# وقد — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%82%D8%AF/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: وقد

وَقَدَتِ النَّارُ
1 وَقَدَتِ النَّارُ ذ , aor. تَقِدُ, inf. n. وُقُودٌ (S, A, L, Msb, K) and وَقُودٌ, (Sb, Zj, L, K,) but this is a deviation [as to form] from the constant course of speech, and most hold that the former is an inf. n. and the latter a subst. signifying “ fire-wood ” [or “ fuel ”], though there are some instances of inf. ns. of the measure فَعُولٌ, whereof قَبُولٌ is one, (El-Basلïr, TA,) and وَقْدٌ (S, A, L, Msb, K) and وَقَدٌ and قِدَةٌ and وَقَدَانٌ (S, L, K) and وَقِيدٌ; (S, L;) and ↓ توقّدت, and ↓ اتّقدت, (S, L, Msb, K,) and ↓ استوقدت; (L, Msb, K;) The fire burned; burned up; burned brightly or fiercely; blazed; or flamed; syn. اِشْتَعَلَت; (Msb, art. شعل;) and هَاجَت; (L;) and سَطَعَتْ وَارْتَفَعَ لَهَبُهَا. (Bd, ii. 16.) ― -b2- وَقَدَتْ بِكَ زِنَادِى (assumed tropical:) [May my زند emit fire by thy means!] a prayer, like وَرِيَتْ بك زنادى: (L:) [meaning, do thou aid, or help, me]. ― -b3- وَقَدَ and ↓ توقّد It (anything) shone, or glistened. (L.) ― -b4- قَلْبُهُ ↓ توقّد (tropical:) His heart became excited with ardour, or eagerness. (L.) ― -b5- [And ↓ توقّد (tropical:) He (a man) was, or became, clever, ingenious, acute, sharp, or penetrating. (See وَقَّادٌ.)]

2 وَقَّدَ see 4.

4 أَوْقَدَ اوقد النَّارَ, (S, A, L, Msb, K,) inf. n. اِيقَادٌ; (L, Msb;) and ↓ وقّدها, (L,) and ↓ توقّدها, (K,) and ↓ استوقدها; (S, L, Msb, K;) He lighted, or kindled, the fire; made it to burn, to burn up, to burn brightly or fiercely, to blaze, or to flame; syn. أَضْرَمَهَا; (K, art. ضرم;) and أَشْعَلَهَا; (TK;) he raised the fire, or made it to burn up, with fire-wood, or fuel: (A:) or the ↓ last signifies he desired, or endeavoured, to kindle the fire. and to make it burn up, or burn brightly or fiercely, and blaze, or flame. (Bd, ii. 16.) ― -b2- كُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللّٰهُ (tropical:) [Whenever they kindle a fire for war, God extinguisheth it; Kur. v. 69,] meaning, whenever they contrive a mischievous and deceitful plot, God annulleth it. (Msb.) ― -b3- أَوْقَدْتُ لِلصِّبَا نَارًا [in some copies of the K, لِلصَّبِىِّ,] (assumed tropical:) I relinquished silly and youthful conduct. (L, K.) A poet says,
صَحَوْتُ وَأَوْقَدْتُ لِلَّهْوِ نَارَا
وَرَدَّ عَلَىَّ الصِّبَا مَا اسْتَعَارَا
(assumed tropical:) [I recovered from intoxication, and relinquished vain and frivolous diversion; and youthfulness restored to me what it had borrowed]. (L.) ― -b4- أَبْعَدَ اللّٰهُ دَارَهُ وَأَوْقَدَ نَارَا أَثَرَهُ (tropical:) [May God remove his dwelling far away, and] may He not bring him back, or restore him! (L, K.) It was a custom of Arabs, when a man whose evil or mischief they feared removed from them, to light a fire behind him, that his evil or mischief might go with him. (L.)

5 تَوَقَّدَ See 1 and 4. ― -b2- توقّد is also said of the odour of perfume, (S, A, K, in art. وهج,) meaning (assumed tropical:) It was, or became, hot [or strong]. (TK.)

8 اِوْتَقَدَ see 1. ― -b2- اتّقدت الشَّمْسُ [The sun was, or became, burning, or fiercely burning]. (M, K, in art. صقر, conj. 4, &c.)

10 اِسْتَوْقَدَ see 1 and 4.

وَقَدٌ
وَقَدٌ ذ Fire itself. (A, L, K.) Ex. مَا أَعْظَمَ هٰذَا الوَقَدَ How great is this fire! (A.) ― -b2- See also 1.

