# وفي (و-ف-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%81%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler arasında oluşan en tümsek tepedir

- Harfler: و - ف - ي
- Kur'an'da: 66 geçiş · 64 ayet · 42 sîga
- 12 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: وفى

## Sîgalar (42)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَأَوْفُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَأَفْعِلُوا | Ve yerine getirin; Yerine getirin | 5 | 5 | [2:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/2:40.md) |
| [أَوْفُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | أَفْعِلُوا | Yerine getirin | 4 | 4 | [5:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/5:1.md) |
| [يَتَوَفَّاكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَتَفَعَّلُكُمْ | Sizi vefat ettirir | 4 | 4 | [6:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/6:60.md) |
| [أَوْفَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%89.md) | أَفْعَلَ | Yerine getirdi; Daha iyi yerine getiren | 3 | 3 | [3:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:76.md) |
| [نَتَوَفَّيَنَّكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E.md) | نَتَفَعَّلَنَّكَ | Kesinlikle seni vefat ettireceğiz | 3 | 3 | [10:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/10:46.md) |
| [تَتَوَفَّاهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | تَتَفَعَّلُهُمْ | Onları vefat ettirir | 2 | 2 | [16:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/16:28.md) |
| [تُوَفَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | تُفَعَّلُ | Ona karşılığı tam verilir | 2 | 2 | [2:281](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/2:281.md) |
| [فَيُوَفِّيهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | فَيُفَعِّلُهُمْ | Hemen onlara karşılığını tam verir; Onlara karşılığını tam verir | 2 | 2 | [3:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:57.md) |
| [وَتَوَفَّنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَتَفَعَّلْنَا | Ve bizi vefat ettir | 2 | 2 | [3:193](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:193.md) |
| [وَوُفِّيَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%88%D9%8F%D9%81%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | وَفُعِّلَتْ | Ve ona karşılığı tam verildi | 2 | 2 | [3:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:25.md) |
| [يَتَوَفَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | يَتَفَعَّلُ | Vefat ettirir | 2 | 2 | [8:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/8:50.md) |
| [يُتَوَفَّوْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | يُتَفَعَّلُونَ | Onlar vefat ettirilir | 2 | 2 | [2:234](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/2:234.md) |
| [يُتَوَفَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | يُتَفَعَّلُ | Vefat ettirilir | 2 | 2 | [22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/22:5.md) |
| [يُوفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلُونَ | Yerine getirirler | 2 | 2 | [13:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/13:20.md) |
| [يُوَفَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91.md) | يُفَعَّلْ | Karşılığı tam verilir | 2 | 2 | [2:272](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/2:272.md) |
| [أُوفِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%90.md) | أُفْعِلْ | Yerine getiririm | 1 | 1 | [2:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/2:40.md) |
| [أُوفِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%90%D9%8A.md) | أُفْعِلُ | Yerine getiririm | 1 | 1 | [12:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/12:59.md) |
| [الْأَوْفَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%89.md) | الْأَفْعَلَ | Eksiksiz | 1 | 1 | [53:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/53:41.md) |
| [تَوَفَّاهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | تَتَفَعَّلُهُمْ | Onları vefat ettirir | 1 | 1 | [4:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/4:97.md) |
| [تَوَفَّتْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D8%AA%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | تَفَعَّلَتْهُ | Onu vefat ettirdi | 1 | 1 | [6:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/6:61.md) |
| [تَوَفَّتْهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D8%AA%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | تَفَعَّلَتْهُمْ | Onları vefat ettirdi | 1 | 1 | [47:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/47:27.md) |
| [تَوَفَّنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | تَفَعَّلْنِي | Beni vefat ettir | 1 | 1 | [12:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/12:101.md) |
| [تَوَفَّيْتَنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | تَفَعَّلْتَنِي | Beni vefat ettirdin | 1 | 1 | [5:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/5:117.md) |
| [تُوَفَّوْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | تُفَعَّلْنَ | Size karşılığı tam verilir | 1 | 1 | [3:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:185.md) |
| [فَأَوْفُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَأَفْعِلُوا | Hemen yerine getirin | 1 | 1 | [7:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/7:85.md) |
| [فَأَوْفِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%90.md) | فَأَفْعِلْ | Hemen yerine getir | 1 | 1 | [12:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/12:88.md) |
| [فَوَفَّاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَفَعَّلَهُ | Hemen ona karşılığını tam verdi | 1 | 1 | [24:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/24:39.md) |
| [لَمُوَفُّوهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لَمُفَعِّلُوهُمْ | Onlara karşılığını tam verenler | 1 | 1 | [11:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/11:109.md) |
| [لَيُوَفِّيَنَّهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لَيُفَعِّلَنَّهُمْ | Kesinlikle onlara karşılığını tam verecek | 1 | 1 | [11:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/11:111.md) |
| [لِيُوَفِّيَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لِيُفَعِّلَهُمْ | Onlara karşılığını tam vermesi için | 1 | 1 | [35:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/35:30.md) |
| [مُتَوَفِّيكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%83%D9%8E.md) | مُتَفَعِّلُكَ | Seni vefat ettiren | 1 | 1 | [3:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:55.md) |
| [نُوَفِّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8F%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%91.md) | نُفَعِّلْ | Karşılığını tam veririz | 1 | 1 | [11:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/11:15.md) |
| [وَالْمُوفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَالْمُفْعِلُونَ | Ve yerine getirenler | 1 | 1 | [2:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/2:177.md) |
| [وَتُوَفَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | وَتُفَعَّلُ | Ve karşılığı tam verilir | 1 | 1 | [16:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/16:111.md) |
| [وَفَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | فَعَّلَ | Karşılığını tam verdi | 1 | 1 | [53:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/53:37.md) |
| [وَلِيُوَفِّيَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَلِيُفَعِّلَهُمْ | Ve onlara karşılığını tam vermesi için | 1 | 1 | [46:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/46:19.md) |
| [وَلْيُوفُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَلْيُفْعِلُوا | Ve yerine getirsinler | 1 | 1 | [22:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/22:29.md) |
| [يَتَوَفَّاهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | يَتَفَعَّلَهُنَّ | Onları vefat ettirir | 1 | 1 | [4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/4:15.md) |
| [يَتَوَفَّوْنَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَتَفَعَّلُونَهُمْ | Onları vefat ettirirler | 1 | 1 | [7:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/7:37.md) |
| [يَسْتَوْفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَسْتَفْعِلُونَ | Karşılığını tam isterler | 1 | 1 | [83:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/83:2.md) |
| [يُوَفَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | يُفَعَّلُ | Karşılığı tam verilir | 1 | 1 | [39:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/39:10.md) |
| [يُوَفِّيهِمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%87%D9%90%D9%85%D9%8F.md) | يُفَعِّلُهُمْ | Onlara karşılığını tam verir | 1 | 1 | [24:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/24:25.md) |

## Mücavir kökler — 121 mücavir (297 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 57 · Kile ölçü birimidir
2. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 9 ortak ayet · G² 44 · Söz
3. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 16 ortak ayet · G² 33 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
4. [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 18 · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
5. [وزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · Terazi demektir
6. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 12 ortak ayet · G² 16 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
7. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 6 ortak ayet · G² 15 · İş ayakkabısı
8. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 15 · İcl havuz demektir
9. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 14 · Zalimler
10. [رذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir
11. [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Yeni doğan çocuktur
12. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
13. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
14. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 8 ortak ayet · G² 11 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
15. [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Sülük demektir
16. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
17. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
18. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 31 ortak ayet · G² 9 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
19. [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
20. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · “Sunv’a” tas demektir
21. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Ad verilen
22. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
23. [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
24. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
25. [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Cübbe demektir
26. [نطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır
27. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Yüz demektir
28. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Üst
29. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Onların malları
30. [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Rekabe Boyun demektir
31. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Granit taş demektir
32. [ربع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
33. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
34. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
35. [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Toprak demektir
36. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “U’mare” katlı bina demektir
37. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Sicim bağıdır
38. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Koku veren yağdır
39. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
40. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Kazandı
41. [فوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Fevz Gölgeliktir
42. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Dikili taş demektir
43. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Berr kara, burr buğday demektir
44. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
45. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kanat demektir
46. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Petekteki baldır
47. [حين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir
48. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 9 ortak ayet · G² 4 · “Yemm” durgun akan su demektir
49. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · “Süllem” merdiven demektir
50. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
51. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
52. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
53. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 18 ortak ayet · G² 4 · Kevn, tepe demektir
54. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Ana kapının önündeki bekçidir
55. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
56. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
57. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
58. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Dane, inek yavrusuna denir
59. [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
60. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%81%D9%8A/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وفي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (lefif-i mefrûk) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md), [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md), [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md), [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) |
| Zıt Kök | [غدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabın, ölçünün veya yapının dolup taşma sınırına gelmesi, bir şeyin eksiksiz kemale ermesi ve tepeleme tam olması |
| Çekirdek Özet 2 | Ahitlerin, hakların ve amellerin hiçbir eksiltme ve haksızlık yapılmadan tastamam yerine getirilmesi; ecelin dolmasıyla canın eksiksiz kabzedilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi adaletin ve varoluşsal sözleşmelerin tam karşılık (denklik) ve eksiksiz tesellüm ilkesine göre kusursuz icrası |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki vefat ve tevaffî kullanımlarını yalnızca biyolojik ruhun bedenden ayrılıp ölmesi biçiminde daraltmak; kelimenin özündeki payı eksiksiz alma, süreyi ve hesabı tastamam tamamlama boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وف | Kabarma, dolma, tepeleme sınırına ulaşma, kabın veya hacmin boşluk bırakmayacak biçimde dolup belirmesi; nitekim [وفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B1.md) kökünde malın veya saçın gürleşip çoğalması, [وفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%AF.md) kökünde yüksek kum tepesi ve tepeye aşma, [وفض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B6.md) kökünde dolup taşarak hızla ilerleme, [وفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%82.md) kökünde iki şeyin tam denk ve birbirini örtecek şekilde oturması bu anlamı taşır | ي | İlksel dolgunluk ve kabarma imgesini süreçli bir tamamlanmaya, belirlenmiş bir haddin ve hakkın hiçbir eksik kalmayacak biçimde son sınırına kadar tastamam ödenmesine ve teslim alınmasına özelleştirir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | Bir şeyi sabit bir yere bağlama, tutturma, iki nokta arasında kopmaz bir irtibat ve irtibat bağı kurma hareketi |
| ف | Ağız | Boşluk, açıklık, bir hacmin veya kabın giriş ve çıkış kenarı, bir şeyin dışarıya açılan payı |
| ي | El ve kol | İş görme, uzanıp alma, verme, tesellüm ve teslim etme, fiili icra hareketi |
| وفي | Bağlantıyı ağız ve sınır boyunca elle tastamam icra etme | Önceden bağlanmış bir bağı ve taahhüdü, kabın veya haddin ağzına kadar doldurarak elle bizzat ve eksiksiz teslim etme; ölçüyü silme veya tepeleme denkliğe ulaştırma hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Düzlük arazide yükselen en tepe nokta ve kuşun avını gözetlemek için konduğu en yüksek tümsek (el-mîfât); kabın silme dolup tepeleme seviyeye ulaşması (vefâ el-keyl); kuşun kanat tüylerinin dökülmeksizin tam ve eksiksiz biçimde çıkmış olması (vefâ rîşu'l-cenâh) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tufeyl el-Ganevî bir beytinde ahdi ve himayeyi tam ifa etmeyi çöl yolcusunun yıldız menziline eksiksiz ulaşması benzetmesiyle anar: أَمَّا ابن طَوْقٍ فقد أَوْفَى بِذِمَّتِه / كما وَفَى بِقلاصِ النَّجْمِ حادِيها |
| Erken Arapça kullanım | Huteye bir beytinde ölçeğin eksiltilmeden tam verildiğini ifade etmek üzere bu kökü kullanır: وفَى كَيْلَ لا نِيبٍ ولا بَكَرات. Ayrıca klasik Arapçada standart ağırlığa tamı tamına denk gelen dirhem için dirhemun vâfin (درهم واف) nitelemesi yaygın olarak kullanılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde وفي kökü, fiziksel bir hacmin son sınırına kadar dolması, bir sözleşmenin eksiksiz biçimde kapatılması ve borcun/hakkın tam olarak tesellüm edilmesi semantik çekirdeği etrafında şekillenir. İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle bu kök sınırlı izler taşımakla birlikte, kökün Batı Sami ve Güney Sami sahasında beliren ana yönü tamamlanma ve son sınırına erişmedir. Süryanicede borcun tamamen ödenmesi, hesabın kapatılması ve taahhüdün yerine getirilmesi bağlamındaki kullanımlarla örtüşür. Arapçada kök, hem aktif biçimde tam ödemek/yerine getirmek (îfâ, tevfiyet) hem de pasif ve yansımalı biçimde bir hakkı veya süreyi son kırıntısına kadar kabzedip almak (istîfâ, tevaffî) ekseninde iki yönlü bir semantik zenginlik kazanmıştır; bu durum canlı bir varlığın süresini doldurarak canının geri alınması (vefat) anlamına doğal bir geçiş sağlamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ölçünün tepeleme dolması ve tümseğe çıkma | Fiziksel olarak bir kabın ağzına kadar dolması veya bir tepenin en yüksek yerine çıkılması (el-mîfâ), ahlaki ve hukuki planda sözün ve hakkın eksiksiz yerine getirilmesi anlamına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Borcun kapatılması ve tam alma | Güney ve Batı Sami kollarında bir yükümlülüğün son kuruşuna kadar ödenmesi veya teslim alınması kavramıyla ortak kök tabanını paylaşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği gösteren doğrudan bir akraba biçim tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann (Vergleichende Grammatik).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وفي | Anlamlı | Tamamlama, eksiksiz verme ve alma | Bir ahdi yerine getirme, ölçüyü tam tutma, hakkı bütünüyle kabzetme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ويف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| فوي | Anlamlı | Boya maddesi, kızıllık | Kökboyası (el-fuvve) bitkisi ve kırmızı renkle boyama anlamında sınırlı isimleşmiş köktür | Hedef kökle anlamsal bağı zayıftır; Kur'an'da geçmez |
| فيو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| يوف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça fonotaktik kurallar gereği kullanım dışıdır; Kur'an'da geçmez |
| يفو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وفي | Merkez | Eksiksiz tamamlama ve alma | Bir hakkı veya ahdi hiçbir eksik bırakmaksızın tam ölçüsünce verme veya son kırıntısına kadar kabzetme | Karşılıklılık, adalet, taahhüde tam sadakat ve noksansız tesellüm merkezdedir |
| [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) | Komşu | Bir sürecin sona ermesi | [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md), parçaların bir araya gelip nihayete ermesini ifade eder; وفي ise daha çok bir hak, ölçü ve borcun tam ödenmesi ve teslimi yönünü vurgular | Parçaların bütünlenmesi ile yükümlülüğün eksiksiz ifası arasındaki farktır |
| [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Niteliksel yetkinlik | [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md), bir şeyin özündeki niteliklerin, sıfatların ve fonksiyonların kusursuz olmasını anlatır; وفي niceliksel ve hukuki denkliği ve eksiksizliği öne çıkarır | Özün yetkinliği ile taahhüdün tam ifası farkıdır |
| [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) | Komşu | Hükme bağlama ve bitirme | [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md), bir işi karara bağlayıp infaz ederek defterini kapatmayı hedefler; وفي ise verilen şeyin ölçüsünün tamlığına ve borcun sıfırlanmasına odaklanır | İnfaz ve icra ile tam ödeme farkıdır |
| [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) | Komşu | Ulaşma ve erişme | [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md), bir mesafenin veya vaktin son sınırına ayak basmaktır; وفي bu sınırda taahhüt edilen payın bütünüyle verilmesi veya alınmasıdır | Sınıra varış ile hakkın tesellümü farkıdır |
| [غدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D8%B1.md) | Zıt | Sözden dönme, eksiltme ve ihanet | Ahdi bozma, arkada pay bırakarak hakkı gasbetme veya taahhüdü yerine getirmeyip yüzüstü bırakma | Kökün ahlaki ve hukuki anlamdaki doğrudan zıddıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وفي | Ahdi yerine getirme, hakkı tastamam verme ve canı kabzetme | Ölçüde tamlık, ahlaki sadakat ve varlıksal sürenin eksiksiz sonlandırılması kutuplarını bir arada tutar | Kesin |
| Latince | Implere, persolvere, recipere | Doldurmak, borcu tamamen ödemek, eksiksiz geri almak | Persolvere borcun son kuruşuna kadar ifasını, implere kabın tam dolmasını karşılar; tevaffîdeki eceli doldurup alma yönünü recipere kısmen verir | Güçlü |
| İngilizce | Fulfill, pay in full, claim / take back | Yerine getirmek, tam ödemek, geri almak | Fulfill ahdin icrasını, pay in full ölçü ve karşılığın tam verilmesini karşılar; tevaffî anlamındaki vefatı ise claim veya recall fiilleri kısmen yakalar | Güçlü |
| Almanca | Erfüllen, voll erstatten, abberufen | İfa etmek, tam geri ödemek, geri çağırmak | Erfüllen taahhüdün yerine getirilmesini, volles Maß ölçünün tamlığını, abberufen ise ilahi buyrukla canın geri alınması anlamındaki tevaffîyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Accomplir, s'acquitter, rappeler | Yerine getirmek, borçtan tamamen kurtulmak, geri çağırmak | S'acquitter hukuki ve ahlaki borcun tam ifasını, accomplir eksiksiz tamamlamayı ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Gaffiot (Dictionnaire Latin-Français), Oxford English Dictionary, Kluge (Etymologisches Wörterbuch).

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَوْفَى / أَوْفُوا | Ahdi ve yemini yerine getirme | Kulun Allah'a veya insanların birbirine verdiği sözleri, akitleri ve adakları hiçbir fire vermeden yerine getirmesi bağlamı (Bakara [2:40](https://lisan.digital/tr/ayet/2:40.md), Mâide [5:1](https://lisan.digital/tr/ayet/5:1.md), İsrâ [17:34](https://lisan.digital/tr/ayet/17:34.md)) |
| أَوْفُوا الكَيْلَ | Ölçü ve tartıyı tam tutma | Ticari ahlak, iktisadi adalet ve tartıda eksiklik yapmama buyruğu (En'âm [6:152](https://lisan.digital/tr/ayet/6:152.md), Hûd [11:85](https://lisan.digital/tr/ayet/11:85.md), İsrâ [17:35](https://lisan.digital/tr/ayet/17:35.md), Şuarâ [26:181](https://lisan.digital/tr/ayet/26:181.md)) |
| تُوَفَّى / يُوَفِّيهِمْ | Amellerin karşılığını eksiksiz alma | Ahirette hesaba çekilme, her nefse kazandığının zerre kadar haksızlığa uğratılmadan tastamam ödenmesi bağlamı (Bakara [2:281](https://lisan.digital/tr/ayet/2:281.md), Âl-i İmrân [3:25](https://lisan.digital/tr/ayet/3:25.md), Âl-i İmrân [3:57](https://lisan.digital/tr/ayet/3:57.md), Zümer [39:70](https://lisan.digital/tr/ayet/39:70.md)) |
| يَتَوَفَّى / تُوُفِّيَ | Eceli doldurup canı kabzetme | Biyolojik ömrün tamamlanmasıyla veya uykuda meleklerin ya da Allah'ın canı bütünüyle teslim alması bağlamı (En'âm [6:60](https://lisan.digital/tr/ayet/6:60.md), Nahl [16:70](https://lisan.digital/tr/ayet/16:70.md), Secde [32:11](https://lisan.digital/tr/ayet/32:11.md), Zümer [39:42](https://lisan.digital/tr/ayet/39:42.md)) |
| أَوْفَى | Ahdine en çok sadık olan | Karşılaştırmalı üstünlük kalıbıyla Allah'ın vaadinde ve ahdinde mutlak güvenilirliği (Tevbe [9:111](https://lisan.digital/tr/ayet/9:111.md), Feth [48:10](https://lisan.digital/tr/ayet/48:10.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Va'd ve vaîd ilkesi; tevaffî ve kabz | Allah'ın vadettiği mükâfatı ve tehdit ettiği cezayı eksiksiz vermesi zorunluluğu; Hz. İsa'nın vefatı veya göğe yükseltilmesi (Âl-i İmrân [3:55](https://lisan.digital/tr/ayet/3:55.md)) meselesinde kelimenin bedensel ölüm mü yoksa eceli dolmadan bütünüyle kabzedilip korunması mı olduğu tartışması | İlahi adaletin borçsuzluk ilkesi ve nefsin bütünüyle kabzı |
| Fıkıh | Akitlerin ifası ve istîfâ hakkı | Akdedilen sözleşmenin (vefâ bi'l-ukûd) hükümlerinin eksiksiz yerine getirilmesi; borcun veya bedelin alacaklı tarafından noksansız teslim alınması (istîfâ-i hak); ölçü ve tartıda hileden kaçınma şartı | Hukuki borcun sıfırlanması ve tam tesellüm |
| Tefsir | Ahit, adalet ve tevaffî lafızları | Tevaffî kelimesinin uykudaki geçici kabz (En'âm [6:60](https://lisan.digital/tr/ayet/6:60.md)) ile nihai ölüm arasındaki ortak paydasının nefsani bilincin bütünüyle geri çekilmesi olarak açıklanması; vefâ ve îfâ arasındaki nüanslar | Amellerin karşılığının eksiksiz verilmesi ve sürenin tamamlanması |
| Hadis | Ahde vefa, hak sahibine hakkını tastamam verme | Borç ödemede alacaklıya hakkını tam ve güzellikle ödeme (hüsnü'l-kazâ); haksız yere eksiltme yapmaktan şiddetle menedilme ahlakı | Karakter olarak güvenilirlik, ahde sadakat ve eksiksiz ifa |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ile Yaratıcı arasındaki bağ | Ahde vefa ve mutlak adalet | Kulun fıtri misakına sadakati; Yaratıcının ise vaadini ve ecel takdirini eksiksiz icra etmesi | Din, karşılıklı bir ahitleşme zemininde yürür; dindarlık ahdin tam ifası, uhrevi karşılık ise amelin tastamam tesellümüdür | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve doğrulama metodolojisi | Denklem denkliği ve tutarlılık | Bir hipotezin bütün öncüllerini ve şartlarını eksiksiz karşılayarak sonuca varması | İspatın fire vermemesi, hiçbir verinin dışarıda bırakılmaması ve ölçümün tam yapılması ilkesidir | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve yönetim meşruiyeti | Biat ve anayasal taahhütlerin ifası | Yöneten ile yönetilen arasındaki akitlerin şartlarına riayet edilerek keyfiliğin önlenmesi | Yöneticinin tebaanın haklarını tam vermesi, toplumun da üstlendiği ortak ahitlere hıyanet etmemesi meşruiyetin temelidir | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret, mülkiyet ve değişim hukuku | Ölçü ve tartıda tam denklik (el-keylu'l-vâfî) | Eksik ölçme (tatfîf) ve değer gasbını önleyerek mübadele adaletini sağlama | Piyasanın güveni, metaın ve emeğin bedelinin tam ödenmesine ve hiçbir hile ile eksiltilmemesine dayanır | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunum yasaları ve kapalı sistem dengesi (Girdi = Çıktı) | Fizik ve kimyadaki kütlenin ve enerjinin korunumu yasasında, sisteme giren ile çıkan arasındaki net farkın sıfır olması, hiçbir parçanın kaybolmadan tam denk gelmesi kökün çekirdeğiyle birebir örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mütekabiliyet ve sözleşme kuramı (Pacta sunt servanda) | Hukuk ve ahlak felsefesinde taahhüt edilen yükümlülüklerin noksansız yerine getirilmesi ve tarafların haklarını bütünüyle tesellüm etmesi prensibidir | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü ve türevlerini (özellikle vefat ve tevaffîyi) yalnızca tıbbi ve biyolojik bir ölüm hadisesine indirgemek; diğer yandan vefayı sadece duygusal bir sadakat ve hatırşinaslık gibi ahlaki bir temenniye daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem ontolojik bir tesellüm (canın, vaktin veya emanetin son zerresine kadar teslim alınması) hem iktisadi ve hukuki bir adalet (ölçünün tam tutulması, hakkın kuruşu kuruşuna verilmesi) hem de ilahi hesabın sıfır hata ile kapatılması ekseninde evrensel bir denklik nizamını ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevaffî kavramı salt ölüm sayıldığında, uykunun bir tür tevaffî oluşu (Zümer [39:42](https://lisan.digital/tr/ayet/39:42.md)) ve Hz. İsa'nın durumu (Âl-i İmrân [3:55](https://lisan.digital/tr/ayet/3:55.md)) gibi ayetlerdeki derin anlam kaybolur; ayrıca vefa kavramı pratik hukuk ve iktisat zemininden koparılarak soyut bir hissiyata dönüştürülür |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak, hukuk, iktisat ve ahiret tasavvurlarının ortak paydası olan eksiksiz karşılık ve adalet dengesini kurar. Allah'ın asla zulmetmeyeceği (zerre kadar eksiltmeyeceği) hakikati bu kökle anlatılır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Akitlerin ifasını emreden ahit ayetlerinde (Mâide [5:1](https://lisan.digital/tr/ayet/5:1.md), İsrâ [17:34](https://lisan.digital/tr/ayet/17:34.md)); ticaret ahlakını belirleyen ölçü-tartı ayetlerinde (En'âm [6:152](https://lisan.digital/tr/ayet/6:152.md), Şuarâ [26:181](https://lisan.digital/tr/ayet/26:181.md)); amellerin karşılığının eksiksiz ödeneceğini bildiren hesap sahnelerinde (Âl-i İmrân [3:25](https://lisan.digital/tr/ayet/3:25.md), Zümer [39:70](https://lisan.digital/tr/ayet/39:70.md)) ve canın kabzedilişini bildiren ecel ayetlerinde (Zümer [39:42](https://lisan.digital/tr/ayet/39:42.md), Secde [32:11](https://lisan.digital/tr/ayet/32:11.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini yükümlülüklerin gevşetilebileceği veya ilahi adalette amellerin kayba uğrayabileceği zannını çürütür; ölümün bir yok oluş değil, süresi dolan emanetin Hak tarafından eksiksiz biçimde geri teslim alınması (tesellüm) olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kabın boşluk bırakılmaksızın ağzına kadar doldurulması, tümseğe varılması ve ölçünün silme veya tepeleme denkliğe ulaştırılması.
- Soyut anlam: Bir taahhüdün, borcun veya hakkın hiçbir fire verilmeden bütünüyle yerine getirilmesi; vadesi dolan bir sürenin veya nefsin son zerresine kadar teslim alınması.
- Sistematik karşılık: İlahi ve insani ilişkilerde hak ve edim dengesinin korunması, taahhüt edilen ile ifa edilen arasındaki farkın sıfırlanması ilkesi.
- LaTeX modeli: $$Q(t) = \int_{0}^{T} r(t)\,dt = C \implies \lim_{t \to T} |C - Q(t)| = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $C$ belirlenmiş hak, taahhüt veya ecel miktarını (tam kapasiteyi); $r(t)$ zaman içinde yapılan ifa, amel veya geçen ömür akışını; $Q(t)$ ise $t$ anına kadar biriken toplam ödeme veya süreyi temsil eder. Süre son sınırına ($T$) ulaştığında, gerçekleşen ifa ($Q(t)$) ile borçlanılan tam hak ($C$) arasındaki fark sıfıra iner; böylece sistem eksiksiz tamamlanma ve noksansız tesellüm (vefâ / tevaffî) durumuna ulaşır.

## Geçtiği ayetler (64 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%81%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/2:40.md) — وَأَوْفُوا · أُوفِ

يَابَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ

Meal (IK): Ey İsrailoğulları, size verdiğim nimetimi hatırlayın. Bana verdiğiniz sözü yerine getirin ki, ben de size olan sözümü yerine getireyim. Ve yalnız Ben’den korkun.

### [Bakara 2:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/2:177.md) — وَالْمُوفُونَ

لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ

Meal (IK): Yüzlerinizi Doğu ve Batı tarafına çevirmeniz «bir» değildir. Lakin asıl «bir»; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitablara, peygamberlere iman eden, malını seve seve yakınlarına, yetimlere, miskinlere, yolculara, dilenenlere, kölelere, esirlere veren, namazı kılan, zekatı veren, muahede yaptıklarında ahidlerini yerine getiren, sıkıntıda, hastalıkta ve şiddetli savaş anında sabredenlerinkidir. İşte sadık olanlar da onlardır ve müttakiler de onlardır.

