlar bununla süvarilik için hafifliği öğrenirler.

**وزف**:
Ama **وَزَفَ يَزِفُ وزفاً** ise, **زفّ يَزِفُّ زفّاً**’ın yürüdüğü yolda yürür; o, yürüyüşün süratidir. Aziz ve celil Allah, okuyan kimsenin kıraatinde şöyle buyurdu: "**فأَقْبَلوا إليهِ يَزْفُونَ**", yani: hızlanırlar.

**فوز**:
**الفَوْزُ**: hayırla zafere ermek ve şerden kurtuluştur. Denilir: cennetle **فاز** etti ve ateşten **نَجا** etti. Ve O’nun, yüce ve aziz olan, sözü: "**فلا تَحسبَنَّهم بمَفازةٍ من العذاب**", yani: bir kurtuluş.

Ve adam **وفوّز** etti, **تفويزاً**: **المفازة**’ye bindi ve onun içinde yürüdü. Şair dedi ki:
لله درُّ رافعٍ أَنَّى اهْتَدَى
خِمساً إذا ماسارها الجيش بكَى
ما سارها مِنْ قَبله إنسٌ يُرَى
فوّز من قُراقِرٍ إلى سُوَى

Ve ondan, ölen kimse için denilir: **فَوَّزَ**, yani: dünya ile âhiret arasında bir **مَفازةٍ**’de oldu. Ve denilir: bilakis ona, **الفلاة**’den (o ise helâk edicidir) uğursuzluk savma yoluyla ad verilmiştir; nasıl ki sokulana **سليم** denildi.

Ve eğer bir kavmin **قِدْح**’ı kumarda çıkarsa denilir: **قد فاز**. **الطِّرِمّاح** dedi ki:
وابنِ سَبيلٍ قَرَيْتُه أُصُـلاً		من فَوْزِ قِدْحٍ مَنْسوبةٍ تُلُدُهْ

Ve **الفازةُ**: askerî kamplarda inşa edilen, **الحِزَقِ** ve başkalarından olan yapılardandır.

**وفز**:
**الوَفَزَةُ**: insanı **مُستَوْفِزاً** görmendir; iki ayağı üzerinde doğrulmuş, henüz dimdik ayakta eşitlenmemiş; sıçramaya, atılmaya ve gitmeye hazırlanmıştır. Denilir: seni niçin **مُسْتَوْفِزاً** görüyorum, sükûnet bulmuyorsun!!

**زفي**:
Rüzgâr, tozu, toprağı, bulutu ve her şeyi **تَزْفي** eder; onu kovduğu ve yerin yüzü üzerinde kaldırdığı zaman; tıpkı dalgaların gemiyi **تَزْفي** etmesi gibi.

Ve **الزَّفَيان**: rüzgârın esişinin şiddetidir; çünkü o, üzerinden geçtiği her şeyi **تَزْفي** eder ve onu kendisiyle birlikte sürer. **العجّاج** dedi ki:
يَزْفيهِ والمُفَزَّعُ المَزْفيُّ
من الجَنوبِ سَنَنٌ رَمْليُّ

**زيف**:
Denilir: onların üzerine çokça dirhemler **زافت**; ve o, onun üzerine **زَيفا** **تَزِيف** eder.

Ve deve yürüyüşünde **زَيَفاناً** **يَزِيفُ** eder. Ve kadın yürüyüşünde **تَزِيفُ** eder; sanki dönüp dolaşır. Ve güvercin, erkek güvercinlerin yanında **تَزِيفُ** eder; onun iki eli arasında nazlanarak yürüdüğü zaman; yani: yaklaş ve yakın ol.

**أزف**:
**أَوِفَ** şey **يَأْزَفُ أَزَفاً** ve **أُزُرفاً**. Ve **الآزفةُ** kıyamettir.

Ve **المُتَآزِفُ**: dar yerdir. Ve **المتآزف**: birbirine yakın adımdır. Ve **المتآزف**: erkeklerden kısa olandır. Dedi ki:
فَتىً قُدَّ قَدَّ السَّيْف لا مُتَآزِفٌ		ولا رَهِلٌ لَبّاتُـهُ وبـآدِلُـهُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَفْزُ والوَفَزُ: العَجَلَةُ، والجمع أوْفازٌ. يقال: نحن على أوْفازٍ، أي على سفرٍ قد أشخَصْنا. وأنا على أوْفازٍ. واسْتَوْفَزَ في قِعْدته، إذا قعد قُعوداً منتصباً غير مطمئنّ.

