# وقذ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B0/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%82%D8%B0/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وقذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B0.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: وقذ

وقذ
وَقَذَ - يَقِذُ - مَوْقُوْذ - مَوْقُوْذَة
وَقَذَ - يَقِذُ + كائن + كائناً: يضربه بشدة ويكسره حتى ينهكه ويجعله مشرفاً على الموت
مَوْقُوْذ: اسم مفعول من " وَقَذَ - يَقِذُ ": المنهوك بالضرب الشديد والمشرف على الموت
مَوْقُوْذَة: مؤنث " مَوْقوذ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التسبب بالموت بأنواعه المختلفة " وهي:
خَنَقَ - يَخْنُقُ، حَسَّ - يَحُسُّ، غَالَ - يَغُوْلُ، وَقَذَ - يَقِذُ، بَخَعَ - يَبْخَعُ، صَعَقَ - يَصْعَقُ
موقوذة
 	﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [وقذ] و ق ذ: وَقَذَهُ ضربه حتى استرخى وأشرف على الموت وبابه وعد وشَاةٌ مَوْقُوذَةٌ قُتِلت بالخشب
معجم الفرائد القرآنية:
و ق ذ
" الْمَوْقُوذَةُ " في قوله تعالى :" حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ " (3) المائدة .
وَقذَه : ضربه بحجر أو عصاً ونحوهما حتى مات، والموقوذة في الآية هي الشاة أو غيرها مما يؤكل لحمه، إذا ضربت فأدّى ذلك إلى موتها قبل أن تذكّى.
الراغب
وقذ
- قال الله تعالى: }والموقوذة{ [المائدة/3] أي: المقتولة بالضرب (انظر مجاز القرآن 2/151).
ملخص اللسان
1.     الوقْذ: شدة الضرب. وَقَذه يَقِذُه وَقْذاً: ضربه حتى استَرْخى  وأَشرف على الموت. وشاة مَوْقُوذَة: قتلت بالخشب، وقد وقَذَ الشاة وقْذاً،  وهي موْقُوذة ووقِيذٌ: قتلها بالخشب؛ والوقذ في الأَصل: الضرب المُثْخن  والكسر.
2.     ووُقِذَ الرجلُ، فهو موقوذ ووقيذ. والوقيذ من  الرجال: البطيء الثقيل كأَنّ ثقله وضعفه وقَذَه.
3.     والوقيذ والموقود: الشديد المرض الذي قد أَشرف على الموت؛ وقد وقَذَه  المرضُ والغم. حمِلَ فلانٌ وَقِيذاً أَي ثقيلاً دَنِفاً مُشْفِياً
4.     فيَقِذُه أَي يُسكِّنُه ويُثْخِنُه ويبلغ منه مبلغاً يمنعه من انتهاك  ما لا يحل ولا يَجْمُل.  ويقال: وقذه الحلم إِذا سكّنَه،
5.     وكان وَقِيذَ الجوانح أَي  محزون القلب كأَن الحزن قد كسره وضعّفه،
6.     الوَقِيذُ الذي يُغشى عليه لا يُدْرى أَميت أَم لا.
7.     ويقال: وقَذَه النعاسُ إِذا غلبه. ورجل وقيذ أَي ما به طِرْقٌ.