### [Bakara 2:234](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/2:234.md) — يُتَوَفَّوْنَ

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): İçinizden ölenlerin geriye bıraktıkları eşler; kendi kendilerine dört ay ve on gün beklerler. Müddetlerini bitirdikleri vakit onların, kendileri için uygun olanı yapmalarından dolayı size bir günah yoktur. Ve Allah, işlediklerinizden haberdardır.

### [Bakara 2:240](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/2:240.md) — يُتَوَفَّوْنَ

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِي مَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): İçinizden vefat edip de eşlerini geride bırakanlar; bir seneye kadar eşlerinin evlerinden çıkarılmayarak geçimlerinin sağlanmasını vasiyyet etmiş olmalıdırlar. Şayet kendileri çıkarlarsa; artık onların ma’ruf şekilde yapacaklarından dolayı size mes’uliyet yoktur. Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Bakara 2:272](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/2:272.md) — يُوَفَّ

لَيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ وَمَا تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

Meal (IK): Onları hidayete erdirmek sana düşmez. ALlah, dilediğini hidayete erdirir. Hayır namına ne infak ederseniz kendinizedir. Zaten yalnız Allah rızasını kazanmak için infak edersiniz. Verdiğiniz her hayır tam olarak size ödenir. Ve siz, haksızlığa uğratılmazsınız.

### [Bakara 2:281](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/2:281.md) — تُوَفَّى

وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Hem öyle bir günden sakının ki; o gün, Allah’a döndürüleceksiniz. Sonra herkese kazandığı tamamıyle ödenecek. Onlara haksızlık edilmeyecektir.

### [Ali İmran 3:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:25.md) — وَوُفِّيَتْ

فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَاهُمْ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Ya geleceğinden şüphe olmayan bri günde onları topladığımız ve kendilerine zulmedilmeden herkesin kazandığının tastamam ödendiği zaman halleri ne olacak?

### [Ali İmran 3:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:55.md) — مُتَوَفِّيكَ

إِذْ قَالَ اللَّهُ يَاعِيسَى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Hani Allah demişti ki: Ey İsa; seni öldürecek olan Benim. Seni kendime yükseltip kaldıracak, sen, kafirlerin içinden tertemiz çıkaracak ve sana tabi olanları, kıyamet gününe kadar küfredenlerden üstün tutacak da Benim Sonra dönüşünüz yalnız Banadır. Ayrılığa düştüğünüz konularda aranızda Ben hükmedeceğim.

### [Ali İmran 3:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:57.md) — فَيُوَفِّيهِمْ

وَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): İman edip salih amel işleyenlere gelince; onların mükafaatları ödenecektir. Ve Allah, zalimleri sevmez.

### [Ali İmran 3:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:76.md) — أَوْفَى

بَلَى مَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ وَاتَّقَى فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Hayır, kim ahdini yerine getirir ve sakınırsa; şüphe yok ki Allah, sakınanları sever.

### [Ali İmran 3:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:161.md) — تُوَفَّى

وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Bir peygamber için emanete hıyanet, olur şey değildir. Kim böyle hainlik ederse; kıyamet günü hainlik ettiği şey ile gelir. Sonra herkese kazandığı ödenir. Ve onlara zulmedilmez.

### [Ali İmran 3:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:185.md) — تُوَفَّوْنَ

كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ

Meal (IK): Her nefis, ölümü tadacaktır. Kıyamet günü ecirleriniz size eksiksiz verilecektir. O vakit, kim ateşten uzaklaştırılır, cennete sokulursa; artık o, kurtulmuştur. Zaten dünya hayatı, aldatıcı geçimlikten başka bir şey değildir.

### [Ali İmran 3:193](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/3:193.md) — وَتَوَفَّنَا

رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ

Meal (IK): Rabbımız; doğrusu biz: Rabbınıza inanın, diye imana çağıran bir davetçiyi işittik ve imana geldik. Ey Rabbımız; günahlarımızı bağışla, kusurlarımızı ört, canımızı da iyilerle birlikte al.

### [Nisa 4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/4:15.md) — يَتَوَفَّاهُنَّ

وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا

Meal (IK): Kadınlarınızdan fuhuş yapanlara karşı, içinizden dört şahid getirin. Onlar şehadet ederlerse; ölünceye veya Allah onlara bir yol gösterinceye kadar evlerde tutun.

### [Nisa 4:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/4:97.md) — تَوَفَّاهُمُ

إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا

Meal (IK): Melekler; nefislerine zulmedenlerin canlarını aldıkları zaman: Ne yapıyordunuz? deyince; biz yeryüzünde zayıf düşürülmek istenmiş kimselerdik, diyecekler. Melekler de: Allah’ın yeri geniş değil miydi? Hicret etseydiniz? diyecekler. Onların varacakları yer, cehennemdir. Dönülecek yer olarak ne kötüdür orası.

### [Nisa 4:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/4:173.md) — فَيُوَفِّيهِمْ

فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): İman edip salih ameller işleyenlere gelince; onlara mükafatlarını ödeyecek ve daha fazlasını da ihsan edecektir. Kulluk etmekten çekinenleri ve büyüklük taslayanları elem verici bir azaba uğratacaktır. Onlar, kendilerine Allah’tan başka bir dost ve yardımcı bulamazlar.

### [Maide 5:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/5:1.md) — أَوْفُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ

Meal (IK): Ey iman edenler; akidleri yerine getirin. Siz, ihramlı iken avlanmayı helal görmeksizin; size bildirilecekler müstesna, hayvanlar size helal kılınmıştır. Muhakkak ki Allah, dilediğini hükmeder.

### [Maide 5:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/5:117.md) — تَوَفَّيْتَنِي

مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا مَا أَمَرْتَنِي بِهِ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

Meal (IK): Ben; onlara Senin bana buyuduğundan başkasını söylemedim. Rabbım ve Rabbınız olan Allah’a kulluk edin, dedim. Ben, aralarında bulunduğum sürece üzerlerine şahid idim. Beni öldürdüğünde onların murakıbı Sensin. Sen herşeye şahidsin.

### [En'am 6:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/6:60.md) — يَتَوَفَّاكُمْ

وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضَى أَجَلٌ مُسَمًّى ثُمَّ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ ثُمَّ يُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): O’dur, geceleyin sizi kendinizden geçiren. Gündüzün de ne yaptığınızı bilir. Sonra sizi oraya geri dönderir ki, belirli bir ecelin hükmü yerine gelsin. Sonra sizin dönüşünüz O’nadır. Sonra da ne yaptığınızı size haber verecektir.

### [En'am 6:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/6:61.md) — تَوَفَّتْهُ

وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ

Meal (IK): O, kulları üzerinde yegane hakimdir. Ve size, koruyucular yollar. Nihayet herhangi birinize ölüm gelince; elçilerimiz bir eksiklik yapmaksızın onun canını alırlar.

### [En'am 6:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/6:152.md) — وَأَوْفُوا · أَوْفُوا

وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Yetimin malına; erginlik çağına gelinceye kadar o en güzel olanından başka bir şekilde yaklaşmayın. Ölçüyü, tartıyı da tam ve doğru yapın. Biz kimseye, gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman da -akraba dahi olsa-adil olun. Allah’ın ahdini de yerine getirin. İşte iyice düşünesiniz diye size bunları emretti.

### [Araf 7:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/7:37.md) — يَتَوَفَّوْنَهُمْ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ أُولَئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتَابِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَمَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran veya O’nun ayetlerini yalan sayanlardan daha zalim kim vardır? İşte onlara; kitabdaki payları erişecektir. Nihayet, elçilerimiz canlarını almak üzere onlara geldiklerinde; diyeceklerdir ki: Allah’tan başka tapar olduklarınız nerede? Onlar da derler ki: Onlar, bizi bırakıp kaçtılar. Ve onlar, kendi aleyhlerine gerçekten kafir olduklarına şehadet ederler.

### [Araf 7:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/7:85.md) — فَأَوْفُوا

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka hiç bir ilahınız yoktur. Rabbınızdan size apaçık bir burhan gelmiştir. O halde ölçüyü ve tartıyı doğru tutun. İnsanların eşyasını eksik vermeyin. Ve o, ıslah olduktan sonra yeryüzünde fesad çıkarmayın. Bunlar, sizin için hayırlıdır, eğer mü’minlerden iseniz.

### [Araf 7:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/7:126.md) — وَتَوَفَّنَا

وَمَا تَنْقِمُ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِآيَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءَتْنَا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ

Meal (IK): Sen; bizden, sırf Rabbımızın ayetleri gelince ona inandık diye intikam alıyorsun. Rabbımız; üzerimize sabır yağdır ve bizi müslümanlar olarak öldür.

### [Enfal 8:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/8:50.md) — يَتَوَفَّى

وَلَوْ تَرَى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Bir görseydin sen; hani melekler, küfredenlerin canlarını alırken yüzlerine ve arkalarına vuruyorlar ve: Tadın yakıcı azabı, diyorlardı.

### [Enfal 8:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/8:60.md) — يُوَفَّ

وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

Meal (IK): Siz de onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve bağlanıp beslenen atlar hazırlayın ki bununla Allah’ın düşmanı, sizin düşmanınız ve bunlardan başka sizin bilmeyip te Allah’ın bildiği diğerlerini korkutasınız. Allah yolunda ne harcarsanız, size ödenir ve siz asla zulmolunmazsınız.

### [Tevbe 9:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/9:111.md) — أَوْفَى

إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah, mü’minlerin mallarını ve canlarını, karşılığı cennet olmak üzere satın almıştır. Onlar, Allah yolunda savaşırlar; öldürürler ve öldürülürler. Tevrat’da, İncil’de ve Kur’an’da kendi üzerine hak bir vaaddir. Kim Allah’tan daha çok ahdini yerine getirebilir? Öyleyse yaptığınız alış-verişe sevinin. En büyük kurtuluş işte budur.

### [Yunus 10:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/10:46.md) — نَتَوَفَّيَنَّكَ

وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Onlara vaadettiğimizin bir kısmını sana gösteririz veya seni alırız. Onların dönüşü bizedir. Allah onların yaptıklarına şahiddir.

### [Yunus 10:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/10:104.md) — يَتَوَفَّاكُمْ

قُلْ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي شَكٍّ مِنْ دِينِي فَلَا أَعْبُدُ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَكِنْ أَعْبُدُ اللَّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): De ki: Ey insanlar; benim dinimden şüphede iseniz, ben Allah’tan başka taptıklarınıza tapmam. Ancak, sizi öldürecek olan Allah’a kulluk ederim. Ben, mü’minlerden olmakla emrolundum.

### [Hud 11:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/11:15.md) — نُوَفِّ

مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ

Meal (IK): Kim, dünya hayatını ve onun süsünü isterse; onlara amellerinin karşılığını burada tamamen öderiz. Onlar bu hususta hiç bir zarara da uğratılmazlar.

### [Hud 11:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/11:85.md) — أَوْفُوا

وَيَاقَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Ey kavmim; ölçüyü ve tartıyı yerine getirin. İnsanlara eşyalarını eksik vermeyin, yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayın.

### [Hud 11:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/11:109.md) — لَمُوَفُّوهُمْ

فَلَا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِمَّا يَعْبُدُ هَؤُلَاءِ مَا يَعْبُدُونَ إِلَّا كَمَا يَعْبُدُ آبَاؤُهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِيبَهُمْ غَيْرَ مَنْقُوصٍ

Meal (IK): Öyleyse bunların taptıkları şeyler konusunda sakın şüphede olma. Daha önce babalarının taptıkları gibi onlar da taparlar. Onların paylarını eksiksiz ödeyeceğiz.

### [Hud 11:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/11:111.md) — لَيُوَفِّيَنَّهُمْ

وَإِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمَالَهُمْ إِنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Hiç şüphe yok ki Rabbın; herkese amellerinin karşılığını tamamen ödeyecektir. Muhakkak ki O; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Yusuf 12:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/12:59.md) — أُوفِي

وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُونِي بِأَخٍ لَكُمْ مِنْ أَبِيكُمْ أَلَا تَرَوْنَ أَنِّي أُوفِي الْكَيْلَ وَأَنَا خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ

Meal (IK): Onların yüklerini hazırlatınca dedi ki: Bana baba bir kardeşinizi getirin. Görmüyormusunuz ki ben, ölçüyü tam ölçüyorum ve ben, konukseverlerin en iyisiyim.

### [Yusuf 12:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/12:88.md) — فَأَوْفِ

فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَا إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقِينَ

Meal (IK): Onlar yanına vardıklarında dediler ki: Ey Aziz; bizi de ailemizi de darlık bastı, pek değersiz bir malla geldik. Bize yine tam ölçek ver de tasadduk et. Muhakkak ki Allah, tasadduk edenleri mükafaatlandırır.

### [Yusuf 12:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/12:101.md) — تَوَفَّنِي

رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ

Meal (IK): Rabbım; bana Sen mülk verdin ve sözlerin te’vilini öğrettin. Ey göklerin ve yerin yaratanı; Sen, dünyada da, ahirette de benim velimsin. Müslüman olarak canımı al. Ve beni salihlere kat.

### [Rad 13:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/13:20.md) — يُوفُونَ

الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْمِيثَاقَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah’ın ahdini yerine getirirler ve anlaşmayı bozmazlar.

### [Rad 13:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/13:40.md) — نَتَوَفَّيَنَّكَ

وَإِنْ مَا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَعَلَيْنَا الْحِسَابُ

Meal (IK): Onlara vaad ettiğimizin bir kısmını sana göstersek de, senin canını alsak da; senin vazifen, sadece tebliğ etmektir. Hesab görmekse Bize düşer.

### [Nahl 16:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/16:28.md) — تَتَوَفَّاهُمُ

الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ بَلَى إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Melekler; kendilerine zulmetmiş olanların canını alırken: Biz, hiç bir kötülük yapmıyorduk, diyerek teslim olurlar. Hayır, Allah sizin neler yaptığınızı bilir.

### [Nahl 16:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/16:32.md) — تَتَوَفَّاهُمُ

الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلَامٌ عَلَيْكُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar; meleklerin, güzel güzel canlarını alacakları kimselerdir. Selam size, yaptıklarınıza karşılık haydi girin cennete, derler.

### [Nahl 16:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/16:70.md) — يَتَوَفَّاكُمْ

وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ

Meal (IK): Allah sizi yaratmıştır, sonra da öldürecektir. İçinizden bir kısmı ömrünün en fena zamanına ulaştırılır ki bilirken bilmez olur. Muhakkak Allah Alim’dir, Kadir’dir.

### [Nahl 16:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/16:91.md) — وَأَوْفُوا

وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلَا تَنْقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ

Meal (IK): Ahidleştiğiniz zaman; Allah’ın ahdini yerine getirin. Pekiştirdiğiniz yeminleri bozmayın. ÇünküAllah’ı üzerinize kefil yapmışsınızdır. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızı bilir.

### [Nahl 16:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/16:111.md) — وَتُوَفَّى

يَوْمَ تَأْتِي كُلُّ نَفْسٍ تُجَادِلُ عَنْ نَفْسِهَا وَتُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): O gün herkes öz nefsi için uğraşacaktır. Herkes ne yaptıysa kendisine eksiksiz olarak verilecek, onlar; asla haksızlığa uğratılmayacaklardır.

### [İsra 17:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/17:34.md) — وَأَوْفُوا

وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولًا

Meal (IK): Erginlik çağına ulaşıncaya kadar, en güzel şeklin dışında yetimin malına yaklaşmayın. Ahdi yerine getirin. Muhakkak ki ahid, mes’uliyettir.

### [İsra 17:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/17:35.md) — وَأَوْفُوا

وَأَوْفُوا الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

Meal (IK): Ölçtüğünüz zaman da; ölçüyü tam tutun. Ve dosdoğru ölçekle tartın. Bu, daha hayırlı ve netice itibariyle daha güzeldir.

### [Hac 22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/22:5.md) — يُتَوَفَّى

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ

Meal (IK): Ey insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.

### [Hac 22:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/22:29.md) — وَلْيُوفُوا

ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ

Meal (IK): Bilahare kirlerini gidersinler, adaklarını yerine getirsinler ve Beyt el Atik’i tavaf etsinler.

### [Nur 24:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/24:25.md) — يُوَفِّيهِمُ

يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ

Meal (IK): O gün; Allah onlara hak olan cezalarını verecektir. Şüphesiz onlar da Allah’ın apaçık hakkın ta kendisi olduğunu bileceklerdir.

### [Nur 24:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/24:39.md) — فَوَفَّاهُ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّى إِذَا جَاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئًا وَوَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Küfredenlere gelince; onların amelleri, engin çöllerde serap gibidir. Susayan kimse onu, su sanır. Fakat yanına vardığı zaman hiç bir şey bulamaz. Kendi yanında Allah’ı bulur ve O da hesabını tastamam görür. Allah hesabı çabucak görendir.

### [Şuara 26:181](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/26:181.md) — أَوْفُوا

أَوْفُوا الْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ

Meal (IK): Ölçüyü tam yapın da eksiltenlerden olmayın.

### [Secde 32:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/32:11.md) — يَتَوَفَّاكُمْ

قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): De ki: Size vekil kılınan ölüm meleği canınızı alacak, sonra Rabbınıza döndürüleceksiniz.

### [Fatır 35:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/35:30.md) — لِيُوَفِّيَهُمْ

لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ

Meal (IK): Mükafatlarını Allah’ın tam vermesi ve onlara lutfundan artırması içindir. Muhakkak kiO; Gafur’dur, Şekur’dur.

### [Zümer 39:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/39:10.md) — يُوَفَّى

قُلْ يَاعِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): De ki: Ey iman eden kullarım, Rabbınızdan korkun. Bu dünyada iyilik yapanlara, iyilik vardır. Ve Allah’ın arzı geniştir. Yalnız sabredenlere ecirleri, hesapsız ödenecektir.

### [Zümer 39:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/39:42.md) — يَتَوَفَّى

اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Allah; ölüm anında canları alır. Ölmeyenin ise uykusunda. Ölmelerine hükmettiği kimselerinkini tutar, diğerlerini belli bir süreye kadar salıverir. Doğrusu bunda; düşünen bir kavim için ayetler vardır.

### [Zümer 39:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/39:70.md) — وَوُفِّيَتْ

وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Her kişiye ne yaptıysa eksiksiz ödendi. Ve Allah; onların yaptıklarını en iyi bilendir.

### [Mü'min 40:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/40:67.md) — يُتَوَفَّى

هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا شُيُوخًا وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى مِنْ قَبْلُ وَلِتَبْلُغُوا أَجَلًا مُسَمًّى وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Sizi; topraktan, sonra bir nutfeden, sonra bir kan pıhtısından yaratan, sonra erginlik çağına ulaşmanız, sonra da yaşlanmanız için sizi bebek olarak dünyaya çıkaran O’dur. Kiminiz daha önce öldürülürsünüz. Kiminiz de adı konulmuş bir ecele erişirsiniz. Olur ki böylece aklınızı kullanırsınız.

### [Mü'min 40:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/40:77.md) — نَتَوَفَّيَنَّكَ

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا يُرْجَعُونَ

Meal (IK): Şu halde sen; sabret. Muhakkak ki Allah’ın vaadi haktır. Onlara vaadettiğimiz azabın bir kısmını sana gösteririz veya senikendimize alırız. Nihayet onların dönüşü ancak Bizedir.

### [Ahkaf 46:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/46:19.md) — وَلِيُوَفِّيَهُمْ

وَلِكُلٍّ دَرَجَاتٌ مِمَّا عَمِلُوا وَلِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمَالَهُمْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Herkesin yaptıklarına göre dereceleri vardır. Herkese işlediklerinin karşılığı ödenir. Ve kendilerine zulmedilmez.

### [Muhammed 47:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/47:27.md) — تَوَفَّتْهُمُ

فَكَيْفَ إِذَا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ

Meal (IK): Ya, melekler onların yüzlerine ve sırtlarına vurarak canlarını alırken ne olacak?

### [Fetih 48:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/48:10.md) — أَوْفَى

إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّمَا يَنْكُثُ عَلَى نَفْسِهِ وَمَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Muhakkak ki sana bi’at edenler; ancak Allah’a bi’at etmektedirler. Allah’ ın eli onların elleri üstündedir. Onun için kim, ahdini çözerse; ancak kendi aleyhine çözmüş olur. Kim de Allah’a verdiği ahde vefa gösterirse; ona da Allah büyük bir ecir verecektir.

### [Necm 53:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/53:37.md) — وَفَّى

وَإِبْرَاهِيمَ الَّذِي وَفَّى

Meal (IK): Ve sözünü yerine getiren İbrahim’inkinde de.

### [Necm 53:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/53:41.md) — الْأَوْفَى

ثُمَّ يُجْزَاهُ الْجَزَاءَ الْأَوْفَى

Meal (IK): Sonra ona karşılığı tastamam verilecektir.

### [İnsan 76:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/76:7.md) — يُوفُونَ

يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا

Meal (IK): Onlar; adağı yerine getirirler. Ve şerri yaygın olan bir günden korkarlar.

### [Mutaffifun 83:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/ayet/83:2.md) — يَسْتَوْفُونَ

الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ

Meal (IK): Onlar ki; insanlardan bir şey aldıkları zaman kendileri ölçerek tam alırlar.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler arasında oluşan en tümsek tepedir. Ölçerken veya tartarken fazla fazla yapmak demektir. Tepeleme doldurmak anlamında kullanılmaktadır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللفيف من الفاء
ف ي أ، ف أ و، ف أ ف أ، ف ي ف، ف و ف، ف و، ف ي، و ف ي، آ ف، أ ف ف مستعملات
فيأ:
الفيءُ: الظّلُّ، والجميع: الأفياء، يقال: فاء الفيءُ، إذا تحوّل عن جهةِ الغَداة.
وتفيّأت الشَّجَرَ: دخلت في أفيائها.
وفيّأت المرأة تفيّىء شعرها، أي: تحرّك رأسَها من الخُيَلاء، قال رؤبة: كأنّما فيّأنَ أثلاً جاثلا شبّه مشيهنّ بفيء الظلال.
والفيء: الغنيمة، والفعل منه أفاء، قال جل وعزّ: "ما أفاء الله على رسوله".
والفيء: الرّجوع، تقول: إنّ فلاناً لسريعُ الفيء عن غضبه.
وإذا آلى الرُّجل من امرأته ثمّ كفّر يمينه ورجع إليها قيل: فاء يفيء فيئاً.
والمَفْيُوءةُ هي المقنوءة، من الفيء.
فأو:
الفأو: من قولك: فأوت رأسَهُ بالسّيف فأوا، وفأيته فأياً، وهو ضربُك قِحْفَهُ حتى ينفرج عن الدّماغ.. والانفياء: الانفراج.. ومنه اشتقاقُ الفِئة، وهي طائفة من النّاس والجميع: فئات وفِئونَ.
فأفأ:
الفأفأة في الكلام: إذا كان الفاء يَغْلِبُ على اللّسان.. فأفأ فلان في كلامه يُفَأْفِىء فَأْفَأَةً.
ورجلٌ فَأْفاءٌ، وأمرأة فأفاءةٌ.
فيف:
الفَيفُ: المفازةُ التّي لا ماء فيها، مع الاستواء والسَّعة، وإذا أُنِّثت فهي الفَيفاء.
والفَيفاء: الصَّحراءُ المَلساءُ، والفيافي: جَمْعُها، قال:
فصبّحهم ماءٌ بفيفـاءَ قـفـرةٍ		وقد حلّق النّجمُ اليمانيُّ فاسْتَوَى
وهي الفَعْلاء من الفيف، قال رؤبة: مَهيلُ أفيافٍ لها فُيُوفُ أي: لها من جوانبها صَحارى.. وجمع الفَيْف: أفيافٌ وفيُوفٌ.
وفَيْفُ الرِّيح: موضع بالبادية، قال عمرو بن مَعْد يكَرِب:
أخبر المُخبِرُ عنكم أنّكـم		يَوْمَ فَيفِ الرِّيح أَبْتُمْ بالفَلَجْ
أي: بالظَّفَر، وقال ذو الرّمة:
والرّكبُ يعلو بهم صُهبٌ يمانِيَةٌ		فَيفاً عليه لِذَيْل الرّيحِ نِمْـنِـيمُ
فوف:
الأفوافُ: ضربٌ من عَصْب اليَمَن.. بُرْدُ أفوافٍ، وبُرْدُ مُفَوَّفٌ.
والفَوْف: المصدر من قولك: ما فاف فلانٌ بخيرٍ ولا زَنجَر، قال:
فما جادت لنا سَلْمَى		بزِنجيرٍ ولا فُوفَهْ
وذلك أن يُسأل الرّجلُ، فيقول، وهو يَضْرِب بظُفْر إبهامه على ظُفر سبّابته: ولا مثل ذا، والاسم منه: الفوفة، والزّنجرة: ما يأخُذُ بَطْنُ الظُّفر من طَرَف الثّنية إذا أخذتها به.
فو:
الفُوَّةُ: عُروقٌ تُسْتَخْرَجُ من الأَرْض، تُصبغ بها الثّياب، ولفظها على تقدير: حُوّة وقوّة، ويقال لها بالفارسيّة: رُوينه.
ولو وصفت بها أرضاً، لا يُزْرع فيها غيره قلت: هذه مَفواة من المفاوي.
وثوبٌ مُفَوَّى، لأن الهاء فيها للتّأنيث ولَيْسَتْ بأصلية.
في:
في: حرف من حروف الصِّفات.
وفي:
تقول: وَفَى يفي وفاءً فهو واف... وفيتَ بعهدك، ولغة أهل تهامة: أوفيت.
ووَفَى ريشُ الجناح فهو وافٍ، وكلّ شيءٍ بلغ تمام الكمال، فقد وَفَى وتمَّ.. وكذلك يقال: درهم وافٍ، يعني أنّه درهم يزن مثقالاً.. وكيل واف.
ورجل وفيٌّ: ذو وفاء.
وتقول: أَوْفَى على شَرفٍ من الأرض، إذا أَشْرف فوقَها.
والمِيفاةُ: الموضعُ الذي يُوفي فوقه البازي لإيناس الطّير أو غيره.
وإنّه لَمِيفاء، ممدودة، على الأَشراف إذا لم يَزَلْ يُوفي على شَرَف بعد شَرَف، قال رؤبة: أتلعُ ميفاءُ رؤوسِ فَوْرَه والمُوافاةُ: أن تُوافِيَ إنسانا في الميعاد، تقول: وافيته.
وتقول: أَوْفَيْتُهُ حقَّهُ، ووفّيته أَجْرَهُ كلّه وحسابه ونحو ذلك.
والوفاةُ: المنيّة.. وتُوُفِّيَ فلان، وتوفّاه الله، إذا قبض نَفسَهُ.
آف:
الآفة: عَرَضٌ مُفسِدٌ لما أصاب من شيءٍ.. والجميع: الآفات.
ويُقال: آفة الظَّرْف: الصَّلَفُ.. وآفة العِلْم: النِّسيانُ.
إذا دخلتِ الآفة على قومٍ قيل: قد إفُوا، ويقال في لغة: قد إيفُوا.
أفف:

الأُفُّ والأَفَفُ: من التّأفيف.. تقول: قد أفّفتُ فلاناً، إذا قلت له: أفٍّ، وفيه ثلاثُ لغات: الكسرُ والضمُّ والفتح بلا تنوين، وأَحْسَنُهُ الكَسْر، فإِذا نوّنت فارفع، تقول: أفٌّ، لأنّه يصير اسما بمنزلة قولك: وَيلٌ له. والعرب تقول: أفَّةٌ له مؤنّثة مرفوعة، لا يقال ذلك إلا بالتّنوين، إمّا مرفوعاً وإمّا منصوبا، والنّصب على طَلَب الفعل كأنّك تقول: أفّفتُ أفّاً.
وتقول: الأفُّ والتُفُّ: الأُفُّ: وَسَخُ الأُذُن، والتُّفُ: وَسَخُ الأظفار.
ويُقال: عليهم اللّعنة والتّأفيف.

##### Türkçe

باب **اللفيف** من **الفاء**
**ف ي أ**، **ف أ و**، **ف أ ف أ**، **ف ي ف**، **ف و ف**، **ف و**، **ف ي**، **و ف ي**، **آ ف**، **أ ف ف** kullanımdadırlar.

