# وقح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%82%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وقح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وقح

وقح الحافر، ككرم وفرح ووعد، يوقح ويوقح ويقح وقاحة، بالفتح، ووقوحة، بالضم، كلاهما مصدر وقح ككرم، وقحة، كعدة، وقحة - بالفتح، مصدران للمفتوح والمكسور، وهما نادران. قال ابن جني: الأصل وقحة، حذفوا الواو على القياس كما حذفت من عدة وزنة، ثم إنهم عدلوا بها عن فعلة إلى فعلة، فأقروا الحرف بحاله وإن زالت الكسرة التي كانت موجشبة له فقالوا القحة، وهي وقحة كجفنة، لأن الفاء فتحت لأجل الحرف الحلقي كما ذهب إليه محمد بن يزيد. وأبى الأصمعي في القحة إلا الفتح، كذا في اللسان - ووقحا، محركة مصدر وقح، كفرح، هكذا على الصواب كما في سائر النسخ، واشتبه على شيخنا فجعله تارة كالوعد، وتارة بالضم، وتارة بضمتين، واستدرك بهذا الأخير على المصنف. ووقح وهو واقح، إذا صلب واشتد، كاستوقح وأوقح، وكذلك الخف والظهر. ومن المجاز: وقح الرجل: قل حياؤه وقاحة، وهو بين الوقح والوقوح، زادهما اللحياني في الوجه، ويقال رجل وقيح الوجه ووقاحه: صلبه قليل الحياء، والأنثى وقاح، بغير هاء، والفعل كالفعل، والمصدر كالمصدر وقال أئمة الاشتقاق: الوقاحة: الجراءة على القبائح وعدم المبالاة بها، كما نقله البيضاوي والزمخشري. ومن المجاز الموقح، كمعظم: المجرب الذي قد أصابته البلايا، عن اللحياني، وهو الموقع أيضا. ورجل وقاح الذنب، محركة، ووقاح كسحاب: صبور على الركوب، عن ابن الأعرابي. وحافر وقاح: صلب: باق على الحجارة، والنعت وقاح، الذكر والأنثى فيه سواء وج وقح، بضم فتشديد. وتوقيح الحوض: إصلاحه بالمدر حتى يصلب فلا ينشف الماء، وقد يوقح بالصفائح. وقال أبو وجزة:
  أفرغ لها من ذي صفيح أوقحا                      من هزمة جابت صمودا أبدحا والتوقيح في الحافر: تصليبه بالشحم المذاب حتى إذا تشيطت الشحمة وذابت كوي بها مواضع الحفا والأشاعر. ومن المجاز: بعير موقح: مكدود

### Türkçe

**وقح** tırnak: **كرم** ve **فرح** ve **وعد** gibi; **يوقح** ve **يوقح** ve **يقح** (diye gelir); **وقاحة** (fetha ile) ve **وقوحة** (damme ile); ikisi de **وقح**’ın, **كرم** gibi, mastarıdır. **وقحة** ( **عدة** gibi) ve **وقحة** (fetha ile): fethalı ve kesralı için iki mastardır; ikisi de nadirdir. İbn Cinnî dedi: asıl **وقحة**’dır; **عدة** ve **وزنة**’den **الواو**’nun hazfedildiği gibi kıyasa göre **الواو**’yu hazfettiler; sonra onunla **فعلة**’den **فعلة**’ye döndürdüler; böylece, onu gerektiren kesra zail olsa da harfi hâli üzere bıraktılar; **القحة** dediler; o, **جفنة** gibi **وقحة**’dır; çünkü **الفاء** boğaz harfi sebebiyle fethalandı; Muhammed b. Yezîd’in gittiği görüş budur. Asma‘î, **القحة**’da fetha dışında bir şeyi kabul etmedi; Lisân’da böyledir. — Ve **وقحا** (harekeli): **وقح**’ın, **فرح** gibi, mastarıdır; diğer nüshalarda olduğu gibi doğru olan budur; şeyhimize karışık geldi de onu bazen **وعد** gibi, bazen damme ile, bazen iki damme ile yaptı; bu sonuncu ile musannif üzerine istidrâk etti.

Ve **وقح** (ve o **واقح**’tır): katılaştığı ve şiddetlendiği zaman; **استوقح** ve **أوقح** gibi; aynı şekilde **الخف** ve **الظهر** (da böyledir).

Mecazdan: **وقح الرجل**: hayâsı **وقاحة** olarak azaldı; o, **الوقح** ile **الوقوح** arasındadır; Lihyânî bunların ikisini de yüz hakkında artırdı; ve “**رجل وقيح الوجه** ve **وقاحه**” denir: sert, hayâsı az; dişisi **وقاح** ( **هاء** olmaksızın); fiil fiil gibidir, mastar mastar gibidir. Ve اشتقاق imamları dedi: **الوقاحة**: çirkinliklere karşı cüret ve onlara aldırmamak; Beyzâvî ve Zemahşerî’nin naklettiği üzere.

Mecazdan **الموقح** ( **معظم** gibi): belâların kendisine isabet ettiği tecrübeli; Lihyânî’den; o, **الموقع** da (diye gelir).

Ve “**رجل وقاح الذنب**” (harekeli) ve **وقاح** ( **سحاب** gibi): binmeye karşı sabırlı; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve “**حافر وقاح**”: sert; taşlar üzerinde kalıcı; sıfat **وقاح**’tır; onda erkek ve dişi eşittir; çoğulu **وقح** (damme ile, sonra şeddeli).

Ve **توقيح الحوض**: onu çamurla ıslah etmek; ta ki sertleşsin de suyu kurutmasın; ve bazen levhalarla **يوقح** edilir. Ebû Vecze dedi:
  **أفرغ لها من ذي صفيح أوقحا                      من هزمة جابت صمودا أبدحا**

Ve **التوقيح** tırnakta: onu eritilmiş yağ ile sertleştirmek; ta ki yağ kızışıp eriyince onunla çıplaklık ve kılların yerleri dağlansın.

Ve mecazdan: **بعير موقح**: yorgun düşürülmüş.
