# وفق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%81%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وفق

الوِفاقُ: المُوافقة. والتَّوافق: الاتفاق والتظاهر. ابن سيده: وَفْقُ الشيء ما لاءَمه، وقد وَافقهُ مُوافقةً ووِفاقاً واتَّفَق معه وتَوَافقا. غيره: وتقول هذا وَفْقُ هذا وَوِفاقه وفيقه وفُوقه وسِيُّه وعِدْله واحد. الليث: الوَفْقُ كل شيء يكون مُتَّفِقاً على تَيْفاقٍ واحد فهو وَفْق كقوله:
يَهْوِين شَتَّى ويَقَعْنَ وَفْقا
ومنه المُوافقة: تقول: وافَقْت فلاناً في موضع كذا أَي صادفته، ووافَقْت فلاناً على أَمر كذا أَي اتَّفقنا عليه معاً، ووافَقْتُه أَي صادفته. ووَفِقْتَ أَمرك أَي وُفِّقْتَ فيه، وأَنت تَفِق أَمرَك كذلك. ويقال: وَفِقْتَ أَمرَك تَفِقُ، بالكسر فيهما، أَي صادفته مُوافقاً وهو من التَّوفيق كما يقال رِشدْتَ أَمرَك. والوَفْق: من المُوافقة بين الشيئين كالالْتِحام؛ قال عُوَيْف القَوَافي:
يا عُمَرَ الخَيْرِ المُلَقَّى وَفْقَه،
سُمِّيت بالفاروق، فافْرُقْ فَرْقَه
وجاء القوم وَفْقاً أَي متوافقين. وكنت عنده وَفْقَ طلعت الشمس أَي حين طلعت أَو ساعة طلعت؛ عن اللحياني.
ووَفَّقه الله سبحانه للخير: أَلهمه وهو من التَّوْفيق. وفي الحديث: لا يَتَوَفَّقُ عبدٌ حتى يُوَفِّقه الله. وفي حديث طلحة والصيد: إنه وَفَّق منْ أَكله أَي دعا له بالتَّوْفيق واستصوب فعله. واسْتَوْفقتُ الله أَي سأَلته التَّوْفِيق. والوِفْقُ: التَّوْفيق. وإن فلاناً مُوَفَّق رشيد، وكنا من أَمرنا على وِفاقٍ. ووَفِقَ أَمرَه يَفِقُ، قال الكسائي: يقال رَشِدْتَ أَمرَك ووَفِقْتَ رأيك، ومعنى وَفِقَ أَمرَه وجده مُوافقاً. وقال اللحياني: وفِقَه فهمه. وفي النوادر: فلان لا يفِق لكذا وكذا أَي لا يقدر له لوقته. ويقال: وفقت له ووُفِّقْتُ له ووَفَقْتُه ووَفِقَني، وذلك إذا صادفني ولقيني.
وأَتانا لوَفْقِ الهلال ولِميفاقِه وتَوْفِيقه وتِيفَاقه وتَوْفاقه أَي لطلوعه ووقته، معناه أَتانا حين الهلال. وحكى اللحياني: أَتيتك لوَفْق تفعل ذلك وتَوْفاق وتِيفاق ومِيفاق أَي لحين فعلك ذلك، وأَتيتك لتوفيق ذلك وتَوَفُّق ذلك؛ عنه أيضاً لم يزد على ذلك. وفي حديث علي، رضي الله عنه، وسئل عن البيت المعمور فقال: هو بيت في السماء تَيفاقُ الكعبة أي خداؤها ومقابلها. يقال: كان ذلك لوَفْق الأمر وتَوْفاقه وتِيفاقه، وأَصل الكلمة الواو والياء زائدة. ووَفِقَ الأَمرَ يَفِقُه: فهمه؛ عن اللحياني، ونظيره قولهم وَرِع يَرِع وله نظائر كوَرِمَ يَرِمُ ووَثِقَ يَثِقُ، وكل لفظة منها مذكورة في موضعها. ويقال: حَلُوبة فلان وَفْق عياله أَي لها لبن قدر كفايتهم لا فضل فيه، وقيل: قدر ما يقوتهم؛ قال الراعي:
أَما الفقيرُ الذي كانت حَلُوبته
وَفْقَ العِيال، فلم يُتْرَكْ له سَبَدُ
أَبو زيد: من الرجال الوَفِيقُ وهو الرفيق، يقال: رَفِيق وَفيق. وأَوْفَقت السهمَ إذا جعلت فُوقه في الوَتَر لترمي، لغة، كأَنه قَلْب أَفْوقت، ولا يقال أَفوقت، واشتق هذا الفعل من مُوافقة الوَتَر مَحَزَّ الفُوق؛ قال الأَزهري: الأَصل أَفْوَقْت السهمَ من الفُوق، قال: ومن قال أَوْفَقْت فهو مقلوب. الأَصمعي: أَوْفَقَ الرامي إيفاقاً إذا جعل الفُوقَ في الوتر؛ وأَنشد:
وأَوْفَقَتْ للرَّمْيِ حَشْرات الرَّشَقْ
ويقال: إنه لمُسْتَوْفِقٌ له بالحُجة ومُفِيق له إذا أَصاب فيها. ابن بزرج: أَوْفَقَ القومُ الرجلَ دنوا منه واجتمعت كلمتهم عليه، وأَوْفقَت الإبلُ: اصطفت واستوت معاً، وقد سموا مُوَفَّقاً ووِفَاقاً.