الوَقْدَةُ
الوَقْدَةُ ذ , (S, K,) or وَقْدَةُ الحَرِّ, (L,) (tropical:) The greatest heat; (S, L, K;) which is a period of ten days, or of half a month. (S, L.) ― -b2- طَبَخَتْهُمْ وَقْدَةُ الصَّيْفِ (tropical:) [The greatest heat of the summer affected them with a hot, or burning, fever]. (A.) ― -b3- وَقَدَاتُ سُهَيْلٍ: see the last paragraph of art. عدل.

وَقَدَى
وَقَدَى ذ , fem. Shining, or glistening. (L.) ― -b2- See also مِيقَادٌ.

وَقُودٌ
وَقُودٌ ذ Fire-wood; (S, L, Msb, K;) but it is only so called when kindled; (El-Hareeree, in De Sacy's Anthol. Gramm. Ar., p. 31 of the Arabic text;) as also وِقَادٌ and وَقِيدٌ: (K:) or any fuel; anything with which fire is kindled, or made to burn, burn up, burn brightly or fiercely, blaze, or flame: (L:) or the blaze, or flame, of fire, which one sees. (Lth, L.) ― -b2- وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ [Kur. ii. 22; and lxvi. 6; The fuel whereof shall be men and stones]. (L.) ― -b3- See also 1. In the Kur. lxxxv. 5, it is most properly rendered as an inf. n.; (Az, L;) and some in this case read الوُقُود. (Yaakoob, S, L.)

وَقَّادٌ
وَقَّادٌ ذ Shining, or shining brightly; (L, K;) applied to a star. (L.) ― -b2- وَقَّادٌ (L, K) and ↓ مُتَوَقِّدٌ (L) (tropical:) A heart, or mind. quickly excited with ardour, or eagerness, in liveliness and acuteness or penetration. (L, K.) ― -b3- Also, both words, (tropical:) A man (L) clever, ingenious, acute, sharp, or penetrating. (L, K.)

غَائِرُ الوَاقِدَيْنِ
غَائِرُ الوَاقِدَيْنِ ذ (tropical:) Blind: (A:) by الواقدين are meant the two eyes: El-Aashà says, accord. to one reading,
رَأَتْ رَجُلًا غَائِرَ الوَاقِدَيْنِ
but the reading commonly known is الوَافِدَيْنِ. (JK.)

مَوْقِدٌ
مَوْقِدٌ ذ (S, A, L, Msb) and ↓ مُسْتَوْقَدٌ (A, L) and ↓ مُوقَدٌ (JK) A fire-place; a place in which fire is lighted. (S, A, * L, Msb.) See an ex. voce حَسَاسٌ.]

مُوقَدٌ
مُوقَدٌ ذ : see مُوْقِدٌ.

زَنْدٌ مِيقَادٌ
زَنْدٌ مِيقَادٌ ذ A زند that quickly produces fire. (A, L, K.) You also say زند وَقَدَى, i. e., مُتَوَقِّدَةٌ. (JK.)

مُتَوَقِّدٌ
مُتَوَقِّدٌ ذ : see وَقَّادٌ.

مُسْتَوْقِدٌ
مُسْتَوْقِدٌ ذ : see مَوْقِدٌ.

