# وقت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%82%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وقت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وقت

الوقت  : مقدار من الزمان. كذا في المصباح. وكل شيء قدرت له حينا فهو موقت، وكذلك ما قدرت غايته فهو موقت. وفي البصائر: الوقت: نهاية الزمان المفروض للعمل؛ ولهذا لا تكاد تقول إلا مقيدا. وفي المحكم: الوقت:  المقدار من الدهر، وأكثر ما يستعمل في الماضي  وقد استعمل في المستقبل، واستعمل سيبويه لفظ الوقت في المكان تشبيها بالوقت في الزمان؛ لأنه مقدار مثله، فقال: ويتعدى إلى ما كان وقتا في المكان، كميل وفرسخ وبريد، والجمع أوقات،  كالميقات  ، وفرق بينهما جماعة بأن الأول مطلق، والثاني وقت قدر فيه عمل من الأعمال، قاله في العناية. الوقت  :تحديد الأوقات، كالتوقيت  ، تقول: وقته ليوم كذا، مثل أجلته. قال ابن الأثير: وقد تكرر التوقيت والميقات، قال: فالتوقيت والتأقيت أن يجعل للشيء وقت يختص به، وهو بيان مقدار المدة. وتقول: وقت الشيء يوقته، ووقته يقته، إذا بين حده، ثم اتسع فيه، فأطلق على المكان، فقيل للموضع ميقات.  وهو مفعال منه، وأصله موقات، فقلبت الواو ياء لكسرة الميم  . وفي حديث ابن عباس رضي الله عنهما:  لم يقت رسول الله صلى الله عليه وسلم في الخمر حدا؛ أي لم يقدر، ولم يحده بعدد مخصوص. في التنزيل العزيز  إن الصلاة كانت على المؤمنين  كتابا موقوتا  أي  موقتا مقدرا. وقيل: أي كتبت عليهم في أوقات موقتة. وفي الصحاح أي  مفروضا في الأوقات  قد يكون وقت بمعنى أوجب عليهم الإحرام في الحج والصلاة عند دخول وقتهما. والميقات: الوقت المضروب للفعل. والموضع، يقال: هذا ميقات أهل الشام، للموضع الذي يحرمون منه، وفي الحديث  أنه وقت لأهل المدينة ذا الحليفة  . و  ميقات الحاج: موضع إحرامهم  وعبارة النهاية: ومواضع الإحرام: مواقيت الحاج، والهلال، ميقات الشهر، ونحو ذلك كذلك. وتقول: وقته فهو موقوت، إذا بين للفعل وقتا يفعل فيه، في التنزيل العزيز:  وإذا الرسل أقتت  قال الزجاج: جعل لها وقت واحد للفصل في القضاء بين الأمة. وقال الفراء: جمعت لوقتها يوم القيامة. واجتمع القراء على همزها، وهي في قراءة عبد الله  وقتت  ، وقرأها أبو جعفر المديني وقتت، خفيفة بالواو، وإنما همزت لأن الواو إذا كانت أول حرف وضمت همزت  يقال هذه أجوه حسان، بالهمز، وذلك لأن ضمة الواو ثقيلة  وأقتت لغة، مثل وجوه وأجوه.  قرىء: وإذا الرسل ووقتت، فوعلت، من المواقتة  ، وهي من الشواذ، وهكذا قرأ جماعة.  ووقت موقوت وموقت  أي  محدود  ، وقد تقدم تصريفهما.  والموقت، كمجلس، مفعل منه،  أي من الوقت، قال العجاج:
  والجامع الناس ليوم الموقت ومما يستدرك عليه: الموقت: كمحدث: من يراعي الأوقات والأظلة، وقد اشتهر به جماعة.