**فيأ**:
**الفيءُ**: gölge; çoğulu: **الأفياء**. Denir ki: **فاء الفيءُ**; sabah yönünden (güneşin doğduğu taraftan) döndüğü zaman.
Ve **تفيّأت الشَّجَرَ**: onun gölgelerine girdin.
Ve kadın **وفيّأت**; **تفيّىء شعرها**; yani: kibirden başını hareket ettirdi. Rü’be dedi ki:
كأنّما فيّأنَ أثلاً جاثلا
Onların yürüyüşünü gölgelerin **فيء**’ine benzetti.
Ve **الفيء**: ganimet; bunun fiili **أفاء**’dır. Yüce ve aziz olan dedi ki: “**ما أفاء الله على رسوله**”.
Ve **الفيء**: dönüş. Dersin ki: Şüphesiz falan kimse öfkesinden pek hızlı **الفيء** sahibidir.
Ve erkek karısından **آلى** edip sonra yeminine kefaret verip ona dönerse denir ki: **فاء يفيء فيئاً**.
Ve **المَفْيُوءةُ**: **المقنوءة**’dir; **الفيء**’den.

**فأو**:
**الفأو**: senin “kılıçla başını **فأوت** da **فأوا**” sözünden; ve onu **فأيته فأياً** (yaptım). Bu, onun kafatasını beyin(den) ayrılıncaya kadar vurmandır. Ve **الانفياء**: yarılma/açılma. Bundan **الفِئة**’nin iştikakı (türeyişi)dir; o, insanlardan bir taifedir; çoğulu: **فئات** ve **فِئونَ**.

**فأفأ**:
Sözde **الفأفأة**: **الفاء** dil üzerinde baskın olduğu zaman. Falan kimse sözünde **فأفأ** eder; **يُفَأْفِىء فَأْفَأَةً**.
Ve **رجلٌ فَأْفاءٌ**; ve **أمرأة فأفاءةٌ**.

**فيف**:
**الفَيفُ**: içinde su olmayan, düzlük ve genişlikle beraber olan çöl; müennes yapılırsa o **الفَيفاء**’dır.
Ve **الفَيفاء**: pürüzsüz çöl; **الفيافي** onun çoğuludur. Dedi ki:
فصبّحهم ماءٌ بفيفـاءَ قـفـرةٍ		وقد حلّق النّجمُ اليمانيُّ فاسْتَوَى
O, **الفيف**’ten **الفَعْلاء** veznindedir. Rü’be dedi ki: **مَهيلُ أفيافٍ لها فُيُوفُ**; yani: onun yanlarından çöller vardır. **الفَيْف**’in çoğulu: **أفيافٌ** ve **فيُوفٌ**.
Ve **وفَيْفُ الرِّيح**: bedevîlikte bir yer. Amr b. Ma‘dîkerib dedi ki:
أخبر المُخبِرُ عنكم أنّكـم		يَوْمَ فَيفِ الرِّيح أَبْتُمْ بالفَلَجْ
Yani: zaferle. Ve Zû’r-Rumme dedi ki:
والرّكبُ يعلو بهم صُهبٌ يمانِيَةٌ		فَيفاً عليه لِذَيْل الرّيحِ نِمْـنِـيمُ

**فوف**:
**الأفوافُ**: Yemen’in **عَصْب**’ından bir tür. **بُرْدُ أفوافٍ** ve **بُرْدُ مُفَوَّفٌ**.
Ve **الفَوْف**: “Falan kimse hayırla **فاف** etmedi ve **زَنجَر** etmedi” sözünden masdardır. Dedi ki:
فما جادت لنا سَلْمَى		بزِنجيرٍ ولا فُوفَهْ
Bu, erkeğe soru sorulmasıdır; o da, başparmağının tırnağını işaret parmağının tırnağına vurarak: “ve bunun benzeri de yok” der. Bunun ismi: **الفوفة**. Ve **الزّنجرة**: tırnağın karnının, onu onunla aldığın zaman, ön dişin ucundan aldığı şeydir.

**فو**:
**الفُوَّةُ**: yerden çıkarılan damarlar/köklerdir; onunla elbiseler boyanır. Lafzı, **حُوّة** ve **قوّة** takdirine göredir. Ve ona Farsça olarak: **رُوينه** denir.
Eğer onunla bir araziyi vasfedersen, içinde ondan başkası ekilmiyorsa, “bu, **مَفواة**’dır, **المفاوي**’dendir” dersin.
Ve **ثوبٌ مُفَوَّى**; çünkü ondaki **الهاء** te’nîs içindir ve aslî değildir.

**في**:
**في**: sıfat harflerinden bir harftir.

**وفي**:
Dersin ki: **وَفَى يفي وفاءً فهو واف**... “Ahdine **وفيتَ**.” Tihâme ehlinin dili: **أوفيت**.
Ve kanadın tüyü **وَفَى** eder; o **وافٍ**’dır. Her şey tam kemâle ulaştıysa, **وَفَى** etti ve tamam oldu. Aynı şekilde denir ki: **درهم وافٍ**; yani o, bir miskal tartan bir dirhemdir. **وكيل واف**.
Ve **رجل وفيٌّ**: vefâ sahibi.
Ve dersin ki: yerden bir şeref üzerine çıktığı zaman: **أَوْفَى على شَرفٍ من الأرض**.
Ve **المِيفاةُ**: doğanın veya başkasının kuşu alıştırmak için üzerinde yükseldiği yer.
Ve şüphesiz o, **لَمِيفاء**’dır; medli; şerefler üzerinde, bir şereften sonra bir şeref üzerine yükselmeyi bırakmadığı zaman. Rü’be dedi ki: **أتلعُ ميفاءُ رؤوسِ فَوْرَه**.
Ve **المُوافاةُ**: bir insanla va‘d zamanında buluşmandır. Dersin ki: **وافيته**.
Ve dersin ki: onun hakkını **أَوْفَيْتُهُ**; ve onun ücretini, tamamını, hesabını ve bunun benzerini ona **وفّيته**.
Ve **الوفاةُ**: ölüm. Falan kimse **تُوُفِّيَ**; ve Allah onu **توفّاه**; yani onun nefsini kabzettiği zaman.

**آف**:
**الآفة**: isabet ettiği şeyden olanı bozan bir arızadır; çoğulu: **الآفات**.
Ve denir ki: zarafetin **آفة**’si: **الصَّلَفُ**tur. Ve ilmin **آفة**’si: **النِّسيانُ**dur.
Bir kavme **الآفة** girdiği zaman denir ki: **قد إفُوا**; ve bir dilde: **قد إيفُوا** denir.

**أفف**:

**الأُفُّ** ve **الأَفَفُ**: **التّأفيف**’dendir. Dersin ki: falan kimseyi **أفّفتُ**; ona “**أفٍّ**” dediğin zaman. Onda üç dil vardır: kesre, damme ve tenvinsiz fetha; en güzeli kesredir. Tenvinlediğin zaman ref‘ et; dersin ki: **أفٌّ**; çünkü “ona yazıklar olsun” sözün gibi bir isim olur. Araplar “**أفَّةٌ له**” der; müennes, merfû‘; bu ancak tenvinle söylenir: ya merfû‘ olarak ya mansûb olarak. Mansûb, fiili talep üzerinedir; sanki “**أفّفتُ أفّاً**” diyorsun.
Ve dersin ki: **الأفُّ** ve **التُفُّ**: **الأُفُّ**: kulağın kiri; **التُّفُ**: tırnakların kiri.
Ve denir ki: onların üzerine lanet ve **التّأفيف**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: وفى

الوَفاءُ: ضدُّ الغدر. يقال: وَفى بعهده وأَوْفى بمعنًى. ووَفى الشيء وُفِيًّا، أي تمَّ وكثُر. والوفيُّ: الوافي. وأَوْفى على الشيء، أي أشرف. وعَيْرٌ ميفاءٌ على الإكامِ، إذا كان من عادته أن يُوفي عليها. وأَوْفاهُ حقّه ووَفَّاهُ بمعنًى، أي أعطاه وافِياً. واسْتَوْفى حقّه وتَوَفَّاهُ بمعنًى. وتَوَفَّاهُ الله، أي قبضَ روحه. والوَفاةُ: الموتُ. ووافى فلانٌ: أتى. وتَوافى القومُ: تَتَامُّوا.

##### Türkçe

**الوَفاءُ**: hıyanetin zıddı. Denilir: **وَفى** ahdiyle ve **أَوْفى** (aynı) mânâ ile. Ve **وَفى** şey **وُفِيًّا**, yani tamam oldu ve çok oldu. Ve **الوفيُّ**: **الوافي**. Ve **أَوْفى** üzerine şey, yani nezaret etti. Ve bir **عَيْرٌ ميفاءٌ** tepeler üzerine, eğer âdetinden ise ki onların üzerine **يُوفي**. Ve ona hakkını **أَوْفاهُ** ve **وَفَّاهُ** (aynı) mânâ ile, yani ona tam olarak verdi. Ve hakkını **اسْتَوْفى** ve onu **تَوَفَّاهُ** (aynı) mânâ ile. Ve onu Allah **تَوَفَّاهُ**, yani ruhunu kabzetti. Ve **الوَفاةُ**: ölüm. Ve falan **وافى**: geldi. Ve kavim **تَوافى**: tamamlandılar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والفاء وما يثلثهما)
(وفق) الواو والفاء والقاف: كلمةٌ تدلُّ على ملاءمة الشيئين. منه الوَفْق: الموافَقة. واتَّفَق الشيئانِ: تقارَبَا وتَلاءَما. ووافَقْتُ فلاناً: صادقْتُه، كأنهما اجتمعا متوافِقَين.
 (وفل) الواو والفاء واللام: كلمةٌ تدلُّ على شَعَر وخُشُونة. ودُبِغ السِّقاءُ حتَّى ذهَبَ وَفْلُه، أي ما عليه من شَعر وخُشُونة. والوَفْل: ما تطايرَ من الجلد من شَعَره. والله أعلم بالصواب.
(وفي) الواو والفاء والحرف المعتلّ: كلمةٌ تدلُّ على إكمالٍ وإتمام. منه الوَفاء: إتمام العَهْد وإكمال الشَّرط. ووَفَى: أوْفَى، فهو وفِيٌّ. ويقولون: أوْفَيْتُكَ الشَّيءَ، إذا قَضَيْتَه إيّاهُ وافياً. وتوفَّيْتُ الشَّيءَ واستَوْفَيْته؛ [إذا أخذتَه كُلّه([1])] حتَّى لم تتركْ منه شيئاً. ومنه يقال للميِّت: تَوفَّاه الله.
(وفد) الواو والفاء والدال: أصلٌ صحيح يدلُّ على إشراف وطُلوع. منه الوَافد: القَوم يَفِدُون. والوَفْد: ذِرْوَة الحَبْل([2]) من الرَّمل المُشرِف. والوافد من الإبل: ما يَسبِقُ سائِرَها . والإيفاد: الإسراع، والوافدانِ هما عظمانِ ناشِزانِ من الخَدَّين عند المَضْغ. وإذا هَرِمَ الإنسانُ غارَ وافِدهُ. قال الأعشى:
رأتْ رجلاً غائرَ الوافدَيْـ *** ـنِ مُخْتلفَ اللَّوْنِ أعْشَى ضَرِيرا([3])
وأوْفَدَ على الشَّيء وأوْفَى: أشرَفَ.
(وفر) الواو والفاء والراء: كلمةٌ تدلُّ على كثرةٍ وتَمام. وَفَرَ الشّيءُ يَفِرُ، وهو مَوفورٌ، ووَفَرَه الله. ومنه وَفْرةُ الشَّعر: دُون الجُمَّة. واشتقاق اسم المالِ الوَفْرِ منه. قال:
تمَنَّيْتُ من حُبِّي بُثينَةَ أنَّنا *** على رَمَثٍ في الشَّرْم ليس لنا وَفْرُ([4])والوفْراءُ([5]): المزادة لم يُنْقَص من أديمها شَيء.
(وفز) الواو والفاء والزاء: كلمةٌ تدلُّ على عَجَلةٍ وقلّة استقرار. وأنا على وفْزَ وأوفازٍ، أي عجَلة. قال الشَّيبانيّ: هو على أوفازٍ، ولم يُقَلْ منه واحد. والوفَزُ: النَّشْز([6]) من الأرض. وكذلك يقال: جَلَسَ مُستوفِزاً، كأنّه غير مستقِرّ.
(وفض) الواو والفاء والضاد: ثلاث كلماتٍ متباينة: الأولى أوْفَضَ إيفاضاً: أسرَعَ. وجاءَ على وَفْض وأوفاض، أي عَجَلة.
والثانية الأوفاض: الفِرَق من النَّاس.
والثالثة الوَفْضَة: الكنانة، وجمعها وِفَاضٌ.
(وفع) الواو والفاء والعين. يقولون: الوَفْعة: خِرقةٌ يقتبس فيها نارٌ. والوَفِيعة كالسَّلَّة تُتَّخَذ من العَراجين. ويقال الوَفْعة: صِمام القارورة.
---------------------__
([1]) التكملة من اللسان.
([2]) في الأصل: "الجبل"، صوابه من المجمل واللسان.
([3]) ديوان الأعشى 69.
([4]) لأبي صخر الهذلي من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93 وأمالي القالي (1: 148) وأنشده في اللسان (رمث)، كما سبق (في رمث).
([5]) في الأصل: "والوافر"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) في الأصل: "النتز"، صوابه في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الواو** و**الفاء** وما يثلثهما)
(**وفق**) **الواو** ve**الفاء** ve**القاف**: iki şeyin uygunluğuna delâlet eden bir kelime. Ondan **الوَفْق**: uygunluk. Ve iki şey **اتَّفَق** etti: yaklaştılar ve uyuştular. Ve ben falancaya **وافَقْتُ**: onunla dostlaştım; sanki ikisi uygunlaşmış olarak birleşmişlerdir.
 (**وفل**) **الواو** ve**الفاء** ve**اللام**: kıl ve pürüzlülüğe delâlet eden bir kelime. Ve kırba **دُبِغ** edildi, ta ki onun **وَفْلُه** gitti; yani üzerinde bulunan kıl ve pürüzlülük. Ve **الوَفْل**: deriden, kılından uçuşan şey. Ve Allah doğruyu en iyi bilendir.
(**وفي**) **الواو** ve**الفاء** ve illetli harf: ikmâl ve itmam’a delâlet eden bir kelime. Ondan **الوَفاء**: ahdi tamamlamak ve şartı ikmâl etmek. Ve **وَفَى**: **أوْفَى**; o hâlde o **وفِيٌّ**’dir. Ve derler: **أوْفَيْتُكَ الشَّيءَ**; onu sana tam olarak ödediğim zaman. Ve ben şeyi **توفَّيْتُ** ettim ve onu **استَوْفَيْته**; [onu bütünüyle aldığım zaman] ta ki ondan hiçbir şey bırakmayasın. Ondan dolayı ölüye denir: Allah onu **تَوفَّاه** etti.
(**وفد**) **الواو** ve**الفاء** ve**الدال**: sahih bir asıl; işrâf ve tulu‘a delâlet eder. Ondan **الوَافد**: kavim; **يَفِدُون**. Ve **الوَفْد**: yüksekçe kumdan, ip’in zirvesi. Ve develerden **الوافد**: onların geri kalanını geçen şey. Ve **الإيفاد**: sürat. Ve **الوافدانِ**: çiğneme sırasında iki yanaktan çıkıntı yapan iki kemiktir. Ve insan ihtiyarladığında onun **وافِدهُ** çukurlaşır. A‘şâ dedi ki:
رأتْ رجلاً غائرَ الوافدَيْـ *** ـنِ مُخْتلفَ اللَّوْنِ أعْشَى ضَرِيرا
Ve bir şeye **أوْفَدَ** etti ve **أوْفَى**: işrâf etti.
(**وفر**) **الواو** ve**الفاء** ve**الراء**: çokluk ve tamlığa delâlet eden bir kelime. Şey **وَفَرَ** eder, **يَفِرُ**; ve o **مَوفورٌ**’dur; ve Allah onu **وَفَرَه** etti. Ondan **وَفْرةُ الشَّعر**: **الجُمَّة**’nin altı. Ve mal ismi **الوَفْر**’ün iştikakı ondandır. Dedi ki:
تمَنَّيْتُ من حُبِّي بُثينَةَ أنَّنا *** على رَمَثٍ في الشَّرْم ليس لنا وَفْرُ
Ve **الوفْراءُ**: derisinden hiçbir şey eksiltilmemiş olan **المزادة**.
(**وفز**) **الواو** ve**الفاء** ve**الزاء**: aceleye ve az istikrara delâlet eden bir kelime. Ve ben **وفْزَ** ve **أوفازٍ** üzereyim; yani acele. Şeybânî dedi: o **أوفازٍ** üzeredir; ve ondan bir tekil söylenmedi. Ve **الوفَزُ**: yerden **النَّشْز**. Ve كذلك denir: **جَلَسَ مُستوفِزاً**; sanki o istikrarlı değil.
(**وفض**) **الواو** ve**الفاء** ve**الضاد**: birbirinden ayrı üç kelime: birincisi **أوْفَضَ** **إيفاضاً**: hızlandı. Ve **وَفْض** ve **أوفاض** üzere geldi; yani acele.
Ve ikincisi **الأوفاض**: insanlardan fırkalar.
Ve üçüncüsü **الوَفْضَة**: sadak; onun çoğulu **وِفَاضٌ**.
(**وفع**) **الواو** ve**الفاء** ve**العين**. Derler: **الوَفْعة**: içinde ateş alınan bir bez parçası. Ve **الوَفِيعة**: hurma salkımı saplarından yapılan, sepet gibi. Ve denir **الوَفْعة**: şişenin tıpası.
---------------------__
([1]) ikmal, Lisân’dan.
([2]) asılda: “**الجبل**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dandır.
([3]) A‘şâ Dîvânı 69.
([4]) Ebû Sahr el-Hüzelî’nindir; Hüzelîlerin kalan şiirlerinde 93’te ve Emâlî el-Kâlî (1: 148)’de bir kasidedendir; Lisân’da (**رمث**)’te onu rivayet etti; daha önce geçtiği gibi (**في رمث**).
([5]) asılda: “**والوافر**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([6]) asılda: “**النتز**”; doğrusu Mücmel’dedir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: وفى

- الوافي: الذي بلغ التمام. يقال: درهم واف، وكيل واف، وأوفيت الكيل والوزن. قال تعالى: ﴿وأوفوا الكيل إذا كلتم﴾ [الإسراء/35]، وفى بعهده يفي وفاء، وأوفى: إذا تمم العهد ولم ينقض حفظه، واشتقاق ضده، وهو الغدر يدل على ذلك وهو الترك، والقرآن جاء بأوفى. قال تعالى: ﴿وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم﴾ [البقرة/40]، ﴿وأوفوا بعهد الله إذا عاهدتم﴾ [النحل/91]، ﴿بلى من أوفى بعهده واتقى﴾ [آل عمران/76]، ﴿والموفون بعهدهم إذا عاهدوا﴾ [البقرة/177]، ﴿يوفون بالنذر﴾ [الإنسان/7]، ﴿ومن أوفى بعهده من الله﴾ [التوبة/111]، وقوله: ﴿وإبراهيم الذي وفى﴾ [النجم/37]، فتوفيته أنه بذل المجهود في جميع ما طولب به، مما أشار إليه في قوله: ﴿إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم﴾ [التوبة/111]، من بذله ماله بالإنفاق في طاعته، وبذل ولده الذي هو أعز من نفسه للقربان، وإلى ما نبه عليه بقوله: ﴿وفى﴾ أشار بقوله تعالى: ﴿وإذ ابتلى إبراهيم ربه بكلمات فأتمهن﴾ [البقرة/124]، وتوفية الشيء: بذله وافيا، واستيفاؤه: تناوله وافيا. قال تعالى: ﴿ووفيت كل نفس ما كسبت﴾ [آل عمران/25]، وقال: ﴿وإنما توفون أجوركم﴾ [آل عمران/ 185]، ﴿ثم توفى كل نفس﴾ [البقرة/281]، ﴿إنما يوفى الصابرون أجرهم بغير حساب﴾ [الزمر/10]، ﴿من كان يريد الحياة الدنيا وزينتها نوف إليهم أعمالهم فيها﴾ [هود/15]، ﴿وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم﴾ [الأنفال/60]، ﴿فوفاه حسابه﴾ [النور/39]، وقد عبر عن الموت والنوم بالتوفي، قال تعالى: ﴿الله يتوفى الأنفس حين موتها﴾ [الزمر/42]، ﴿وهو الذي يتوفاكم بالليل﴾ [الأنعام/60]، ﴿قل يتوفاكم ملك الموت﴾ [السجدة/11]، ﴿والله الذي خلقكم ثم يتوفاكم﴾ [النحل/70]، ﴿الذين تتوفاهم الملائكة﴾ [النحل/28]، ﴿توفته رسلنا﴾ [الأنعام/61]، ﴿أو نتوفينك﴾ [يونس/46]، ﴿وتوفنا مع الأبرار﴾ [آل عمران/193]، ﴿وتوفنا مسلمين﴾ [الأعراف/126]، ﴿توفني مسلما﴾ [يوسف/101]، {يا عيسى إني
متوفيك ورافعك إلي} [آل عمران/55]، وقد قيل: توفي رفعة واختصاص لا توفي موت. قال ابن عباس: توفي موت، لأنه أماته ثم أحياه (أخرج ذلك ابن جرير وابن المنذر وابن أبي حاتم عنه. وعن ابن عباس أيضا قال: رافعك ثم متوفيك في آخر الزمان. الدر المنثور 2/225 - 226؛ وتفسير الطبري 3/290).

##### Türkçe

- **الوافي**: tamamlığa ulaşmış olan. Denilir: tam **درهم** (dirhem), tam **كيل** (ölçü), ve **الكيل**i ve **الوزن**ü tamamladım. Yüce Allah dedi: ﴿وأوفوا الكيل إذا كلتم﴾ [الإسراء/35]، ve ahdine vefa eder; **يفي** **وفاء** ile, ve **أوفى**: ahdi tamamladığı ve onun korunmasını bozmadığı zaman; ve zıddının iştikakı—ki o **الغدر**dir—buna delalet eder; ve o, terk etmektir; ve Kur’an **أوفى** ile geldi. Yüce Allah dedi: ﴿وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم﴾ [البقرة/40]، ﴿وأوفوا بعهد الله إذا عاهدتم﴾ [النحل/91]، ﴿بلى من أوفى بعهده واتقى﴾ [آل عمران/76]، ﴿والموفون بعهدهم إذا عاهدوا﴾ [البقرة/177]، ﴿يوفون بالنذر﴾ [الإنسان/7]، ﴿ومن أوفى بعهده من الله﴾ [التوبة/111]، ve sözü: ﴿وإبراهيم الذي وفى﴾ [النجم/37]، böylece onun **توفيته**si: kendisinden talep edilen her şeyde bütün gayreti sarf etmiş olmasıdır; bununla, şu sözünde işaret ettiğine: ﴿إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم﴾ [التوبة/111]، onun malını, O’na itaatte infak ile sarf etmesinden; ve oğlunu—ki o, nefsinden daha azizdir—kurban için sarf etmesinden; ve şu sözüyle uyardığı şeye: ﴿وفى﴾ Yüce Allah’ın şu sözüyle işaret etti: ﴿وإذ ابتلى إبراهيم ربه بكلمات فأتمهن﴾ [البقرة/124]، ve bir şeyin **توفية**si: onu tam olarak sarf etmektir; ve onun **استيفاؤه**su: onu tam olarak almaktır. Yüce Allah dedi: ﴿ووفيت كل نفس ما كسبت﴾ [آل عمران/25]، ve dedi: ﴿وإنما توفون أجوركم﴾ [آل عمران/ 185]، ﴿ثم توفى كل نفس﴾ [البقرة/281]، ﴿إنما يوفى الصابرون أجرهم بغير حساب﴾ [الزمر/10]، ﴿من كان يريد الحياة الدنيا وزينتها نوف إليهم أعمالهم فيها﴾ [هود/15]، ﴿وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم﴾ [الأنفال/60]، ﴿فوفاه حسابه﴾ [النور/39]، ve ölüm ve uyku hakkında **التوفي** ile ifade etti. Yüce Allah dedi: ﴿الله يتوفى الأنفس حين موتها﴾ [الزمر/42]، ﴿وهو الذي يتوفاكم بالليل﴾ [الأنعام/60]، ﴿قل يتوفاكم ملك الموت﴾ [السجدة/11]، ﴿والله الذي خلقكم ثم يتوفاكم﴾ [النحل/70]، ﴿الذين تتوفاهم الملائكة﴾ [النحل/28]، ﴿توفته رسلنا﴾ [الأنعام/61]، ﴿أو نتوفينك﴾ [يونس/46]، ﴿وتوفنا مع الأبرار﴾ [آل عمران/193]، ﴿وتوفنا مسلمين﴾ [الأعراف/126]، ﴿توفني مسلما﴾ [يوسف/101]، {يا عيسى إني
متوفيك ورافعك إلي} [آل عمران/55]، ve denilmiştir: **توفي** yükseltme ve tahsis **توفي**sidir; ölüm **توفي**si değildir. İbn Abbas dedi: ölüm **توفي**sidir; çünkü onu öldürdü, sonra onu diriltti (bunu İbn Cerir ve İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim ondan çıkardı. Ve İbn Abbas’tan da: seni yükselten, sonra seni ahir zamanda **متوفيك** olandır, dedi. **الدر المنثور** 2/225 - 226؛ ve **تفسير الطبري** 3/290).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ف ي
درهم واف‏.‏
وكيل واف‏.‏
وله شعر واف‏.‏
ووفى جناح الطائر وله جناح واف‏:‏ ضافٍ‏.‏
ووزن له بالوافية‏:‏ بالصنجة التامة وصار هذا وفاء لذاك‏:‏ تماماً له‏.‏
ويقال مات فلان وأنت بوفاء أي بتمام عمرك وطوله دعاء له بالبقاء‏.‏
ووفى بالعهد وأوفى به وهو وفيّ من قوم أوفياء ووفاة‏.‏
ووفّاه حقّه وأوفاه ‏"‏ وأوفوا الكيل ‏"‏ واستوفاه وتوفّاه‏:‏ استكمله‏.‏
ووافيته في الميعاد‏:‏ مفاعلة من الوفاء‏.‏
ووافيته بمكان كذا‏:‏ أتيته وفاجأته‏.‏
ووافاني كتابك‏.‏
وقال بشر‏:‏ كأن الأتحمية قام فيها لحسن دلالها رشأ موافي مفاجيء‏.‏
وقال آخر‏:‏ وكأن ما وافاك يوم لقيتها من وحش وجرة عاقد متربّب وأوفى على شرف من الأرض‏:‏ أشرف‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أوفى على المائة إذا زاد عليها‏.‏
ووافيت العام‏:‏ حججت‏.‏
وتوفّي فلان وتوفّاه الله تعالى وأدركته الوفاة‏.‏