### Türkçe

وَقَدَتِ النَّارُ
1 **وَقَدَتِ النَّارُ** ذ, muzâri‘i **تَقِدُ**, mastar ismi **وُقُودٌ** (S, A, L, Msb, K) ve **وَقُودٌ**, (Sb, Zj, L, K,) fakat bu, konuşmanın sabit gidişatından [şekil bakımından] bir sapmadır; ve çoğu, ilkinin bir mastar ismi, ikincisinin ise “odun” [yahut “yakıt”] mânâsına gelen bir isim olduğu görüşündedir; her ne kadar ölçüsü **فَعُولٌ** olan mastar isimlerinden bazı örnekler bulunsa da, bunlardan biri **قَبُولٌ**’dür, (El-Basلïr, TA,) ve **وَقْدٌ** (S, A, L, Msb, K) ve **وَقَدٌ** ve **قِدَةٌ** ve **وَقَدَانٌ** (S, L, K) ve **وَقِيدٌ**; (S, L;) ve ↓ **توقّدت**, ve ↓ **اتّقدت**, (S, L, Msb, K,) ve ↓ **استوقدت**; (L, Msb, K;) Ateş yandı; yanıp tüketti; parlak yahut şiddetli yandı; alevlendi; yahut tutuştu; eş anlamlısı **اِشْتَعَلَت**; (Msb, md. شعل;) ve **هَاجَت**; (L;) ve **سَطَعَتْ وَارْتَفَعَ لَهَبُهَا**. (Bd, ii. 16.) ― -b2- **وَقَدَتْ بِكَ زِنَادِى** (varsayılan mecaz:) [Senin vasıtanla benim **زِنَاد**’ım ateş çıkarsın!] **وَرِيَتْ بك زنادى** gibi bir dua: (L:) [mânâsı, bana yardım et, yahut beni destekle]. ― -b3- **وَقَدَ** ve ↓ **توقّد** O (herhangi bir şey) parladı, yahut ışıldadı. (L.) ― -b4- **قَلْبُهُ** ↓ **توقّد** (mecaz:) Onun kalbi hararetle, yahut iştiyakla coştu. (L.) ― -b5- [Ve ↓ **توقّد** (mecaz:) O (bir adam) zeki, maharetli, keskin anlayışlı, sivri, yahut nüfuz edici oldu, yahut hâline geldi. (**وَقَّادٌ**’a bak.)]

2 **وَقَّدَ** 4’e bak.

4 **أَوْقَدَ** **اوقد النَّارَ**, (S, A, L, Msb, K,) mastar ismi **اِيقَادٌ**; (L, Msb;) ve ↓ **وقّدها**, (L,) ve ↓ **توقّدها**, (K,) ve ↓ **استوقدها**; (S, L, Msb, K;) O, ateşi yaktı, yahut tutuşturdu; onu yanar kıldı, yanıp tüketir kıldı, parlak yahut şiddetli yanar kıldı, alevlenir kıldı, yahut tutuşur kıldı; eş anlamlısı **أَضْرَمَهَا**; (K, md. ضرم;) ve **أَشْعَلَهَا**; (TK;) o, odunla yahut yakıtla ateşi yükseltti, yahut yanıp tüketir kıldı: (A:) yahut ↓ sonuncusu, onun ateşi tutuşturmayı istediği, yahut buna teşebbüs ettiği; ve onu yanıp tüketir kılmayı, yahut parlak yahut şiddetli yaktırmayı, ve alevlendirmeyi, yahut tutuşur kılmayı ifade eder. (Bd, ii. 16.) ― -b2- **كُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللّٰهُ** (mecaz:) [Ne zaman savaş için bir ateş yakarlarsa Allah onu söndürür; Kur. v. 69,] mânâsı: ne zaman zararlı ve aldatıcı bir düzen kurarlarsa Allah onu iptal eder. (Msb.) ― -b3- **أَوْقَدْتُ لِلصِّبَا نَارًا** [K’nin bazı nüshalarında, **لِلصَّبِىِّ**,] (varsayılan mecaz:) Ben, ahmakça ve genççe davranışı terk ettim. (L, K.) Bir şair der ki,
صَحَوْتُ وَأَوْقَدْتُ لِلَّهْوِ نَارَا
وَرَدَّ عَلَىَّ الصِّبَا مَا اسْتَعَارَا
(varsayılan mecaz:) [Sarhoşluktan ayıldım ve boş ve laubali eğlenceyi terk ettim; ve gençlik bana ödünç aldığı şeyi geri verdi]. (L.) ― -b4- **أَبْعَدَ اللّٰهُ دَارَهُ وَأَوْقَدَ نَارَا أَثَرَهُ** (mecaz:) [Allah onun yurdunu uzak kılsın ve] onu geri getirmesin, yahut geri döndürmesin! (L, K.) Arapların bir âdetiydi: kötülüğünden yahut fesadından korktukları bir adam kendilerinden ayrılınca, onun arkasında bir ateş yakarlardı ki, onun kötülüğü yahut fesadı onunla birlikte gitsin. (L.)

5 **تَوَقَّدَ** 1 ve 4’e bak. ― -b2- **توقّد** ayrıca güzel kokunun kokusu hakkında da söylenir, (S, A, K, md. وهج,) mânâsı (varsayılan mecaz:) O sıcak [yahut kuvvetli] oldu, yahut hâline geldi. (TK.)

8 **اِوْتَقَدَ** 1’e bak. ― -b2- **اتّقدت الشَّمْسُ** [Güneş yakıcı oldu, yahut şiddetle yakıcı oldu]. (M, K, md. صقر, 4. bâb, vb.)