##### Türkçe

**الوَفْزُ** ve **الوَفَزُ**: acele; çoğulu **أوْفازٌ**. Denir ki: “Biz **أوْفازٍ** üzerindeyiz”, yani yola çıkmış olduğumuz bir sefer üzerindeyiz. “Ben **أوْفازٍ** üzerindeyim.” Ve **اسْتَوْفَزَ** onun oturuşunda: eğer dikilmiş (dimdik) bir oturuşla, sakinleşmiş/yerleşmiş olmayan bir halde oturursa.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B2/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ف ( و ا ي ء )
زوف ، وزف ، زيف ، زفي ، فوز ، أزف ، وفز ، أفز ، زأف .
زوف : قال الليث : الزَّوْف ، يقال : إن الغِلمان يتزاوَفون ، وهو أن يجيءَ أحدُهم إلى رُكن الدكان فيضع يده على حرفه ثم يزُوف زَوْفَةً فيستقلّ من موضعه ويدور حواليْ ذلك الدكّان في الهواء حتى يعودَ إلى مكانه ، وإنما يتعلمون بذلك الخفّة للفُروسية .
وقال ابن دريد : الزَّوفُ : زَوْفُ الحمامة : إذا نَشَرَتْ جناحيها وذنبها عَلَى الأرض . وكذلك زَوْف الإنسان إذا مشى مسترخِيَ الأعضاء .
وزف ( زيف ) : قال : وزفْتُه وَزفاً : إذا استعجَلْتَه .
وقال الليث : قرىء : ( فأقبلوا إليه يَزِفُون ) ( الصافات : 94 ) ، بتخفيف الفاء ، من وَزَفَ يَزِف : إذا أسرع ، مثل : زَفّ يَزِفُّ .
قال الفرّاء : لا أعرف وَزَف في كلام العرب ، وقد قرىء به .
وزعم الكسائيُّ أنه لا يعرفها .
وقال الزجاج : عرف غيرُ الفرّاء : ( يَزفُون ) بالتخفيف بمعنى يُسْرِعون ، وقال : هي صحيحة .
وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي يقال : وزَفَ وأَوْزَفَ ووَزَّفَ : إذا أَسرع .
وقال غيره : التّوازُف : المُنَاهَدة في النّفقات ، يقال : توازَفوا بينهم ، وأنشد :
عِظَامُ الجِفانِ بالعَشِيّة والضُّحا
مَشاييطُ للأبْدَانِ عند التَّوَازف
وأما زافَ يَزِيف ، فإنه يقال للجمَل هو يَزِيف في مشيَتِه زيفاناً وهي سُرْعةٌ في تَمَايل ؛ وأَنشد :
أَنْكَبُ زَيافٌ وما فيه نكَبْ
والمرأة تَزِيف في مِشْيتها كأنّها تَستدِير . والحمامةُ تَزِيف عند الحَمامِ الذَّكَر إذا تمشّت بين يديه مُدلِة . والزَّيف من حنقه الدراهم ، ويقال : زافَتْ عليه دَرَاهِمُه ، وهي تَزِيف ، أي : صارتْ مردودة الغِشِّ فيها ، وقد زُيِّفَتْ : إذا رُدّت .
ورُوِي عن عُمَر أنه قال : من زافَتْ عليه
دراهمهُ فليأتِ بها السُّوق وليشترِ بها سَحْقَ ثوب ، ولا يُحالِف الناسَ عليها أنّها جياد .
وقال اللّحياني : يقال : زَافَ الدِّرهمُ والقَوْلُ يَزِيف ، وهو زَيْف وزأيف ، وزِفْتُه أنا وزَيّفْته .
قال : وزفتُ الحائطَ : إذا قفزته .
وقول عدي بن زيد :
تركوني لدى قصور وأعراض لقصور لزيفهن مراقي
الزيف : شُرَف القصور واحدتها زيفة : سميت بذلك لأن الحمام يزيف عليها من شرفة إلى شرفة .
( أفز ) : عَمْرو عن أبيه : الأفْزُ بالزاي : الوَثْبة بالعَجَلة . والأفْرُ بالراء : العَدْو ، يقال : أَفَرَ يأْفِرُ والأبْزُ مِثْل الأفْر .
وفز : قال الليث : الوَفَزةَ : أن تَرَى الإنسان مستوفِزاً ، قد استقلّ على رِجْليه ، ولما يستوِ قائماً ، وقد تهيأ للأفْز والوُثُوب والمُضِيِّ يقال له : اطمئِنّ فإنّي أراكَ مستوفِزاً .
قلتُ : والعَرَب تقول : فلانٌ على أوْفازٍ وعلى وَفْزٍ ، أي : على حَدِّ عَجَلة .
وقال أبو مُعَاذ : المستوفِز : الّذي قد رَفَع أليَتَه ووَضع رُكبتيه ، قاله في تفسيرِ قوله : ( الْمُبْطِلُونَ وَتَرَى كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً كُلُّ أمَّةٍ تُدْعَى إِلَى كِتَابِهَا الْيَوْمَ ) ( الجاثية : 28 ) .
قال مجاهد : على الرُّكَب مستَوْفِزين .
قال أبو بكر : الوَفْز : ألا يطمئن في قعوده ؛ يقال : قعد على أوفاز من الأرض ، ووِفاز ، وأَنشد :
أَسُوق عيْراً مائلَ الجَهاز
صَعْباً يُنزيّني على أوفاز
فوز : قال الليث : الفَوْز : الظَّفَر بالخَيْر ، والنَّجاة من الشرّ ، يقال : فازَ بالخَيْر ، وفاز من العذاب . .
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَلاَ تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِّنَ الْعَذَابِ ) ( آل عمران : 188 ) .
قال الفراء : معناه ببعيد من العذاب .
وقال أبو إسحاق : بمَنجاة ، قال : وأصلُ المفَازة مَهلَكة فتفاءَلوا .
وقال : فازَ إذا لَقِي ما يَغتبِط به ، وتأويلُه : التباعُد من المكْروه .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : فَوَّزَ الرجلُ : إذا رَكِب المَفَازَة . وفَوَّز : إذا مات ، وأَنشَد :
فَوَّزَ مِن قُراقِرٍ إلى سُوَى
خَمْساً إذا ما ركب الجَيْشَ بكى
وقال ابن الأعرابيّ : سُمِّيت الفَلاةُ مفَازةً لأنَّ مَن خَرَج منها وقطَعَها فاز .
ويقال : فاوَزْتُ بينَ القومِ وفارَضْتُ بمعنًى واحد .
ثعلب عن الأعرابي : سميت المفازة من فوَّز الرجل إذا مات ، يقال : فوَّز إذا مضى .
وقال ابن شميل : المفَازة : الفَلاة التي لا ماءَ فيها ، وإذا كانت ليلتين لا ماءَ فيها فهي مَفَازة ، وما زاد على ذلك كذلك ، وأما الليلة واليوم فلا تُعَدُّ مفَازة .
وقال أبو زيد : المفَازةُ والفَلاةُ : إذا كان بين الماءَين رِيْع من وِرْدِ الإبل وغِبٌّ مِن وِرْدِ سائرِ الماشية وهي الفَيْفَاةُ ولم يعرف الفَيْف .
وقال الليث : فَوّزَ الرجلُ تفويزاً : إذا رَكِب المفَازةَ ومَضى فيها . ويقال للرّجل إذا مات : قد فَوَّز ، أي : صار في مَفازةٍ ما بين الدنيا والآخرة من البَرْزخ الممدود .
قال : وإذا تَسَاهَم القومُ على المَيْسر فكُلّ ما خَرَج قِدْحُ رجلٍ قيل : قد فاز فَوْزاً ، وقال الطِّرِمّاح :
وابن سَبِيلٍ قَرَيْتُهُ أُصُلاً
مِنْ فَوْزِ قِدْحٍ منسوبةٍ تُلُدهْ
قال : والفَازةُ من أبنية الحِزَق وغيرِها تُبنى في العساكر .
زأف : أبو عُبيد عن الكسائي : موْتٌ زُؤافٌ وزؤام . وقد أَزأَفْتُ عليه ، أي : أجهَزْتُ عليه وأزأمْتُه على الشيء : إذا أكرهتَه .
زفي : قال الليث : الرِّيحُ تَزْفِي الغُبارَ والسّحابَ وكلَّ شيء : إذا رَفَعَتْه وطرَدَتْه على وَجْهِ الأرض ، كما تَزفِي الأمواجُ السفينةَ .
وقال العجّاج :
يَزْفيه والمُفَزّعُ المَزْفِيُّ
من الجَنُوبِ سَنَنٌ رَمْلِيُّ
وقال أبو العباس : الزَّفَيان ميزانُه فعَيال فينصرِف في حالَيه ، مِن زفَن : إذا نَزَا .
قال : وإذا أخذتَه من الزَّفْيِ وهو تحريك الرِّيح للقصب والتّراب فاصرِفْه في النَّكرة وامنْعه الصَّرْفَ في المعرفة ، وهو فَعَلانُ حينئذٍ .
ويقال : زَفَى السَّرابُ الآلَ ، وزَهَاه وحَزَاه : إذا رفَعَه ، وأنشَد :
وتحتَ رَحْلي زفَيانٌ مَيْلَعُ
قال أبو سعيد : هو يزفي بنفسه ، أي : يجود بنفسه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ أَزفَى : إذا نَقَل شيئاً من مكانٍ إلى مكان ، ومنه : أزفَيْتُ العَروسَ : إذا نقَلْتَهَا من بيتِ أبوَيْها إلى بيتِ زوجها .
أزف : قال الليث وغيرُه : كلّ شيء اقتربَ فقد أَزِف أَزفاً .
وقال الله تعالى : ( ( الاُوْلَى أَزِفَتِ الاَزِفَةُ ) ( النجم : 57 ) ، أي : دنَت القيامة .
قال : والمتآزفُ : المكان الضيّق .
والمتآزفْ : الخَطْوُ المتقارِبُ .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : المتآزف : القصيرُ من الرّجال ، وأَنشَد :
فَتًى قُدَّ قَدَّ السَّيْفِ لا مُتآزفٌ
ولا رَهِلٌ لَبّاتُه وبآدِلُه