لسان العرب
● - وقذ: الوقْذ: شدة الضرب. وَقَذه يَقِذُه وَقْذاً: ضربه حتى استَرْخى  وأَشرف على الموت. وشاة مَوْقُوذَة: قتلت بالخشب، وقد وقَذَ الشاة وقْذاً،  وهي موْقُوذة ووقِيذٌ: قتلها بالخشب؛ وكان فعله قوم فنهى الله عز وجل عنه.  ابن السكيت: وقَذَه بالضرب، والمَوْقوذة الوَقِيذُ: الشاة تُضرب حتى  تموت ثم تؤكل. قال الفراء في قوله: والمنخنقة والموقوذة؛ الموقوذة: المضروبة  حتى تموت ولم تُذَكّ؛ ووُقِذَ الرجلُ، فهو موقوذ ووقيذ. والوقيذ من  الرجال: البطيء الثقيل كأَنّ ثقله وضعفه وقَذَه.  والوقيذ والموقود: الشديد المرض الذي قد أَشرف على الموت؛ وقد وقَذَه  المرضُ والغم. قال ابن جني: قرأْت على أَبي عليّ عن أَبي بكر عن بعض أَصحاب  يعقوب عنه قال: يقال تركته وَقيذاً ووَقِيظاً، قال: قال الوجه عندي  والقياس أَن يكون الذال بدلاً من الظاء لقوله عز وجل: والمنخنقة والموقوذة،  ولقولهم وقذه، قال: ولم أَسمع وقَظَه ولا مَوْقوظة، فالذال إِذاً أَعم  تصرفاً. قال: ولذلك قضينا على أَن الذال هي الأَصل. وقال الأَحمر: ضربه  فوقظه. الليث: حمِلَ فلانٌ وَقِيذاً أَي ثقيلاً دَنِفاً مُشْفِياً. وفي حديث  عمر أَنه قال: إِني لأَعلمُ متى تَهْلِكُ العربُ، إِذا ساسها من لم  يُدْرك الجاهلية فيأْخُذ بأَخلاقها ولم يُدركه الإِسلامُ فَيَقِذه الورع؛  قوله: فيَقِذُه أَي يُسكِّنُه ويُثْخِنُه ويبلغ منه مبلغاً يمنعه من انتهاك  ما لا يحل ولا يَجْمُل.  ويقال: وقذه الحلم إِذا سكّنَه، والوقذ في الأَصل: الضرب المُثْخن  والكسر. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: فوقَذَ النِّفاقَ، وفي روايةٍ  الشيطانَ، أَي كسَرَه ودَمغَه؛ وفي حديثها أَيضاً: وكان وَقِيذَ الجوانح أَي  محزون القلب كأَن الحزن قد كسره وضعّفه، والجوانح تحبس القلب وتَحْويه  فأَضاف الوُقُوذَ إِليها. وقال خالد: الوقذ أَن يُضْرَب فائِقُه أَو خُشَّاو ه  من وراء أُذنيه. وقال أَبو سعيد: الوَقْذُ الضرب على فَأْسِ القَفا  فتصير هدّتها إِلى الدماغ فيذهب العقل، فيقال: رجل موقوذ. وقد وقَذَه الحلم:  سكَّنه. ويقال: ضربه على مَوْقِذٍ من مَواقِذه وهي المِرْفق أَو طرف  المَنْكِب أَو الكعب؛ وأَنشد للأَعشى:  يَلْوينَني دَيْني النّهار وَأَقْتَضِي  دَيْني إِذا وَقَذَ النُّعاس الرُّقَّدَا  أَي صاروا كأَنهم سُكارى من النعاس.  ابن شميل: الوَقِيذُ الذي يُغشى عليه لا يُدْرى أَميت أَم لا.  ويقال: وقَذَه النعاسُ إِذا غلبه. ورجل وقيذ أَي ما به طِرْقٌ.  وناقة مُوَقَّذَة: أَثَّر الصِّرارُ في أَخْلافها من شَدِّه، وقيل: هي  التي يَرْغَثُها ولدها أَي يَرْضَعُها ولا يخرج لبنها إِلا نزراً لعظم  ضرعها فيُوقِذُها ذلك، ويأْخُذها له داءٌ وورمٌ في الضرع.  والوقائِذُ: حجارة مفروشة، واحدتها وَقيذَة.
مقاييس اللغة:
(وقذ) الواو والقاف والذال: كلمةٌ تدلُّ على ضَربٍ بخَشَب. منه الوَقْذ: الإيلام بالضَّرب. وشاةٌ موقوذة: ضُرِبت بالخشَب حتَّى ماتت.
ومما ليس من هذا القياس وُقِذَت النّاقةُ: دَرَّتْ على كَرْهٍ فقَلّ لبنُها.
