# وفض — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B6/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%81%D8%B6/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وفض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B6.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: وفض

(باب الواو والفاء وما يثلثهما)
(وفق) الواو والفاء والقاف: كلمةٌ تدلُّ على ملاءمة الشيئين. منه الوَفْق: الموافَقة. واتَّفَق الشيئانِ: تقارَبَا وتَلاءَما. ووافَقْتُ فلاناً: صادقْتُه، كأنهما اجتمعا متوافِقَين.
 (وفل) الواو والفاء واللام: كلمةٌ تدلُّ على شَعَر وخُشُونة. ودُبِغ السِّقاءُ حتَّى ذهَبَ وَفْلُه، أي ما عليه من شَعر وخُشُونة. والوَفْل: ما تطايرَ من الجلد من شَعَره. والله أعلم بالصواب.
(وفي) الواو والفاء والحرف المعتلّ: كلمةٌ تدلُّ على إكمالٍ وإتمام. منه الوَفاء: إتمام العَهْد وإكمال الشَّرط. ووَفَى: أوْفَى، فهو وفِيٌّ. ويقولون: أوْفَيْتُكَ الشَّيءَ، إذا قَضَيْتَه إيّاهُ وافياً. وتوفَّيْتُ الشَّيءَ واستَوْفَيْته؛ [إذا أخذتَه كُلّه([1])] حتَّى لم تتركْ منه شيئاً. ومنه يقال للميِّت: تَوفَّاه الله.
(وفد) الواو والفاء والدال: أصلٌ صحيح يدلُّ على إشراف وطُلوع. منه الوَافد: القَوم يَفِدُون. والوَفْد: ذِرْوَة الحَبْل([2]) من الرَّمل المُشرِف. والوافد من الإبل: ما يَسبِقُ سائِرَها . والإيفاد: الإسراع، والوافدانِ هما عظمانِ ناشِزانِ من الخَدَّين عند المَضْغ. وإذا هَرِمَ الإنسانُ غارَ وافِدهُ. قال الأعشى:
رأتْ رجلاً غائرَ الوافدَيْـ *** ـنِ مُخْتلفَ اللَّوْنِ أعْشَى ضَرِيرا([3])
وأوْفَدَ على الشَّيء وأوْفَى: أشرَفَ.
(وفر) الواو والفاء والراء: كلمةٌ تدلُّ على كثرةٍ وتَمام. وَفَرَ الشّيءُ يَفِرُ، وهو مَوفورٌ، ووَفَرَه الله. ومنه وَفْرةُ الشَّعر: دُون الجُمَّة. واشتقاق اسم المالِ الوَفْرِ منه. قال:
تمَنَّيْتُ من حُبِّي بُثينَةَ أنَّنا *** على رَمَثٍ في الشَّرْم ليس لنا وَفْرُ([4])والوفْراءُ([5]): المزادة لم يُنْقَص من أديمها شَيء.
(وفز) الواو والفاء والزاء: كلمةٌ تدلُّ على عَجَلةٍ وقلّة استقرار. وأنا على وفْزَ وأوفازٍ، أي عجَلة. قال الشَّيبانيّ: هو على أوفازٍ، ولم يُقَلْ منه واحد. والوفَزُ: النَّشْز([6]) من الأرض. وكذلك يقال: جَلَسَ مُستوفِزاً، كأنّه غير مستقِرّ.
(وفض) الواو والفاء والضاد: ثلاث كلماتٍ متباينة: الأولى أوْفَضَ إيفاضاً: أسرَعَ. وجاءَ على وَفْض وأوفاض، أي عَجَلة.
والثانية الأوفاض: الفِرَق من النَّاس.
والثالثة الوَفْضَة: الكنانة، وجمعها وِفَاضٌ.
(وفع) الواو والفاء والعين. يقولون: الوَفْعة: خِرقةٌ يقتبس فيها نارٌ. والوَفِيعة كالسَّلَّة تُتَّخَذ من العَراجين. ويقال الوَفْعة: صِمام القارورة.
---------------------__
([1]) التكملة من اللسان.
([2]) في الأصل: "الجبل"، صوابه من المجمل واللسان.
([3]) ديوان الأعشى 69.
([4]) لأبي صخر الهذلي من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93 وأمالي القالي (1: 148) وأنشده في اللسان (رمث)، كما سبق (في رمث).
([5]) في الأصل: "والوافر"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) في الأصل: "النتز"، صوابه في المجمل.

ـ

### Türkçe

(و باب **الواو** و**الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**وفق**) **الواو** ve**الفاء** ve**القاف**: İki şeyin uygunluğuna delâlet eden bir kelimedir. Ondan **الوَفْق**: uygunluk. Ve **اتَّفَق** iki şey: yaklaştılar ve uyuştular. Ve “**وافَقْتُ** falancayı”: onunla dostlaştım; sanki ikisi uygunlaşmış olarak birleşmişlerdir.