##### Türkçe

ز ف ( **و ا ي ء** )
**زوف** ، **وزف** ، **زيف** ، **زفي** ، **فوز** ، **أزف** ، **وفز** ، **أفز** ، **زأف** .
**زوف** : Leys dedi: **الزَّوْف**; denir ki: “Oğlanlar **يتزاوَفون**”; bu, onların birinin dükkânın köşesine gelmesi, elini onun kenarına koyması, sonra bir **زَوْفَةً** ile **يزُوف** etmesi; böylece bulunduğu yerden hafifleyip yükselmesi ve o dükkânın çevresinde havada dönmesi, ta ki yerine dönünceye kadar; onlar bununla ancak süvarilik için hafifliği öğrenirler.

İbn Düreyd dedi: **الزَّوفُ**: güvercinin **زَوْفُ**’u; iki kanadını ve kuyruğunu yere yaydığı zaman. Aynı şekilde insanın **زَوْف**’u da, uzuvları gevşek olarak yürüdüğü zaman.

**وزف** ( **زيف** ) : dedi: Onu **وَزفاً** ile **وزفْتُه**: onu acele ettirdiğim zaman.

Leys dedi: şöyle okundu: ( **فأقبلوا إليه يَزِفُون** ) ( الصافات : 94 ) ; **الفاء**’ın hafifletilmesiyle; **وَزَفَ يَزِف**’ten: hızlandığı zaman; şu gibi: **زَفّ يَزِفُّ**.

Ferrâ dedi: Arapların sözünde **وَزَف**’i tanımıyorum; hâlbuki onunla okunmuştur.

Kisâî, onu tanımadığını iddia etti.

Zeccâc dedi: Ferrâ’dan başkası, ( **يَزفُون** )’u hafifletmeyle “hızlanırlar” mânasında tanıdı; ve dedi: o sahihtir.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: denir: **وزَفَ** ve **أَوْزَفَ** ve **ووَزَّفَ**: hızlandığı zaman.

Başkası dedi: **التّوازُف**: nafakalarda birbirine yardım etme; denir: aralarında **توازَفوا**; ve inşâd etti:
عِظَامُ الجِفانِ بالعَشِيّة والضُّحا
مَشاييطُ للأبْدَانِ عند التَّوَازف

Ama **زافَ يَزِيف** gelince, o deve için söylenir: yürüyüşünde **يَزِيف** eder, **زيفاناً**; o, sallanma içinde bir sürattir; ve inşâd etti:
أَنْكَبُ زَيافٌ وما فيه نكَبْ

Kadın da yürüyüşünde **تَزِيف** eder; sanki dönüp durur. Güvercin de erkek güvercinin yanında, önünde nazlanarak yürüdüğü zaman **تَزِيف** eder. **الزَّيف** ise, dirhemlerin sahtesindendir; denir: dirhemleri ona **زافَتْ**; ve onlar **تَزِيف** eder; yani: içinde hile bulunduğu için reddedilmiş oldu; ve **زُيِّفَتْ**: reddedildiği zaman.

Ömer’den rivayet olundu ki dedi: “Kimin dirhemleri ona **زافَتْ** olursa, onları çarşıya getirsin ve onlarla bir elbise yıpranmışı satın alsın; onların iyi olduklarına dair insanlar ile yeminleşmesin.”

Lihyânî dedi: denir: dirhem ve söz **زَافَ** eder, **يَزِيف** eder; ve o **زَيْف** ve **زأيف**’tir; ben onu **زِفْتُه** ve onu **زَيّفْته**.

Dedi: Duvarı **وزفتُ**: onu aştığım zaman.

Adî b. Zeyd’in sözü:
تركوني لدى قصور وأعراض لقصور لزيفهن مراقي

**الزيف**: köşklerin şerefeleridir; bir tanesi **زيفة**’dir; buna böyle ad verildi; çünkü güvercin onun üzerinde bir şerefeden bir şerefeye **يزيف** eder.

( **أفز** ) : Amr, babasından: **الأفْزُ** ( **بالزاي** ) : acele ile sıçrayıştır. **الأفْرُ** ( **بالراء** ) : koşmadır; denir: **أَفَرَ يأْفِرُ**; ve **الأبْزُ** **الأفْر** gibidir.

**وفز** : Leys dedi: **الوَفَزةَ**: insanı **مستوفِزاً** görmendir; iki ayağı üzerinde yükselmiş, henüz dimdik ayakta olmamış; **الأفْز**’e, sıçramaya ve gitmeye hazırlanmış; ona denir: “Sakin ol; çünkü seni **مستوفِزاً** görüyorum.”

Ben dedim: Araplar der: “Falan **على أوْفازٍ** ve **على وَفْزٍ**”; yani: acele sınırı üzerindedir.

Ebû Muâz dedi: **المستوفِز**: kalçasını kaldırmış ve dizlerini koymuş olan; bunu, şu sözün tefsirinde söyledi: ( **الْمُبْطِلُونَ وَتَرَى كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً كُلُّ أمَّةٍ تُدْعَى إِلَى كِتَابِهَا الْيَوْمَ** ) ( الجاثية : 28 ) .

Mücâhid dedi: dizler üzerinde **مستَوْفِزين** olarak.