القاموس المحيط:
الوَقْذُ شِدَّةُ الضَّرْبِ. وشاةٌ وقيذٌ ومَوْقوذَةٌ قُتِلَتْ بالخَشَبِ. والوقيذ السريع، والبطيء، والثقيلُ، والشديدُ المَرَضِ، المُشْرِفُ، كالمَوْقوذِ. ووقَذَه صَرَعَه، وسَكَّنَه، وغَلَبَه، وتَرَكَه عَليلاً،
كأَوْقَذَه. وناقةٌ مُوَقَّذَةٌ، كمُعَظَّمَةٍ: أثَّرَ الصِّرارُ في أخْلافِها، أو التي يَرْضَعُها ولَدُها، ولا يَخْرُجُ لَبَنُها إلا نَزْراً لعِظَمِ الضَّرْعِ، فَيُوقِذُها ذلك، ويأخُذُها له داءٌ. والمَوْقِذُ، كمَنْزِلٍ: طَرَفٌ من البَدَنِ، كالكَعْبِ والرُّكْبَةِ والمِرْفَقِ والمَنْكِبِ، ج: المَواقِذُ. والوَقائِذُ: حِجارةٌ مفروشةٌ.
تاج العروس:
و ق ذ
الوَقْدُ : شِدَّةُ الضَّرْبِ وَقَذَه يَقِذُهُ وَقْذًا : ضَرَبَه حتّى استَرْخَى وأَشرَفَ على المَوْتِ . وشَاةٌ وَقِيذٌ ومَوْقُوذَةٌ : قَتِلَتْ بِالخَشَبِ وكان يَفْعَله قومٌ فنَهَى اللهُ عزَّ وجلَّ عنه . وعن ابنِ السكِّيت : وَقَذَه بالضرْبِ والمَوْقُوذَةُ والوَقِيذُ : الشاةُ تُضْرَب حتى تَموت ثم تُؤْكَل قال الفَرَّاءُ في قوله تعالى " وَالمُنْخَنِقَةُ والمَوْقُوذَةُ " المَوْقُوذة : المَضروبةُ حتى تَموت ولم تُذَكَّ . وفي البصائر للمصنّف : المَوْقُوذة : هي التي تُقْتَل بِعَصاً أَو بِحجارةٍ لا حَدَّ لها فَتموت بلا ذَكاةٍ . والوَقيذُ من الرِّجال : السَّرِيعُ وهذا لم أَجِدْه في كُتب الغريب الذي ذكرَه الأَزهريُّ وابنُ سِيدَه وغيرهما : أَن الوَقِيذ من الرِجالِ : البَطِيءُ والثَّقِيلُ . وسقطت الواو من بعضِ الأُصول قالوا كأَنّ ثِقلَه وضَعْفَه وَقَذَه . الوَقِيذ أَيضاً : الشَّدِيدُ المَرَضِ المُشْرِفُ على المَوْتِ كالمَوْقُوذِ وقال ابن شُمَيْلٍ : الذي يُغْشَى عليه لا يُدْرَى أَميتٌ أَم لا ورَجُلٌ وَقِيذٌ : ما بِه طِرْقٌ . وقال الليث : حُمِلَ فُلانٌ وَقِيذًا أَي ثَقِيلاً دَنِفاً مُشْفِياً وهو مَجاز كما في الأساس وقال ابنُ جِنِّي : قرأْت على أَبي عَلِيٍّ عن أَبي بكرٍ عن بعض أَصحاب يَعقُوبَ عنه قال : يقال : تَرَكْتُه وَقِيذاً ووَقِيظاً . قال : قال : الوَجْهُ عندي والقياسُ أَن تكون الظاءُ بَدَلاً مِن الذال لقوله عَزَّ وجلَّ " والمُنْخَنِقَةُ والمَوْقُوذَة " ولقولهم : وَقَذَهُ . قال : ولم أَسمع وَقَظَة ولا مَوْقوظَة فالذال إِذًا أَعمُّ تَصَرُّفاً