### Türkçe

**الوِفاقُ**: uygunluk. Ve **التَّوافق**: anlaşma ve görünüşte birleşme. İbn Sîde: Bir şeyin **وَفْقُ**u, ona uyum sağlayan şeydir; ona **وَافقهُ** (uydu) **مُوافقةً** ve **وِفاقاً** (uygunluk olarak) ve onunla **اتَّفَق** (anlaştı) ve ikisi **تَوَافقا** (karşılıklı anlaştılar). Başkası: Ve “bu, bunun **وَفْقُ**udur ve **وِفاقه**idir ve **وفيقه**idir ve **فُوقه**udur ve **سِيُّه**udur ve **عِدْله**idir” dersin; (bunların) hepsi birdir. el-Leys: **الوَفْقُ**, tek bir **تَيْفاقٍ** üzere uyumlu olan her şeydir; o hâlde o **وَفْق**tur; şu sözü gibi:
يَهْوِين شَتَّى ويَقَعْنَ وَفْقا
Ve ondan **المُوافقة**: “Falancaya şu yer gibi bir yerde **وافَقْت**” dersin; yani ona rastladın; ve “falancayla şu iş üzerinde **وافَقْت**” dersin; yani onun üzerinde birlikte **اتَّفقنا** (anlaştık); ve “**وافَقْتُه**” dersin; yani ona rastladım. Ve “işini **وَفِقْتَ**” yani onda **وُفِّقْتَ** (muvaffak kılındın); ve sen işini böylece **تَفِق** edersin. Ve denilir: “işini **وَفِقْتَ**; **تَفِقُ**”, ikisinde de kesre ile; yani onu uygun olarak buldun; ve o, **التَّوفيق**tandır; “işini **رِشدْتَ**” denildiği gibi. Ve **الوَفْق**: iki şey arasındaki **المُوافقة**dendir; **كالالْتِحام** gibi; **عُوَيْف القَوَافي** dedi:
يا عُمَرَ الخَيْرِ المُلَقَّى وَفْقَه،
سُمِّيت بالفاروق، فافْرُقْ فَرْقَه
Ve kavim **وَفْقاً** geldi; yani birbirine uygun hâlde. Ve onun yanında, güneşin doğuşunun **وَفْقَ**ında idim; yani doğduğu zaman yahut doğduğu saat; el-Lihyânî’den.