Ebû Bekir dedi: **الوَفْز**: oturuşunda sakinleşmemesidir; denir: yerden **على أوفاز** ve **وِفاز** üzerine oturdu; ve inşâd etti:
أَسُوق عيْراً مائلَ الجَهاز
صَعْباً يُنزيّني على أوفاز

**فوز** : Leys dedi: **الفَوْز**: hayırla zafere ermek ve şerden kurtuluştur; denir: hayırla **فازَ** etti; ve azaptan **فاز** etti..

Allah, celîl ve azîz, dedi: ( **فَلاَ تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِّنَ الْعَذَابِ** ) ( آل عمران : 188 ) .

Ferrâ dedi: mânası: azaptan uzak ile.

Ebû İshâk dedi: bir kurtuluş ile; dedi: **المفَازة**’nin aslı bir helâktir; sonra uğur saydılar.

Ve dedi: **فازَ**: sevineceği şeyi bulduğu zaman; ve te’vili: hoş olmayan şeyden uzaklaşmadır.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **فَوَّزَ** etti: **المَفَازَة**’ye bindiği zaman. Ve **فَوَّز**: öldüğü zaman; ve inşâd etti:
فَوَّزَ مِن قُراقِرٍ إلى سُوَى
خَمْساً إذا ما ركب الجَيْشَ بكى

İbnü’l-A‘râbî dedi: çöl, **مفَازة** diye adlandırıldı; çünkü ondan çıkan ve onu kat eden kimse **فاز** etti.

Denir: kavim arasında **فاوَزْتُ** ettim ve **فارَضْتُ** ettim; tek bir mânada.

Sa‘leb, a‘râbîden: **المفازة** adlandırıldı, adam öldüğü zaman **فوَّز**’den; denir: **فوَّز**: geçtiği zaman.

İbn Şümeyl dedi: **المفَازة**: içinde su olmayan çöldür; iki gece su olmayan olursa o bir **مَفَازة**’dir; bundan fazlası da böyledir; ama bir gece ve bir gün, **مفَازة** sayılmaz.

Ebû Zeyd dedi: **المفَازةُ** ve **الفَلاةُ**: iki su arasında, develerin suya gelişinden bir **رِيْع** ve diğer hayvanların suya gelişinden bir **غِبّ** olduğu zaman; o **الفَيْفَاةُ**’dır; **الفَيْف**’i tanımadı.

Leys dedi: Adam **فَوّزَ** etti, **تفويزاً**: **المفَازة**’ye bindiği ve onda yürüdüğü zaman. Ve adam öldüğü zaman ona denir: “**قد فَوَّز**”; yani: dünya ile âhiret arasında uzatılmış berzah olan bir **مَفازة**’de oldu.

Dedi: Kavim **المَيْسر** üzerine kura çekiştiği zaman, her ne zaman bir adamın oku çıktıysa “**قد فاز فَوْزاً**” denir; ve Tırimmâh dedi:
وابن سَبِيلٍ قَرَيْتُهُ أُصُلاً
مِنْ فَوْزِ قِدْحٍ منسوبةٍ تُلُدهْ

Dedi: **الفَازةُ**: askerî kamplarda yapılan, **الحِزَق** ve başkalarının yapılarından bir yapıdır.

**زأف** : Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **موْتٌ زُؤافٌ** ve **زؤام**. Ve ona karşı **أَزأَفْتُ** ettim; yani: işini bitirdim. Ve onu bir şeye **أزأمْتُ**: onu zorladığım zaman.

**زفي** : Leys dedi: rüzgâr, tozu, bulutu ve her şeyi **تَزْفِي** eder: onu kaldırdığı ve yer yüzü üzerinde sürdüğü zaman; tıpkı dalgaların gemiyi **تَزفِي** etmesi gibi.

A‘câc dedi:
يَزْفيه والمُفَزّعُ المَزْفِيُّ
من الجَنُوبِ سَنَنٌ رَمْلِيُّ

Ebû’l-Abbâs dedi: **الزَّفَيان**’ın vezni **فعَيال**’dır; böylece iki hâlinde de munsarif olur; **زفَن**’den: sıçradığı zaman.

Dedi: Onu **الزَّفْي**’den alırsan—ki o, rüzgârın kamışı ve toprağı hareket ettirmesidir—onu nekrede munsarif kıl ve marifede sarftan men et; o vakit o **فَعَلانُ**’dır.

Denir: serap, parıltıyı **زَفَى** etti, **زَهَاه** etti ve **حَزَاه** etti: onu yükselttiği zaman; ve inşâd etti:
وتحتَ رَحْلي زفَيانٌ مَيْلَعُ

Ebû Saîd dedi: O, canıyla **يزفي** eder; yani: canını cömertçe verir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أَزفَى**: bir şeyi bir yerden bir yere naklettiği zaman; ondan: gelini **أزفَيْتُ**: onu anne-babasının evinden kocasının evine naklettiğim zaman.

**أزف** : Leys ve başkası dedi: Her şey yaklaştıysa, **أَزِف** etti, **أَزفاً**.

Allah تعالى dedi: ( ( **الاُوْلَى أَزِفَتِ الاَزِفَةُ** ) ( النجم : 57 ) , yani: kıyamet yaklaştı.

Dedi: **والمتآزفُ**: dar yerdir.

**والمتآزفْ**: birbirine yakın adımdır.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **المتآزف**: erkeklerden kısa olan; ve inşâd etti:
فَتًى قُدَّ قَدَّ السَّيْفِ لا مُتآزفٌ
ولا رَهِلٌ لَبّاتُه وبآدِلُه