قال : فلذلك قَضَيْنَا أَن الذَّالَ هي الأَصْل . وقال الأَحْمَرُ : ضَرَبَه فَوَقَظَه . ووَقَذَه : صَرَعَه قال أَبو سعيدٍ : الوَقْذُ : الضَّرْبُ على فَأْسِ القَفَا فتصير هَدَّتُها إِلى الدِّمَاغِ فيَذهبُ العَقْلُ فيقال : رَجُلٌ مَوقوذ . وفي الأَساس : ضَرَبْتُ الحَيَّةَ حتى وَقَذْتُهَا يقال : وَقَذَه الحِلْمُ إِذا سَكَّنَهُ ومنه حديث عُمَرَ " فَيَقِذُه . الوَرَعُ " أَي يُسَكِّنُه ويَبْلُغ منه مَبْلَغاً يَمْنَعه مِن انْتِهَاكِ مالا يَحِلُّ . من المَجاز : وَقَذَه النُّعَاسُ إِذا غَلَبَه وأَنشد للأَعْشى :
" يَلْوِينَنِي دَيْنِي النَّهَارَ وَأَقْتَضِيدَيْنِي إِذا وَقَذَ النُّعَاسُ الرُّقَّدَا
وَقَذَه : تَرَكَهُ عَليلاً كأَوقَذَه وهذه عن الزّجَاج فهو وَقِيذٌ ومُوقَذ من المَجاز : نَاقَةٌ مُوَقَّذَةٌ كمُعَظَّمة : أَثَّرَ الصِّرارُ في أَخْلاَفِهَا من شَدِّه أَو هي التي يَرْغَثُها أَي يَرْضَعُها وَلَدُها ولا يَخْرُج لَبَنُها إِلاَّ نَزْراً لِعِظَمِ الضَّرْعِ فَيُوقِذُها ذلك ويَأْخُذُها له دَاءٌ ووَرَمٌ في الضَّرْع . يقال : ضُرِب عَلَى مَوْقِذٍ مِن مَوَاقَذِه . المَوْقِذُ كمَنْزِلٍ : طَرَفٌ مِن البَدَنِ يَشْتَدُّ عليه الضَّرْبُ كالكَعْبِ والرُّكْبَةِ والمِرْفَقِ وطَرَفُ المَنْكِبِ كما في الأَساس واللسانِ ج المَوَاقِذُ وبكُلِّ ذلك فُسِّرَ قولُهم : ضَربَه على مَوْقَذٍ من مَوَاقِذِه . والوَقَائِذُ : حِجَارَةٌ مَفروشةٌ واحدتها وَقِيذَةٌ . ومما يستدرك عليه : وَقَذَهُ إِذا كَسَرَه ودَمَغَه . وفي الحديث " كَانَ وَقِيذَ الجَوانِح " أَي مَحزونَ القَلْبِ كأَنَّ الحُزْن قد كَسَره وضَعَّفَه والجوانِحُ تَحْوِي القَلْبَ فأَضافَ الوُقُوذَ إِليها وقد وَقَذَه الغَمُّ والمَرَضُ ووَقَذَتْه العَبَادةُ ووقَذَتْنِي كَلِمَةٌ سَمِعْتَهَا . وفي قَلْبِي وَقْذَةً مِن ذلك : أَثَرٌ بَاقٍ مِنْ مَشَقَّتِه . وأَجْتَزِي وأَقْتَذِي . ووُقِذَت الناقَةُ : حُلِبَتْ على كَرْهٍ حَتَّى قَلَّ لَبنُهَا وكلَّ ذلك من المجاز

### Türkçe

وقذ
**وَقَذَ** - **يَقِذُ** - **مَوْقُوْذ** - **مَوْقُوْذَة**
**وَقَذَ - يَقِذُ** + bir varlık + bir varlığı: ona şiddetle vurur ve onu kırar; ta ki onu bitkin düşürüp onu ölüme yakın hâle getirinceye kadar.