(**وفل**) **الواو** ve**الفاء** ve**اللام**: Kıl ve pürüzlülüğe delâlet eden bir kelimedir. Ve kırba tabaklandı, ta ki **وَفْلُه** gitti; yani üzerinde bulunan kıl ve pürüzlülük. Ve **الوَفْل**: deriden, kılından uçuşup ayrılan şeydir. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

(**وفي**) **الواو** ve**الفاء** ve illetli harf: Tamamlama ve bitirmeye delâlet eden bir kelimedir. Ondan **الوَفاء**: ahdi tamamlamak ve şartı ikmal etmek. Ve **وَفَى**: **أوْفَى**; o hâlde o **وفِيٌّ**dur. Ve derler: “**أوْفَيْتُكَ** şeyi”, onu sana tam olarak ödediğim zaman. Ve “**توفَّيْتُ** şeyi” ve “**استَوْفَيْته**”; [onu bütünüyle aldığın zaman] ta ki ondan hiçbir şey bırakmayasın. Ondandır ki ölü için denir: “Allah onu **تَوفَّاه**.”

(**وفد**) **الواو** ve**الفاء** ve**الدال**: Sağlam bir asıldır; yükselme ve görünmeye delâlet eder. Ondan **الوَافد**: kavim; gelirler. Ve **الوَفْد**: yüksek görünen kumdan ipin zirvesi. Ve develerden **الوافد**: onların geri kalanını geçen şey. Ve **الإيفاد**: hızlanmadır. Ve **الوافدانِ**: çiğneme sırasında iki yanaktan çıkıntı yapan iki kemiktir. Ve insan yaşlanınca **وافِدهُ** çöker. A‘şâ dedi ki:
رأتْ رجلاً غائرَ الوافدَيْـ *** ـنِ مُخْتلفَ اللَّوْنِ أعْشَى ضَرِيرا
Ve **أوْفَدَ** bir şeyin üzerine ve **أوْفَى**: yükseldi.

(**وفر**) **الواو** ve**الفاء** ve**الراء**: Çokluk ve tamlığa delâlet eden bir kelimedir. **وَفَرَ** şey **يَفِرُ**; ve o **مَوفورٌ**dur; ve Allah onu **وَفَرَه**. Ondan **وَفْرةُ الشَّعر**: **الجُمَّة**’nin altı. Ve malın **الوَفْر** adının iştikakı ondandır. Dedi ki:
تمَنَّيْتُ من حُبِّي بُثينَةَ أنَّنا *** على رَمَثٍ في الشَّرْم ليس لنا وَفْرُ
Ve **الوفْراءُ**: derisinden hiçbir şey eksiltilmemiş kırbadır.

(**وفز**) **الواو** ve**الفاء** ve**الزاء**: Aceleye ve az yerleşikliğe delâlet eden bir kelimedir. Ve ben **وفْزَ** ve **أوفازٍ** üzerindeyim; yani acele. Şeybânî dedi ki: o **أوفازٍ** üzerindedir; ondan bir tekil söylenmedi. Ve **الوفَزُ**: yerden çıkıntıdır. Ve yine denir: “**جَلَسَ مُستوفِزاً**”; sanki o yerleşik değildir.

(**وفض**) **الواو** ve**الفاء** ve**الضاد**: Birbirinden ayrı üç kelimedir: birincisi **أوْفَضَ** **إيفاضاً**: hızlandı. Ve **وَفْض** ve **أوفاض** üzere geldi; yani acele.
Ve ikincisi **الأوفاض**: insanlardan gruplar.
Ve üçüncüsü **الوَفْضَة**: sadak; onun çoğulu **وِفَاضٌ**dur.

(**وفع**) **الواو** ve**الفاء** ve**العين**. Derler: **الوَفْعة**: içinde ateş alınan bir bez parçasıdır. Ve **الوَفِيعة**: hurma salkımı saplarından yapılan, sepete benzer bir şeydir. Ve denir **الوَفْعة**: şişenin tıpası.

---------------------__
([1]) Tamamlama Lisân’dandır.
([2]) Asılda: “**الجبل**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dandır.
([3]) A‘şâ Dîvânı 69.
([4]) Ebû Sahr el-Hüzelî’nindir; Hüzelîlerin kalan şiirlerinden bir kasidedendir 93 ve Emâlî’l-Kâlî (1: 148); Lisân’da (**رمث**) maddesinde onu inşâd etti; daha önce geçtiği gibi (**في رمث**).
([5]) Asılda: “**والوافر**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([6]) Asılda: “**النتز**”; doğrusu Mücmel’dedir.