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B2/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والفاء وما يثلثهما)
(وفق) الواو والفاء والقاف: كلمةٌ تدلُّ على ملاءمة الشيئين. منه الوَفْق: الموافَقة. واتَّفَق الشيئانِ: تقارَبَا وتَلاءَما. ووافَقْتُ فلاناً: صادقْتُه، كأنهما اجتمعا متوافِقَين.
 (وفل) الواو والفاء واللام: كلمةٌ تدلُّ على شَعَر وخُشُونة. ودُبِغ السِّقاءُ حتَّى ذهَبَ وَفْلُه، أي ما عليه من شَعر وخُشُونة. والوَفْل: ما تطايرَ من الجلد من شَعَره. والله أعلم بالصواب.
(وفي) الواو والفاء والحرف المعتلّ: كلمةٌ تدلُّ على إكمالٍ وإتمام. منه الوَفاء: إتمام العَهْد وإكمال الشَّرط. ووَفَى: أوْفَى، فهو وفِيٌّ. ويقولون: أوْفَيْتُكَ الشَّيءَ، إذا قَضَيْتَه إيّاهُ وافياً. وتوفَّيْتُ الشَّيءَ واستَوْفَيْته؛ [إذا أخذتَه كُلّه([1])] حتَّى لم تتركْ منه شيئاً. ومنه يقال للميِّت: تَوفَّاه الله.
(وفد) الواو والفاء والدال: أصلٌ صحيح يدلُّ على إشراف وطُلوع. منه الوَافد: القَوم يَفِدُون. والوَفْد: ذِرْوَة الحَبْل([2]) من الرَّمل المُشرِف. والوافد من الإبل: ما يَسبِقُ سائِرَها . والإيفاد: الإسراع، والوافدانِ هما عظمانِ ناشِزانِ من الخَدَّين عند المَضْغ. وإذا هَرِمَ الإنسانُ غارَ وافِدهُ. قال الأعشى:
رأتْ رجلاً غائرَ الوافدَيْـ *** ـنِ مُخْتلفَ اللَّوْنِ أعْشَى ضَرِيرا([3])
وأوْفَدَ على الشَّيء وأوْفَى: أشرَفَ.
(وفر) الواو والفاء والراء: كلمةٌ تدلُّ على كثرةٍ وتَمام. وَفَرَ الشّيءُ يَفِرُ، وهو مَوفورٌ، ووَفَرَه الله. ومنه وَفْرةُ الشَّعر: دُون الجُمَّة. واشتقاق اسم المالِ الوَفْرِ منه. قال:
تمَنَّيْتُ من حُبِّي بُثينَةَ أنَّنا *** على رَمَثٍ في الشَّرْم ليس لنا وَفْرُ([4])والوفْراءُ([5]): المزادة لم يُنْقَص من أديمها شَيء.
(وفز) الواو والفاء والزاء: كلمةٌ تدلُّ على عَجَلةٍ وقلّة استقرار. وأنا على وفْزَ وأوفازٍ، أي عجَلة. قال الشَّيبانيّ: هو على أوفازٍ، ولم يُقَلْ منه واحد. والوفَزُ: النَّشْز([6]) من الأرض. وكذلك يقال: جَلَسَ مُستوفِزاً، كأنّه غير مستقِرّ.
(وفض) الواو والفاء والضاد: ثلاث كلماتٍ متباينة: الأولى أوْفَضَ إيفاضاً: أسرَعَ. وجاءَ على وَفْض وأوفاض، أي عَجَلة.
والثانية الأوفاض: الفِرَق من النَّاس.
والثالثة الوَفْضَة: الكنانة، وجمعها وِفَاضٌ.
(وفع) الواو والفاء والعين. يقولون: الوَفْعة: خِرقةٌ يقتبس فيها نارٌ. والوَفِيعة كالسَّلَّة تُتَّخَذ من العَراجين. ويقال الوَفْعة: صِمام القارورة.
---------------------__
([1]) التكملة من اللسان.
([2]) في الأصل: "الجبل"، صوابه من المجمل واللسان.
([3]) ديوان الأعشى 69.
([4]) لأبي صخر الهذلي من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93 وأمالي القالي (1: 148) وأنشده في اللسان (رمث)، كما سبق (في رمث).
([5]) في الأصل: "والوافر"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) في الأصل: "النتز"، صوابه في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**الفاء** وما يثلثهما)
(**وفق**) **الواو** ve**الفاء** ve**القاف**: İki şeyin uygunluğuna delâlet eden bir kelime. Ondan **الوَفْق**: uygunluk. Ve iki şey **اتَّفَق** etti: yaklaştılar ve uyuştular. Ve ben falancaya **وافَقْتُ**: onunla dostlaştım; sanki ikisi uygunlaşmış olarak birleşmişlerdir.

 (**وفل**) **الواو** ve**الفاء** ve**اللام**: Kıl ve pürüzlülüğe delâlet eden bir kelime. Ve kırba **دُبِغ** edildi, ta ki onun **وَفْلُه** gitti; yani üzerinde bulunan kıl ve pürüzlülük. Ve **الوَفْل**: deriden, kılından uçuşup ayrılan şey. Ve Allah doğrusunu daha iyi bilendir.

(**وفي**) **الواو** ve**الفاء** ve illetli harf: Bir ikmâl ve itmam’a delâlet eden bir kelime. Ondan **الوَفاء**: ahdi tamamlamak ve şartı ikmâl etmek. Ve **وَفَى**: **أوْفَى**; o hâlde o **وفِيٌّ**dur. Ve derler: **أوْفَيْتُكَ الشَّيءَ**; onu sana tam olarak ödediğim zaman. Ve ben şeyi **توفَّيْتُ** ve onu **استَوْفَيْته**; [onu bütünüyle aldığım zaman] ta ki ondan hiçbir şey bırakmadın. Ondan dolayı ölü için denir: Allah onu **تَوفَّاه** etti.

(**وفد**) **الواو** ve**الفاء** ve**الدال**: Sağlam bir asl; bir yükselme ve görünmeye delâlet eder. Ondan **الوَافد**: kavim; gelirler. Ve **الوَفْد**: yüksek kumdan ipin zirvesi. Ve develerden **الوافد**: onların geri kalanını geçen şey. Ve **الإيفاد**: hızlanmak; ve **الوافدانِ** çiğneme sırasında iki yanaktan çıkıntı yapan iki kemiktir. Ve insan yaşlandığı zaman onun **وافِدهُ** çöker. A‘şâ dedi:
رأتْ رجلاً غائرَ الوافدَيْـ *** ـنِ مُخْتلفَ اللَّوْنِ أعْشَى ضَرِيرا
Ve bir şeye **أوْفَدَ** etti ve **أوْفَى**: yükseldi.

(**وفر**) **الواو** ve**الفاء** ve**الراء**: Çokluk ve tamlığa delâlet eden bir kelime. Şey **وَفَرَ** eder, **يَفِرُ**; ve o **مَوفورٌ**dur; ve Allah onu **وَفَرَه** etti. Ondan **وَفْرةُ الشَّعر**: **الجُمَّة**’nin altı. Ve mal ismi **الوَفْر**’ün iştikakı ondandır. Dedi:
تمَنَّيْتُ من حُبِّي بُثينَةَ أنَّنا *** على رَمَثٍ في الشَّرْم ليس لنا وَفْرُ
Ve **الوفْراءُ**: derisinden hiçbir şey eksiltilmemiş kırba.

(**وفز**) **الواو** ve**الفاء** ve**الزاء**: Aceleye ve az istikrara delâlet eden bir kelime. Ve ben bir **وفْزَ** ve **أوفازٍ** üzerindeyim; yani acele. Şeybânî dedi: o **أوفازٍ** üzerindedir; ve ondan bir tekil söylenmedi. Ve **الوفَزُ**: yerden çıkıntı. Ve كذلك denir: **جَلَسَ مُستوفِزاً**; sanki o, istikrarlı değil.