**مَوْقُوْذ**: “**وَقَذَ - يَقِذُ**”den ism-i mef‘ûl: şiddetli darb ile bitkin düşürülmüş ve ölüme yakın olan.
**مَوْقُوْذَة**: “**مَوْقوذ**”un müennesi.
Ve lafız, “çeşitli türleriyle ölüme sebep olma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**خَنَقَ - يَخْنُقُ**، **حَسَّ - يَحُسُّ**، **غَالَ - يَغُوْلُ**، **وَقَذَ - يَقِذُ**، **بَخَعَ - يَبْخَعُ**، **صَعَقَ - يَصْعَقُ**

mوقوذة
 	﴿Size ölü hayvan, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına (kesilirken) adı anılan, boğulmuş, **والموقوذة** (darb ile öldürülmüş), yuvarlanıp düşmüş, boynuzlanmış ve yırtıcı hayvanın yediği (hayvan) —ancak (yetişip) boğazladıklarınız müstesna—, dikili taşlar üzerine boğazlanan ve fal oklarıyla kısmet aramanız haram kılındı; işte bu fısktır. Bugün kâfirler dininizden ümit kesmişlerdir; artık onlardan korkmayın, benden korkun. Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinize nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’dan razı oldum. Kim açlık sıkıntısında, günaha meyletmeksizin, (bunlardan yemeye) mecbur kalırsa, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir(3)﴾ **المائدة**

Muhtâr es-Sıhâh
● [**وقذ**] **و ق ذ**: **وَقَذَهُ**: ona vurdu; ta ki gevşeyip ölüme yakın hâle gelinceye kadar. Babı **وعد**’dır. Ve **شَاةٌ مَوْقُوذَةٌ**: odunla öldürülmüş (koyun).

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi:
**و ق ذ**
“**الْمَوْقُوذَةُ**” Yüce Allah’ın şu sözünde: “﴿Size ölü hayvan, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına (kesilirken) adı anılan, boğulmuş, **وَالْمَوْقُوذَةُ** ve yuvarlanıp düşmüş﴾” (3) **المائدة**.
**وَقذَه**: onu taşla yahut değnekle ve benzerleriyle vurdu; ta ki ölünceye kadar. Ve âyetteki **الموقوذة**, eti yenilen şeylerden koyun yahut başkasıdır; vurulursa ve bu, tezkiye edilmeden önce onun ölümüne götürürse.

er-Râgıb
وقذ
- Yüce Allah dedi: ﴿**والموقوذة**﴾ [**المائدة/3**] yani: darb ile öldürülmüş (bk. **مجاز القرآن** 2/151).

Lisân’ın özeti
1.     **الوقْذ**: darbenin şiddeti. **وَقَذه يَقِذُه وَقْذاً**: ona vurdu; ta ki gevşeyip ölüme yakın hâle gelinceye kadar. Ve **شاة مَوْقُوذَة**: odunla öldürülmüş. Ve koyunu **وقَذَ** etti, **وقْذاً**; o, **موْقُوذة**dır; ve **وقِيذٌ**: onu odunla öldürmüş (olan). Ve **الوقذ** aslında: ağırlaştıran darbe ve kırmadır.
2.     Ve adam **وُقِذَ** edildi; o, **موقوذ** ve **وقيذ**dir. Ve erkeklerden **الوقيذ**: yavaş, ağır; sanki onun ağırlığı ve zayıflığı onu **وقَذَ** etmiştir.
3.     Ve **الوقيذ** ve **الموقود**: ölüme yakın hâle gelmiş şiddetli hastadır; hastalık ve keder onu **وقَذَ** etmiştir. Falan kimse **وَقِيذاً** taşındı; yani ağır, bitkin, ölüme yaklaşmış.
4.     **فيَقِذُه**: yani onu sakinleştirir, onu ağırlaştırır ve ondan, helâl olmayan ve güzel olmayanı çiğnemesine engel olacak bir dereceye ulaşır. Ve denir: **وقذه الحلم**; onu sakinleştirdiği zaman.
5.     Ve **وَقِيذَ الجوانح** idi; yani kalbi mahzun; sanki hüzün onu kırmış ve zayıflatmış.
6.     **الوَقِيذُ**: üzerine baygınlık gelen; ölü mü değil mi bilinmeyen.