##### Türkçe

و ف ي
**درهم واف**: tam (eksiksiz) dirhem.
**وكيل واف**: tam (eksiksiz) vekil.
**وله شعر واف**: onun tam (gür) saçı vardır.
**ووفى جناح الطائر وله جناح واف**: kuşun kanadı tam oldu; ve onun tam bir kanadı vardır; yani: **ضافٍ** (sarkık, geniş).
**ووزن له بالوافية**: ona **بالصنجة التامة** (tam ağırlıkla) tarttı; ve bu, şu için **وفاء** oldu: ona **تماماً** (tamlık) olarak.
Ve denir: **مات فلان وأنت بوفاء**; yani ömrünün tamamıyla ve uzunluğuyla; ona kalıcılık için bir duadır.
**ووفى بالعهد وأوفى به**: ahdi yerine getirdi ve onu yerine getirdi; ve o, **وفيّ**dir; **قوم أوفياء**dan ve **وفاة**.
**ووفّاه حقّه وأوفاه**: ona hakkını tam verdi; “**وأوفوا الكيل**” (ölçüyü tam yapın); ve **استوفاه وتوفّاه**: onu tamamladı.
**ووافيته في الميعاد**: **الوفاء**dan bir **مفاعلة**dir.
**ووافيته بمكان كذا**: ona falan yerde geldim ve onu ansızın yakaladım.
**ووافاني كتابك**: senin mektubun bana geldi.
Bişr dedi:
كأن الأتحمية قام فيها لحسن دلالها رشأ موافي مفاجيء‏.‏
Bir başkası dedi:
وكأن ما وافاك يوم لقيتها من وحش وجرة عاقد متربّب وأوفى على شرف من الأرض‏:‏ أشرف‏.‏
Mecazdan: **أوفى على المائة**: onun üzerine arttığında.
**ووافيت العام**: hac yaptım.
**وتوفّي فلان وتوفّاه الله تعالى وأدركته الوفاة**: falan vefat etti; Allah Teâlâ onu vefat ettirdi; ve ona ölüm yetişti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الوفاءُ: ضد الغَدْر، يقال: وَفَى بعهده وأَوْفَى بمعنى؛ قال ابن بري: وقد جمعهما طُفَيْل الغَنَوِيُّ في بيت واحد في قوله: أَمَّا ابن طَوْقٍ فقد أَوْفَى بِذِمَّتِه
كما وَفَى بِقلاصِ النَّجْمِ حادِيها
وَفَى يَفِي وَفاءً فهو وافٍ. ابن سيده: وفَى بالعهد وَفاءً؛ فأَما قول الهذلي:
إذ قَدَّمُوا مِائةً واسْتَأْخَرَتْ مِائةً
وَفْياً، وزادُوا على كِلْتَيْهِما عَدَدا
فقد يكون مصدر وَفَى مسموعاً وقد يجوز أَن يكون قياساً غير مسموع، فإن أَبا علي قد حكى أَن للشاعر أَن يأْتي لكلّ فَعَلَ بِفَعْلٍ وإن لم يُسمع، وكذلك أَوْفَى. الكسائي وأَبو عبيدة: وَفَيْتُ بالعهد وأَوْفَيْتُ به سواء، قال شمر: يقال وَفَى وأَوْفَى، فمن قال وفَى فإنه يقول تَمَّ كقولك وفَى لنا فلانٌ أَي تَمَّ لنا قَوْلُه ولم يَغْدِر. ووَفَى هذا الطعامُ قفيزاً؛ قال الحطيئة:
وفَى كَيْلَ لا نِيبٍ ولا بَكَرات
أَي تَمَّ، قال: ومن قال أَوْفَى فمعناه أَوْفاني حقَّه أَي أَتَمَّه ولم يَنْقُصْ منه شيئاً، وكذلك أَوْفَى الكيلَ أَي أَتمه ولم ينقص منه شيئاً. قال أَبو الهيثم فيما ردّ على شمر: الذي قال شمر في وَفَى وأَوْفَى باطل لا معنى له، إنما يقال أَوْفَيْتُ بالعهد ووَفَيْتُ بالعهد. وكلُّ شيء في كتاب الله تعالى من هذا فهو بالأَلف، قال الله تعالى: أَوْفُوا بالعُقود، وأَوْفُوا بعهدي؛ يقال: وفَى الكيلُ ووَفَى الشيءُ أَي تَمَّ، وأَوْفَيْتُه أَنا أَتمَمْته، قال الله تعالى: وأَوفُوا الكيلَ؛ وفي الحديث: فممرت بقوم تُقْرَضُ شِفاهُهم كُلَّما قُرِضَتْ وفَتْ أَي تَمَّتْ وطالَتْ؛ وفي الحديث: أَلَسْتَ تُنْتِجُها وافيةً أَعينُها وآذانُها. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: إنكم وَفَيْتُم سبعين أُمَّةً أَنتم خَيْرُها وأَكْرَمُها على الله أَي تَمَّت العِدَّة سبعين أُمة بكم. ووفَى الشيء وُفِيًّا على فُعولٍ أَي تَمَّ وكثر. والوَفِيُّ: الوافِي. قال: وأَما قولهم وفَى لي فلان بما ضَمِن لي فهذا من باب أَوْفَيْتُ له بكذا وكذا ووَفَّيتُ له بكذا ؛ قال الأَعشى:
وقَبْلَكَ ما أَوْفَى الرُّقادُ بِجارةٍ
والوَفِيُّ: الذي يُعطِي الحقَّ ويأْخذ الحقَّ. وفي حديث زيد بن أَرْقَمَ: وَفَتْ أُذُنُكَ وصدّق الله حديثَك، كأَنه جعل أُذُنَه في السَّماع كالضامِنةِ بتصديق ما حَكَتْ، فلما نزل القرآن في تحقيق ذلك الخبر صارت الأُذن كأَنها وافية بضمانها خارجة من التهمة فيما أَدَّته إلى اللسان، وفي رواية: أَوفى الله بأُذنه أَي أَظهر صِدْقَه في إِخباره عما سمعت أُذنه، يقال: وفَى بالشيء وأَوْفَى ووفَّى بمعنى واحد. ورجل وفيٌّ ومِيفاءٌ: ذو وَفاء، وقد وفَى بنَذْرِه وأَوفاه وأَوْفَى به؛ وفي التنزيل العزيز: يُوفُون بالنَّذر، وحكى أَبو زيد: وفَّى نذره وأَوْفاه أَي أَبْلَغه، وفي التنزيل العزيز: وإبراهيمَ الذي وَفَّى؛ قال الفراء: أَي بَلَّغَ، يريد بَلَّغَ أَنْ ليست تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخرى أَي لا تحمل الوازِرةُ ذنب غيرها؛ وقال الزجاج: وفَّى إبراهيمُ ما أُمِرَ به وما امْتُحِنَ به من ذبح ولده فعزَم على ذلك حتى فَداه الله بذِبْح عظيم، وامْتُحِنَ بالصبر على عذاب قومه وأُمِر بالاخْتِتان، فقيل: وفَّى، وهي أَبلغ من وَفَى لأَن الذي امْتُحِنَ به من أَعظم المِحَن. وقال أبو بكر في قولهم الزَمِ الوَفاء: معنى الوفاء في اللغة الخُلق الشريف العالي الرَّفِيعُ من قولهم: وفَى الشعرَ فهو وافٍ إذا زادَ؛ ووَفَيْت له بالعهد أَفِي؛ ووافَيْتُ أُوافِي، وقولهم: ارْضَ من الوفاء باللّفاء أَي بدون الحق؛ وأَنشد: ولا حَظِّي اللَّفاءُ ولا الخَسِيسُ
والمُوافاةُ: أَن تُوافيَ إنساناً في المِيعاد، وتَوافَينا في الميعاد ووافَيْتُه فيه، وتوَفَّى المُدَّة: بلَغَها واسْتَكْمَلها، وهو من ذلك. وأَوْفَيْتُ المكان: أَتيته؛ قال أَبو ذؤَيب:
أُنادِي إذا أُفِي من الأَرضِ مَرْبَأً
لأَني سَمِيعٌ ، لَوْ أُجابُ، يَصيِرُ
أُفِي: أُشْرِفُ وآتي؛ وقوله انادي أي كلما أَشرفت على مَرْبَإٍ من الأَرض نادَيتُ يا دارُ أَين أَهْلَكِ، وكذلك أَوْفَيْتُ عليه وأَوْفَيْت فيه. وأَوْفَيْتُ على شَرَفٍ من الأَرض إذا أَشْرَفْت عليه، فأَنا مُوفٍ، وأَوْفَى على الشيء أَي أَشْرَفَ؛ وفي حديث كعب بن مالك: أَوْفَى على سَلْعٍ أَي أَشْرَفَ واطَّلَعَ. ووافَى فلان: أَتَى.
وتوافَى القومُ: تتامُّوا . ووافَيْتُ فلاناً بمكان كذا.
ووَفَى الشيءُ: كثُرَ؛ ووَفَى رِيشُ الجَناحِ فهو وافٍ، وكلُّ شيء بلَغ تمامَ الكمال فقد وَفَى وتمَّ، وكذلك دِرْهمٌ وافٍ يعني به أَنه يزن مِثقالاً، وكَيْلٌ وافٍ. ووَفَى الدِّرْهَمُ المِثقالَ: عادَلَه، والوافِي: درهمٌ وأَربعةُ دَوانِيقَ؛ قال شمر: بلغني عن ابن عيينة أَنه قال الوافِي درهمٌ ودانِقانِ، وقال غيره: هو الذي وَفَى مِثقالاً، وقيل: درهمٌ وافٍ وفَى بزِنتِه لا زيادة فيه ولا نقص، وكلُّ ما تمَّ من كلام وغيره فقد وفَى، وأَوْفَيْتُه أَنا؛ قال غَيْلانُ الرَّبَعِي:
أَوْفَيْتُ الزَّرْعَ وفَوْقَ الإِيفاء
وعدَّاه إلى مفعولين، وهذا كما تقول: أَعطيت الزرع ومنحته، وقد تقدم الفرق بين التمام والوفاء.
والوافِي من الشِّعْر: ما اسْتَوفَى في الاستعمال عِدَّة أَجزائه في دائرته، وقيل: هو كل جزء يمكن أَن يدخله الزِّحاف فسَلِمَ منه. والوَفاء: الطُّول؛ يقال في الدُعاءِ: مات فلان وأَنت بوَفاء أَي بطول عُمُر، تدْعُو له بذلك؛ عن ابن الأَعرابي. وأَوْفَى الرجلَ حقَّه ووَفَّاه إِياه بمعنى: أَكْمَلَه له وأَعطاه وافياً. وفي التنزيل العزيز: ووَجدَ اللهَ عندَه فوفَّاه حسابَه. وتَوَفَّاه هو منه واسْتَوْفاه: لم يَدَعْ منه شيئاً. ويقال أَوْفَيْته حَقَّه ووَفَّيته أَجْره. ووفَّى الكيلَ وأَوفاه: أَتَمَّه. وأَوْفَى على الشيء وفيه: أَشْرَفَ. وإنه لمِيفاء على الأَشْرافِ أَي لا يزالُ يُوفِي عليها، وكذلك الحِمار. وعَيرٌ مِيفاء على الإِكام إذا كان من عادته أَن يُوفيَ عليها؛ وقال حميد الأَرقط يصف الحمار:عَيْرانَ مِيفاءٍ على الرُّزُونِ،
حَدَّ الرَّبِيعِ، أَرِنٍ أَرُونِ
لا خَطِلِ الرَّجْعِ ولا قَرُونِ،
لاحِقِ بَطْنٍ بِقَراً سَمِينِ
ويروى: أَحْقَبَ مِيفاءٍ، والوَفْيُ من الأَرض: الشَّرَفُ يُوفَى عليه؛ قال كثير:
وإنْ طُوِيَتْ من دونه الأَرضُ وانْبَرَى،
لِنُكْبِ الرِّياحِ. وَفْيُها وحَفِيرُها
والمِيفَى والمِيفاةُ، مقصوران، كذلك. التهذيب: والميفاةُ الموضع الذي يُوفِي فَوقه البازِي لإِيناس الطير أَو غيره، قال رؤْبة: ميفاء رؤوس فوره
(* قوله «قال رؤبة إلخ» كذا بالأصل.)
والمِيفَى: طَبَق التَّنُّور. قال رجل من العرب لطباخه: خَلِّبْ مِيفاكَ حتى يَنْضَجَ الرَّوْدَقُ، قال: خَلِّبْ أَي طَبِّقْ، والرَّوْدَقُ: الشِّواء. وقال أَبو الخطاب: البيت الذي يطبخ فيه الآجُرُّ يقال له المِيفَى؛ روي ذلك عن ابن شميل.
وأَوْفَى على الخمسين: زادَ، وكان الأَصمعي يُنكره ثم عَرَفه. والوَفاةُ: المَنِيَّةُ. والوفاةُ: الموت. وتُوُفِّيَ فلان وتَوَفَّاه الله إذا قَبَضَ نَفْسَه، وفي الصحاح: إذا قَبَضَ رُوحَه، وقال غيره: تَوَفِّي الميتِ اسْتِيفاء مُدَّتِه التي وُفِيتْ له وعَدَد أَيامِه وشُهوره وأَعْوامه في الدنيا. وتَوَفَّيْتُ المالَ منه واسْتوْفَيته إذا أَخذته كله. وتَوَفَّيْتُ عَدَد القومِ إذا عَدَدْتهم كُلَّهم؛ وأَنشد أَبو عبيدة لمنظور الوَبْرِي:
إنَّ بني الأَدْرَدِ لَيْسُوا مِنْ أَحَدْ،
ولا تَوَفَّاهُمْ قُرَيشٌ في العددْ
أَي لا تجعلهم قريش تَمام عددهم ولا تَسْتَوفي بهم عدَدَهم؛ ومن ذلك قوله عز وجل: الله يَتَوفَّى الأَنْفُسَ حينَ مَوْتِها؛ أَي يَسْتَوفي مُدَد آجالهم في الدنيا، وقيل: يَسْتَوْفي تَمام عدَدِهم إِلى يوم القيامة، وأَمّا تَوَفِّي النائم فهو اسْتِيفاء وقْت عَقْله وتمييزه إِلى أَن نامَ. وقال الزجاج في قوله: قل يَتَوَفَّاكم مَلَكُ الموت، قال: هو من تَوْفِية العدد، تأْويله أَن يَقْبِضَ أَرْواحَكم أَجمعين فلا ينقُص واحد منكم، كما تقول: قد اسْتَوْفَيْتُ من فلان وتَوَفَّيت منه ما لي عليه؛ تأْويله أَن لم يَبْقَ عليه شيء. وقوله عز وجل: حتى إذا جاءتهم رُسُلُنا يَتَوَفَّوْنَهم؛ قال الزجاج: فيه، والله أَعلم، وجهان: يكون حتى إذا جاءتهم ملائكةُ الموت يَتَوَفَّوْنَهم سَأَلُوهم عند المُعايَنة فيعترفون عند موتهم أَنهم كانوا كافرين، لأَنهم قالوا لهم أَين ما كنتم تدعُون من دون الله؟ قالوا: ضَلُّوا عنا أَي بطلوا وذهبوا، ويجوز أَن يكون، والله أَعلم، حتى إذا جاءتهم ملائكة العذابِ يتوفونهم، فيكون يتوفونهم في هذا الموضع على ضربين: أَحدهما يَتَوَفَّوْنَهم عذاباً وهذا كما تقول: قد قَتَلْتُ فلاناً بالعذاب وإن لم يمت، ودليل هذا القول قوله تعالى: ويأْتِيه الموتُ من كلِّ مَكانٍ وما هو بمَيِّت؛ قال: ويجوز أَن يكون يَتَوَفَّوْنَ عِدَّتهم، وهو أَضعف الوجهين، والله أعلم، وقد وافاه حِمامُه؛ وقوله أَنشده ابن جني:
ليتَ القِيامةَ ، يَوْمَ تُوفي مُصْعَبٌ،
قامتْ على مُضَرٍ وحُقَّ قِيامُها
أَرادَ: وُوفيَ، فأَبدل الواو تاء كقولهم تالله وتَوْلجٌ وتَوْراةٌ، فيمن جعلها فَوْعَلة.
التهذيب: وأَما المُوافاة التي يكتبها كُتَّابُ دَواوين الخَراج في حِساباتِهم فهي مأْخوذة من قولك أَوْفَيْتُه حَقَّه ووَفَّيْتُه حَقَّه ووافَيْته حَقَّه،كل ذلك بمعنى: أَتْمَمْتُ له حَقَّه، قال: وقد جاء فاعَلْتُ بمعنى أَفْعلْت وفَعَّلت في حروف بمعنى واحد. يقال: جاريةٌ مُناعَمةٌ ومُنَعَّمةٌ، وضاعَفْتُ الشيء وأَضْعَفْتُه وضَعَّفْتُه بمعنى، وتَعاهَدْتُ الشيء وتعَهَّدْته وباعَدْته وبَعَّدته وأَبْعَدْتُه، وقارَبْتُ الصبي وقَرَّبْتُه، وهو يُعاطِيني الشيء ويُعطِيني؛ قال بشر بن أبي خازم: كأَن الأَتْحَمِيَّةَ قامَ فيها،
لحُسنِ دَلالِها، رَشأٌ مُوافي
قال الباهلي: مُوافي مثلُ مفاجي؛ وأَنشد:
وكأَنما وافاكَ، يومَ لقِيتَها
من وَحْش وَجّرةَ، عاقِدٌ مُتَرَبِّبُ
وقيل: موافي قد وافى جِسْمُه جِسمَ أُمه أَي صار مثلها.
والوَفاء: موضع؛ قال ابن حِلِّزةَ:
فالمُحَيَّاةُ فالصِّفاحُ فَأَعْنا
قُ قَنانٍ فَعاذِبٌ فالوَفاء
وأَوْفى: اسم رجل.

##### Türkçe

**الوفاءُ**: **الغَدْر**’in zıddıdır; denir ki: **وَفَى بعهده** ve **أَوْفَى** aynı mânâdadır; İbn
Berrî dedi ki: İkisini de **طُفَيْل الغَنَوِيُّ** bir tek beyitte toplamıştır, şu sözünde:
أَمَّا ابن طَوْقٍ فقد أَوْفَى بِذِمَّتِه
كما وَفَى بِقلاصِ النَّجْمِ حادِيها

**وَفَى يَفِي وَفاءً**; o hâlde o **وافٍ**’dir. İbn Sîde: **وفَى بالعهد وَفاءً**; fakat **الهذلي**’nin sözüne gelince:
إذ قَدَّمُوا مِائةً واسْتَأْخَرَتْ مِائةً
وَفْياً، وزادُوا على كِلْتَيْهِما عَدَدا

artık **وَفَى**’nın masdarı işitilmiş olabilir; ve işitilmemiş bir kıyas olarak olması da câiz olabilir; çünkü
Ebû Alî, şair için her **فَعَلَ**’e bir **فَعْل** ile gelmesinin, işitilmemiş olsa bile, mümkün olduğunu nakletmiştir;
ve aynı şekilde **أَوْفَى**. el-Kisâî ve Ebû Ubeyde: **وَفَيْتُ بالعهد** ve **أَوْفَيْتُ به** eşittir; Şemmer dedi ki: **وَفَى** ve **أَوْفَى** denir; kim **وفَى** derse o, **تَمَّ** der; senin “**وفَى لنا فلانٌ**” demen gibi; yani onun sözü bize tamam oldu ve hıyanet etmedi. Ve “Bu yiyecek bir **قفيزاً** **وَفَى** etti”; el-Hutay’e dedi ki:
وفَى كَيْلَ لا نِيبٍ ولا بَكَرات

yani tamam oldu. Dedi ki: Kim **أَوْفَى** derse, mânâsı: “Bana hakkını **أَوْفَى** etti” yani onu tamamladı ve ondan hiçbir şey eksiltmedi; ve aynı şekilde “ölçüyü **أَوْفَى** etti” yani onu tamamladı ve ondan hiçbir şey eksiltmedi. Ebû’l-Heysem, Şemmer’e reddiye olarak dedi ki: Şemmer’in **وَفَى** ve **أَوْفَى** hakkında söylediği bâtıldır, ona mânâ yoktur; ancak “**أَوْفَيْتُ بالعهد**” ve “**وَفَيْتُ بالعهد**” denir. Ve Allah’ın kitabında bu babdan olan her şey **الأَلف** iledir; Allah Teâlâ dedi ki: **أَوْفُوا بالعُقود** ve **أَوْفُوا بعهدي**; denir ki: “ölçü **وفَى** etti” ve “şey **وفَى** etti” yani tamam oldu; “ben onu **أَوْفَيْتُه**” yani ben onu tamamladım; Allah Teâlâ dedi ki: **وأَوفُوا الكيلَ**; ve hadiste: “Bir kavme uğradım; dudakları kesilip duruyordu; ne zaman kesilse **وفَتْ**” yani tamam oldu ve uzadı; ve hadiste: “Onu gözleri ve kulakları **وافيةً** olarak üretmiyor musun?” Ve Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, hadisinde: “Siz yetmiş ümmeti **وَفَيْتُم**; siz onların Allah katında en hayırlısı ve en keremlisiniz” yani sizinle sayı yetmiş ümmet olarak tamam oldu. Ve “şey **وُفِيًّا** ( **فُعول** üzere) **وفَى** etti” yani tamam oldu ve çoğaldı. Ve **الوَفِيُّ**: **الوافِي**. Dedi ki: “Onların ‘Falanca bana, bana garanti ettiği şeyde **وفَى** etti’ sözlerine gelince, bu, ‘Şunu şunu ona **أَوْفَيْتُ**’ ve ‘Şunu şunu ona **وَفَّيتُ**’ babındandır”; el-A‘şâ dedi ki:
وقَبْلَكَ ما أَوْفَى الرُّقادُ بِجارةٍ

Ve **الوَفِيُّ**: hakkı veren ve hakkı alan kimsedir. Zeyd b. Erkâm hadîsinde: “**وَفَتْ أُذُنُكَ** ve Allah senin hadisini tasdik etti”; sanki onun kulağını, rivayet ettiği şeyi tasdik etmeyi üstlenen bir garanti gibi, işitmede kılmıştır; Kur’ân o haberi tahkik ederek inince, kulak sanki garantisini yerine getirmiş, dile ulaştırdığı şeyde ithamdan çıkmış oldu; bir rivayette: “Allah onun kulağına **أَوفى** etti” yani kulağının işittiği şey hakkında haber vermesinde doğruluğunu ortaya koydu; denir ki: **وفَى بالشيء** ve **أَوْفَى** ve **وفَّى** tek mânâdadır. Ve **وفيٌّ** ve **مِيفاءٌ** adam: **وَفاء** sahibi; ve **نَذْرِه**’ni **وفَى** etti ve onu **أَوفاه** ve onunla **أَوْفَى** etti; aziz tenzilde: **يُوفُون بالنَّذر**; Ebû Zeyd nakletti: “**وفَّى نذره** ve **أَوْفاه**” yani onu ulaştırdı; aziz tenzilde: **وإبراهيمَ الذي وَفَّى**; el-Ferrâ dedi ki: yani ulaştırdı; “**أَنْ ليست تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخرى**”yı ulaştırdı demek ister; yani yüklenen, başkasının günahını yüklenmez; ez-Zeccâc dedi ki: İbrâhîm, kendisine emredileni ve oğlunu boğazlamaktan imtihan edildiği şeyi yerine getirdi; buna azmetti, ta ki Allah onu büyük bir kurbanla fidye etti; kavminin azabı üzerine sabırla imtihan edildi; ve sünnet olmakla emrolundu; bu yüzden “**وفَّى**” denildi; ve bu, **وَفَى**’dan daha belîğdir; çünkü onunla imtihan edildiği şey, en büyük mihnetlerdendir. Ebû Bekir, “**الزَمِ الوَفاء**” sözleri hakkında dedi ki: dilde **الوفاء**’nın mânâsı, yüce, yüksek, şerefli ahlâktır; onların “**وفَى الشعرَ فهو وافٍ**” demelerinden; arttığı zaman; ve “**وَفَيْت له بالعهد أَفِي**”; ve “**وافَيْتُ أُوافِي**”; ve onların “**ارْضَ من الوفاء باللّفاء**” sözleri: yani hak olmaksızın; ve şu şiiri okudu:
ولا حَظِّي اللَّفاءُ ولا الخَسِيسُ

Ve **المُوافاةُ**: bir insana vaadde buluşmada **تُوافيَ** etmendir; ve “vaadde **تَوافَينا**” ve “onda ona **وافَيْتُه**”; ve “müddeti **توَفَّى** etti”: ona ulaştı ve onu tamamladı; ve bu ondandır. Ve “mekâna **أَوْفَيْتُ**”: ona geldim; Ebû Züeyb dedi ki:
أُنادِي إذا أُفِي من الأَرضِ مَرْبَأً
لأَني سَمِيعٌ ، لَوْ أُجابُ، يَصيِرُ

**أُفِي**: yükselirim ve gelirim; ve “**انادي**” sözü: yani yerden bir **مَرْبَإٍ**’e her yükseldiğimde “Ey yurt, ehlin nerede?” diye seslendim; ve aynı şekilde “ona **أَوْفَيْتُ**” ve “onda **أَوْفَيْت**”. Ve “yerden bir **شَرَفٍ** üzerine **أَوْفَيْتُ**” ettiğimde: ona yükseldim; o hâlde ben **مُوفٍ**’yim; ve “şey üzerine **أَوْفَى**” yani yükseldi; Ka‘b b. Mâlik hadîsinde: “**سَلْعٍ** üzerine **أَوْفَى**” yani yükseldi ve baktı. Ve “Falanca **وافَى**”: geldi.

Ve “kavim **توافَى** etti”: tamamlandılar. Ve “Falancaya şu mekânda **وافَيْتُ**.”

Ve “şey **وَفَى** etti”: çoğaldı; ve “kanadın tüyü **وَفَى** etti” o hâlde o **وافٍ**’dir; ve her şey, tam kemâlin tamamına ulaştığında, **وَفَى** etti ve tamam oldu; ve aynı şekilde “**دِرْهمٌ وافٍ**” ile, onun bir **مِثقالاً** tarttığı kastedilir; ve “**كَيْلٌ وافٍ**”. Ve “dirhem **المِثقالَ** **وَفَى** etti”: ona denk oldu; ve **الوافِي**: bir dirhem ve dört **دَوانِيقَ**; Şemmer dedi ki: İbn Uyeyne’den bana ulaştı ki o dedi: **الوافِي** bir dirhem ve iki **دانِقانِ**’dır; başkası dedi ki: o, bir **مِثقالاً** **وَفَى** edendir; ve denildi ki: “**درهمٌ وافٍ**”: tartısıyla **وفَى** etti; onda ne artış vardır ne eksilme; ve söz ve başkasıdan her ne tamam olursa, **وفَى** etmiştir; ve ben onu **أَوْفَيْتُه**; Ghaylân er-Raba‘î dedi ki:
أَوْفَيْتُ الزَّرْعَ وفَوْقَ الإِيفاء

ve onu iki mef‘ûle geçişli kıldı; bu, senin “ekin verdim” ve “onu bağışladım” demen gibidir; ve tamam ile **الوفاء** arasındaki fark daha önce geçti.

Şiirden **الوافِي**: kullanımda, dairesinde parçalarının sayısını **اسْتَوفَى** eden şeydir; ve denildi ki: o, **الزِّحاف**’ın girebildiği her parçadır; ondan selâmette kalmıştır.

Ve **الوَفاء**: uzunluktur; duada denir ki: “Falanca öldü ve sen **بوَفاء** üzeresin” yani uzun ömür üzeresin; bununla ona dua edersin; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve “adamın hakkını **أَوْفَى** etti” ve “onu ona **وَفَّاه**” mânâsı: onu onun için tamamladı ve onu **وافياً** olarak verdi. Aziz tenzilde: **ووَجدَ اللهَ عندَه فوفَّاه حسابَه**. Ve “onu ondan **تَوَفَّاه** etti” ve “onu **اسْتَوْفاه**”: ondan hiçbir şey bırakmadı. Ve denir ki: “Hakkını ona **أَوْفَيْته**” ve “ücretini ona **وَفَّيته**”. Ve “ölçüyü **وفَّى** etti” ve “onu **أَوفاه**”: onu tamamladı. Ve “şey üzerine ve onda **أَوْفَى**”: yükseldi. Ve o, şerefler üzerine mutlaka **مِيفاء**’dır; yani onların üzerine durmadan **يُوفِي** eder; ve aynı şekilde eşek. Ve “**عَيرٌ** **مِيفاء** **الإِكام** üzerinedir” eğer âdeti onların üzerine **يُوفيَ** etmek ise; Humeyd el-Arqat, eşeği vasfederek dedi ki:
عَيْرانَ مِيفاءٍ على الرُّزُونِ،
حَدَّ الرَّبِيعِ، أَرِنٍ أَرُونِ
لا خَطِلِ الرَّجْعِ ولا قَرُونِ،
لاحِقِ بَطْنٍ بِقَراً سَمِينِ

ve “**أَحْقَبَ مِيفاءٍ**” diye de rivayet edilir. Ve yerden **الوَفْيُ**: üzerine **يُوفَى** edilen yüksekliktir; Kesîr dedi ki:
وإنْ طُوِيَتْ من دونه الأَرضُ وانْبَرَى،
لِنُكْبِ الرِّياحِ. وَفْيُها وحَفِيرُها

Ve **المِيفَى** ve **المِيفاةُ**, kısaltılmıştır; aynı şekilde. **التهذيب**: ve **الميفاةُ**, doğanı, kuşu veya başkasını görmesi için üstünde **يُوفِي** ettiği yerdir; Ru’be dedi ki:
ميفاء رؤوس فوره
(* Onun “Ru’be dedi…” sözü: asılda böyle.)

Ve **المِيفَى**: tandırın kapağı. Araplardan bir adam aşçısına dedi ki: “**مِيفاكَ**’ı kapat ki **الرَّوْدَقُ** pişsin”; dedi ki: “**خَلِّبْ**” yani “kapat”; ve **الرَّوْدَقُ**: kızartmadır. Ebû’l-Hattâb dedi ki: içinde tuğla pişirilen eve **المِيفَى** denir; bu, İbn Şümeyl’den rivayet edilmiştir.

Ve “ellinin üzerine **أَوْفَى** etti”: arttı; el-Asma‘î onu inkâr ederdi, sonra onu bildi.