10 **اِسْتَوْقَدَ** 1 ve 4’e bak.

**وَقَدٌ**
**وَقَدٌ** ذ Ateşin kendisi. (A, L, K.) Ör. **مَا أَعْظَمَ هٰذَا الوَقَدَ** Bu ateş ne kadar büyüktür! (A.) ― -b2- 1’e de bak.

**الوَقْدَةُ**
**الوَقْدَةُ** ذ, (S, K,) yahut **وَقْدَةُ الحَرِّ**, (L,) (mecaz:) En büyük sıcaklık; (S, L, K;) ki bu, on gün, yahut yarım ay süren bir vakittir. (S, L.) ― -b2- **طَبَخَتْهُمْ وَقْدَةُ الصَّيْفِ** (mecaz:) [Yazın en büyük sıcaklığı onları sıcak, yahut yakıcı, bir hummaya uğrattı]. (A.) ― -b3- **وَقَدَاتُ سُهَيْلٍ**: md. عدل’in son paragrafına bak.

**وَقَدَى**
**وَقَدَى** ذ, dişil. Parlayan, yahut ışıldayan. (L.) ― -b2- **مِيقَادٌ**’a da bak.

**وَقُودٌ**
**وَقُودٌ** ذ Odun; (S, L, Msb, K;) fakat ancak tutuşturulduğunda böyle adlandırılır; (El-Hareeree, De Sacy’nin Anthol. Gramm. Ar.’ında, Arapça metnin s. 31’i;) ayrıca **وِقَادٌ** ve **وَقِيدٌ** de böyledir: (K:) yahut herhangi bir yakıt; ateşin tutuşturulduğu, yahut onunla ateşin yakıldığı, yanıp tükettiği, parlak yahut şiddetli yandığı, alevlendiği, yahut tutuştuğu her şey: (L:) yahut ateşin görülen alevi, yahut yalazı. (Lth, L.) ― -b2- **وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ** [Kur. ii. 22; ve lxvi. 6; Yakıtı insanlar ve taşlar olan]. (L.) ― -b3- 1’e de bak. Kur. lxxxv. 5’te, en uygun olarak bir mastar ismi diye tercüme edilir; (Az, L;) ve bazıları bu durumda **الوُقُود** okur. (Yaakoob, S, L.)

**وَقَّادٌ**
**وَقَّادٌ** ذ Parlayan, yahut parlak parlayan; (L, K;) bir yıldıza uygulanır. (L.) ― -b2- **وَقَّادٌ** (L, K) ve ↓ **مُتَوَقِّدٌ** (L) (mecaz:) Hararetle yahut iştiyakla çabucak coşan, canlılık ve keskin anlayış yahut nüfuz edicilikte (olan) bir kalp, yahut zihin. (L, K.) ― -b3- Ayrıca, iki kelime de, (mecaz:) zeki, maharetli, keskin anlayışlı, sivri, yahut nüfuz edici bir adam (L). (L, K.)

**غَائِرُ الوَاقِدَيْنِ**
**غَائِرُ الوَاقِدَيْنِ** ذ (mecaz:) Kör: (A:) **الواقدين** ile iki göz kastedilir: El-A‘şâ bir kıraate göre der ki,
رَأَتْ رَجُلًا غَائِرَ الوَاقِدَيْنِ
fakat yaygın olarak bilinen kıraat **الوَافِدَيْنِ**’dir. (JK.)

**مَوْقِدٌ**
**مَوْقِدٌ** ذ (S, A, L, Msb) ve ↓ **مُسْتَوْقَدٌ** (A, L) ve ↓ **مُوقَدٌ** (JK) Bir ocak; ateşin yakıldığı bir yer. (S, A, * L, Msb.) **حَسَاسٌ** lafzında bir örneğe bak.]

**مُوقَدٌ**
**مُوقَدٌ** ذ : **مُوْقِدٌ**’e bak.

**زَنْدٌ مِيقَادٌ**
**زَنْدٌ مِيقَادٌ** ذ Çabucak ateş çıkaran bir **زَنْد**. (A, L, K.) Ayrıca **زند وَقَدَى** da dersin; yani **مُتَوَقِّدَةٌ**. (JK.)

**مُتَوَقِّدٌ**
**مُتَوَقِّدٌ** ذ : **وَقَّادٌ**’a bak.

**مُسْتَوْقِدٌ**
**مُسْتَوْقِدٌ** ذ : **مَوْقِدٌ**’e bak.
