# وفق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%81%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وفق

الوفيق من الرجال كأمير: الرفيق. يقال: رفيق وفيق، قاله أبو زيد. ووفيق بلا لام: علم. والوفق، من الموافقة بين الشيئين، كالالتحام. يقال: حلوبته وفق عياله أي: لبنها قدر كفايتهم لا فضل فيه، كما في الصحاح. وقيل: قدر ما يقوتهم. قال الراعي:
  أما الفقير الذي كانت حلوبته                      وفق العيال فلم يترك له سبد ويقال: أتيتك لوفق الأمر، وتوفاقه، وتيفاقه، وتيفاقه بالكسر، وكذا: لتوفيقه، كله بمعنى. ويقال: أتيتك لتوفيق الهلال، وتوفاقه وتيفاقه بالفتح والكسر وميفاقه بالكسر وتوفقه الأولى والأخيرة - وهما التوفيق والتوفق - عن اللحياني، وما عداهما عن الأحمر أي: حين أهل الهلال، أي: وقت طلع الهلال. وفي حديث علي رضي الله عنه، وسئل عن البيت المعمور فقال: هو بيت في السماء تيفاق الكعبة بالكسر ويفتح أي: حذاءها ومقابلها. وأصل الكلمة الواو، والياء زائدة، وقد ذكره المصنف أيضا في ت ف ق. والصواب أن موضعه هنا. ووفقت أمرك، تفق بالكسر فيهما كرشدت أمرك، أي: صادفته موافقا. قال شيخنا: الأولى وزنه بورثت؛ لأن أخوه، وأما رشد فالأفصح فيه فتح الماضي وضم المضارع، ككتب، وربما قيل رشد، بالكسر، والحديث إنما روي كنصر، كما وقع في مناظرة الدمياطي وابن المرحل، وعليه اقتصر سيبويه في الكتاب، وابن هشام وغير واحد، فلا مشابهة بينه وبين وفق حتى يزنه به، انتهى. قل: الأمر كما ذكره شيخنا، وكأن المصنف نظر الى اتحادهما في المعنى، مع اشتراكهما في الضبط، ولو على غير الأفصح، ويدل لذلك نص الجوهري والصاغاني، قالا: يقال: وفقت أمرك تفق، بالكسر فيهما، أي: صادفته موافقا، وهو من التوفيق، كما يقال: رشدت أمرك. قلت: وهكذا هو نص الكسائي. يقال: رشدت أمرك، ووفقت رأيك. ومعنى وفق أمره: وجده موافقا، فتأمل ذلك. وأوفق السهم، وأوفق به: إذا وضع الفوق في الوتر ليرمي كأنه قلب أفوق. ولا يقال أفوق كما في الصحاح، واشتق هذا الفعل من موافقة الوتر محز الفوق. قال الأزهري: الأصل أفوق، ومن قال: أوفق فهو مقلوب. وأنشد الأصمعي:
  وأوفقت في الرمي حشرات الرشق

  وقد مضى شيء من ذلك. وقال ابن بزرج: أوفق القوم لفلان: إذا دنوا منه واجتمعت كلمتهم عليه. قال: وأوفقت الإبل أي: اصطفت واستوت معا كذا في اللسان والعباب. ويقال: أوفق لزيد لقاؤنا بالضم أي: كان لقاؤه فجأة ومصادفة، نقله الصاغاني. ووافقت السهم بالسهم أي: قصدت له به نقله الصاغاني. ووافقت فلانا بموضع كذا أي: صادفته. وكذا وافقته على كذا، أي: اتفقنا عليه معا، كما في الأساس. والتوافق: الاتفاق والتظاهر. يقال: وافقه موافقة ووفاقا، واتفق معه وتوافقا. وقد توافقوا بالنبل. واتفقا: تقاربا واجتمعا على أمر واحد. والمتوفق: من جمع الكلام وهيأه نقله الصاغاني. واستوفقت الله جل وعز: سألته التوفيق أي: الإلهام للخير. وإنه لمستوفق له بالحجة بفتح الفاء، ومفيق له: إذا أصاب فيها. ويقال: وفقه الله توفيقا: ألهمه للخير، أو جعله رشيدا. ويقال: لا يتوفق عبد إلا بتوفيقه، وهو مأخوذ من الحديث: لا يتوفق عبد حتى يوفقه الله. ومما يستدرك عليه: الوفاق، بالكسر: الموافقة، وقوله تعالى: )جزاء وفاقا( أي: جزاء وافق أعمالهم. وقال مقاتل: وافق العذاب الذنب، فلا ذنب أعظم من الشرك. وتقول: هذا وفقه، ووفاقه، وفيقه وفوقه، وسيه وعدله واحد. قال الليث: الوفق: كل شيء يكون متفقا - على تيفاق واحد - فهو وفق، كقوله:
  يهوين شتى ويقعن وفقا ومنه الموافقة. وقال عويف القوافي:
  يا عمر الخير الملقى وفقـه
  سميت بالفاروق فافرق فرقه قلت: ومنه الوفق عند أئمة الحرف لتوافق أضلاعه وأقطاره، والجمع أوفاق. ووافقه على أمر: اتفق معه عليه. وجاء القوم وفقا، أي: متوافقين. وكنت عند وفق طلعت الشمس أي: حين طلعت، أو ساعة طلعت، عن اللحياني. والوفق: التوفيق. وإن فلانا موفق، أي: رشيد. وكنا من أمرنا على وفاق. ووفق بين الأشياء المختلفة: إذا ضمها بالمناسبة. ووفق الأمر يفق - بالكسر فيهما -: كان صوابا موافقا للمراد، كما في الأساس. وقيل: حسن، كما في شرح لامية الأفعال لابن الناظم. وقال اللحياني: وفقه بالكسر: إذا فهمه، قال: ونظيره ورع يرع، ووثق يثق. وفي النوادر: فلان لا يفق لكذا وكذا، أي: لا يقدر له لوقته. وحكى اللحياني: أتيتك لوفق تفعل ذلك، وتوفاق، وتيفاق، وميفاق أي: لحين فعلك ذلك. ووفقت أمرك: صادفته موافقا لإرادتك. ووفقت أمرك: أعطيته موافقا لمرادك، كما في الأساس. وقد سموا موفقا، ووفاقا، كمعظم وكتاب. والموفق، كمعظم: لقب عبد العزيز بن عبد الرحمن الثعالبي، قاضي القضاة بالمغرب.