Ve **الوَفاةُ**: ölümcül yazgıdır. Ve **الوفاةُ**: ölümdür. “Falanca **تُوُفِّيَ** oldu” ve “Allah onu **تَوَفَّاه** etti” denir; nefsini kabzettiğinde; **الصحاح**’ta: ruhunu kabzettiğinde; başkası dedi ki: ölünün **تَوَفِّي**si, dünyada kendisine **وُفِيتْ** edilen müddetini ve günlerinin, aylarının ve yıllarının sayısını tamamlama (**اسْتِيفاء**)dır. Ve “malı ondan **تَوَفَّيْتُ**” ve “onu **اسْتوْفَيته**” ettiğimde: onu bütünüyle aldım. Ve “kavmin sayısını **تَوَفَّيْتُ**” ettiğimde: onların hepsini saydım; Ebû Ubeyde, Manzûr el-Wabrî’ye ait olarak şu şiiri okudu:
إنَّ بني الأَدْرَدِ لَيْسُوا مِنْ أَحَدْ،
ولا تَوَفَّاهُمْ قُرَيشٌ في العددْ

yani Kureyş onları, sayılarının tamamı yapmasın ve onlarla sayılarını tamamlamasın; ve bundan, Aziz ve Celîl olanın sözü: **الله يَتَوفَّى الأَنْفُسَ حينَ مَوْتِها**; yani onların dünyadaki ecellerinin müddetlerini tamamlar; ve denildi ki: kıyamet gününe kadar onların sayısının tamamını tamamlar; uyuyanın **تَوَفِّي**sine gelince, o, uyuyuncaya kadar aklının ve temyizinin vaktini tamamlama (**اسْتِيفاء**)dır. ez-Zeccâc, “**قل يَتَوَفَّاكم مَلَكُ الموت**” sözü hakkında dedi ki: o, sayıyı tamamlama (**تَوْفِية** )dandır; te’vîli: ruhlarınızı hep birlikte kabzetsin de sizden bir tek kişi eksilmesin; senin “Falancadan hakkımı **اسْتَوْفَيْتُ** ve ondan üzerindeki alacağımı **تَوَفَّيت**” demen gibi; te’vîli: onun üzerinde hiçbir şey kalmadı. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **حتى إذا جاءتهم رُسُلُنا يَتَوَفَّوْنَهم**; ez-Zeccâc dedi ki: onda, Allah daha iyi bilir, iki vecih vardır: “Ölüm melekleri onlara geldiğinde onları **يَتَوَفَّوْنَهم** ederler; müşahede anında onlara sorarlar; ölüm anında kâfir olduklarını itiraf ederler; çünkü onlara ‘Allah’tan başka çağırdıklarınız nerede?’ dediler; ‘Bizden saptılar’ dediler; yani bâtıl oldular ve gittiler”; ve câizdir ki, Allah daha iyi bilir, “azap melekleri onlara geldiğinde onları **يتوفونهم** ederler”; bu durumda bu yerde **يتوفونهم** iki tarz üzeredir: birincisi, onları azapla **يَتَوَفَّوْنَهم** ederler; bu, senin “Falancayı azapla öldürdüm” demen gibidir, ölmemiş olsa bile; bu sözün delili, Allah Teâlâ’nın sözü: **ويأْتِيه الموتُ من كلِّ مَكانٍ وما هو بمَيِّت**; dedi ki: ve câizdir ki “onların sayılarını **يَتَوَفَّوْنَ** ederler”; bu, iki vechin daha zayıfıdır; Allah daha iyi bilir. Ve “ölümü ona **وافاه** etti”; İbn Cinnî’nin okuduğu sözü:
ليتَ القِيامةَ ، يَوْمَ تُوفي مُصْعَبٌ،
قامتْ على مُضَرٍ وحُقَّ قِيامُها

Muradı: “**وُوفيَ**”; “**تالله**” ve “**تَوْلجٌ**” ve “**تَوْراةٌ**” sözlerinde olduğu gibi, **فَوْعَلة** yapan kimseye göre, vâvı tâ’ya çevirdi.

**التهذيب**: ve haraç divanlarının kâtiplerinin hesaplarında yazdıkları **المُوافاة** ise, “Hakkını ona **أَوْفَيْتُ**” ve “Hakkını ona **وَفَّيْتُ**” ve “Hakkını ona **وافَيْته**” sözünden alınmıştır; bunların hepsi mânâca: “Hakkını onun için tamamladım”dır. Dedi ki: ve **فاعَلْتُ**, bazı harflerde, tek mânâ ile **أَفْعلْت** ve **فَعَّلت** mânâsında gelmiştir. Denir ki: “**جاريةٌ مُناعَمةٌ**” ve “**مُنَعَّمةٌ**”; ve “şeyi **ضاعَفْتُ**” ve “onu **أَضْعَفْتُ**” ve “onu **ضَعَّفْتُ**” mânâca; ve “şeyi **تَعاهَدْتُ**” ve “onu **تعَهَّدْته**”; ve “onu **باعَدْته**” ve “onu **بَعَّدته**” ve “onu **أَبْعَدْتُ**”; ve “çocuğa **قارَبْتُ**” ve “onu **قَرَّبْتُه**”; ve o, bana şeyi **يُعاطِيني** ve bana **يُعطِيني**; Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
كأَن الأَتْحَمِيَّةَ قامَ فيها،
لحُسنِ دَلالِها، رَشأٌ مُوافي

el-Bâhilî dedi ki: **مُوافي** , **مفاجي** gibidir; ve şu şiiri okudu:
وكأَنما وافاكَ، يومَ لقِيتَها
من وَحْش وَجّرةَ، عاقِدٌ مُتَرَبِّبُ

ve denildi ki: **موافي**: cismi, annesinin cismine **وافى** etti; yani onun gibi oldu.

Ve **الوَفاء**: bir yerdir; İbn Hillize dedi ki:
فالمُحَيَّاةُ فالصِّفاحُ فَأَعْنا
قُ قَنانٍ فَعاذِبٌ فالوَفاء

Ve **أَوْفى**: bir adam adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ف ي * * الوَفَاءُ * ضد الغدر يقال * وَفَى * بعهده * وَفَاءً * و * أَوْفَى * بمعنى و * وَفَى * الشيء يَفِي بالكسر * وُفِيَّا * على فُعُول أي تمَّ وكثُر و * الوَفِيُّ * الوافي و * أَوْفَى * على الشيء أشرف و * وَافَاهُ * حقَّهُ و * وَفَّاهُ تَوْفِيَةً * بمعنى أي أعطاه * وافِيا * و * اسْتَوْفَى * حقَّه و * تَوَفَّاهُ * بمعنى وتَوَّفاه الله أي قبض روحه و * الوَفَاةُ * الموت و * وَافَى * فلان أتى و * تَوَافَى * القوم تَتَامُّوا

##### Türkçe

* و ف ي * * **الوَفَاءُ** * hıyanetin zıddıdır; denir ki: **وَفَى** ahdiyle **وَفَاءً**; ve **أَوْفَى** mânâca (bunun) gibidir. Ve **وَفَى** şey, kesre ile **يَفِي**; **وُفِيَّا** (vezninde) **فُعُول** üzere; yani tamam oldu ve çok oldu. Ve **الوَفِيُّ**: **الوافي**. Ve **أَوْفَى** bir şeyin üzerine: yüksekten baktı. Ve **وَافَاهُ** hakkını. Ve **وَفَّاهُ تَوْفِيَةً** mânâca; yani ona **وافِيا** olarak verdi. Ve **اسْتَوْفَى** hakkını. Ve **تَوَفَّاهُ** mânâca; ve “Allah onu **تَوَّفاه**” yani ruhunu kabzetti. Ve **الوَفَاةُ**: ölüm. Ve **وَافَى** falan: geldi. Ve **تَوَافَى** kavim: tamamlandılar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

التكملةِ : نُبذاً منه ؛ وفي بعضِ النسخ : مِن خَيْرٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الوَغَى : الحَرْبُ نَفْسُها لمَا فيها مِن الصَّوْتِ والجَلَبَةِ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ ومنه قولُهم : شَهِدْتُ الوَغَى .
*!والواغِيَةُ : *!كالوَغَى ، اسْمٌ مَحْضٌ .
وقال ابنُ سِيدَه : *!الوَغَى أَصْواتُ النَّحْلِ والبَعُوض ونَحْو ذلكَ إذا اجْتَمَعَتْ ؛ وأنْشَدَ قولَ الهُذَلي .
وقال ابنُ الأعْرابي : الوَغَى : الخَمُوشُ الكَثيرُ الطَّنِينِ يَعْني البَقَّ .
*!والأوَاغي : مَفاجِرُ الدِّبارِ ، نقلَهُ الجَوْهرِي هنا ؛ وسَبَقَ للمصنِّفِ في أوَّلِ البابِ ، لأنَّ واحِدَتَها آغِيَة يُخَفَّفُ ويُثَقَّل ؛ وذَكَرَه صاحِبُ العَيْن هنا ؛ وقد تقدَّمَ الكَلامُ هناك فراجِعْه .
وفي : ( ي ( *!وَفَى بالعَهْدِ ، كوَعَى ) ، يَفِي ( *!وَفاءً ) ، بالمدِّ ، فهو *!وافٍ : ( ضِدُّ غَدَرَ ) ؛

كما في الصِّحاح .
وقال غيرُهُ : *!الوَفاءُ مَلازَمَةُ طرِيقِ المُواساةِ ومُحافَظَة عُهُودِ الخُلَطاء ؛ ( *!كأوْفَى ) ؛ قالَ ابنُ برِّي : وقد جَمَعَهما طُفَيْل الغَنَوِيُّ في بيتٍ واحدٍ في قولهِ :
أَمَا ابن طَوْقٍ فقد *!أَوْفَى بذِمَّتهِ
كما *!وَفَى بقِلاصِ النَّجْمِ حادِيهاقال شَمِرٌ : يقالُ *!وَفَى *!وأَوْفَى ، فَمنْ قالَ *!وَفَى فإنَّه يقولُ تَمَّ كقَوْلكَ وَفَى لنا فلانٌ أَي تَمَّ لنا قَوْلُه ولم يَغْدِر ، *!ووَفَى هذا الطَّعامُ قَفِيزاً ، أَي تَمَّ قَفِيزاً ؛ ومَنْ قالَ *!أَوْفَى فمعْناهُ *!أَوفانِي حَقِّي أَي أَتَمَّه ولم يَنْقُصْ منه شيئاً ، وكَذلكَ *!أَوْفَى الكَيْلَ أَي أَتَمَّه ولم يَنْقُصْ منه شيئاً .
قالَ أَبو الهَيْثم فيمَا رَدَّ به على شَمِرٍ : الذي قالَ شمرٌ في *!وَفَى *!وأَوْفَى باطِلٌ لا مَعْنى له إنَّما يقالُ *!أَوْفَيْتُ بالعَهْدِ ووَفَيْتُ بالعَهْدِ . وكلُّ شيءٍ في كتابِ اللهاِ يقالُ مِن هذا فهو بالألفِ ، قالَ اللهاِ تعالى : ﴿*!أَوْفُوا بالعُقُود﴾ ، ﴿*!أَوْفُوا بَعَهْدِي﴾ ويقالُ : وَفَى الشيءُ ووَفَى الكَيْلُ ، أَي تَمَّ ، *!وأَوْفَيْتُه أَنا أَي أَتْمَمْتُه ، قالَ اللهاُ : ﴿أَوْفُوا الكَيْلَ﴾ ، انتَهَى .
( و ) *!وَفَى ( الشَّيءُ *!وُفِيّاً ، كصُلِيَ ) : أَي ( تَمَّ وكَثُرَ ) ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ ( فهو *!وَفِيٌّ *!ووافٍ ) بمعْنًى واحِدٍ ، وفي الصِّحاح *!الوَفِيُّ : *!الوَافِي ، انتَهَى .
وكلُّ شيءٍ بَلَغَ تمامَ الكَمالِ فقد *!وَفَى وتَمَّ ( و ) منه وَفَى

( الدِّرْهَمُ المِثْقالَ ) إذا ( عَدَلَهُ ) فهو *!وافٍ .
قال شيْخُنا : وفي لَحْنِ العَوام لأبي بكْرٍ الزَّبيدِي أنَّهم يقولونَ دِرْهَمٌ وافٍ للزَّائِدِ وَزْنه ، وإنَّما هو الذي لا يزيدُ ولا يَنْقُصُ ، وهو الذي وَفَى بزِنَتِه ، أَي فلا يقالُ : وَفَى أَي كَثُرَ وزادَ ؛ وقد يقالُ إنَّه يَصْدقُ على الزائِدِ أنَّه *!وَفَى بزِنَتِهِ ؛ فتأَمَّل .
( *!وأَوْفَى عليه : أَشْرَفَ ) واطَّلَعَ ؛ ومنه حديثُ كَعْبِ بنِ مالِكٍ : ( *!أَوْفَى على سَلْع ) .
( و ) ( أَوْفَى ( فلاناً حَقَّهُ ) : إذا ( أَعْطاهُ *!وافِياً ، *!كوفَّاهُ ) *!تَوْفِيَةً ؛ نقلَهُ الجَوْهري .
وقال غيرُهُ : أَي أَكْمَلَهُ ؛ ( *!ووَافاهُ ) *!مُوافاةً كَذلكَ ؛ وقد جاءَ فاعَلْتُ بمَعْنَى أَفْعَلْتُ وفَعَلْتُ في حُرُوفٍ بمعْنًى واحِدٍ ؛ تَعاهَدْتُ الشيءَ وتعَهَّدْته وباعَدْته وأَبْعَدْتُه ، وقارَبْتُ الصبيَّ وقَرَبْتُه ، وهو يُعاطِيني الشيءَ ويُعْطِيني ؛ ومنه المُوافاةُ التي يَكْتُبها كتَّابُ دَواوِيْن الخَراجِ في حساباتِهم ؛ ( *!فاسْتَوْفاهُ *!وتَوَفَّاهُ ) ، أَي لم يَدَعْ منه شيئاً ، فهُما مُطاوِعانِ *!لأوْفاهُ *!ووَفاهُ *!ووَافاهُ .
( و ) من المجازِ : أَدْرَكَتْه ( *!الوَفاةُ ) : أَي ( المَوْتُ ) والمَنِيَّةُ .
*!وتُوفِّيَ فلانٌ : إذا ماتَ .
( *!وتَوفَّاهُ اللهاُ ) ، عزَّ وجلَّ : إذا ( قَبَضَ ) نَفْسَه ؛ وفي الصِّحاحِ ، ( رُوْحَهُ ) .
وقال غيرُهُ : تَوَفِّي الميتِ *!اسْتِيفَاء مُدَّتهِ التي وُفِيتْ له وعَدَد أَيَّامِه وشُهُورِه وأَعْوامِه في الدُّنْيا ؛ ومنه قولهُ تعالى : ﴿الله *!يَتَوفَّى الأَنْفُسَ حين مَوْتِها﴾ ، أَي *!يَسْتَوفي مُدَد آجالِهم في الدُّنْيا ، وقيلَ : يَسْتَوفي تَمامَ

عَددِهم إلى يوم القِيامَةِ .
وأَمَّا تَوَفِّي النَّائم فهو اسْتِيفَاء وَقْت عَقْلِه وتَميزه إلى أَنْ نامَ .
وقال الزجَّاجُ في قولهِ تعالى : ﴿قُلْ *!يَتَوَفَّاكُم مَلَكُ المَوْتِ﴾ ، قالَ : هو مِن تَوْفِيةِ العَدَدِ ، تَأْوِيلُه أَي يَقْبِضُ أَرْواحَكم أَجْمَعِين فلا ينقُصُ واحِد مِنْكم ، كما تقولُ : قد *!اسْتَوْفَيْتُ مِن فلانٍ *!وتَوَفَّيْت منه مالي عليه ، تأْوِيلُه أَي لم يَبْقَ عليه شيءٌ .
وقولُه تعالى : ﴿حتى إذا جاءَتْهم رُسُلُنا *!يَتَوَفَّوْنَهم﴾ ؛ قالَ الزجَّاجُ : فيه ، واللهاُ أَعْلَم ، وَجْهان : يكونُ حتى إذا جاءَتْهم ملائِكَةُ المَوْتِ يَتَوَفَّوْنَهم سَأَلُوهم عنْدَ المُعايَنةِ فيَعْتَرِفونَ عنْدَ مَوّتِهم أنَّهم كانوا كافِرِينَ ، لأنَّهم قالوا لهُم : ﴿أَيْنَما كُنْتُم تدْعُونَ مِن دون ااِ ؟ قالوا : ضَلُّوا عنَّا﴾ أَي بطلوا وذَهَبُوا ، ويجوزُ أَنْ يكونَ ، واللهاُ أَعْلم ، حتى إذا جاءَتْهم ملائِكَةُ العَذابِ يَتَوَفَّوْنَهم ، فيكونُ يَتَوَفَّوْنَهم في هذا المَوْضِع على ضَربَيْن : أَحَدُهما يَتَوَفَّوْنَهم عَذَاباً وهذا كما تقولُ : قد قَتَلْتُ فلاناً بالعَذابِ وإن لم يَمتْ ، ودَليلُ هَذا القَوْل قولهُ تعالى : ﴿ويأْتِيه الموتُ مِن كلِّ مَكانٍ وما هو بمَيِّتٍ﴾ ، قالَ : ويجوزُ أَنْ

يكونَ *!يَتَوَفَّوْنَ عِدَّتهم ، وهو أَضْعَفُ الوَجْهَيْن ؛ والله أَعْلَم .
( و ) مِن المجازِ : ( *!وافَيْتُ العامَ ) : أَي ( حَجَجْتُ ) ؛ نقلَهُ الزَّمَخْشري .
صارَتِ *!المُوافَاةُ عنْدَهم اسْماً للحَجِّ كما قالوا نَزَلْت أَي أَتَيْت مِنَي ؛ قالَهُ الصَّاغاني .
( و ) *!وافَيْتُ ( القَوْمَ : أَتَيْتُهُم ) ، كأَنَّه أَتاهُم في المِيعادِ ، ( *!كأَوْفَيْتُهُم .
( *!والمُوِفِيَةُ ) ، كمُحْسِنَةٍ ؛ وفي التكْملَةِ بفتْح الميمِ ؛ ( ة ) قُرْبَ بِلادِ ؛ كذا في التكْملَةِ ؛ فيها نخيلاتٌ ، نقلَهُ الحفْصِي عن الأصْمعي ؛ قالَهُ ياقوتُ .
( و ) *!المُوَفِّيَةُ ( كمُحَدِّثةٍ : اسْمُ طَيْبَةَ ، صلى الله على ساكِنِها وسلم ) ، كأنَّها سُمِّيَتْ بذلكَ لأنَّها *!اسْتَوْفَتْ حَظَّها مِن الشَّرَفِ .
( *!والوَفاءُ ) ، مَمْدودٌ : ( ع ) ، في شِعْرِ الحارِثِ بنِ حِلِّزة عن ياقوت .
قُلْتُ : هو قولهُ :
فالمُحَيَّاةُ فالصِّفاحُ فَأَعْنا
قُ قَنانٍ فعاذِبٌ *!فالوَفاءُ ( *!والمِيفاءُ ) ، كمِحْرابٍ ؛ كذا في النسخِ والصَّحيحُ أنَّه مَقْصورٌ كما هو نَصُّ التَّهذيبِ والتّكْملةِ ؛ ( طَبَقُ التَّنُّورِ ) . قالَ رجلٌ مِن العَرَبِ لطَبَّاخِه : خَلِّبْ *!مِيفاكَ حتى يَنْضَجَ الرَّوْدَقُ ، قالَ : خَلِّبْ أَي طَبِّقْ ، والرَّوْدَقُ الشِّواءُ .
( و ) أيْضاً : ( إرَةٌ تُوَسَّعُ للخُبْزِ ) ، أَي لخبْز الملةِ .
( و ) أَيْضاً : ( بَيْتٌ يُطْبَخُ فيه

الآجُرُّ ) ؛ رَواهُ أبو الخطَّابِ عن ابنِ شُمَيْل .
( و ) أَيْضاً : ( الشَّرَفُ مِن الأَرْض ) يُوفَى عليه ؛ ( *!كالمِيفاةِ ) ؛ وهُما مَقْصورانِ ( *!والوَفْىُ ) ، وهو بفَتْح فسكونٍ وضُبِطَ في سائِرِ النسخِ كغَنِيَ وهو غَلَطٌ ، والدليلُ على ذلكَ قولُ كثيرٍ :
وإنْ طُوِيَتْ من دونه الأَرضُ وانْبَرَى
لنُكْبِ الرِّياح *!وَفْيُها وصغِيرُها ( *!وأَوْفَى بنُ مَطَرٍ وعبدُ اللهاِ بنُ أَبي *!أَوْفَى ) عَلْقَمَة بنِ خالِدِ بنِ الحارِثِ الأَسْلَمي ، أَبو مُعاوِيَةَ أَو أَبو إبْراهيمَ أَو أَبو محمدٍ ، ( صَحابِيَّانِ ) ، رضِيَ الله تعالى عنهما ؛ هكذا في سائِرِ النسخ والصَّوابُ أنَّ أَوْفَى بنَ مَطَرٍ شاعِرٌ وليسَتْ صُحْبَةٌ كما هو نصُّ التكْملةِ فتأَمَّل .
( *!وتَوافَى القَوْمُ : تَتامُّوا ) نقلَهُ الجَوْهرِي .
( *!والوَفاءُ : الطُّولُ ) وتَمامُ العَمُرِ . ( يقالُ : ماتَ فلانٌ وأنْتَ *!بوَفاءٍ ، أَي بطُولِ عُمُرِ ) وتَمامِه ، ( تَدْعُو له بذلَكَ ) ؛ عن ابنِ الأعْرابي ؛ وفي التكملةِ : أَي تَسْتَوفِي عُمرَكَ .
( *!والوَافِي : دِرْهَمٌ : أَرْبَعَةُ دَوانِيقَ ) .
وقالَ شمِرٌ : بَلَغَني عن ابنِ عُيَيْنة أنَّه قالَ : *!الوَافِي دِرْهَمٌ دانِقانِ ؛ وقالَ غيرُهُ : هو الذي وَفَى مِثْقالاً ؛ وقد تقدَّمَ عن أبي بكْرٍ الزَّبيدي قرِيباً .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الوَفْيُ بفتح فسكونٍ : مَصْدَرُ وَفَى يَفِي ، سماعاً ، وبه فُسِّر قولُ الهُذَلي :
إذْ قَدَّمُوا مائةً واسْتَأْخَرَتْ مِائةً
*!وَفْياً وزادُوا على كِلْتَيْهِما عَدَدا

قال ابنُ سِيدَه : وقد يجوزُ أَنْ يكونَ قِياساً غَيْرَ مسموعٍ ، فإنَّ أَبا عليَ قد حكَى أنَّ للشاعِرَ أَنْ يأْتي لكلِّ فَعَلَ بفَعْلٍ وإن لم يُسْمَع .
*!والوَفيُّ ، كغَنِيَ : الذي يُعْطِي الحقَّ ويأْخُذُ الحقَّ ، والجَمْعُ *!أَوْفياءُ .
*!وأَوْفَى اللهاُ بأُذُنِه : أَظْهَرَ صِدْقَه في إخْباره عمَّا سَمِعَتْ أُذُنه .
ورجُلٌ *!وَفِيٌّ *!ومِيفاءٌ : ذُو *!وَفاءٍ ، وقد *!وَفَى بنَذْرِهِ ، *!وأَوْفاهُ *!وأَوْفى به ؛ قالَ اللهاُ تعالى : ﴿*!يُوفُونَ بالنَّذْرِ﴾ .
وحكَى أَبو زيْدٍ : *!وفَّى نَذرَه *!وأَوْفَاهُ ، أَي أَبْلَغَه .
وقولهُ تعالى : ﴿وإبراهيمَ الذي وَفَّى﴾ ؛ فيه وَجْهانِ : أَحَدُهما : أَي بَلَّغَ أَن ليسْت تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ؛ والثاني : *!وَفَّى بما أُمِرَ به وما امْتُحِنَ به مِن ذَبْحِ ولدِه ، وهو أَبْلَغُ مَنْ *!وَفَى ، لأنَّ الذي امْتُحِنَ به مِن أَعْظَمِ المِحَنِ .
*!وتَوافَيْنا في المِيعادِ ، *!ووَافَيْته فيه ، *!وتَوَفَّى المُدَّة : بَلَغَها واسْتَكْمَلَها .
*!وأَوْفى المَكانَ : أَتاهُ ؛ قالَ أَبو ذُؤَيْب :
أُنادِي إذا *!أُوفِي مِن الأرضِ مَرْبَأً
لأنِّي سَمِيعٌ لَوْ أُجابُ بَصِيرُو *!وأَوفِي فيه : أُشْرِفُ .
*!ووَفَى رِيشُ الجَناح فهو *!وافٍ .
*!والوَافِي مِن الشِّعْر ما *!اسْتَوْفَى في الاسْتِعمالِ عِدَّةَ أَجْزائِه في دَائِرتِه ، وقيل : هو كلُّ جزءٍ يمكنُ أَن

يدْخلَه الزِّحافُ فسَلِمَ منه .
وإنَّه *!لَمِيفاءٌ على الأَشْرافِ : أَي لا يزَالُ *!يُوفِي عليها .
وعَيرٌ *!مِيفاءٌ على الإكام : إِذا كانَ مِن عادَتهِ أن يُوفيَ عليها ؛ قالَ حميدٌ الأرْقَط يَصِفُ حِماراً :
أَحْقَبَ ، مِيفاءٍ على الرُّزونِ نقلَهُ الجَوْهرِي .
*!والمِيفاةُ : المَوْضِعُ الذي *!يُوفي فَوْقه البازِي لإِيناس الطَّيْر أَو غيرِه .
*!وأَوْفَى على الخَمْسين : أَي زادَ ؛ وكانَ الأصْمعي يُنْكرُه ثم عَرَفَه .
وقالَ الزَّمَخْشري : *!أَوْفَى على المِائَةِ : زادَ عليها ؛ وهو مجازٌ .
*!وتَوَفَّيْتُ عَدَدَ القَوْمِ : إِذا عَدَدْتهم كلَّهمْ ، وأَنْشَدَ أَبو عبيدَةَ لمَنْظورٍ العَنْبري :
إنَّ بَني الأَدْرَدِ لَيْسُوا مِنْ أَحَدْ
ولا *!تَوَفَّاهُمْ قُرَيشٌ في العَدَدْأَي لا تَجْعَلهم قُرَيشٌ تَمامَ عَدَدِهم لا *!تَسْتَوفي بهم عدَدَهم .
*!ووَافاه حِمامُه : أَدْرَكَه ؛ وكذا كِتابُه .
ووَزَنَ له بالوَافِيَةِ : أَي بالصَّنْجةِ التَّامة *!والمُوافِيُّ المُفاجِيءُ ؛ ومنه قولُ بِشْر :
كأنَّ الأَتْحَمِيَّةَ قامَ فيها
لحُسْنِ دَلالِها رَشأٌ *!مُوافِي قالَهُ أَبو نَصْرٍ الباهِلِي واسْتَدَلَّ

بقولِ الشاعرِ :
وكأَنَّما *!وَافاكَ يومَ لقِيتَها
من وَحْش وَجْرَة عاقِدٌ مُتَرَبِّبُأَي فَاجَأَك ؛ وقيلَ : *!مُوافِي أَي قد وَافَى جِسْمه جِسْمَ أُمِّه ، أَي صارَ مِثْلَها .
*!والمُوفِيَات : بنَجْدٍ بالحمى مِن جِبالِ بَني جَعْفرٍ ، قالَ الشاعرُ :
ألا هَلْ إلى شُرْبٍ بناصِفَةِ الحمى
وقَيْلولَة *!بالموفيات سَبِيل *!والمُسْتَوْفي مِن الكِتابِ والحِسابِ مَعْروفٌ ، وقد عُرِفَ به جماعَةٌ ، منهم : أَبو الحَسَنِ عليُّ بنُ أَبي بكْرِ بنِ أَبي زيْدٍ النَّيْسابُورِي رَوَى عن إسْمعيل بنِ عبْدِ الرحمانِ العصايدي وعنه نجْمُ الدِّيْن الرَّازِي المُلَقَّبُ بالدّايَة .
*!وأَوْفَى بنُ دلهمٍ العَدَوِيُّ محدِّثٌ ثِقةٌ مِن رِجالِ التَّرْمذي .
وأَبو *!الوَفا : كُنْيَةُ جماعَةٍ مِن المحدِّثِين وغيرِهم .
*!ووَفاءُ بنُ شريحٍ المَصْرِي تابِعيٌّ عن رُوَيْفعِ بنِ ثابِتٍ وعنه زِيادُ بنُ نُعَيْم .