7.     Ve denir: **وقَذَه النعاسُ**; onu uyuklama bastığı zaman. Ve **رجل وقيذ**: yani onda **طِرْقٌ** yoktur.

Lisânü’l-‘Arab
● - **وقذ**: **الوقْذ**: darbenin şiddeti. **وَقَذه يَقِذُه وَقْذاً**: ona vurdu; ta ki gevşeyip ölüme yakın hâle gelinceye kadar. Ve **شاة مَوْقُوذَة**: odunla öldürülmüş. Ve koyunu **وقَذَ** etti, **وقْذاً**; o, **موْقُوذة**dır; ve **وقِيذٌ**: onu odunla öldürmüş (olan). Ve bu, bir kavmin fiili idi; Allah عز وجل ondan nehyetti. İbnü’s-Sikkît: **وقَذَه** darb ile (vurdu). Ve **المَوْقوذة** ile **الوَقِيذُ**: koyun; vurulur, ta ki ölür; sonra yenir. Ferrâ, şu sözünde: “**والمنخنقة والموقوذة**”; **الموقوذة**: vurulmuş; ta ki ölür; ve tezkiye edilmemiş. Ve adam **وُقِذَ** edildi; o, **موقوذ** ve **وقيذ**dir. Ve erkeklerden **الوقيذ**: yavaş, ağır; sanki onun ağırlığı ve zayıflığı onu **وقَذَه** etmiştir. Ve **الوقيذ** ile **الموقود**: ölüme yakın hâle gelmiş şiddetli hastadır; hastalık ve keder onu **وقَذَه** etmiştir. İbn Cinnî dedi: Ebû ‘Alî’ye, Ebû Bekr’den, Ya‘kūb’un bazı ashabından, ondan okudum; dedi ki: denir: onu **وَقيذاً** ve **وَقِيظاً** bıraktım. Dedi: bence ve kıyas şudur ki, **الذال**ın **الظاء**dan bedel olmasıdır; Allah عز وجل’nin şu sözü için: “**والمُنْخَنِقَةُ والمَوْقُوذَة**” ve onların “**وقذه**” demeleri için. Dedi: **وقَظَه** ve **مَوْقوظة** işitmedim; öyleyse **الذال** daha genel tasarrufludur. Dedi: bu sebeple **الذال**ın asıl olduğuna hükmettik. Ve el-Ahmer dedi: ona vurdu da onu **فوقظه** etti. Leys: falan kimse **وَقِيذاً** taşındı; yani ağır, bitkin, ölüme yaklaşmış. Ve Ömer’in hadîsinde: “Ben, Arapların ne zaman helâk olacağını bilirim: câhiliyeyi idrak etmemiş biri onları idare ederse, onun ahlâkını alır; İslâm da ona erişmemiştir; böylece vera‘ onu **فَيَقِذه** eder”; sözü: **فيَقِذُه** yani onu sakinleştirir, onu ağırlaştırır ve ondan, helâl olmayan ve güzel olmayanı çiğnemesine engel olacak bir dereceye ulaşır. Ve denir: **وقذه الحلم**; onu sakinleştirdiği zaman. Ve **الوقذ** aslında: ağırlaştıran darbe ve kırmadır. Âişe’nin, رضي الله عنها, hadîsinde: “**فوقَذَ النِّفاقَ**”, bir rivayette: “şeytanı”; yani onu kırdı ve beynini dağıttı. Ve onun başka bir hadîsinde: “Ve **وَقِيذَ الجوانح** idi”; yani kalbi mahzun; sanki hüzün onu kırmış ve zayıflatmış; ve **الجوانح** kalbi hapseder ve onu kuşatır; böylece **الوُقُوذَ**u ona izafe etti. Hâlid dedi: **الوقذ**: onun **فائِقُه**una yahut **خُشَّاو**una, iki kulağının arkasından vurulmasıdır. Ebû Sa‘îd dedi: **الوَقْذُ**: ensenin ortasına vurmadır; böylece onun şiddeti beyne gider de akıl gider; bu sebeple “**رجل موقوذ**” denir. Ve **وقَذَه الحلم**: onu sakinleştirdi. Ve denir: onu, **مَوْقِذٍ**lerinden bir **مَوْقِذٍ** üzerine vurdu; bunlar **المِرْفق** yahut **المَنْكِب**in ucu yahut **الكعب**tır. A‘şâ’dan şu beyit okunmuştur:
  **يَلْوينَني دَيْني النّهار وَأَقْتَضِي
  دَيْني إِذا وَقَذَ النُّعاس الرُّقَّدَا**
yani: uyuklama, uyuyanlara galip geldiği zaman; sanki onlar uyuklamadan sarhoş olmuş gibidirler. İbn Şümeyl: **الوَقِيذُ**: üzerine baygınlık gelen; ölü mü değil mi bilinmeyen. Ve denir: **وقَذَه النعاسُ**; onu uyuklama bastığı zaman. Ve **رجل وقيذ**: yani onda **طِرْقٌ** yoktur. Ve **ناقة مُوَقَّذَة**: **الصِّرار**ın, sıkılığından dolayı onun memelerinde iz bırakmasıdır; ve denildi ki: o, yavrusu onu **يَرْغَثُها** eden (yani emen) de, memesinin büyüklüğünden dolayı sütü ancak az çıkan devedir; böylece bu onu **يُوقِذُها** eder; ve memede bir hastalık ve şişlik onu tutar. Ve **الوقائِذُ**: döşenmiş taşlardır; tekili **وَقيذَة**dir.