### Türkçe

**الوفيق** erkeklerden, **كأمير** (vezninde): **الرفيق**. Denilir: **رفيق وفيق**; bunu Ebû Zeyd söylemiştir. Ve lamsız **وفيق**: özel ad. Ve **الوفق**, iki şey arasındaki **الموافقة**’dendir; **كالالتحام** gibi. Denilir: **حلوبته وفق عياله**; yani: sütü onların kifayetleri miktarıdır, onda fazlalık yoktur; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi: onları geçindirecek miktar. **الراعي** dedi ki:
  Ama fakir ki onun sağmalı                      **وفق العيال** idi; ona **سبد** bırakmadı. Ve denilir: Sana **لوفق الأمر** için geldim; ve onun **توفاقه**’u, ve **تيفاقه**’u, ve kesre ile **تيفاقه**’u; ve yine: onun **لتوفيقه**’u; hepsi bir mânâdadır. Ve denilir: Sana hilâlin **لتوفيق الهلال**’i için geldim; ve onun **توفاقه**’u ve fetha ve kesre ile **تيفاقه**’u ve kesre ile **ميفاقه**’u ve ilkinin ve sonuncunun **توفقه**’u — ve ikisi **التوفيق** ve **التوفق**’tur — Lihyânî’den; ikisi dışındakiler Ahmer’den; yani: hilâl göründüğü vakit; yani: hilâlin doğduğu zaman. Ve Ali رضى الله عنه hadîsinde, **البيت المعمور** hakkında soruldu da dedi ki: O, gökte bir evdir; kesre ile ve fetha ile **تيفاق الكعبة**; yani: onun hizasında ve karşısında. Kelimenin aslı vavdır; yâ ziyadedir; musannif onu ayrıca **ت ف ق**’da da zikretmiştir. Doğrusu, yeri burasıdır. Ve: **وفقت أمرك، تفق** — ikisinde de kesre ile — tıpkı: **رشدت أمرك** gibi; yani: onu uygun olarak buldun. Şeyhimiz dedi ki: evlâ olan, vezninin **بورثت** olmasıdır; çünkü onun kardeşi (böyledir); أما **رشد** ise, onda en fasih olan mâzînin fethası ve muzâriin zammıdır; **كتب** gibi; bazen kesre ile **رشد** de denilmiştir; hadîs ise ancak **كنصر** gibi rivayet edilmiştir; Dımeyâtî ile İbnü’l-Merhal’in münazarasında vâki olduğu üzere; ve Sîbeveyh **الكتاب**’da, İbn Hişâm ve birden fazlası bununla iktifa etmiştir; artık onunla **وفق** arasında, onu onunla vezinlendirecek bir benzerlik yoktur; bitti. De ki: iş, şeyhimizin zikrettiği gibidir; sanki musannif, ikisinin mânâda birleşmesine, ضبط’ta ortak olmalarıyla birlikte — en fasih olmayan üzere de olsa — bakmıştır; buna Cevherî ve Sâğânî’nin nassı delâlet eder; ikisi dedi ki: Denilir: **وفقت أمرك تفق** — ikisinde de kesre ile — yani: onu uygun olarak buldun; ve o, **التوفيق**’tandır; tıpkı: **رشدت أمرك** denildiği gibi. Dedim: Kisâî’nin nassı da böyledir. Denilir: **رشدت أمرك** ve **وفقت رأيك**. **وفق أمره**’nin mânâsı: onu uygun buldu; bunu düşün. Ve **أوفق السهم** ve onunla **أوفق به**: eğer atmak için **الفوق**’u kirişe koyarsa; sanki **أفوق**’u ters çevirmiş gibidir. Ve **الصحاح**’ta olduğu gibi **أفوق** denilmez. Bu fiil, kirişin **محز الفوق**’una uygunluğundan türetilmiştir. Ezherî dedi ki: asıl **أفوق**’tur; **أوفق** diyen ise ters çevirmiştir. Asmaî şu beyti okudu:
  Ve atışta **أوفقت**; atışın haşeratı