##### Türkçe

**التكملةِ**: ondan bir parça(lar) olarak; bazı nüshalarda: “**مِن خَيْرٍ**”.

Ona dair istidrâk edilenlerdendir:

**الوَغَى**: içinde ses ve gürültü bulunduğu için bizzat savaşın kendisi; bunu **الجَوْهرِي** nakletmiştir; bundan da onların “**شَهِدْتُ الوَغَى**” sözleri (gelir).

**والواغِيَةُ**: **كالوَغَى**; sırf bir isimdir.

İbn **سِيدَه** dedi: **الوَغَى**; arıların, sivrisineklerin ve bunun benzeri şeylerin sesleridir; toplandıkları zaman; ve **الهُذَلي**’nin sözünü şahit getirdi.

İbn **الأعْرابي** dedi: **الوَغَى**: çok vızıltılı **الخَمُوشُ**; yani tahtakurusu.

**والأوَاغي**: sırt yaralarının patlakları; bunu **الجَوْهرِي** burada nakletmiştir; musannifin de bâbın başında geçmişti; çünkü onun bir tanesi **آغِيَة**’dir; hafifletilir ve ağırlaştırılır; **العَيْن** sahib(i) de onu burada zikretti; söz orada geçmişti, ona müracaat et.

Ve **وفي**: (ي ( **وَفَى بالعَهْدِ**، كوَعَى)، يَفِي (**وَفاءً**)، بالمدِّ، فهو **وافٍ**: ( **ضِدُّ غَدَرَ** );

**الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

Başkası dedi: **الوَفاءُ**; yardımlaşma yoluna bağlı kalmak ve dostların ahitlerini korumaktır; (**كأوْفَى**); İbn **برِّي** dedi: ikisini de **طُفَيْل الغَنَوِيُّ** bir tek beyitte toplamıştır; şu sözünde:

أَمَا ابن طَوْقٍ فقد **أَوْفَى** بذِمَّتهِ
كما **وَفَى** بقِلاصِ النَّجْمِ حادِيها

Şemir dedi: **وَفَى** ve **أَوْفَى** denir; kim **وَفَى** derse, o “tam oldu” der; senin “وَفَى لنا فلانٌ” sözün gibi; yani onun sözü bize tamam oldu ve hainlik etmedi; ve “**ووَفَى هذا الطَّعامُ قَفِيزاً**”, yani bir kafîz olarak tamam oldu; kim de **أَوْفَى** derse, mânası “**أَوفانِي حَقِّي**”, yani hakkımı tamamladı ve ondan hiçbir şey eksiltmedi; aynı şekilde “**أَوْفَى الكَيْلَ**”, yani onu tamamladı ve ondan hiçbir şey eksiltmedi.

Ebû **الهَيْثم**, Şemir’e reddiye olarak dedi ki: Şemir’in **وَفَى** ve **أَوْفَى** hakkında söylediği bâtıldır, mânası yoktur; ancak “**أَوْفَيْتُ بالعَهْدِ**” ve “وَفَيْتُ بالعَهْدِ” denir. Allah’ın kitabında bundan olan her şey, elif iledir; Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**أَوْفُوا بالعُقُود**﴾، ﴿**أَوْفُوا بَعَهْدِي**﴾ ve “وَفَى الشيءُ” ve “وَفَى الكَيْلُ” denir; yani tamam oldu; “**وأَوْفَيْتُه**” ben (dedim); yani onu tamamladım; Allah dedi: ﴿أَوْفُوا الكَيْلَ﴾؛ bitti.

(و) **وَفَى** (şey **وُفِيّاً**، كصُلِيَ): yani (tam oldu ve çoğaldı); bunu **الجَوْهرِي** nakletti; (o halde o **وَفِيٌّ** ve **ووافٍ**) tek bir mânâdadır; **الصِّحاح**’ta: **الوَفِيُّ**: **الوَافِي**; bitti.

Tam kemâlin tamamına ulaşan her şey, **وَفَى** ve tamam oldu; (و) ondan “وَفَى”

( **الدِّرْهَمُ المِثْقالَ** ) (onu) (denk kıldığı) zaman; o halde o **وافٍ**’dir.

Şeyhimiz dedi: Ebû Bekr **الزَّبيدِي**’nin **لَحْنِ العَوام**’ında, onların fazla ağırlık için “dirhem **وافٍ**” dedikleri (geçer); hâlbuki o, ne artan ne eksilen olandır; o, tartısıyla **وَفَى** olandır; yani “وَفَى” denmez; yani çoğaldı ve arttı; ve denilebilir ki, fazla olana da “tartısıyla **وَفَى**” diye doğru olur; öyleyse düşün.

(**وأَوْفَى عليه**: yükseldi) ve baktı; bundan da Ka‘b b. Mâlik hadisi: (**أَوْفَى على سَلْع**).

(و) ( **أَوْفَى** (falana hakkını): (ona) (**وافِياً** verdiği zaman; **كوفَّاهُ**) **تَوْفِيَةً**; bunu **الجَوْهري** nakletti.

Başkası dedi: yani onu tamamladı; (**ووَافاهُ**) **مُوافاةً** da böyledir; “فَاعَلْتُ”un “أَفْعَلْتُ” ve “فَعَلْتُ” mânâsında, tek bir mânâ ile bazı harflerde geldiği olmuştur: “تَعاهَدْتُ الشيءَ” ve “تعَهَّدْته”, “باعَدْته” ve “أَبْعَدْتُه”, “قارَبْتُ الصبيَّ” ve “قَرَبْتُه”, “وهو يُعاطِيني الشيءَ ويُعْطِيني”; bundan da, divan-ı harâc kâtiplerinin hesaplarında yazdıkları **المُوافاةُ** (vardır); (**فاسْتَوْفاهُ وتَوَفَّاهُ**), yani ondan hiçbir şey bırakmadı; ikisi de **لأوْفاهُ** ve **ووَفاهُ** ve **ووَافاهُ**’a mutâvi‘dir.

(و) mecazdandır: ona (**الوَفاةُ**) erişti: yani (ölüm) ve ecel.

Ve “**تُوفِّيَ** falan”: öldüğü zaman.

(**وتَوفَّاهُ اللهاُ**), عزَّ وجلَّ: (onun) nefsini (kabzettiği) zaman; **الصِّحاح**’ta: (ruhunu).

Başkası dedi: ölünün **تَوَفِّي**si; kendisine vefâ edilmiş olan müddetinin ve dünyadaki günlerinin, aylarının ve yıllarının sayısının **اسْتِيفَاء**’ıdır; bundan da O’nun sözü: ﴿الله **يَتَوفَّى الأَنْفُسَ حين مَوْتِها**﴾؛ yani dünyadaki ecellerinin müddetlerini **يَسْتَوفي** eder; ve denildi: kıyamet gününe kadar onların sayısının tamamını **يَسْتَوفي** eder.

Uyuyanın **تَوَفِّي**sine gelince: uyuyuncaya kadar aklının ve temyizinin vaktini **اسْتِيفَاء** etmektir.

Zeccâc, O’nun sözü hakkında: ﴿قُلْ **يَتَوَفَّاكُم مَلَكُ المَوْتِ**﴾ dedi ki: bu, sayıyı tamamlama **تَوْفِية**sindendir; te’vili: yani ruhlarınızı hep birlikte kabzeder; sizden bir tek kişi eksilmez; senin “قد **اسْتَوْفَيْتُ** مِن فلانٍ **وتَوَفَّيْت** منه مالي عليه” demen gibi; te’vili: yani onun üzerinde hiçbir şey kalmadı.

O’nun sözü: ﴿حتى إذا جاءَتْهم رُسُلُنا **يَتَوَفَّوْنَهم**﴾; Zeccâc dedi: bunda, Allah daha iyi bilir, iki vecih vardır: “onlara ölüm melekleri geldiği zaman, onları **يَتَوَفَّوْنَهم**; görerek (ölümü) müşahede anında onlara sorarlar; böylece ölümleri anında kâfir olduklarını itiraf ederler; çünkü onlara dediler ki: ﴿أَيْنَما كُنْتُم تدْعُونَ مِن دون ااِ ؟ قالوا : ضَلُّوا عنَّا﴾ yani bâtıl oldular ve gittiler”; ve caizdir ki, Allah daha iyi bilir, “onlara azap melekleri geldiği zaman, onları **يَتَوَفَّوْنَهم**”; böylece bu yerde “**يَتَوَفَّوْنَهم**” iki tarz üzeredir: birincisi, onları azap olarak **يَتَوَفَّوْنَهم**; bu da senin “فلanı azapla öldürdüm” demen gibidir, her ne kadar ölmemiş olsa da; bu sözün delili O’nun sözü: ﴿ويأْتِيه الموتُ مِن كلِّ مَكانٍ وما هو بمَيِّتٍ﴾ dedi: ve caizdir ki…

…**يَتَوَفَّوْنَ** iddetlerini tamamlarlar; bu, iki vecih(in) daha zayıfıdır; Allah daha iyi bilir.

(و) mecazdandır: (**وافَيْتُ العامَ**): yani (**حَجَجْتُ**); onu Zemahşerî nakletmiştir.

Onların yanında **المُوافَاةُ**, hac için bir isim olmuştur; nitekim “**نَزَلْت**” dediler, yani “Minâ’ya geldim”; bunu Sâğânî söylemiştir.

(و) **وافَيْتُ** (kavmi: onlara geldim), sanki onlara vaadde gelmiş gibidir; (**كأَوْفَيْتُهُم**).

(**والمُوِفِيَةُ**), Muhsine gibi; Tekmile’de mîm’in fethiyle; (ة) beldelere yakın; Tekmile’de böyle; onda küçük hurmalıklar vardır; onu Hafsî, Asmaî’den nakletmiştir; bunu Yâkūt söylemiştir.

(و) **المُوَفِّيَةُ** (Muhaddise gibi: Taybe’nin adı; Allah onun sakinlerine salât etsin ve selâm versin); sanki bununla adlandırılmıştır; çünkü o, şereften nasibini **اسْتَوْفَتْ** (tamamlamıştır).

(**والوَفاءُ**), meddlidir: (ع), Hâris b. Hillize’nin şiirinde, Yâkūt’tan.

Dedim ki: o, onun sözüdür:
فالمُحَيَّاةُ فالصِّفاحُ فَأَعْنا
قُ قَنانٍ فعاذِبٌ **فالوَفاءُ**

(**والمِيفاءُ**), Mihrâb gibi; nüshalarda böyle; sahih olan, Tehzîb ve Tekmile’nin nassı üzere onun maksûr olmasıdır; (tandırın tabağı). Araplardan bir adam aşçısına dedi ki: **مِيفاكَ**’ını “خلِّبْ” et ki “الرَّوْدَقُ” pişsin; dedi ki: “خلِّبْ” yani “طَبِّقْ”; “الرَّوْدَقُ” ise kızartmadır.

(و) ayrıca: (ekmek için genişletilen bir “إرَةٌ”), yani “mille” ekmeğini pişirmek için.

(و) ayrıca: (içinde tuğla pişirilen bir ev); onu Ebü’l-Hattâb, İbn Şümeyl’den rivayet etmiştir.

(و) ayrıca: (yerden bir şeref/yükseklik); üzerine çıkılır; (**كالمِيفاةِ**); ikisi de maksûrdur.

(**والوَفْىُ**), o fetha sonra sükûn iledir; diğer nüshalarda “غَنِيَ” gibi ضبط edilmiştir ki yanlıştır; bunun delili Kesîr’in sözüdür:
وإنْ طُوِيَتْ من دونه الأَرضُ وانْبَرَى
لنُكْبِ الرِّياح **وَفْيُها** وصغِيرُها

(**وأَوْفَى بنُ مَطَرٍ وعبدُ اللهاِ بنُ أَبي أَوْفَى**) Alkame b. Hâlid b. Hâris el-Eslemî’dir; Ebû Muâviye yahut Ebû İbrâhîm yahut Ebû Muhammed; (iki sahâbî), Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun; diğer nüshalarda böyle; doğru olan, **أَوْفَى بنَ مَطَرٍ**’ın şair olması ve sahâbeliğinin olmamasıdır; Tekmile’nin nassı böyledir; öyleyse düşün.

(**وتَوافَى القَوْمُ**: tamam oldular) onu Cevherî nakletmiştir.

(**والوَفاءُ**: uzunluk) ve ömrün tamamı. (Denir ki: falan öldü ve sen **بوَفاءٍ**sın; yani ömrün uzunluğu ile) ve onun tamamı ile; (bununla ona dua ediyorsun); İbnü’l-A‘râbî’den; Tekmile’de: yani ömrünü tamamlarsın.

(**والوَافِي**: bir dirhem: dört dânik).

Şemir dedi ki: İbn Uyeyne’den bana ulaştı ki o dedi: **الوَافِي** iki dâniklik bir dirhemdir; başkası dedi ki: o, bir miskali tamamlayandır; Ebû Bekr ez-Zebîdî’den az önce geçti.

Ona istidrâk olunanlardandır:
**الوَفْيُ** fetha sonra sükûn ile: **وَفَى يَفِي**’nin masdarıdır, semâ‘en; bununla Hüzeli’nin sözü tefsir edilmiştir:
إذْ قَدَّمُوا مائةً واسْتَأْخَرَتْ مِائةً
**وَفْياً** وزادُوا على كِلْتَيْهِما عَدَدا

İbn Sîde dedi ki: işitilmemiş bir kıyas olarak olması da caizdir; çünkü Ebû Ali, şairin her “فَعَلَ” için, işitilmese bile, bir “فَعْل” getirebileceğini hikâye etmiştir.

**الوَفيُّ**, “غَنِيَ” gibi: hakkı veren ve hakkı alan; çoğulu **أَوْفياءُ**.

**أَوْفَى اللهاُ بأُذُنِه**: kulağının işittiği şey hakkında haber vermesinde doğruluğunu ortaya koydu.

Ve bir adam **وَفِيٌّ** ve **مِيفاءٌ**: **وَفاءٍ** sahibi; ve nezrini **وَفَى** etti; onu **أَوْفاهُ** etti ve onunla **أَوْفى** etti; Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**يُوفُونَ بالنَّذْرِ**﴾.

Ebû Zeyd hikâye etti: **وفَّى** nezrini ve onu **أَوْفَاهُ**; yani onu ulaştırdı/tamamladı.

Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿وإبراهيمَ الذي وَفَّى﴾; onda iki vecih vardır: birincisi: yani “başka birinin günahını günah yüklenen yüklenmez”i tebliğ etti; ikincisi: kendisine emredileni ve oğlunu boğazlamakla imtihan edildiği şeyi **وَفَّى** etti; o, **وَفَى** edenlerin en beliğidir; çünkü onunla imtihan edildiği şey, mihnetlerin en büyüğündendir.

**وتَوافَيْنا** vaadde; ve onda onunla **وَافَيْته**; ve müddeti **تَوَفَّى**: ona ulaştı ve onu tamamladı.

**أَوْفى** mekâna: ona geldi; Ebû Züeyb dedi ki:
أُنادِي إذا **أُوفِي** مِن الأرضِ مَرْبَأً
لأنِّي سَمِيعٌ لَوْ أُجابُ بَصِيرُ

Ve onda **أَوفِي** ederim: yükselirim/üstten bakarım.

Kanadın tüyü **وَفَى** etti; o, **وافٍ**dir.

Şiirden **الوَافِي**, kullanımda dairesinde parçalarının sayısını **اسْتَوْفَى** edendir; denildi ki: o, içine zihâf girebilen her parçadır da ondan selâmette kalmıştır.

Şüphesiz o, eşraf üzerine **لَمِيفاءٌ**dır: yani onların üzerine çıkmayı **يُوفِي** etmeyi sürdürür.

Ve bir yaban eşeği, tepeler üzerinde **مِيفاءٌ**dır: âdeti onların üzerine çıkmak ise; Humeyd el-Erkat bir eşeği vasfederek dedi ki:
أَحْقَبَ ، مِيفاءٍ على الرُّزونِ
onu Cevherî nakletmiştir.

**والمِيفاةُ**: kuşu yahut başkasını ünsiyetlendirmek için doğanın üstüne çıktığı yer.

**أَوْفَى** ellinin üzerine: yani arttı; Asmaî onu inkâr ederdi, sonra onu bildi.

Zemahşerî dedi ki: **أَوْفَى** yüzün üzerine: onun üzerine arttı; bu mecazdır.

**تَوَفَّيْتُ** kavmin sayısını: onları hepsini saydığım zaman; Ebû Ubeyde, Manzûr el-Anberî için inşad etti:
إنَّ بَني الأَدْرَدِ لَيْسُوا مِنْ أَحَدْ
ولا **تَوَفَّاهُمْ** قُرَيشٌ في العَدَدْ
yani Kureyş onları, sayılarının tamamı kılmaz; onlarla sayılarını **تَسْتَوفي** etmez.

**وَافاه** eceli: ona yetişti; keza kitabı da.

Ona **بالوَافِيَةِ** ile tarttı: yani tam ağırlık taşıyla.

**والمُوافِيُّ** ansızın gelen; ondan Bişr’in sözü:
كأنَّ الأَتْحَمِيَّةَ قامَ فيها
لحُسْنِ دَلالِها رَشأٌ **مُوافِي**
bunu Ebû Nasr el-Bâhilî söylemiştir ve delil getirmiş…

Şairin sözüyle:
Ve sanki *!**وَافاكَ** onu karşılaştığın gün,
Vahş **وَجْرَة**’den bir **عاقِدٌ** **مُتَرَبِّبُ** (gibi).
Yani seni ansızın bastı; ve denildi ki: *!**مُوافِي** yani onun bedeni annesinin bedenine **وَافَى** etti; yani onun gibi oldu.

*!**والمُوفِيَات**: Necd’de, himâda, Benî Ca‘fer dağlarından (bir yer). Şair dedi ki:
Dikkat edin, himânın **ناصِفَة**’sinde bir içişe,
Ve *!**بالموفيات**’ta bir kaylûleye bir yol var mı?

*!**والمُسْتَوْفي** kitaptan ve hesaptan (olan) bilinir; ve onunla bir topluluk tanınmıştır; onlardan: Ebû’l-Hasen Ali b. Ebî Bekr b. Ebî Zeyd en-Nîsâbûrî; İsmâîl b. Abd er-Rahmân el-‘Asâîdî’den rivayet etti; ondan da Necmü’d-Dîn er-Râzî, **بالدّايَة** lakabıyla (olan), rivayet etti.

*!**وأَوْفَى** b. Delhem el-‘Adevî, Tirmizî’nin ricâlinden, güvenilir bir muhaddistir.

Ve Ebû *!**الوَفا**: muhaddislerden ve başkalarından bir topluluğun künyesidir.

*!**ووَفاءُ** b. Şurayh el-Mısrî, Rüveyfi‘ b. Sâbit’ten (rivayet eden) bir tâbiîdir; ondan da Ziyâd b. Nu‘aym (rivayet etti).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: وفى

١
1 وَفَى بِالعَهْدِ ذ and بِالوَعْدِ [He fulfilled, performed, kept, or was faithful to, the compact, or covenant, and the promise]: act. part. n. وَفِىٌّ; pl. أَوْفِيَآءُ. (Msb.) ― -b2- وَفَآءٌ signifies The being faithful to an engagement, or promise: see 1, last sentence, in art. رعى. ― -b3- وَفَاهُ He paid it: see an ex. (فِى ثَوْبَىْ أَبِى أَنْ أَفِيَهُ) voce ثَوْبٌ.

وَفَّاهُ حَقَّهُ
2 وَفَّاهُ حَقَّهُ ذ and ↓ اوفاهُ and ↓ وافاهُ and ↓ توفّاهُ and ↓ استوفاهُ He paid, or rendered, to him fully, or completely, his right, or due. (K. [In the CK, اَوْفاهُ is erroneously put for وَافَاهُ.])

وَافَى بِهِ
3 وَافَى بِهِ ذ He brought it: see a verse cited in art. سجد. ― -b2- See 2.

أَوْفَى عَلَيْهِ
4 أَوْفَى عَلَيْهِ ذ He looked upon it, looked upon it from above, looked down upon it; got a view of it; or saw it; syn. أَشْرَفَ عَلَيْهِ, (S, Msb, K, TA,) and اِطَّلَعَ; and اوفى فِيهِ [likewise] signifies اشرف. (TA.) ― -b2- See 2.

تَوَفَّاهُ اللّٰهُ
5 تَوَفَّاهُ اللّٰهُ ذ God took his soul, (S, K,) [either at death, or in sleep. See the Kur-لn, vi. 60]: or caused him to die. (Msb.) ― -b2- See 2 and 10.

اِسْتَوْفَاهُ
10 اِسْتَوْفَاهُ ذ and ↓ تَوَفَّاهُ He [exacted,] took, or received, it fully, or wholly. (Mgh.) See an ex. voce عَلَى. ― -b2- See 2. ― -b3- اِسْتَوْفَى [He completed] so many years of his age. (A, O, in TA, voce احفر.)

وَفِىٌّ
وَفِىٌّ ذ : see وَفَى. ― -b2- وَفِىُّ العَهْدِ [A fulfiller, performer, or keeper, of the compact, or covenant. (TA, voce اِلٌّ.)

##### Türkçe

١
1 **وَفَى بِالعَهْدِ** ذ ve **بِالوَعْدِ** [O, ahdi (akit yahut misak) ve vaadi yerine getirdi, ifa etti, tuttu yahut ona vefalı oldu]: ism-i fâil: **وَفِىٌّ**; çoğulu **أَوْفِيَآءُ**. (Msb.) ― -b2- **وَفَآءٌ** bir taahhüde yahut vaade vefalı olmayı ifade eder: bk. رعى maddesinde 1’in son cümlesi. ― -b3- **وَفَاهُ** onu ödedi: bir örneğe bk. (**فِى ثَوْبَىْ أَبِى أَنْ أَفِيَهُ**) **ثَوْبٌ** maddesinde.

**وَفَّاهُ حَقَّهُ**
2 **وَفَّاهُ حَقَّهُ** ذ ve ↓ **اوفاهُ** ve ↓ **وافاهُ** ve ↓ **توفّاهُ** ve ↓ **استوفاهُ** Ona hakkını yahut alacağını tam olarak, eksiksizce ödedi yahut verdi. (K. [CK’de **اَوْفاهُ**, yanlışlıkla **وَافَاهُ** yerine konulmuştur.])

**وَافَى بِهِ**
3 **وَافَى بِهِ** ذ Onu getirdi: سجد maddesinde zikredilen bir beyte bk. ― -b2- 2’ye bk.

**أَوْفَى عَلَيْهِ**
4 **أَوْفَى عَلَيْهِ** ذ Ona baktı; ona yukarıdan baktı, ona yukarıdan aşağı baktı; onu gördü; yahut onu gördü; eş anlamlısı **أَشْرَفَ عَلَيْهِ**, (S, Msb, K, TA,) ve **اِطَّلَعَ**; ve **اوفى فِيهِ** [aynı şekilde] **اشرف** anlamına gelir. (TA.) ― -b2- 2’ye bk.

**تَوَفَّاهُ اللّٰهُ**
5 **تَوَفَّاهُ اللّٰهُ** ذ Allah onun canını aldı, (S, K,) [ister ölümde ister uykuda. Kur’an’a bk. vi. 60]: yahut onu öldürdü. (Msb.) ― -b2- 2’ye ve 10’a bk.

**اِسْتَوْفَاهُ**
10 **اِسْتَوْفَاهُ** ذ ve ↓ **تَوَفَّاهُ** Onu tam olarak, bütünüyle aldı yahut teslim aldı. (Mgh.) عَلَى maddesinde bir örneğe bk. ― -b2- 2’ye bk. ― -b3- **اِسْتَوْفَى** [O,] ömründen şu kadar yılı tamamladı. (A, O, in TA, احفر maddesinde.)

**وَفِىٌّ**
**وَفِىٌّ** ذ: **وَفَى**’ya bk. ― -b2- **وَفِىُّ العَهْدِ** [Ahdi (akit yahut misak) yerine getiren, ifa eden yahut tutan kimse. (TA, اِلٌّ maddesinde.)]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

وَفَى
وَفَى
a.  [ يَفِى ] ( n. ac. وَفَآء [ وَفَاْي 22A ]) [ acc. or Bi ], Fulfilled, performed; kept ( promise ); paid, discharged ( debt ).

b.  [ 'An ], Atoned for ( fault ).

c.  [ Bi ], Procured, brought.

d.  Equalled, weighed.

e.  ( n. ac. وُفِيّ ), Abounded; was complete.

f.  [ Fī ], Came to.

g.  Was prolonged.

وَفَّيَ
وَفَّيَ II ,
a.  Paid in full.

وَاْفَيَ
وَاْفَيَ III ,
a.  see II .

b.  Came to; reached.

c.  Kept faith with.

أَوْفَيَ
أَوْفَيَ IV ,
a.  see I (a) , II & III ( b ).

d.  [ 'Ala ], Towered above; overlooked.

تَوَفَّيَ
تَوَفَّيَ V ,
a.  Received in full.

b.  Took, called to Himself ( God ).

c.  [ pass. ], Died.

تَوَاْفَيَ
تَوَاْفَيَ VI ,
a.  Came all together; was complete.

اِسْتَوْفَيَ
اِسْتَوْفَيَ X ,
a.  see V (a) .

b.  [ coll. ], Compensated himself.

وَفْي
وَفْي [ 1 ],
a.  High ground.

وَفَاة
وَفَاة [ 4tA ] , ( pl. وَفَيَات ),
a.  Death; decease.

مِيْفًى
مِيْفًى [ 20 ],
a.  see 1 .

b.  Ovendoor.

c.  Brick-oven.

مِيْفَاة
مِيْفَاة [ 20t ],
a.  see 1 .

وَافٍ
وَافٍ [ 21 ],
a.  see 25 (a) , ( b ).

c.  Plentiful, copious.

d.  A certain metre.

وَافِيَة
وَافِيَة [ 21t ],
a.  Full measure or weight.

وَفَآء
وَفَآء [ 22A ],
a.  Accomplishment, fulfilment, performance ( of a promise ); payment, discharge ( of a debt ).

b.  Perfection.

وَفِيّ
وَفِيّ [ 25 ] , ( pl. أَوْفِيآء [ 68 ] ),
a.  Honest, trustworthy; true, loyal, faithful; conscientious.

b.  Complete, entire; full; perfect.

مُوَافٍ
مُوَافٍ [ N. Ag.
a.  III], Coming; comer.

اِيْفَآء
اِيْفَآء [ N. Ac.
a.  IV],  see 22 (a) , ( b ).

مُسْتَوْفِي
مُسْتَوْفِي [ N. Ag.
a.  X], Recorder; Secretary of State.

سُوْرَة الوَافِيَة
سُوْرَة الوَافِيَة
a.  The first chapter of the Kurān.

وَأَنْتَ بِوَفَآء
وَأَنْتَ بِوَفَآء
a.  Long life to thee!

##### Türkçe

وَفَى
وَفَى
a. [ يَفِى ] ( n. ac. **وَفَآء** [ وَفَاْي 22A ]) [ acc. or Bi ], yerine getirdi, icra etti; (vaadi) tuttu; (borcu) ödedi, eda etti.

b. [ 'An ], (kusuru) telafi etti.

c. [ Bi ], temin etti, getirdi.

d. denk oldu, tarttı.

e. ( n. ac. **وُفِيّ** ), bol oldu; tam oldu.

f. [ Fī ], (bir şeye) geldi.

g. uzatıldı.

وَفَّيَ
وَفَّيَ II ,
a. tamamen ödedi.

وَاْفَيَ
وَاْفَيَ III ,
a. II’ye bak.

b. geldi; ulaştı.

c. (birine) vefalı oldu.

أَوْفَيَ
أَوْفَيَ IV ,
a. I (a) , II ve III ( b )’ye bak.

d. [ 'Ala ], üstünde yükseldi; yukarıdan gördü.

تَوَفَّيَ
تَوَفَّيَ V ,
a. tamamen aldı.

b. aldı, Kendisine aldı (Allah).

c. [ pass. ], öldü.

تَوَاْفَيَ
تَوَاْفَيَ VI ,
a. hep birlikte geldi; tam oldu.

اِسْتَوْفَيَ
اِسْتَوْفَيَ X ,
a. V (a)’ya bak.

b. [ coll. ], kendini tazmin etti.

وَفْي
وَفْي [ 1 ],
a. yüksek yer.

وَفَاة
وَفَاة [ 4tA ] , ( pl. **وَفَيَات** ),
a. ölüm; vefat.

مِيْفًى
مِيْفًى [ 20 ],
a. 1’e bak.

b. fırın kapısı.

c. tuğla fırını.

