# وقح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%82%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وقح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وقح

حافر وَقاحٌ: صُلْبٌ باق على الحجارة، والنعت وَقاحٌ، الذكر والأُنثى فيه سواء، وجمعه وُقُح ووُقَّحٌ؛ وقد وَقُح يَوْقُح وَقاحةً ووُقوحة وقِحةً وَقَحَةً، الأَخيرتان نادرتان؛ قال ابن جني: الأَصل وِقْحة حذفوا الواو على القياس كما حذفت من عِدَة وزِنةٍ، ثم إِنهم عدلوا بها عن فِعْلَة إِلى فَعْلة فأَقروا الحرفَ بحاله، وإِن زالت الكسرة التي كانت موجبة له، فقالوا: القَحَةُ فَتَدَرَّجوا بالقِحةِ إِلى القَحة، وهي وَقْحَةٌ كجَفْنَةٍ لأَن الفاء فتحت قبل الحرف الحلقي، كما ذهب إِليه محمد بن يزيد؛ وأَبى الأَصْمَعِيُّ في القحة إِلاَّ الفتح؛ ووَقِحَ وَقَحاً ووَقَح، فهو واقحٌ واستوقَحَ وأَوقَحَ، وكذلك الخُفُّ والظَّهْرُ؛ ووَقُحَ الفرسُ وَقاحةً وقِحَةً.
والتوقيح: أَن يُوَقَّحَ الحافرُ بشحمة تُذابُ، حتى إِذا تَشَيَّطتِ الشحمةُ وذابت كُوِيَ بها مواضع الحَفا والأَشاعِرِ.
واسْتَوْقَح الحافر إِذا صَلُبَ. وقال غيره: وَقِّحْ حوضَك أَي امْدُرْه حتى يَصْلُبَ فلا يُنَشِّفَ الماءَ، وقد يُوَقَّحُ بالصفائح؛ وقال أَبو وَجْزَة:
أَفْرِغْ لها من ذي صَفِيحٍ أَوْقَحا،
من هَزْمةٍ جابتْ صَمُوداً أَبْدَحا
أَي من بئر خَسِيفٍ نُقِّيت. أَبْدَحا: واسعاً. ووَقَّحَ الحافرَ: كَوى موضع الحَفا والأَشاعِرِ منه بشحمة مذابة.
ورجل وَقِيحُ الوجه ووَقاحُه: صُلْبُه قليل الحياء، والأُنثى وَقاحٌ، بغير هاء، والفعل كالفعل والمصدر كالمصدر، وزاد اللحياني في الوجه: بَيِّنُ الوَقَحِ والوُقُوحِ.
وَقُِحَ الرجل إِذا صار قليل الحياء، فهو وَقِحٌ ووَقاحٌ. وامرأَة وَقاحُ الوجه ورجل وَقاحُ الذَّنَب: صبور على الركوب؛ عن ابن الأَعرابي.
ورجل مُوَقَّح: أَصابته البلايا فصار مُجَرَّباً؛ عن اللحياني.

### Türkçe

**حافر وَقاحٌ**: taşlar üzerinde kalıcı, sert; niteleme **وَقاحٌ**dur; onda erkek ve dişi eşittir; çoğulu **وُقُح** ve **وُقَّحٌ**dur. Ve **وَقُح** **يَوْقُح** **وَقاحةً** ve **وُقوحة** ve **قِحةً** **وَقَحَةً**; son ikisi nadirdir. İbn Cinnî dedi: asıl **وِقْحة**dır; kıyasa göre vavı hazfettiler, **عِدَة** ve **زِنةٍ**den hazfedildiği gibi. Sonra onlar onu **فِعْلَة**den **فَعْلة**ye çevirdiler de harfi hâli üzere bıraktılar; her ne kadar onu gerektiren kesre zail olmuşsa da; böylece: **القَحَةُ** dediler; derken **القِحة** ile **القَحة**ya tedric ettiler; o, **وَقْحَةٌ**dur, **جَفْنَةٍ** gibi; çünkü boğaz harfinden önce fâ harfi fetha ile açıldı; Muhammed b. Yezîd’in gittiği üzere. Ve Asma‘î, **القحة**da fetihten başka bir şeyi kabul etmedi. Ve **وَقِحَ** **وَقَحاً** ve **وَقَح**; o hâlde o **واقحٌ**dur; ve **استوقَحَ** ve **أَوقَحَ**; aynı şekilde **الخُفُّ** ve **الظَّهْرُ**. Ve at **وَقُحَ** **وَقاحةً** ve **قِحَةً**.

**والتوقيح**: **الحافرُ**in eritilen bir içyağı ile **يُوَقَّحَ** edilmesidir; nihayet içyağı kızarıp eriyince onunla **الحَفا** ve **الأَشاعِرِ** yerleri dağlanır.

**واسْتَوْقَح الحافر**: sertleştiği zaman. Başkası dedi: **وَقِّحْ حوضَك** yani onu çamurla, ta ki sertleşsin de suyu kurutmasın; ve levhalarla da **يُوَقَّحُ** edilebilir. Ebû Vecze dedi:
أَفْرِغْ لها من ذي صَفِيحٍ أَوْقَحا،
من هَزْمةٍ جابتْ صَمُوداً أَبْدَحا
Yani temizlenmiş, çökük bir kuyudan. **أَبْدَحا**: geniş. Ve **وَقَّحَ الحافرَ**: ondan **الحَفا** ve **الأَشاعِرِ** yerini eritilmiş içyağı ile dağladı.

Ve yüzü **وَقِيحُ** olan adam ve onun **وَقاحُه**: serti, hayası az olan; dişisi **وَقاحٌ**dur, هاء olmaksızın; fiil fiil gibidir ve mastar mastar gibidir. Lihyânî yüzde şunu artırdı: **الوَقَحِ** ve **الوُقُوحِ**u açık olan.

**وَقُِحَ الرجل**: hayası az hâle geldiği zaman; o hâlde o **وَقِحٌ** ve **وَقاحٌ**dur.

Yüzü **وَقاحُ** olan kadın ve kuyruğu **وَقاحُ** olan adam: binmeye karşı sabırlı; İbnü’l-A‘râbî’den.

**ورجل مُوَقَّح**: belâlar ona isabet etti de tecrübeli oldu; Lihyânî’den.