  Bunun bir kısmı geçmişti. İbn Büzerc dedi ki: **أوفق القوم لفلان**: eğer ona yaklaştılarsa ve sözleri onun üzerinde birleştiyse. Dedi ki: **وأوفقت الإبل**; yani: saf tuttular ve birlikte dümdüz oldular; **اللسان** ve **العباب**’da böyle. Ve denilir: zamme ile **أوفق لزيد لقاؤنا**; yani: onunla karşılaşmamız ansızın ve rastlantı oldu; bunu Sâğânî nakletti. Ve: **وافقت السهم بالسهم**; yani: onun için onunla hedefledim; bunu Sâğânî nakletti. Ve: **وافقت فلانا بموضع كذا**; yani: ona rastladım. Ve yine: **وافقته على كذا**; yani: onunla birlikte onun üzerinde anlaştık; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **التوافق**: anlaşma ve yardımlaşma. Denilir: **وافقه موافقة ووفاقا**; ve onunla **اتفق** etti ve ikisi **توافقا** etti. Ve oklarla **توافقوا** ettiler. Ve **اتفقا**: yaklaştılar ve tek bir iş üzerinde birleştiler. Ve **المتوفق**: sözü toplayan ve onu hazırlayan; bunu Sâğânî nakletti. Ve **استوفقت الله جل وعز**: ondan **التوفيق** istedim; yani: hayra ilham. Ve o, fânın fethasıyla **لمستوفق له بالحجة**’dir; ve onun için **مفيق**’tir: eğer onda isabet ettiyse. Ve denilir: Allah onu **وفقه الله توفيقا**: ona hayra ilham etti; yahut onu reşîd kıldı. Ve denilir: Bir kul, ancak onun **بتوفيقه**’i ile **يتوفق** eder; o, hadîsten alınmıştır: Bir kul, Allah onu muvaffak kılmadıkça **يتوفق** etmez. Ve ona istidrâk olunanlardandır: kesre ile **الوفاق**: **الموافقة**. Ve O’nun تعالى sözü: **جزاء وفاقا**; yani: amellerine uygun bir ceza. Mukâtil dedi ki: azap günaha uygun düştü; şirkten daha büyük günah yoktur. Ve dersin: Bu, onun **وفقه**’udur, ve **وفاقه**’udur, ve **وفيقه**’i ve **فوقه**’u, ve **سيه**’i ve **عدله**’i birdir. Leys dedi ki: **الوفق**: **متفقا** olan her şey — tek bir **تيفاق** üzere — o, **وفق**tur; onun sözü gibi:
  Ayrı ayrı inerler ve **وفقا** düşerler. Ve ondan **الموافقة**. **عويف القوافي** dedi ki:
  Ey hayrın Ömer’i, atılmış olan, onun **وفقـه**’u
  **الفاروق** diye adlandırıldın; öyleyse onun **فرقه**’unu ayır. Dedim: Ve ondan, harf imamları katında **الوفق**, kenarlarının ve çaplarının uyuşması sebebiyledir; cem‘i **أوفاق**. Ve: **وافقه على أمر**: onunla onun üzerinde anlaştı. Ve kavim **وفقا** geldi; yani: uyumlu olarak. Ve ben, güneş doğduğu sırada **عند وفق طلعت الشمس** idim; yani: doğduğu vakit, yahut doğduğu saat; Lihyânî’den. Ve **الوفق**: **التوفيق**. Ve filan **موفق**tur; yani: reşîd. Ve işimizde **على وفاق** üzere idik. Ve farklı şeyler arasında **وفق** etti: eğer onları münasebetle birleştirdiyse. Ve **وفق الأمر يفق** — ikisinde de kesre ile —: murada uygun doğru oldu; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve denildi: güzel oldu; İbnü’n-Nâzım’ın **لامية الأفعال** şerhinde olduğu gibi. Lihyânî dedi ki: kesre ile **وفقه**: eğer onu anladıysa. Dedi ki: onun benzeri: **ورع يرع** ve **وثق يثق**. **النوادر**’de: Filan, şöyle şöyle için **لا يفق**; yani: onun vaktine göre ona güç yetiremez. Lihyânî hikâye etti: Sana, bunu yapmanın **لوفق**’u için geldim; ve **توفاق** ve **تيفاق** ve **ميفاق**; yani: onu yapışının vakti için. Ve: **وفقت أمرك**: onu iradene uygun olarak buldun. Ve: **وفقت أمرك**: onu muradına uygun olarak verdin; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **موفقا** ve **وفاقا** diye adlandırdılar; **كمعظم وكتاب** gibi. Ve **الموفق**, **كمعظم**: Mağrib’de kadılkudât olan Abdülazîz b. Abdurrahmân es-Seâlibî’nin lakabıdır.