مِيْفَاة
مِيْفَاة [ 20t ],
a. 1’e bak.

وَافٍ
وَافٍ [ 21 ],
a. 25 (a) , ( b )’ye bak.

c. bol, çok.

d. belli bir vezin.

وَافِيَة
وَافِيَة [ 21t ],
a. tam ölçü veya tartı.

وَفَآء
وَفَآء [ 22A ],
a. (bir vaadin) yerine getirilmesi, ifası, icrası; (bir borcun) ödenmesi, edası.

b. mükemmellik.

وَفِيّ
وَفِيّ [ 25 ] , ( pl. **أَوْفِيآء** [ 68 ] ),
a. dürüst, güvenilir; doğru, sadık, vefalı; vicdanlı.

b. tam, bütün; dolu; mükemmel.

مُوَافٍ
مُوَافٍ [ N. Ag. a. III], gelen; gelen kimse.

اِيْفَآء
اِيْفَآء [ N. Ac. a. IV], 22 (a) , ( b )’ye bak.

مُسْتَوْفِي
مُسْتَوْفِي [ N. Ag. a. X], kâtip; devlet kâtibi.

سُوْرَة الوَافِيَة
سُوْرَة الوَافِيَة
a. Kur’ân’ın birinci sûresi.

وَأَنْتَ بِوَفَآء
وَأَنْتَ بِوَفَآء
a. Sana uzun ömür!

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وفي
وَفَى - يَفِي - وَافِي - أَوْفَى - الأَوْفَى - أَوْفَى - يُوْفِي - مُوْفِي - مُوفُوْن - وَفَّى - يُوَفِّي، وُفِّيَ - يُوَفَّى - تَوَفَّى - يَتَوَفَّى، تُوُفِّيَ - يُتَوَفَّى - اسْتَوْفَى - يَسْتَوْفِي
وَفَى - يَفِي + شيء + عند كائن: يكتمل ويتم عنده وفي حرزه
وَافِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " وَفَى - يَفِي ": التام والكامل عند صاحبه
أَوْفَى: اسم تفضيل من " وَافِي ": أشد اكتمالاً عند صاحبه
الأَوْفَى: اسم تفضيل أعظمي من " وَافِي ": الأشد اكتمالاً من الجميع عند صاحبه
أَوْفَى - يُوْفِي + كائن + شيئاً + عند كائن: على وزن " أفْعَلَ " من " وَفَى - يَفِي": يجعله " يَفِي ": يجعله يتم ولا ينقص منه شيء عند كائن
أَوْفَى - يُوْفِي + كائن + شيئاً + بشيء + عند كائن: على وزن " أفعلَ " من " وَفَى - يَفِي " : يجعله " يَفِي " بالشيء: يجعله يتم ويكتمل عند الكائن بواسطة الشيء: يعيد ويرجع شيئاً إلى صاحبه ليُتِمَّ ويُكْمِلَ به شيئاً عنده
مُوْفِي: اسم فاعل من " أَوْفَى - يُوْفِي "
مُوْفُوْن: جمع " مُوفِي "
وَفَّى - يُوَفِّي + كائن + شيئاً + عند كائن: يجعله يتم ويكتمل عنده على وجه الشدة: يرجع إليه شيئاً ينقصه ليكمل  شيئاً عنده ويجعله تاماً
وُفِّيَ - يُوَفَّى: مبني للمجهول من " وَفَّّى - يُوَفِّي "
تَوَفَّى - يَتَوَفَّى: على وزن " تَفَعَّلَ " من " وَفَى - يَفِي ": يجعل نفسه " تَفي " شيئاُ على وجه الشدة: يجهد ليسترجع بنفسه وبشدة شيئاُ أودعه عند آخر، ليكمل ويتم به عدد ما عنده منه
معنى الله يتوفَّى الأنفس- يتوفَّاهن الموت:
﴿الله يتوفى الأنفس حين موتها والتي لم تمت في منامها﴾: الله يسترجعها ويضمها إلى الأصل الذي عنده والذي  كانت منه فبل أن ينفسها في جسد ابن آدم
﴿حتى إذا جاء أحدكم الموت توفته رسلنا وهم لا يفرطون﴾: يسترجعها رسل الله، ويضمونها إلى الأصل الذي كانت منه
﴿فأمسكوهن في البيوت حتى يتوفاهن الموت أو يجعل الله لهن سبيلا﴾}: يسترجعها الموت ويضمها إلى الأصل الذي كانت منه
تُوُفِّيَ - يُتَوَفَّى - يُتَوَفَّون: مبني للمجهول من " تَوَفَّى - يَتَوَفَّى "
اسْتَوْفَى - يَسْتَوْفِي: على وزن " استفعل " من " وَفَى - يَفِي ": طلب وسعى أن " يَفِيَ " شيء عنده: طلب وسعى أن يكتمل ويتم الشيء عنده
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اكتمال وتمام الشيء عند مالكه بالوفاء والتأدية كاملة "، وهي:
كَمُلَ - يَكْمُلُ (كَمَلَ - يَكْمُلُ) (كَمِلَ - يَكمَلُ)، تَمَّ - يَتِمُّ، جَزى - يَجْزِي، وَفى - يَفي، أَدَى - يَأْدِي، وَدَى - يَدِي (المتعدي)