Ve Allah, sübhânehû, onu hayra **وَفَّقه**: ona ilham etti; ve o, **التَّوْفيق**tandır. Ve hadiste: “Bir kul **يَتَوَفَّقُ** etmez (muvaffak olmaz) ta ki Allah onu **يُوَفِّقه** edinceye kadar.” Ve Talha ve av hadîsinde: “Onu yemesinden dolayı **وَفَّق** etti”; yani ona **التَّوْفيق** için dua etti ve fiilini doğru buldu. Ve “Allah’tan **اسْتَوْفقتُ**” yani ondan **التَّوْفِيق** istedim. Ve **الوِفْقُ**: **التَّوْفيق**. Ve şüphesiz falanca **مُوَفَّق** (muvaffak), **رشيد** (rüşd sahibi)dir; ve işimizden, bir **وِفاقٍ** üzere idik. Ve “işini **وَفِقَ**; **يَفِقُ**”; el-Kisâî dedi: “işini **رَشِدْتَ**” ve “görüşünü **وَفِقْتَ**” denilir; ve **وَفِقَ أَمرَه**’in manası: onu uygun olarak buldu. Ve el-Lihyânî dedi: “Onu **وفِقَه**”: onu anladı. Ve **النوادر**’de: “Falanca, şuna şuna **يفِق** etmez”; yani onun vaktine göre ona güç yetiremez. Ve denilir: “Ona **وفقت**” ve “Ona **وُفِّقْتُ**” ve “Onu **وَفَقْتُه**” ve “O bana **وَفِقَني**”; bu, bana rastladığı ve beni karşıladığı zamandır.

Ve bize, hilâlin **لوَفْقِ**u için ve **لِميفاقِه**i ve **تَوْفِيقه**i ve **تِيفَاقه**ı ve **تَوْفاقه**ı için geldi; yani onun doğuşu ve vakti için; manası: bize hilâl vaktinde geldi. Ve el-Lihyânî rivayet etti: “Sana, bunu yapmanın **لوَفْق**u için ve **تَوْفاق** ve **تِيفاق** ve **مِيفاق** için geldim”; yani bunu yapışının vaktine; ve “bunun **لتوفيق**i ve bunun **تَوَفُّق**u için geldim”; ondan da; bunun üzerine bir şey artırmadı. Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun, **البيت المعمور** hakkında soruldu da dedi ki: “O, gökte bir evdir; Kâbe’nin **تَيفاقُ**u”; yani onun hizası ve karşısıdır. Denilir: “Bu, işin **لوَفْق**u ve **تَوْفاقه**ı ve **تِيفاقه**ı idi”; ve kelimenin aslı **الواو**dur; **الياء** ziyadedir. Ve “işi **وَفِقَ**; **يَفِقُه**”: onu anladı; el-Lihyânî’den; ve benzeri, onların “**وَرِع**; **يَرِع**” sözüdür; ve onun benzerleri, “**وَرِمَ**; **يَرِمُ**” ve “**وَثِقَ**; **يَثِقُ**” gibidir; ve bu lafızların her biri kendi yerinde zikredilmiştir. Ve denilir: “Falancanın sağmalı, ailesinin **وَفْق**udur”; yani onda, onların kifayeti miktarınca süt vardır; onda fazlalık yoktur; ve denildi: onları geçindirecek miktar; **الراعي** dedi:
أَما الفقيرُ الذي كانت حَلُوبته
وَفْقَ العِيال، فلم يُتْرَكْ له سَبَدُ
Ebû Zeyd: Erkeklerden **الوَفِيقُ** vardır; o, **الرفيق**tir; “**رَفِيق** **وفيق**” denilir.

Ve oku, atmak için, **فُوق**unu **الوَتَر**e yerleştirdiğinde **أَوْفَقت** ettin; bir lehçe; sanki **أَفْوقت**’un kalbidir; ve **أَفوقت** denilmez. Ve bu fiil, **الوَتَر**in, **الفُوق**un yarığı olan **مَحَزَّ**a uygun düşmesinden türetilmiştir. el-Ezherî dedi: Asıl, **الفُوق**tan “oku **أَفْوَقْت** ettim”dir; dedi ki: “**أَوْفَقْت**” diyen ise ters çevirmiştir. el-Asma‘î: Atıcı, **الفُوقَ**u **الوتر**e yerleştirdiğinde **أَوْفَقَ** eder; **إيفاقاً**; ve şu beyti okudu:
وأَوْفَقَتْ للرَّمْيِ حَشْرات الرَّشَقْ
Ve denilir: “Şüphesiz o, hüccet ile ona **لَمُسْتَوْفِقٌ**tur ve onda isabet ettiğinde ona **مُفِيق**tir.” İbn Bezrec: Kavim, adama **أَوْفَقَ** etti: ona yaklaştı ve sözleri onun üzerinde toplandı. Ve develer **أَوْفقَت**: saf saf dizildi ve birlikte düzgünleşti. Ve **مُوَفَّقاً** ve **وِفَاقاً** diye adlandırmışlardır.