(**وفض**) **الواو** ve**الفاء** ve**الضاد**: Birbirinden ayrı üç kelime: birincisi **أوْفَضَ** **إيفاضاً**: hızlandı. Ve **وَفْض** ve **أوفاض** üzere geldi; yani acele.
Ve ikincisi **الأوفاض**: insanlardan fırkalar.
Ve üçüncüsü **الوَفْضَة**: sadak; ve onun çoğulu **وِفَاضٌ**dur.

(**وفع**) **الواو** ve**الفاء** ve**العين**. Derler: **الوَفْعة**: içinde ateş alınan bir bez parçası. Ve **الوَفِيعة**: hurma salkımı saplarından yapılan, sepet gibi bir şey. Ve denir **الوَفْعة**: şişenin tıpası.
---------------------__
([1]) Tekmile, Lisân’dan.
([2]) Asılda: “**الجبل**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dandır.
([3]) Dîvânu’l-A‘şâ 69.
([4]) Ebû Sahr el-Hüzelî’nindir; Hüzelîlerin kalan şiirlerinden bir kasideden, 93; ve Emâlî’l-Kâlî (1: 148); ve Lisân’da (**رمث**) maddesinde rivayet etti; daha önce geçtiği gibi (**في رمث**).
([5]) Asılda: “**والوافر**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([6]) Asılda: “**النتز**”; doğrusu Mücmel’dedir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B2/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ف ز
أنا مستوفز وأنا على وفزٍ وعلى أوفاز ووفاز‏.‏
قال يخاطب الموت‏:‏ وهذا الخلق منك على وفاز وأرجلهم جميعاً في الركاب وأوفزته‏:‏ أعجلته‏.‏
وبات يتوفز على فراشه‏:‏ يتقلب وبات متوفّزاً‏.‏
وتوفزت لكذا‏:‏ تهيأت له‏.‏

##### Türkçe

و ف ز
Ben **مستوفز**’im; ben **وفزٍ** üzereyim; ve **أوفاز** ve **وفاز** üzereyim.
Ölüme hitap ederek dedi ki: Ve bu yaratılmışlar senden **وفاز** üzeredir; ve onların ayakları bütünüyle üzengilerdedir. Ve onu **أوفزته**: onu acele ettirdim.
Ve geceler **يتوفز** olarak döşek üzerinde: dönüp durur; ve geceyi **متوفّزاً** olarak geçirir.
Ve **توفزت** şu şey için: ona hazırlandım.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لقيته على أَوْفازٍ أَي على عَجَلَةٍ، وقيل:معناه أَن تلقاه مُعِدًّا، واحدها وَفَزٌ، واستَوْفَزَ في قِعْدَتِه إِذا قَعَدَ قُعُوداً منتصباً غير مطمئن. قال أَبو بكر: الوَفْزُ أَن لا يطمئن في قعوده. يقال: قعد على أَوفاز من الأَرض ووِفازٍ؛ وأَنشد:
أَسُوقُ عَيْراً مائِلَ الجَهازِ،
صَعْباً يُنَزِّيني على أَوْفازِ
قال: ولا تقل على وِفازٍ.
والوَفَزُ والوَفَزَةُ: العَجَلَة، والجمع أَوْفازٌ. قال أَبو منصور: والعرب تقول فلان على أَوفاز أَي على حَدِّ عَجَلَة، وعلى وَفَزٍ. ويقال: نحن على أَوْفازٍ أَي على سفر قد أَشْخَصْنا، وإِنا على أَوفاز. وفي حديث عليّ، كرم لله تعالى وجهه: كونوا منها على أَوْفازٍ، الوَفَزُ: العَجَلة. الليث: الوَفَزَةُ أَن تَرَى الإِنسانَ مُسْتَوْفِزاً قد اسْتَقَلَّ على رجليه ولما يستو قائماً وقد تهيأَ للأَفْزِ والوُثُوبِ والمُضِيِّ. يقال له: اطْمَئِنَّ فإِني أَراك مُسْتَوْفِزاً. قال أَبو معاذ: المُسْتَوْفِزُ الذي قد رفع أَليتيه ووضع ركبتيه؛ قاله في تفسير: وتَرَى كل أُمَّةٍ جاثِيةً؛ قال مجاهد: على الرُّكَبِ مُسْتَوْفِزِين.

##### Türkçe

Onu **أَوْفازٍ** üzere buldum; yani acele üzere. Ve denildi: mânâsı, onu hazırlanmış olarak karşılamandır; bunun teki **وَفَزٌ**’dür. Ve **استَوْفَزَ** oturuşunda; eğer dikilmiş, yerleşip sükûnet bulmamış bir oturuşla oturursa. Ebû Bekir dedi: **الوَفْزُ** onun oturuşunda sükûnet bulmamasıdır. Denilir: yerden **أَوفاز** ve **وِفازٍ** üzere oturdu; ve şu şiir okundu:

Bir eşeği sürüyorum, yükü eğik,
Zor; beni **أَوْفازِ** üzere sıçratıyor.

Dedi: **وِفازٍ** üzere deme.
Ve **الوَفَزُ** ve **الوَفَزَةُ**: acele; çoğulu **أَوْفازٌ**’dur. Ebû Mansûr dedi:
Araplar “falanca **أَوفاز** üzeredir” der; yani acele sınırı üzeredir; ve **وَفَزٍ** üzere. Ve denilir:
Biz **أَوْفازٍ** üzereyiz; yani yola çıkmış olduğumuz bir sefer üzerindeyiz; ve biz **أَوفاز** üzereyiz. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın: “Ondan **أَوْفازٍ** üzere olun”; **الوَفَزُ**: aceledir.
Leys: **الوَفَزَةُ** insanı **مُسْتَوْفِزاً** görmendir; iki ayağı üzerinde doğrulmuş, henüz tam ayakta doğrulmamış; ve **الأَفْزِ**e, sıçramaya ve gitmeye hazırlanmıştır. Ona denilir:
“Sükûnet bul; çünkü seni **مُسْتَوْفِزاً** görüyorum.” Ebû Muâz dedi:
**المُسْتَوْفِزُ** iki kalçasını kaldırmış ve iki dizini koymuş olandır; bunu “Ve her ümmeti diz çökmüş görürsün”ün tefsirinde söyledi; Mücâhid dedi: dizler üzerinde, **مُسْتَوْفِزِين** olarak.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ف ز * * الوَفْزُ * بسكون الفاء وفتحها العجلة والجمع * أَوْفَازٌ * يُقال نحن على أَوفاز أي على سفر قد أَشخصنا وإنا على أَوفاز ولا تقل على وِفَازٍ و * اسْتَوْفَزَ * في قعدته إذا قعد قُعُودا مُنتصبا غير مُطمئن