الأوفى
 	﴿ثم يجزاه الجزاء الأوفى (41)﴾ النجم
أوفى - يوفي + كائن + شيئاً
 ﴿وأوفوا الكيل إذا كلتم وزنوا بالقسطاس المستقيم ذلك خير وأحسن تأويلا(35)﴾ الإسراء ﴿أوفوا الكيل ولا تكونوا من المخسرين (181)﴾ الشعراء
 	﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم فأوفوا الكيل والميزان ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها ذلكم خير لكم إن كنتم مؤمنين(85)﴾ الأعراف ﴿وياقوم أوفوا المكيال والميزان بالقسط ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تعثوا في الأرض مفسدين(85)﴾ هود
 	﴿ولما جهزهم بجهازهم قال ائتوني بأخ لكم من أبيكم ألا ترون أني أوفي الكيل وأنا خير المنزلين(59)﴾ يوسف ﴿فلما دخلوا عليه قالوا ياأيها العزيز مسنا وأهلنا الضر وجئنا ببضاعة مزجاةفأوف لنا الكيل وتصدق علينا إن الله يجزي المتصدقين(88)﴾ يوسف
 	﴿ثم ليقضوا تفثهم وليوفوا نذورهم وليطوفوا بالبيت العتيق(29)﴾ الحج ﴿يوفون بالنذر ويخافون يوما كان شره مستطيرا(7)﴾ الإنسان
أوفى - يوفي + كائن + بشيء
 ﴿ياأيها الذين آمنوا أوفوا بالعقود أحلت لكم بهيمة الأنعام إلا ما يتلى عليكم غير محلي الصيد وأنتم حرم إن الله يحكم ما يريد(1)﴾ المائدة
 	﴿يابني إسرائيل اذكروا نعمتي التي أنعمت عليكم وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم وإياي فارهبوني(40)﴾ البقرة
 	﴿يابني إسرائيل اذكروا نعمتي التي أنعمت عليكم وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم وإياي فارهبوني(40)﴾ البقرة
 	﴿ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده وأوفوا بالعهد إن العهد كان مسئولا (34)﴾ الإسراء ﴿ولا تقربوا مال اليتيم إلا بالتي هي أحسن حتى يبلغ أشده وأوفوا الكيل والميزان بالقسط لا نكلف نفسا إلا وسعها وإذا قلتم فاعدلوا ولو كان ذا قربىوبعهد الله أوفوا ذلكم وصاكم به لعلكم تذكرون(152)﴾ الأنعام
 	﴿وأوفوا بعهد الله إذا عاهدتم ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها وقد جعلتم الله عليكم كفيلا إن الله يعلم ما تفعلون(91)﴾ النحل ﴿الذين يوفون بعهد الله ولا ينقضون الميثاق (20)﴾ الرعد
 	﴿إن الذين يبايعونك إنما يبايعون الله يد الله فوق أيديهم فمن نكث فإنما ينكث على نفسه ومن أوفى بما عاهد عليه الله فسيؤتيه أجرا عظيما(10)﴾ الفتح ﴿بلى من أوفى بعهده واتقى فإن الله يحب المتقين(76)﴾ آل عمران
 	﴿ثم ليقضوا تفثهم وليوفوا نذورهم وليطوفوا بالبيت العتيق(29)﴾ الحج ﴿يوفون بالنذر ويخافون يوما كان شره مستطيرا(7)﴾ الإنسان
موفي - الموفون - أوفى
 ﴿ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق والمغرب ولكن البر من آمن بالله واليوم الآخر والملائكة والكتاب والنبيين وآتى المال على حبه ذوي القربى واليتامى والمساكين وابن السبيل والسائلين وفي الرقاب وأقام الصلاة وآتى الزكاةوالموفون بعهدهم إذا عاهدوا والصابرين في البأساء والضراء وحين البأس أولئك الذين صدقوا وأولئك هم المتقون(177)﴾ البقرة ﴿بلى من أوفى بعهده واتقى فإن الله يحب المتقين(76)﴾ آل عمران
وفى - يوفى + كائن + كائناً + شيئاً
 ﴿وأما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فيوفيهم أجورهم والله لا يحب الظالمين(57)﴾ آل عمران ﴿فأما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فيوفيهم أجورهم ويزيدهم من فضله وأما الذين استنكفوا واستكبروا فيعذبهم عذابا أليما ولا يجدون لهم من دون الله وليا ولا نصيرا(173)﴾ النساء
 	﴿فأما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فيوفيهم أجورهم ويزيدهم من فضله وأما الذين استنكفوا واستكبروا فيعذبهم عذابا أليما ولا يجدون لهم من دون الله وليا ولا نصيرا(173)﴾ النساء ﴿ليوفيهم أجورهم ويزيدهم من فضله إنه غفور شكور(30)﴾ فاطر
 	﴿كل نفس ذائقة الموت وإنما توفون أجوركم يوم القيامة فمن زحزح عن النار وأدخل الجنة فقد فاز وما الحياة الدنيا إلا متاع الغرور(185)﴾ آل عمران
 	﴿قل ياعباد الذين آمنوا اتقوا ربكم للذين أحسنوا في هذه الدنيا حسنة وأرض الله واسعة إنما يوفى الصابرون أجرهم بغير حساب (10)﴾ الزمر
توفى
 ﴿واتقوا يوما ترجعون فيه إلى الله ثم توفى كل نفس ما كسبت وهم لا يظلمون (281)﴾ البقرة { وما كان لنبي أن يغل ومن يغلل يأت بما غل يوم القيامة ثم توفى كل نفس ما كسبت وهم لا يظلمون(161)  آل عمران ﴿يوم تأتي كل نفس تجادل عن نفسها وتوفى كل نفس ما عملت وهم لا يظلمون (111)﴾ النحل
 	﴿فكيف إذا جمعناهم ليوم لا ريب فيه ووفيت كل نفس ما كسبت وهم لا يظلمون (25)﴾ آل عمران ﴿ووفيت كل نفس ما عملت وهو أعلم بما يفعلون(70)﴾ الزمر
 	﴿ليس عليك هداهم ولكن الله يهدي من يشاء وما تنفقوا من خير فلأنفسكم وما تنفقون إلا ابتغاء وجه الله وما تنفقوا من خير يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (272)﴾ البقرة ﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (60)﴾ الأنفال
 	﴿وإن كلا لما ليوفينهم ربك أعمالهم إنه بما يعملون خبير(111)﴾ هود ﴿ولكل درجات مما عملوا وليوفيهم أعمالهم وهم لا يظلمون (19)﴾ الأحقاف
 	﴿يومئذ يوفيهم الله دينهم الحق ويعلمون أن الله هو الحق المبين(25)﴾ النور
 	﴿وإبراهيم الذي وفى (37)﴾ النجم
 	﴿والذين كفروا أعمالهم كسراب بقيعة يحسبه الظمآن ماء حتى إذا جاءه لم يجده شيئا ووجد الله عنده فوفاه حسابه والله سريع الحساب(39)﴾ النور
 	﴿من كان يريد الحياة الدنيا وزينتها نوف إليهم أعمالهم فيها وهم فيها لا يبخسون (15)﴾ هود
موفي - لموفوهم
 ﴿فلا تكن في مرية مما يعبد هؤلاء ما يعبدون إلا كما يعبد آباؤهم من قبل وإنا لموفوهم نصيبهم غير منقوص (109)﴾ هود
توفى - يتوفى + كائن + كائناً
الله يتوفى
النبي محمد	﴿وإما نرينك بعض الذي نعدهم أو نتوفينك فإلينا مرجعهم ثم الله شهيد على ما يفعلون (46)﴾ يونس ﴿فاصبر إن وعد الله حق فإما نرينك بعض الذي نعدهم أو نتوفينك فإلينا يرجعون(77)﴾ غافر
 	﴿وإن ما نرينك بعض الذي نعدهم أو نتوفينك فإنما عليك البلاغ وعلينا الحساب(40)﴾ الرعد
عيسى  	﴿إذ قال الله ياعيسى إني متوفيك ورافعك إلي ومطهرك من الذين كفروا وجاعل الذين اتبعوك فوق الذين كفروا إلى يوم القيامة ثم إلي مرجعكم فأحكم بينكم فيما كنتم فيه تختلفون(55)﴾ آل عمران ﴿ما قلت لهم إلا ما أمرتني به أن اعبدوا الله ربي وربكم وكنت عليهم شهيدا ما دمت فيهم فلما توفيتني كنت أنت الرقيب عليهم وأنت على كل شيء شهيد(117)﴾ المائدة
الناس أثناء النوم  	﴿الله يتوفى الأنفس حين موتها والتي لم تمت في منامها فيمسك التي قضى عليها الموت ويرسل الأخرى إلى أجل مسمى إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون (42)﴾الزمر ﴿وهو الذي يتوفاكم بالليل ويعلم ما جرحتم بالنهار ثم يبعثكم فيه ليقضى أجل مسمى ثم إليه مرجعكم ثم ينبئكم بما كنتم تعملون (60)﴾الأنعام
الناس عند الموت	﴿والله خلقكم ثم يتوفاكم ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكي لا يعلم بعد علم شيئا إن الله عليم قدير(70)﴾ النحل ﴿قل ياأيها الناس إن كنتم في شك من ديني فلا أعبد الذين تعبدون من دون اللهولكن أعبد الله الذي يتوفاكم وأمرت أن أكون من المؤمنين(104)﴾ يونس
مع الأبرار  	﴿ربنا إننا سمعنا مناديا ينادي للإيمان أن آمنوا بربكم فآمنا ربنا فاغفر لنا ذنوبنا وكفر عنا سيئاتنا وتوفنا مع الأبرار(193)﴾ آل عمران
مسلمين  	﴿وما تنقم منا إلا أن آمنا بآيات ربنا لما جاءتنا ربنا أفرغ علينا صبرا وتوفنا مسلمين (126)﴾ الأعراف ﴿رب قد آتيتني من الملك وعلمتني من تأويل الأحاديث فاطر السماوات والأرضأنت ولي في الدنيا والآخرة توفني مسلما وألحقني بالصالحين(101)﴾ يوسف
الموت يتوفى
 ﴿واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم فاستشهدوا عليهن أربعة منكم فإن شهدوا فأمسكوهن في البيوت حتى يتوفاهن الموت أو يجعل الله لهن سبيلا(15)﴾ النساء
الملائكة تتوفى
إذا جاء أحدهم الموت  ﴿وهو القاهر فوق عباده ويرسل عليكم حفظة حتى إذا جاء أحدكم الموت توفته رسلنا وهم لا يفرطون (61) ثم ردوا إلى الله مولاهم الحق ألا له الحكم وهو أسرع الحاسبين (62)﴾ الأنعام ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته أولئك ينالهم نصيبهم من الكتابحتى إذا جاءتهم رسلنا يتوفونهم قالوا أين ما كنتم تدعون من دون الله قالوا ضلوا عنا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين(37)﴾ الأعراف
حين الموت	﴿وقالوا أئذا ضللنا في الأرض أئنا لفي خلق جديد بل هم بلقاء ربهم كافرون (10) قل يتوفاكم ملك الموت الذي وكل بكم ثم إلى ربكم ترجعون (11)﴾السجدة
بعيد الموت	﴿إن الذين توفاهم الملائكة ظالمي أنفسهم قالوا فيم كنتم قالوا كنا مستضعفين في الأرض قالوا ألم تكن أرض الله واسعة فتهاجروا فيها فأولئك مأواهم جهنم وساءت مصيرا(97)﴾ النساء ﴿الذين تتوفاهم الملائكة ظالمي أنفسهم فألقوا السلم ما كنا نعمل من سوء بلى إن الله عليم بما كنتم تعملون(28)﴾ النحل
حين الدخول لجهنم  	﴿ولو ترى إذ يتوفى الذين كفروا الملائكة يضربون وجوههم وأدبارهم وذوقوا عذاب الحريق (50)﴾ الأتفال ﴿فكيف إذا توفتهم الملائكة يضربون وجوههم وأدبارهم(27)﴾ محمد
حين الدخول للجنة  	﴿الذين تتوفاهم الملائكة طيبين يقولون سلام عليكم ادخلوا الجنة بما كنتم تعملون(32)﴾ النحل
الناس يُتَوفون
قبل انتهاء العمر الوسطي للبشر  ﴿ياأيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ومنكم من يتوفى ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج(5)﴾ الحج ﴿هو الذي خلقكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم يخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ثم لتكونوا شيوخا ومنكم من يتوفى من قبل ولتبلغوا أجلا مسمى ولعلكم تعقلون(67)﴾ غافر
قبل الزوج      	﴿والذين يتوفون منكم ويذرون أزواجا يتربصن بأنفسهن أربعة أشهر وعشرا فإذا بلغن أجلهن فلا جناح عليكم فيما فعلن في أنفسهن بالمعروف والله بما تعملون خبير(234)﴾ البقرة ﴿والذين يتوفون منكم ويذرون أزواجا وصية لأزواجهم متاعا إلى الحول غير إخراج فإن خرجن فلا جناح عليكم في ما فعلن في أنفسهن من معروف والله عزيز حكيم(240)﴾ البقرة
يستوفي
 	﴿الذين إذا اكتالوا على الناس يستوفون (2)﴾ المطففين
مختار الصحاح
● [وفى] و ف ى: الوَفَاءُ ضد الغدر يقال وَفَى بعهده وَفَاءً و أَوْفَى بمعنى و وَفَى الشيء يَفِي بالكسر وُفِيَّا على فُعُول أي تمَّ وكثُر و الوَفِيُّ الوافي و أَوْفَى على الشيء أشرف و وَافَاهُ حقَّهُ و وَفَّاهُ تَوْفِيَةً بمعنى أي أعطاه وافِيا و اسْتَوْفَى حقَّه و تَوَفَّاهُ بمعنى وتَوَّفاه الله أي قبض روحه و الوَفَاةُ الموت و وَافَى فلان أتى و تَوَافَى القوم تَتَامُّوا
الراغب
وفى
- الوافي: الذي بلغ التمام. يقال: درهم واف، وكيل واف، وأوفيت الكيل والوزن. قال تعالى: }وأوفوا الكيل إذا كلتم﴿[الإسراء/35]، وفى بعهده يفي وفاء، وأوفى: إذا تمم العهد ولم ينقض حفظه، واشتقاق ضده، وهو الغدر يدل على ذلك وهو الترك، والقرآن جاء بأوفى. قال تعالى:﴾وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم﴿[البقرة/40]،﴾وأوفوا بعهد الله إذا عاهدتم﴿[النحل/91]،﴾بلى من أوفى بعهده واتقى﴿[آل عمران/76]،﴾والموفون بعهدهم إذا عاهدوا﴿[البقرة/177]،﴾يوفون بالنذر﴿[الإنسان/7]،﴾ومن أوفى بعهده من الله﴿[التوبة/111]، وقوله:﴾وإبراهيم الذي وفى﴿[النجم/37]، فتوفيته أنه بذل المجهود في جميع ما طولب به، مما أشار إليه في قوله:﴾إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم﴿[التوبة/111]، من بذله ماله بالإنفاق في طاعته، وبذل ولده الذي هو أعز من نفسه للقربان، وإلى ما نبه عليه بقوله:﴾وفى﴿أشار بقوله تعالى:﴾وإذ ابتلى إبراهيم ربه بكلمات فأتمهن﴿[البقرة/124]، وتوفية الشيء: بذله وافيا، واستيفاؤه: تناوله وافيا. قال تعالى:﴾ووفيت كل نفس ما كسبت﴿[آل عمران/25]، وقال:﴾وإنما توفون أجوركم﴿[آل عمران/ 185]،﴾ثم توفى كل نفس﴿[البقرة/281]،﴾إنما يوفى الصابرون أجرهم بغير حساب﴿[الزمر/10]،﴾من كان يريد الحياة الدنيا وزينتها نوف إليهم أعمالهم فيها﴿[هود/15]،﴾وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم﴿[الأنفال/60]،﴾فوفاه حسابه﴿[النور/39]، وقد عبر عن الموت والنوم بالتوفي، قال تعالى:﴾الله يتوفى الأنفس حين موتها﴿[الزمر/42]،﴾وهو الذي يتوفاكم بالليل﴿[الأنعام/60]،﴾قل يتوفاكم ملك الموت﴿[السجدة/11]،﴾والله الذي خلقكم ثم يتوفاكم﴿[النحل/70]،﴾الذين تتوفاهم الملائكة﴿[النحل/28]،﴾توفته رسلنا﴿[الأنعام/61]،﴾أو نتوفينك﴿[يونس/46]،﴾وتوفنا مع الأبرار﴿[آل عمران/193]،﴾وتوفنا مسلمين﴿[الأعراف/126]،﴾توفني مسلما﴿[يوسف/101]،﴾يا عيسى إني متوفيك ورافعك إلي{ [آل عمران/55]، وقد قيل: توفي رفعة واختصاص لا توفي موت. قال ابن عباس: توفي موت، لأنه أماته ثم أحياه (أخرج ذلك ابن جرير وابن المنذر وابن أبي حاتم عنه. وعن ابن عباس أيضا قال: رافعك ثم متوفيك في آخر الزمان. الدر المنثور 2/225 - 226؛ وتفسير الطبري 3/290).
ملخص اللسان
1.     الوفاءُ: ضد الغَدْر، يقال: وَفَى بعهده وأَوْفَى ، يَفِي وَفاءً فهو وافٍ: وفَى بالعهد وَفاءً؛وَفَيْتُ بالعهد وأَوْفَيْتُ به  سواء،
2.     يقال وَفَى وأَوْفَى، فمن قال وفَى فإنه يقول تَمَّ كقولك  وفَى لنا فلانٌ أَي تَمَّ لنا قَوْلُه ولم يَغْدِر. ووَفَى هذا الطعامُ  قفيزاً؛ أَي تَمَّ،
3.  ومن قال أَوْفَى فمعناه أَوْفاني حقَّه أَي أَتَمَّه  ولم يَنْقُصْ منه شيئاً، وكذلك أَوْفَى الكيلَ أَي أَتمه ولم ينقص منه  شيئاً. أَوْفُوا  بالعُقود، وأَوْفُوا بعهدي؛ يقال: وفَى الكيلُ ووَفَى الشيءُ أَي تَمَّ،  وأَوْفَيْتُه أَنا أَتمَمْته، قال الله تعالى: وأَوفُوا الكيلَ؛وأَوْفَى الرجلَ حقَّه ووَفَّاه  إِياه بمعنى: أَكْمَلَه له وأَعطاه وافياً. وفي التنزيل العزيز: ووَجدَ  اللهَ عندَه فوفَّاه حسابَه. وتَوَفَّاه هو منه واسْتَوْفاه: لم يَدَعْ  منه شيئاً. ويقال أَوْفَيْته حَقَّه ووَفَّيته أَجْره. ووفَّى الكيلَ  وأَوفاه: أَتَمَّه. وأَوْفَى على الشيء
4.  ووفَى الشيء وُفِيًّا على فُعولٍ أَي تَمَّ وكثر. والوَفِيُّ: الوافِي.ووَفَى الشيءُ: كثُرَ؛ ووَفَى رِيشُ الجَناحِ فهو وافٍ، وكلُّ شيء بلَغ  تمامَ الكمال فقد وَفَى وتمَّ،وكلُّ ما تمَّ من كلام وغيره فقد  وفَى، وأَوْفَيْتُه أَنا
5.     قال: وأَما قولهم وفَى لي فلان بما ضَمِن لي فهذا من باب أَوْفَيْتُ له بكذا وكذا ووَفَّيتُ له بكذا ؛
6.     يقال: وفَى بالشيء وأَوْفَى ووفَّى بمعنى واحد. ورجل وفيٌّ ومِيفاءٌ: ذو  وَفاء،
7.     وقد وفَى بنَذْرِه وأَوفاه وأَوْفَى به؛ وفي التنزيل العزيز:  يُوفُون بالنَّذر: وفَّى نذره وأَوْفاه أَي أَبْلَغه، وفي التنزيل العزيز: وإبراهيمَ الذي وَفَّى؛ قال الفراء: أَيبَلَّغَ،
8.     الزَمِ  الوَفاء: معنى الوفاء في اللغة الخُلق الشريف العالي الرَّفِيعُ من قولهم: وفَى  الشعرَ فهو وافٍ إذا زادَ؛
9.     والمُوافاةُ: أَن تُوافيَ إنساناً في المِيعاد، وتَوافَينا في الميعاد  ووافَيْتُه فيه،
10.                        وتوَفَّى المُدَّة: بلَغَها واسْتَكْمَلها، وهو من ذلك.
11.                        وأَوْفَيْتُ المكان: أَتيته؛ ووافَيْتُ فلاناً بمكان كذا
12.                        وكذلك أَوْفَيْتُ عليه وأَوْفَيْت  فيه. وأَوْفَيْتُ على شَرَفٍ من الأَرض إذا أَشْرَفْت عليه، فأَنا مُوفٍ، وأَوْفَى على الشيء أَي أَشْرَفَ؛
13.                        ووافَى فلان: أَتَى.
14.                        وتوافَى القومُ: تتامُّوا ..
15.                        وقيل: درهمٌ وافٍ  وفَى بزِنتِه لا زيادة فيه ولا نقص،
16.                        والوافِي من الشِّعْر: ما اسْتَوفَى في الاستعمال عِدَّة أَجزائه في  دائرته،
17.          والوَفاةُ: المَنِيَّةُ. والوفاةُ: الموت.وتُوُفِّيَ فلان وتَوَفَّاه  الله إذا قَبَضَ نَفْسَه،: إذا قَبَضَ رُوحَه،تَوَفِّي الميتِ اسْتِيفاء مُدَّتِه التي وُفِيتْ له وعَدَد أَيامِه وشُهوره وأَعْوامه في الدنيا.الله يَتَوفَّى الأَنْفُسَ حينَ مَوْتِها؛أَي يَسْتَوفي مُدَد آجالهم في الدنيا، وقيل: يَسْتَوْفي تَمام عدَدِهم إِلى يوم القيامة،
18.                        وتَوَفَّيْتُ المالَ منه واسْتوْفَيته إذا أَخذته  كله.
19.                        وتَوَفَّيْتُ عَدَد القومِ إذا عَدَدْتهم كُلَّهم؛
20.                        وأَمّا تَوَفِّي النائم فهو اسْتِيفاء وقْت عَقْله وتمييزه إِلى أَن نامَ.
21.                        قل يَتَوَفَّاكم مَلَكُ الموت، قال: هو من تَوْفِية  العدد، تأْويله أَن يَقْبِضَ أَرْواحَكم أَجمعين فلا ينقُص واحد منكم،
22.          وأَما المُوافاة التي يكتبها كُتَّابُ دَواوين الخَراج في  حِساباتِهم فهي مأْخوذة من قولك أَوْفَيْتُه حَقَّه ووَفَّيْتُه حَقَّه  ووافَيْته حَقَّه،كل ذلك بمعنى: أَتْمَمْتُ له حَقَّه،
23.                        وقيل: موافي قد وافى جِسْمُه جِسمَ أُمه أَي صار مثلها
لسان العرب
● -   وفي: الوفاءُ: ضد الغَدْر، يقال: وَفَى بعهده وأَوْفَى بمعنى؛ قال ابن  بري: وقد جمعهما طُفَيْل الغَنَوِيُّ في بيت واحد في قوله:  أَمَّا ابن طَوْقٍ فقد أَوْفَى بِذِمَّتِه  كما وَفَى بِقلاصِ النَّجْمِ حادِيها  وَفَى يَفِي وَفاءً فهو وافٍ. ابن سيده: وفَى بالعهد وَفاءً؛ فأَما قول  الهذلي:  إذ قَدَّمُوا مِائةً واسْتَأْخَرَتْ مِائةً  وَفْياً، وزادُوا على كِلْتَيْهِما عَدَدا  فقد يكون مصدر وَفَى مسموعاً وقد يجوز أَن يكون قياساً غير مسموع، فإن  أَبا علي قد حكى أَن للشاعر أَن يأْتي لكلّ فَعَلَ بِفَعْلٍ وإن لم يُسمع،  وكذلك أَوْفَى. الكسائي وأَبو عبيدة: وَفَيْتُ بالعهد وأَوْفَيْتُ به  سواء، قال شمر: يقال وَفَى وأَوْفَى، فمن قال وفَى فإنه يقول تَمَّ كقولك  وفَى لنا فلانٌ أَي تَمَّ لنا قَوْلُه ولم يَغْدِر. ووَفَى هذا الطعامُ  قفيزاً؛ قال الحطيئة:  وفَى كَيْلَ لا نِيبٍ ولا بَكَرات  أَي تَمَّ، قال: ومن قال أَوْفَى فمعناه أَوْفاني حقَّه أَي أَتَمَّه  ولم يَنْقُصْ منه شيئاً، وكذلك أَوْفَى الكيلَ أَي أَتمه ولم ينقص منه  شيئاً. قال أَبو الهيثم فيما ردّ على شمر: الذي قال شمر في وَفَى وأَوْفَى  باطل لا معنى له، إنما يقال أَوْفَيْتُ بالعهد ووَفَيْتُ بالعهد. وكلُّ شيء  في كتاب الله تعالى من هذا فهو بالأَلف، قال الله تعالى: أَوْفُوا  بالعُقود، وأَوْفُوا بعهدي؛ يقال: وفَى الكيلُ ووَفَى الشيءُ أَي تَمَّ،  وأَوْفَيْتُه أَنا أَتمَمْته، قال الله تعالى: وأَوفُوا الكيلَ؛ وفي الحديث:  فممرت بقوم تُقْرَضُ شِفاهُهم كُلَّما قُرِضَتْ وفَتْ أَي تَمَّتْ  وطالَتْ؛ وفي الحديث: أَلَسْتَ تُنْتِجُها وافيةً أَعينُها وآذانُها. وفي حديث  النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: إنكم وَفَيْتُم سبعين أُمَّةً أَنتم  خَيْرُها وأَكْرَمُها على الله أَي تَمَّت العِدَّة سبعين أُمة بكم.  ووفَى الشيء وُفِيًّا على فُعولٍ أَي تَمَّ وكثر. والوَفِيُّ: الوافِي.  قال: وأَما قولهم وفَى لي فلان بما ضَمِن لي فهذا من باب أَوْفَيْتُ له بكذا  وكذا ووَفَّيتُ له بكذا ؛ قال الأَعشى:  وقَبْلَكَ ما أَوْفَى الرُّقادُ بِجارةٍ  والوَفِيُّ: الذي يُعطِي الحقَّ ويأْخذ الحقَّ. وفي حديث زيد بن  أَرْقَمَ: وَفَتْ أُذُنُكَ وصدّق الله حديثَك، كأَنه جعل أُذُنَه في السَّماع  كالضامِنةِ بتصديق ما حَكَتْ، فلما نزل القرآن في تحقيق ذلك الخبر صارت  الأُذن كأَنها وافية بضمانها خارجة من التهمة فيما أَدَّته إلى اللسان، وفي  رواية: أَوفى الله بأُذنه أَي أَظهر صِدْقَه في إِخباره عما سمعت أُذنه،  يقال: وفَى بالشيء وأَوْفَى ووفَّى بمعنى واحد. ورجل وفيٌّ ومِيفاءٌ: ذو  وَفاء، وقد وفَى بنَذْرِه وأَوفاه وأَوْفَى به؛ وفي التنزيل العزيز:  يُوفُون بالنَّذر، وحكى أَبو زيد: وفَّى نذره وأَوْفاه أَي أَبْلَغه، وفي  التنزيل العزيز: وإبراهيمَ الذي وَفَّى؛ قال الفراء: أَي بَلَّغَ، يريد  بَلَّغَ أَنْ ليست تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخرى أَي لا تحمل الوازِرةُ ذنب  غيرها؛ وقال الزجاج: وفَّى إبراهيمُ ما أُمِرَ به وما امْتُحِنَ به من ذبح  ولده فعزَم على ذلك حتى فَداه الله بذِبْح عظيم، وامْتُحِنَ بالصبر على  عذاب قومه وأُمِر بالاخْتِتان، فقيل: وفَّى، وهي أَبلغ من وَفَى لأَن  الذي امْتُحِنَ به من أَعظم المِحَن. وقال أبو بكر في قولهم الزَمِ  الوَفاء: معنى الوفاء في اللغة الخُلق الشريف العالي الرَّفِيعُ من قولهم: وفَى  الشعرَ فهو وافٍ إذا زادَ؛ ووَفَيْت له بالعهد أَفِي؛ ووافَيْتُ أُوافِي،  وقولهم: ارْضَ من الوفاء باللّفاء أَي بدون الحق؛ وأَنشد:  ولا حَظِّي اللَّفاءُ ولا الخَسِيسُ  والمُوافاةُ: أَن تُوافيَ إنساناً في المِيعاد، وتَوافَينا في الميعاد  ووافَيْتُه فيه، وتوَفَّى المُدَّة: بلَغَها واسْتَكْمَلها، وهو من ذلك.  وأَوْفَيْتُ المكان: أَتيته؛ قال أَبو ذؤَيب:  أُنادِي إذا أُفِي من الأَرضِ مَرْبَأً  لأَني سَمِيعٌ ، لَوْ أُجابُ، يَصيِرُ  أُفِي: أُشْرِفُ وآتي؛ وقوله انادي أي كلما أَشرفت على مَرْبَإٍ من  الأَرض نادَيتُ يا دارُ أَين أَهْلَكِ، وكذلك أَوْفَيْتُ عليه وأَوْفَيْت  فيه. وأَوْفَيْتُ على شَرَفٍ من الأَرض إذا أَشْرَفْت عليه، فأَنا مُوفٍ،  وأَوْفَى على الشيء أَي أَشْرَفَ؛ وفي حديث كعب بن مالك: أَوْفَى على  سَلْعٍ أَي أَشْرَفَ واطَّلَعَ. ووافَى فلان: أَتَى.  وتوافَى القومُ: تتامُّوا . ووافَيْتُ فلاناً بمكان كذا.  ووَفَى الشيءُ: كثُرَ؛ ووَفَى رِيشُ الجَناحِ فهو وافٍ، وكلُّ شيء بلَغ  تمامَ الكمال فقد وَفَى وتمَّ، وكذلك دِرْهمٌ وافٍ يعني به أَنه يزن  مِثقالاً، وكَيْلٌ وافٍ. ووَفَى الدِّرْهَمُ المِثقالَ: عادَلَه، والوافِي:  درهمٌ وأَربعةُ دَوانِيقَ؛ قال شمر: بلغني عن ابن عيينة أَنه قال الوافِي  درهمٌ ودانِقانِ، وقال غيره: هو الذي وَفَى مِثقالاً، وقيل: درهمٌ وافٍ  وفَى بزِنتِه لا زيادة فيه ولا نقص، وكلُّ ما تمَّ من كلام وغيره فقد  وفَى، وأَوْفَيْتُه أَنا؛ قال غَيْلانُ الرَّبَعِي:  أَوْفَيْتُ الزَّرْعَ وفَوْقَ الإِيفاء  وعدَّاه إلى مفعولين، وهذا كما تقول: أَعطيت الزرع ومنحته، وقد تقدم  الفرق بين التمام والوفاء.  والوافِي من الشِّعْر: ما اسْتَوفَى في الاستعمال عِدَّة أَجزائه في  دائرته، وقيل: هو كل جزء يمكن أَن يدخله الزِّحاف فسَلِمَ منه.  والوَفاء: الطُّول؛ يقال في الدُعاءِ: مات فلان وأَنت بوَفاء أَي بطول  عُمُر، تدْعُو له بذلك؛ عن ابن الأَعرابي. وأَوْفَى الرجلَ حقَّه ووَفَّاه  إِياه بمعنى: أَكْمَلَه له وأَعطاه وافياً. وفي التنزيل العزيز: ووَجدَ  اللهَ عندَه فوفَّاه حسابَه. وتَوَفَّاه هو منه واسْتَوْفاه: لم يَدَعْ  منه شيئاً. ويقال أَوْفَيْته حَقَّه ووَفَّيته أَجْره. ووفَّى الكيلَ  وأَوفاه: أَتَمَّه. وأَوْفَى على الشيء وفيه: أَشْرَفَ. وإنه لمِيفاء على  الأَشْرافِ أَي لا يزالُ يُوفِي عليها، وكذلك الحِمار. وعَيرٌ مِيفاء على  الإِكام إذا كان من عادته أَن يُوفيَ عليها؛ وقال حميد الأَرقط يصف  الحمار:عَيْرانَ مِيفاءٍ على الرُّزُونِ،  حَدَّ الرَّبِيعِ، أَرِنٍ أَرُونِ  لا خَطِلِ الرَّجْعِ ولا قَرُونِ،  لاحِقِ بَطْنٍ بِقَراً سَمِينِ  ويروى: أَحْقَبَ مِيفاءٍ، والوَفْيُ من الأَرض: الشَّرَفُ يُوفَى عليه؛  قال كثير:  وإنْ طُوِيَتْ من دونه الأَرضُ وانْبَرَى،  لِنُكْبِ الرِّياحِ. وَفْيُها وحَفِيرُها  والمِيفَى والمِيفاةُ، مقصوران، كذلك. التهذيب: والميفاةُ الموضع الذي  يُوفِي فَوقه البازِي لإِيناس الطير أَو غيره، قال رؤْبة:  ميفاء رؤوس فوره  (* قوله «قال رؤبة إلخ» كذا بالأصل.)  والمِيفَى: طَبَق التَّنُّور. قال رجل من العرب لطباخه: خَلِّبْ  مِيفاكَ حتى يَنْضَجَ الرَّوْدَقُ، قال: خَلِّبْ أَي طَبِّقْ، والرَّوْدَقُ:  الشِّواء. وقال أَبو الخطاب: البيت الذي يطبخ فيه الآجُرُّ يقال له  المِيفَى؛ روي ذلك عن ابن شميل.  وأَوْفَى على الخمسين: زادَ، وكان الأَصمعي يُنكره ثم عَرَفه.  والوَفاةُ: المَنِيَّةُ. والوفاةُ: الموت. وتُوُفِّيَ فلان وتَوَفَّاه  الله إذا قَبَضَ نَفْسَه، وفي الصحاح: إذا قَبَضَ رُوحَه، وقال غيره:  تَوَفِّي الميتِ اسْتِيفاء مُدَّتِه التي وُفِيتْ له وعَدَد أَيامِه وشُهوره  وأَعْوامه في الدنيا. وتَوَفَّيْتُ المالَ منه واسْتوْفَيته إذا أَخذته  كله. وتَوَفَّيْتُ عَدَد القومِ إذا عَدَدْتهم كُلَّهم؛ وأَنشد أَبو  عبيدة لمنظور الوَبْرِي:  إنَّ بني الأَدْرَدِ لَيْسُوا مِنْ أَحَدْ،  ولا تَوَفَّاهُمْ قُرَيشٌ في العددْ  أَي لا تجعلهم قريش تَمام عددهم ولا تَسْتَوفي بهم عدَدَهم؛ ومن ذلك  قوله عز وجل: الله يَتَوفَّى الأَنْفُسَ حينَ مَوْتِها؛ أَي يَسْتَوفي مُدَد  آجالهم في الدنيا، وقيل: يَسْتَوْفي تَمام عدَدِهم إِلى يوم القيامة،  وأَمّا تَوَفِّي النائم فهو اسْتِيفاء وقْت عَقْله وتمييزه إِلى أَن نامَ.  وقال الزجاج في قوله: قل يَتَوَفَّاكم مَلَكُ الموت، قال: هو من تَوْفِية  العدد، تأْويله أَن يَقْبِضَ أَرْواحَكم أَجمعين فلا ينقُص واحد منكم،  كما تقول: قد اسْتَوْفَيْتُ من فلان وتَوَفَّيت منه ما لي عليه؛ تأْويله  أَن لم يَبْقَ عليه شيء. وقوله عز وجل: حتى إذا جاءتهم رُسُلُنا  يَتَوَفَّوْنَهم؛ قال الزجاج: فيه، والله أَعلم، وجهان: يكون حتى إذا جاءتهم  ملائكةُ الموت يَتَوَفَّوْنَهم سَأَلُوهم عند المُعايَنة فيعترفون عند موتهم  أَنهم كانوا كافرين، لأَنهم قالوا لهم أَين ما كنتم تدعُون من دون الله؟  قالوا: ضَلُّوا عنا أَي بطلوا وذهبوا، ويجوز أَن يكون، والله أَعلم، حتى  إذا جاءتهم ملائكة العذابِ يتوفونهم، فيكون يتوفونهم في هذا الموضع على  ضربين: أَحدهما يَتَوَفَّوْنَهم عذاباً وهذا كما تقول: قد قَتَلْتُ فلاناً  بالعذاب وإن لم يمت، ودليل هذا القول قوله تعالى: ويأْتِيه الموتُ من  كلِّ مَكانٍ وما هو بمَيِّت؛ قال: ويجوز أَن يكون يَتَوَفَّوْنَ عِدَّتهم،  وهو أَضعف الوجهين، والله أعلم، وقد وافاه حِمامُه؛ وقوله أَنشده ابن  جني:  ليتَ القِيامةَ ، يَوْمَ تُوفي مُصْعَبٌ،  قامتْ على مُضَرٍ وحُقَّ قِيامُها  أَرادَ: وُوفيَ، فأَبدل الواو تاء كقولهم تالله وتَوْلجٌ وتَوْراةٌ،  فيمن جعلها فَوْعَلة.  التهذيب: وأَما المُوافاة التي يكتبها كُتَّابُ دَواوين الخَراج في  حِساباتِهم فهي مأْخوذة من قولك أَوْفَيْتُه حَقَّه ووَفَّيْتُه حَقَّه  ووافَيْته حَقَّه،كل ذلك بمعنى: أَتْمَمْتُ له حَقَّه، قال: وقد جاء فاعَلْتُ  بمعنى أَفْعلْت وفَعَّلت في حروف بمعنى واحد. يقال: جاريةٌ مُناعَمةٌ  ومُنَعَّمةٌ، وضاعَفْتُ الشيء وأَضْعَفْتُه وضَعَّفْتُه بمعنى، وتَعاهَدْتُ  الشيء وتعَهَّدْته وباعَدْته وبَعَّدته وأَبْعَدْتُه، وقارَبْتُ الصبي  وقَرَّبْتُه، وهو يُعاطِيني الشيء ويُعطِيني؛ قال بشر بن أبي خازم:  كأَن الأَتْحَمِيَّةَ قامَ فيها،  لحُسنِ دَلالِها، رَشأٌ مُوافي  قال الباهلي: مُوافي مثلُ مفاجي؛ وأَنشد:  وكأَنما وافاكَ، يومَ لقِيتَها  من وَحْش وَجّرةَ، عاقِدٌ مُتَرَبِّبُ  وقيل: موافي قد وافى جِسْمُه جِسمَ أُمه أَي صار مثلها.  والوَفاء: موضع؛ قال ابن حِلِّزةَ:  فالمُحَيَّاةُ فالصِّفاحُ فَأَعْنا  قُ قَنانٍ فَعاذِبٌ فالوَفاء  وأَوْفى: اسم رجل.
مقاييس اللغة:
(وفي) الواو والفاء والحرف المعتلّ: كلمةٌ تدلُّ على إكمالٍ وإتمام. منه الوَفاء: إتمام العَهْد وإكمال الشَّرط. ووَفَى: أوْفَى، فهو وفِيٌّ. ويقولون: أوْفَيْتُكَ الشَّيءَ، إذا قَضَيْتَه إيّاهُ وافياً. وتوفَّيْتُ الشَّيءَ واستَوْفَيْته؛[إذا أخذتَه كُلّه([1])] حتَّى لم تتركْ منه شيئاً. ومنه يقال للميِّت: تَوفَّاه الله.
القاموس المحيط:
ي وَفى بالعَهْدِ، كَوَعَى، وفاءً ضِدُّ غَدَرَ، كَأَوْفَى، و الشيءُ وُفِيًّا، كصُلِيٍّ تَمَّ، وكثُرَ، فَهو وَفِيٌّ ووافٍ، و الدِّرْهَمُ المِثْقالَ عَدَلَه. وأوْفَى عليه أشْرَفَ، و فلاناً حَقَّهُ أعْطاهُ وافِياً،
كوَفَّاهُ ووافاهُ، فاسْتَوفاهُ وتَوَفَّاهُ. والوَفاةُ: المَوْتُ. وتَوَفَّاهُ اللّهُ: قَبَضَ رُوحَه. ووافَيْتُ العامَ: حَجَجْتُ، و القومَ: أتَيْتُهُمْ، كأَوْفَيْتُهُمْ. والمُوفِيَةُ: ة. وكمُحَدِّثةٍ: اسمُ طَيْبَةَ، صلى اللّه على ساكِنِها وسلم. والوَفاءُ: ع. والمِيفاءُ: طَبَقُ التَّنُّورِ، وإرَةٌ تُوَسَّعُ للخُبْزِ، وبَيْتٌ يُطْبَخُ فيه الآجُرُّ، والشَّرَفُ من الأرضِ، كالمِيفاةِ والوَفْيِ. وأوْفَى بنُ مَطَرٍ، وعبدُ اللّهِ بنُ أبي أوْفَى: صَحابِيَّانِ.
وتَوافَى القومُ: تَتامُّوا. والوَفاءُ: الطُّولُ، يقالُ: ماتَ فلانٌ وأنْتَ بِوَفاءٍ، أي: بطُولِ عُمْرٍ، تَدْعُو له بذلك. والوافِي: دِرْهَمٌ وأربَعَةُ دَوانِقَ.
تاج العروس:
( ى وفى بالعهد كوعى ) يفى ( وفاء ) بالمد فهو واف ( ضد غدر ) كما في الصحاح وقال غيره الوفاء ملازمة طريق المواساة ومحافظة عهود الخلطاء ( كاوفى ) قال ابن برى وقد جمعهما طفيل الغنوى في بيت واحد في قوله أما ابن طوق فقد أوفى بذمته * كما وفى بقلاص النجم حاديها قال شمر يقال وفى وأو في فمن قال وفى فانه يقول تم كقولك وفى لنا فلان أي تم لنا قوله ولم يغدر ووفى هذا الطعام قفيز أي تم قفيزا ومن قال أو في فمعناه أوفانى حقى أي أتمه ولم ينقص منه شيأ وكذلك أوفى الكيل أي أتمه ولم ينقص منه شيأ قال أبو الهيثم فيما رد به على شمر الذى قال شمر في وفى وأو في باطل لا معنى له انما يقال أوفيت بالعهد ووفيت بالعهد وكل شئ في كتاب الله يقال من هذا فهو بالالف قال الله تعالى أوفوا بالعقود وأوفوا بعهدي ويقال وفى الشئ ووفى الكيل أي تم ووافيته أنا أي أتممته قال الله وأوفوا الكيل انتهى ( و ) وفى ( الشئ وفيا كصلى ) أي ( تم وكثر ) نقله الجوهرى ( فهو وفى وواف ) بمعنى واحد وفى الصحاح الوفى الوافى انتهى وكل شئ بلغ تمام الكمال فقد وفى وتم ( و ) منه وفى ( الدرهم المثقال ) إذ ( عدله ) فهو واف قال شيخنا وفى لحن العوام لابي بكر الزبيدى انهم يقولون درهم واف للزائد وزنه وانما هو الذى لا يزيد ولا ينقص وهو الذى وفى بزنته أي فلا يقال وفى أي كثر وزاد وقد يقال انه يصدق على الزائد انه وفى بزنته فتأمل ( وأوفى عليه أشرف ) واطلع ومنه حديث كعب بن مالك أو في على سلع ( و ) أوفى ( فلانا حقه ) إذا ( أعطاه
وافيا كوفاه ) توفيه نقله الجوهرى وقال غيره أي أكمله له ( ووافاه ) موافاة كذلك وقد جاء فاعلت بمعنى أفعلت وفعلت في حروف بمعنى واحد تعاهدت الشئ وتعهدته وباعدته وأبعدته وقاربت الصبى وقربته وهو يعاطينى الشئ ويعطيني ومنه الموافاة التى يكتبها كتاب دواوين الخراج في حسباناتهم ( فاستوفاه وتوفاه ) أي لم يدع منه شيأ فهما مطاوعان لا وفاه ووفاه ووافاه ( و ) من المجاز أدركته ( الوفاة ) أي ( الموت ) والمنية وتوفى فلان إذا مات ( وتوفاه الله ) عز وجل إذا ( قبض ) نفسه وفى الصحاح ( روحه ) وقال غيره
توفى الميت استيفاء مدته التى وفيت له وعدد أيامه وشهوره وأعوامه في الدنيا ومنه قوله تعالى الله يتوفى الانفس حين موتها أي يستوفى مدد آجالهم في الدنيا وقيل يستوفى تمام عددهم الى يوم القيامة وأما توفى النائم فهو استيفاء وقت عقله وتميزه الى أن نام وقال الزجاج في قوله تعالى قل يتوفاكم ملك الموت قال هو من توفية العدد تأويله أي يقبض أرواحكم أجمعين فلا ينقص واحد منكم كما تقول قد استوفيت من فلان وتوفيت منه مالى عليه تأويله أي لم يبق عليه شئ وقوله تعالى حتى إذا جاءتهم رسلنا يتوفونهم قال الزجاج فيه والله أعلم وجهان يكون حتى إذا جاءتهم ملائكة الموت يتوفونهم سألوهم عند المعاينة فيعترفون عند موتهم انهم كانوا كافرين لانهم قالوا لهم أينما كنتم تدعون من دون الله قالوا ضلوا عنا أي بطلوا وذهبوا ويجوز أن يكون والله أعلم حتى إذا جاءتهم ملائكة العذاب يتوفونهم فيكون يتوفونهم في هذا الموضع على ضربين أحدهما يتوفونهم عذابا وهذا كما تقول قد قتلت فلانا بالعذاب وان لم يمت ودليل هذا القول قوله تعالى ويأتيه الموت من كل مكان وما هو بميت قال ويجوز أن يكون يتوفون عدتهم وهو أضعف الوجهين والله أعلم ( و ) من المجاز ( وافيت العام ) أي ( حججت ) نقله الزمخشري صارت الموافاة عندهم اسما للحج كما قالوا نزلت أي أتيت منى قاله الصاغانى ( و ) وافيت ( القوم أتيتهم ) كأنه أتاهم في الميعاد ( كاوفيتهم والموفية ) كمحسنة وفى التكملة بفتح الميم ( ة ) قرب بلاد كذا في التكملة فيها نخيلات نقله الحفصى عن الاصمعي قاله ياقوت ( و ) الموفية ( كمحدثة اسم طيبة صلى الله على ساكنها وسلم ) كأنها سميت بذلك لانها استوفت حظها من الشرف ( والوفاء ) ممدود ( ع ) في شعر الحرث بن حلزة عن ياقوت * قلت هو قوله فالمحياة فالصفاح فأعنا * ق قنان فعاذب فالوفاء ( والميفاء ) كمحراب كذا في النسخ والصحيح انه مقصور كما هو نص التهذيب والتكملة ( طبق التنور ) قال رجل من العرب لطباخه خلب ميفاك حتى ينضج الرودق قال خلب أي طبق والرودق الشواء ( و ) أيضا ( ارة توسع للخبز ) أي لخبز الملة ( و ) أيضا ( بيت يطبخ فيه الآجر ) رواه أبو الخطاب عن ابن شميل ( و ) أيضا ( الشرف من الارض ) يوفى عليه ( كالميفاة ) وهما مقصوران ( والوفى ) وهو بفتح فسكون وضبط في سائر النسخ كغنى وهو غلط والدليل على ذلك قول كثير وان طويت من دونه الارض وانبرى * لنكب الرياح وفيها وصغيرها ( وأوفى بن مطر وعبد الله بن أبى أوفى ) علقمة بن خالد بن الحرث الاسلمي أبو معاوية أو أبو ابراهيم أو أبو محمد ( صحابيان ) رضى الله تعالى عنهما هكذا في سائر النسخ والصواب ان أوفى بن مطر شاعر وليست له صحبة كما هو نص التكملة فتأمل ( وتوافى القوم تتاموا ) نقله الجوهرى ( والوفاء الطول ) وتمام العمر ( يقال مات فلان وأنت بوفاء أي بطول عمر ) وتمامه ( تدعو له بذلك ) عن ابن الاعرابي وفى التكملة أي تستوفى عمرك ( والوافى درهم وأربعة دوانيق ) وقال شمر بلغني عن ابن عيينة انه قال الوافى درهم ودانقان وقال غيره هو الذى وفى مثقالا وقد تقدم عن أبى بكر الزبيدى قريبا * ومما يستدرك عليه الوفى بفتح فسكون مصدر وفى يفى سماعا وبه فسر قول الهذلى إذا قدموا مائة واستأخرت مائة * وفيا وزادوا على كلتيهما عددا قال ابن سيدة وقد يجوز أن يكون قياسا غير مسموع فان أبا على قد حكى ان للشاعر أن يأتي لكل فعل بفعل وان لم يسمع والوفى كغنى الذى يعطى الحق ويأخذ الحق والجمع أوفياء وأوفى الله باذنه أظهر صدقه في اخباره عما سمعت أذنه ورجل وفى وميفاء ذو وفاء وقد وفى بنذره وأوفاه وأوفى به قال الله تعالى يوفون بالنذر وحكى أبو زيد وفى نذره وأوفاه أي أبلغه وقوله تعالى وابراهيم الذى وفى فيه وجهان أحدهما أي بلغ أن ليست تزر وازرة وزر أخرى والثانى وفى بما أمر به وما امتحن به من ذبح ولده وهو أبلغ من وفى لان الذى امتحن به من أعظم المحن وتوافينا في الميعاد ووافيته فيه وتوفى المدة بلغها واستكملها وأوفى المكان أتاه قال أبو ذؤيب أنادى إذا أوفى من الارض مربأ * لانى سميع لو أجاب بصير
وأوفى فيه أشرف ووفى ريش الجناح فهو واف والوافى من الشعر ما استوفى في الاستعمال عدة أجزائه في دائرته وقيل هو كل جزء يمكن أن يدخله الزحاف فسلم منه وانه لميفاء على الاشراف أي لا يزال يوفى عليها وعير ميفاء على الاكام إذا كان من عادته ان يوفى عليها قال حميد الارقط يصف حمارا * أحقب ميفاء على الرزون * نقله الجوهرى والميفاة الموضع الذى يوفى فوقه البازى لا يناس الطير أو غيره وأوفى على الخمسين أي زاد وكان الاصمعي ينكره ثم عرفه وقال الزمخشري أوفى على المائة زاد عليها وهو مجاز وتوفيت عدد القوم إذا عددتهم لهم وأنشد أبو عبيدة لمنظور العنبري ان بنى الادرد ليسوا من أحد * ولا توفاهم قريش في العدد أي لا تجعلهم قريش تمام عددهم ولا تستوفى بهم عددهم ووافاه حمامه أدركه وكذا كتابه ووزن له بالوافية أي بالصنجة التامة والموافى المفاجئ ومنه قول بشر كان الاتحمية قام فيها * لحسن دلالها رشأ موافى قاله أبو نصر الباهلى واستدل بقول الشاعر وكأنما وافاك يوم لقيتها * من وحش وجرة عاقد متربب أي فاجأك وقيل موافى أي قد وافى جسمه جسم أمه أي صار مثلها والموفيات بنجد بالحمى من جبال بنى جعفر قال الشاعر الاهل الى شرب بناصفة الحمى * وقيلولة بالموفيات سبيل
والمستوفى من الكتاب والحساب معروف وقد عرف به جماعة منهم أبو الحسن على بن أبى بكر بن أبى زيد النيسابوري روى عن اسمعيل بن عبد الرحمن العصايدى وعنه نجم الدين الرازي الملقب بالداية وأوفى بن دلهم العدوى محدث ثقة من رجال الترمذي وأبو الوفا كنية جماعة من المحدثين وغيرهم ووفاء بن شريح المصرى تابعي عن رويفع بن ثابت وعنه زياد بن نعيم

_Türkçe çeviri henüz yok_