### Türkçe

**الوقت**: zamandan bir miktar. Misbah’ta böyledir. Ve her şey ki ona bir vakit takdir ettin, o **موقت**tur; yine her ne ki onun gayesini takdir ettin, o **موقت**tur. Basa’ir’de: **الوقت**: iş için farz kılınmış zamanın sonu; bundan dolayı neredeyse ancak kayıtlı olarak söylersin. Muhkem’de: **الوقت**: dehrden bir miktar; en çok geçmişte kullanılır; gelecekte de kullanılmıştır. Sîbeveyh, **الوقت** lafzını mekânda, zamandaki **الوقت**e benzetme olarak kullanmıştır; çünkü o da onun gibi bir miktardır; şöyle dedi: “Mekânda vakit olan şeye de geçişli olur; mil, fersah ve بريد gibi.” Çoğulu **أوقات**tır; **كالميقات** gibi. Bir cemaat ikisi arasında fark koydu: birincisi mutlak, ikincisi ise amellerden bir amel için takdir edilmiş vakittir; bunu Inâye’de söyledi.

**الوقت**: vakitleri belirleme; **كالتوقيت** gibi. Dersin ki: “Onu falan gün için **وقته**,” “Onu erteledim” gibi. İbnü’l-Esîr dedi: **التوقيت** ve **الميقات** tekrar etmiştir. Dedi: **فالتوقيت** ve **التأقيت** bir şey için ona mahsus bir vakit kılmaktır; o, müddetin miktarını beyan etmektir. Ve dersin ki: “**وقت** الشيء **يوقته**” ve “**وقته** **يقته**”, onun haddini beyan ettiğinde; sonra onda genişletildi de mekâna ıtlak olundu; böylece mevkie **ميقات** denildi. O, ondan **مفعال**dır; aslı **موقات**tır; **الميم**in kesresi sebebiyle **الواو** **ياء**a çevrildi. İbn Abbas رضي الله عنهما hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم şarapta bir had **لم يقت** etmedi”; yani takdir etmedi ve onu muayyen bir sayı ile sınırlandırmadı.

Aziz tenzilde: **إن الصلاة كانت على المؤمنين كتابا موقوتا**; yani **موقتا مقدرا**. Ve denildi ki: yani onlara vakitleri vakitlendirilmiş vakitlerde yazıldı. Sıhah’ta: yani **مفروضا في الأوقات**. **وقت** bazen “onlara haccda ihramı ve ikisinin vaktinin girmesi عندında namazı vacip kıldı” manasında olur. **والميقات**: fiil için vurulmuş vakit. Ve mekân; denilir ki: “Bu, Şam ehlinin **ميقات**ıdır”; ondan ihrama girdikleri mevki için. Ve hadîste: “O, Medine ehli için **ذا الحليفة**yı **وقت** etti.” Ve “**ميقات** hacının: onların ihram mevkii.” Nihâye’nin ibaresi: “İhram mevzileri: hacının **مواقيت**idir; hilâl, ayın **ميقات**ıdır; ve bunun benzeri de böyledir.”

Ve dersin ki: “Onu **وقته**; o da **موقوت**tur”; fiil için onda yapılacağı bir vakit beyan ettiğinde. Aziz tenzilde: **وإذا الرسل أقتت**. Zecâc dedi: ümmet arasında hükümde ayırma için ona bir tek vakit kıldı. Ferrâ dedi: kıyamet günü vaktine toplandı. Kurrâ, onun hemzelenmesi üzerinde ittifak etti; Abdullah’ın kıraatinde ise **وقتت**tir. Ebû Ca‘fer el-Medenî onu **وقتت** okudu; **بالواو** ile hafif. Ancak hemzelendi; çünkü **الواو** ilk harf olduğunda ve zamme aldığında hemzelenir; denilir ki: “Bunlar güzel **أجوه**lerdir,” hemze ile; bu, **الواو**nun zammesinin ağır olmasındandır. **وأقتت** bir lugattır; **وجوه** ve **أجوه** gibi. Şöyle okunmuştur: “**وإذا الرسل ووقتت**”; **فوعلت** vezninde, **المواقتة**den; o, şâzlardan olup, bir cemaat de böyle okudu.

**ووقت موقوت وموقت**: yani **محدود**; ikisinin tasrifi daha önce geçti. **والموقت** (meclis gibi): ondan **مفعل**dir; yani **الوقت**ten. ‘Accâc dedi:

  والجامع الناس ليوم الموقت

Ve üzerine istidrâk olunanlardandır: **الموقت** (muhaddis gibi): vakitleri ve gölgeleri gözeten kimse; bir cemaat bununla meşhur olmuştur.