##### Türkçe

* و ف ز * * **الوَفْزُ** *: **الفاء**’nın sükûnuyla ve fethasıyla; aceleliktir. Çoğulu: * **أَوْفَازٌ** *. Denilir ki: “Biz **أَوفاز** üzereyiz”; yani, yola çıkma üzere bir sefer üzerindeyiz; (artık) yola koyulmuşuz. “Biz **أَوفاز** üzereyiz” (denir); “**وِفَازٍ** üzere” deme. Ve * **اسْتَوْفَزَ** *: oturuşunda; eğer dik, mutmain olmayan bir oturuşla oturursa.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الوفز، بالفتح، ويحرك: العجلة. ج، أوفاز، كسبب وأسباب، ومنه: نحن على أوفاز ووفز، أي على سفر قد أشخصنا. ولقيته على أوفاز ووفز، أي على حد عجلة، نقله الأزهري، وقيل: معناه أن تلقاه معدا، كما في المحكم. الوفز: المكان المرتفع، كالنشز، ويحرك. والجمع: أوفاز، وأنشد أبو بكر:
  أسوق عيرا مائل الجهاز                      صعبا ينزيني على أوفاز وأوفزه: أعجله. واستوفز الرجل في قعدته: انتصب فيها غير مطمئن، وهي الوفزة، قاله الليث. ويقال له: اطمئن، فإني أراك مستوفزا. استوفز: وضع ركبتيه ورفع أليتيه، هكذا قاله أبو معاذ في تفسير قوله تعالى:  وترى كل أمة جاثية  . وقال مجاهد: على الركب مستوفزين. استوفز: استقل على رجليه ولما يستو قائما وقد تهيأ للوثوب والمضي والأفز، قاله الليث. ونقل شيخنا عن بعضهم أن المستوفز هو الجالس على هيئة كأنه يريد القيام، سواء كان بإقعاء أو لا. المتوفز: المتقلب على الفراش، لا يكاد ينام، نقله الزمخشري، والصاغاني في العباب عن ابن عباد، نقلا أيضا: توفز للشر: تهيأ له، مثل توشز. ومما يستدرك عليه: وافزه: عاجله، نقله الزمخشري. واستدرك شيخنا: الوفاز، بالكسر، في جمع وفز، بالتحريك، كجبل وجبال. قلت: ومنعه في اللسان حيث قال: بقال: اقعد على أوفاز من الأرض، ولا تقل على وفاز. وفي العباب: وجوزه آخرون.

##### Türkçe

**الوفز**; fetha ile, ve harekelenir: acele(lik). Çoğulu: **أوفاز**, **سبب** ve **أسباب** gibi. Ondan: “Biz **أوفاز** ve **وفز** üzerindeyiz”, yani bizi yola çıkarmış bir sefer üzerindeyiz. “Onu **أوفاز** ve **وفز** üzerinde buldum”, yani acele sınırı üzerinde; bunu **الأزهري** nakletti. Ve denildi ki: manası, **المحكم**’de olduğu gibi, onu hazırlanmış olarak karşılamandır.

**الوفز**: yüksek yer, **النشز** gibi; ve harekelenir. Çoğulu: **أوفاز**. **أبو بكر** şu beyti okudu:

  “Eğik yük donanımlı bir eşeği sürüyorum
                      zor; beni **أوفاز** üzerine zıplatıyor.”

Ve **أوفزه**: onu acele ettirdi. Ve adam oturuşunda **استوفز** etti: onda, mutmain olmaksızın doğruldu; o da **الوفزة**’dir; bunu **الليث** söyledi. Ve ona denilir: “Mutmain ol; çünkü seni **مستوفزا** görüyorum.”

**استوفز**: dizlerini koydu ve kalçalarını kaldırdı; **أبو معاذ** bunu, Yüce Allah’ın sözü olan: **وترى كل أمة جاثية**’nin tefsirinde böyle söyledi. **مجاهد** dedi ki: dizler üzerinde **مستوفزين**.

**استوفز**: iki ayağı üzerinde hafifledi; henüz ayakta doğrulmamışken, sıçramaya, gitmeye ve **الأفز**’e hazırlanmış olduğu halde; bunu **الليث** söyledi. Şeyhimiz, bazılarından nakletti ki **المستوفز**, oturanın, ister **إقعاء** ile olsun ister olmasın, sanki kalkmak istiyormuş gibi bir heyet üzere oturandır.

**المتوفز**: döşek üzerinde dönüp duran; neredeyse uyumaz; bunu **الزمخشري** nakletti; ve **الصاغاني** de **العباب**’da **ابن عباد**’dan naklen (yine nakil olarak): “Şer için **توفز** etti: ona hazırlandı”, **توشز** gibi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **وافزه**: ona acele etti; bunu **الزمخشري** nakletti. Ve şeyhimiz istidrâk etti: **الوفاز**, kesra ile, harekeli **وفز**’in cem‘inde; **جبل** ve **جبال** gibi. Dedim ki: **اللسان**’da onu men etti; zira dedi ki: “Denilir: yerden **أوفاز** üzerine otur; ve **وفاز** üzerine deme.” Ve **العباب**’da: başkaları onu caiz gördü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B2/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وافزهُ
3 وافزهُ ذ He hastened with him; vied, or strove, with him in hastening; or made haste to be, or get, before him; syn. عَاجَلَهُ. (A, TA.)

اوفزهُ
4 اوفزهُ ذ He hastened him. (K.)

توفّز
5 توفّز ذ He prepared himself (A, K) لِكَذَا for such a thing, (A,) or لِلشَّرِّ for evil, or mischief. (K.) ― -b2- Also, He turned over and over upon his bed. (A.) See also 10.

استوفز فِى قِعْدَتِهِ
10 استوفز فِى قِعْدَتِهِ ذ He put himself in an upright posture, not at his ease, in his manner of sitting; he sat erect, not at his ease: (S, Mgh, K:) or he put down his knees [upon the ground] and raised his buttocks: (Aboo-Mo'لdh, K:) or he raised himself upon his legs, or feet, without having yet set himself firmly in a standing posture, but having prepared himself to leap, or spring, (Lth, K, TA,) or to go away: (Lth, TA:) or he sat in a posture as though he desired to rise and stand up; whether in the manner termed اِقْعَآء [i. e. sitting upon the ground with the shanks erect], or otherwise. (MF.)