Maqāyîsü’l-Luğa:
(**وقذ**) **الواو** ve **القاف** ve **الذال**: odunla vurmayı gösteren bir kelimedir. Ondan **الوَقْذ**: darb ile acıtma. Ve **شاةٌ موقوذة**: odunla vuruldu; ta ki öldü.
Ve bundan olmayan şeylerden: deve **وُقِذَت**: istemeyerek süt verdi; böylece sütü azaldı.

el-Kāmûsü’l-Muhît:
**الوَقْذُ**: darbenin şiddeti. Ve **شاةٌ وقيذٌ** ve **مَوْقوذَةٌ**: odunla öldürülmüş. Ve **الوقيذ**: hızlı, ve yavaş, ve ağır, ve şiddetli hastalıklı, ölüme yakın; **كالمَوْقوذِ** gibi. Ve **وقَذَه**: onu yere serdi, onu sakinleştirdi, ona galip geldi, onu hasta bıraktı; **كأَوْقَذَه** gibi. Ve **ناقةٌ مُوَقَّذَةٌ** ( **مُعَظَّمَةٍ** gibi): **الصِّرار** onun memelerinde iz bırakmıştır; yahut yavrusu onu emer de, memenin büyüklüğünden dolayı sütü ancak az çıkar; böylece bu onu **يُوقِذُها** eder; ve memede bir hastalık onu tutar. Ve **المَوْقِذُ** ( **مَنْزِلٍ** gibi): bedenden bir uçtur; **الكَعْب** ve **الرُّكْبَة** ve **المِرْفَق** ve **المَنْكِب** gibi; çoğulu: **المَواقِذُ**. Ve **الوَقائِذُ**: döşenmiş taşlardır.

Tâcü’l-‘Arûs:
**و ق ذ**
**الوَقْدُ**: darbenin şiddeti. **وَقَذَه يَقِذُهُ وَقْذًا**: ona vurdu; ta ki gevşeyip ölüme yakın hâle gelinceye kadar. Ve **شَاةٌ وَقِيذٌ** ve **مَوْقُوذَةٌ**: odunla öldürülmüş; bir kavim bunu yapardı; Allah عز وجل ondan nehyetti. İbnü’s-Sikkît’ten: **وقَذَه** darb ile (vurdu); ve **المَوْقُوذَةُ** ile **الوَقِيذُ**: koyun; vurulur, ta ki ölür; sonra yenir. Ferrâ, Yüce Allah’ın şu sözünde: “**وَالمُنْخَنِقَةُ والمَوْقُوذَةُ**”; **المَوْقُوذة**: vurulmuş; ta ki ölür; ve tezkiye edilmemiş. Ve musannifin **البصائر**’inde: **المَوْقُوذة**: keskinliği olmayan bir değnekle yahut taşlarla öldürülen; böylece tezkiyesiz ölendir. Ve erkeklerden **الوَقيذ**: hızlıdır; bunu, Ezherî’nin, İbn Sîde’nin ve başkalarının zikrettiği garîb kitaplarında bulmadım: erkeklerden **الوَقِيذ**: yavaş ve ağırdır. Bazı nüshalardan **الواو** düştü; dediler: sanki onun ağırlığı ve zayıflığı onu **وَقَذَه** etmiştir. **الوَقِيذ** ayrıca: **المَوْقُوذ** gibi, ölüme yakın şiddetli hastadır. İbn Şümeyl dedi: üzerine baygınlık gelen; ölü mü değil mi bilinmeyen. Ve **رَجُلٌ وَقِيذٌ**: onda **طِرْقٌ** yoktur. Leys dedi: falan kimse **وَقِيذًا** taşındı; yani ağır, bitkin, ölüme yaklaşmış; bu, **الأساس**’ta olduğu üzere mecazdır. İbn Cinnî dedi: Ebû ‘Alî’ye, Ebû Bekr’den, Ya‘kūb’un bazı ashabından, ondan okudum; dedi ki: denir: onu **وَقِيذاً** ve **وَقِيظاً** bıraktım. Dedi: bence ve kıyas şudur ki, **الظاء**ın **الذال**dan bedel olmasıdır; Allah عز وجل’nin şu sözü için: “**والمُنْخَنِقَةُ والمَوْقُوذَة**” ve onların “**وَقَذَهُ**” demeleri için. Dedi: **وَقَظَة** ve **مَوْقوظَة** işitmedim; öyleyse **الذال** daha genel tasarrufludur. Dedi: bu sebeple **الذَّال**ın asıl olduğuna hükmettik. Ve el-Ahmer dedi: ona vurdu da onu **فَوَقَظَه** etti. Ve **وَقَذَه**: onu yere serdi. Ebû Sa‘îd dedi: **الوَقْذُ**: ensenin ortasına vurmadır; böylece onun şiddeti beyne gider de akıl gider; bu sebeple “**رَجُلٌ مَوقوذ**” denir. Ve **الأَساس**’ta: “yılanı vurdum; ta ki onu **وَقَذْتُهَا** edinceye kadar.” Denir: **وَقَذَه الحِلْمُ**; onu sakinleştirdiği zaman. Ve Ömer hadîsinden: “**فَيَقِذُه . الوَرَعُ**”; yani onu sakinleştirir ve ondan, helâl olmayanı çiğnemesine engel olacak bir dereceye ulaşır. Mecazdan: **وَقَذَه النُّعَاسُ**; onu uyuklama bastığı zaman. A‘şâ’dan şu beyit okunmuştur:
" **يَلْوِينَنِي دَيْنِي النَّهَارَ وَأَقْتَضِيدَيْنِي إِذا وَقَذَ النُّعَاسُ الرُّقَّدَا**
Ve **وَقَذَه**: onu hasta bıraktı; **كأَوقَذَه** gibi. Bu, Zeccâc’dandır; böylece o, **وَقِيذٌ** ve **مُوقَذ**dur. Mecazdan: **نَاقَةٌ مُوَقَّذَةٌ** ( **مُعَظَّمة** gibi): **الصِّرار** onun memelerinde, sıkılığından dolayı iz bırakmıştır; yahut o, yavrusu onu **يَرْغَثُها** eden (yani emen) de, memenin büyüklüğünden dolayı sütü ancak az çıkan devedir; böylece bu onu **يُوقِذُها** eder; ve memede bir hastalık ve şişlik onu tutar. Denir: onun **مَوَاقَذِه**inden bir **مَوْقِذٍ** üzerine vuruldu. **المَوْقِذُ** ( **مَنْزِلٍ** gibi): bedenden, darbenin şiddetlendiği bir uçtur; **الكَعْب** ve **الرُّكْبَة** ve **المِرْفَق** ve **المَنْكِب**in ucu gibi; **الأَساس** ve **اللسان**’da olduğu üzere; çoğulu **المَوَاقِذُ**dur. Ve bununla, onların “onu, onun **مَوَاقِذِه**inden bir **مَوْقَذٍ** üzerine vurdu” sözleri tefsir edilmiştir. Ve **الوَقَائِذُ**: döşenmiş taşlardır; tekili **وَقِيذَةٌ**dir. Ve buna ilâve olarak: **وَقَذَهُ**; onu kırdığı ve beynini dağıttığı zaman. Ve hadîste: “**كَانَ وَقِيذَ الجَوانِح**”; yani kalbi mahzun; sanki hüzün onu kırmış ve zayıflatmış; ve **الجوانِحُ** kalbi kuşatır; böylece **الوُقُوذَ**u ona izafe etti. Ve keder ve hastalık onu **وَقَذَه** etti. Ve ibadet onu **وَقَذَتْه** etti. Ve işittiğim bir söz beni **وَقَذَتْنِي** etti. Ve kalbimde bundan bir **وَقْذَةً** vardır: onun meşakkatinden kalıcı bir iz. Ve **أَجْتَزِي** ve **أَقْتَذِي**. Ve deve **وُقِذَت**: istemeyerek sağıldı; ta ki sütü azaldı; bunların hepsi mecazdandır.