وَفْزٌ
وَفْزٌ ذ and ↓ وَفَزٌ Haste: pl. (of the latter, TA,) أَوْفَازٌ. (S, K.) You say, نَحْنُ عَلَى أَوْفَازٍ, (S, K,) and عَلَى وَفَزٍ, (K,) We are in haste: (K:) or we are on a journey; [like عَلَي أَوْفَادٍ;] the time of our journeying has come. (S, TA.) And لَقِيتُهُ عَلَى أَوْفَازٍ, and عَلَى وَفَزٍ, I found him in a state of haste: (Az, TA:) or preparing [his apparatus for travel]. (M, TA.)

وَفَزٌ
وَفَزٌ ذ : see وَفْزٌ.

وَفَزَةٌ
وَفَزَةٌ ذ An upright posture in sitting, so that one is not at his ease. (Lth, TA.) See 10.

مُتَوَفِّزٌ
مُتَوَفِّزٌ ذ Turning over and over upon the bed, scarcely sleeping: (K, * TA:) mentioned by Z, and by Sgh in the O, on the authority of Ibn- 'Abbلd. (TA.)

مُسْتَوْفِزٌ
مُسْتَوْفِزٌ ذ act. part. n. of 10, q. v. One says, اِطْمَئِنّ فَاِنِّى أَرَاكَ مُسْتَوْفِزًا [Be thou at ease, for I see thee to be sitting in an upright and uneasy posture]. (TA.)

##### Türkçe

**وافزهُ**
3 **وافزهُ** ذ Onunla birlikte acele etti; acele etmede onunla yarıştı yahut çekişti; yahut onun önünde olmak yahut onun önüne geçmek için acele etti; eşanlamlısı **عَاجَلَهُ**. (A, TA.)

**اوفزهُ**
4 **اوفزهُ** ذ Onu acele ettirdi. (K.)

**توفّز**
5 **توفّز** ذ Kendini hazırladı (A, K) **لِكَذَا** böyle bir şey için, (A,) yahut **لِلشَّرِّ** kötülük için, yahut fesat için. (K.) ― -b2- Ayrıca, yatağı üzerinde dönüp durdu. (A.) 10’a da bak.

**استوفز فِى قِعْدَتِهِ**
10 **استوفز فِى قِعْدَتِهِ** ذ Oturuş tarzında, rahatında olmayarak, kendini dik bir duruşa koydu; dik oturdu, rahatında olmayarak: (S, Mgh, K:) yahut dizlerini [yere] koydu ve kalçalarını kaldırdı: (Aboo-Mo'لdh, K:) yahut henüz sağlamca ayakta durma vaziyetine yerleşmemişken, fakat sıçramaya yahut atılmaya, (Lth, K, TA,) yahut gitmeye hazırlanmış olarak, bacakları yahut ayakları üzerinde kendini yükseltti: (Lth, TA:) yahut kalkıp ayağa durmak istediği sanki gibi bir vaziyette oturdu; ister **اِقْعَآء** diye adlandırılan tarz üzere [yani incikler dik olarak yerde oturma], ister başka türlü. (MF.)

**وَفْزٌ**
**وَفْزٌ** ذ ve ↓ **وَفَزٌ** Acele: çoğulu (ikincisinin, TA,) **أَوْفَازٌ**. (S, K.) Şöyle dersin, **نَحْنُ عَلَى أَوْفَازٍ**, (S, K,) ve **عَلَى وَفَزٍ**, (K,) Biz acele üzerindeyiz: (K:) yahut biz bir yolculuk üzerindeyiz; [**عَلَي أَوْفَادٍ** gibi;] yolculuğumuzun vakti gelmiştir. (S, TA.) Ve **لَقِيتُهُ عَلَى أَوْفَازٍ**, ve **عَلَى وَفَزٍ**, Onu acele hâli üzere buldum: (Az, TA:) yahut (yolculuk için) hazırlık [donanımını] hazırlamakta. (M, TA.)

**وَفَزٌ**
**وَفَزٌ** ذ : **وَفْزٌ**’e bak.

**وَفَزَةٌ**
**وَفَزَةٌ** ذ Oturuşta dik bir duruş; öyle ki kişi rahatında olmaz. (Lth, TA.) 10’a bak.

**مُتَوَفِّزٌ**
**مُتَوَفِّزٌ** ذ Yatak üzerinde dönüp durmak, pek az uyuyarak: (K, * TA:) Z tarafından ve O’da Sgh tarafından, İbn- 'Abbلd’ın rivayeti üzerine zikredilmiştir. (TA.)

**مُسْتَوْفِزٌ**
**مُسْتَوْفِزٌ** ذ 10’un ism-i fâili, ona bak. Şöyle denir, **اِطْمَئِنّ فَاِنِّى أَرَاكَ مُسْتَوْفِزًا** [Rahat ol; çünkü seni dik ve rahatsız bir oturuş vaziyetinde görüyorum]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَفَزَ
وَفَزَ أَوْفَزَ IV ,
a.  Urged on, hurried.

b.  [ Ila ], Hastened to.

تَوَفَّزَ
تَوَفَّزَ V
a.  [ La ], Was inclined to ( evil ).

اِسْتَوْفَزَ
اِسْتَوْفَزَ X
a.  [ La ], Was ready to, on the watch for.

وَفْز
وَفْز 1 , ( pl. وِفَاْز 23 ,  أَوْفَاْز 38 ),
a.  Haste.

b.  Elevated ( place ).

وَفَز
وَفَز 4 ,
a.  see 1 (a) .

تَوَفَّزَ
N. Ag. تَوَفَّزَ V ,
a.  Restless, uneasy.

عَلَى وَفْز
عَلَى وَفْز عَلَى أَوْفَاز
a.  All ready, about to start.

##### Türkçe

**وَفَزَ**
**وَفَزَ** **أَوْفَزَ** IV ,
a. Sürükledi, acele ettirdi.

b. [ **إِلَى** ], -e doğru acele etti.

**تَوَفَّزَ**
**تَوَفَّزَ** V
a. [ **لِ** ], (kötülüğe) meyletti.

**اِسْتَوْفَزَ**
**اِسْتَوْفَزَ** X
a. [ **لِ** ], -e hazır oldu, -i gözetledi.

**وَفْز**
**وَفْز** 1 , (çoğ. **وِفَاْز** 23 ,  **أَوْفَاْز** 38 ),
a. Acele.

b. Yüksek (yer).

**وَفَز**
**وَفَز** 4 ,
a. 1 (a)’ya bak.

**تَوَفَّزَ**
İsm-i fâil **تَوَفَّزَ** V ,
a. Huzursuz, tedirgin.

**عَلَى وَفْز**
**عَلَى وَفْز** **عَلَى أَوْفَاز**
a. Tam hazır, hareket etmek üzere.
