# وقذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%82%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وقذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وقذ

الوقْذ: شدة الضرب. وَقَذه يَقِذُه وَقْذاً: ضربه حتى استَرْخى وأَشرف على الموت. وشاة مَوْقُوذَة: قتلت بالخشب، وقد وقَذَ الشاة وقْذاً، وهي موْقُوذة ووقِيذٌ: قتلها بالخشب؛ وكان فعله قوم فنهى الله عز وجل عنه. ابن السكيت: وقَذَه بالضرب، والمَوْقوذة الوَقِيذُ: الشاة تُضرب حتى تموت ثم تؤكل. قال الفراء في قوله: والمنخنقة والموقوذة؛ الموقوذة: المضروبة حتى تموت ولم تُذَكّ؛ ووُقِذَ الرجلُ، فهو موقوذ ووقيذ. والوقيذ من الرجال: البطيء الثقيل كأَنّ ثقله وضعفه وقَذَه.
والوقيذ والموقود: الشديد المرض الذي قد أَشرف على الموت؛ وقد وقَذَه المرضُ والغم. قال ابن جني: قرأْت على أَبي عليّ عن أَبي بكر عن بعض أَصحاب يعقوب عنه قال: يقال تركته وَقيذاً ووَقِيظاً، قال: قال الوجه عندي والقياس أَن يكون الذال بدلاً من الظاء لقوله عز وجل: والمنخنقة والموقوذة، ولقولهم وقذه، قال: ولم أَسمع وقَظَه ولا مَوْقوظة، فالذال إِذاً أَعم تصرفاً. قال: ولذلك قضينا على أَن الذال هي الأَصل. وقال الأَحمر: ضربه فوقظه. الليث: حمِلَ فلانٌ وَقِيذاً أَي ثقيلاً دَنِفاً مُشْفِياً. وفي حديث عمر أَنه قال: إِني لأَعلمُ متى تَهْلِكُ العربُ، إِذا ساسها من لم يُدْرك الجاهلية فيأْخُذ بأَخلاقها ولم يُدركه الإِسلامُ فَيَقِذه الورع؛ قوله: فيَقِذُه أَي يُسكِّنُه ويُثْخِنُه ويبلغ منه مبلغاً يمنعه من انتهاك ما لا يحل ولا يَجْمُل.
ويقال: وقذه الحلم إِذا سكّنَه، والوقذ في الأَصل: الضرب المُثْخن والكسر. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: فوقَذَ النِّفاقَ، وفي روايةٍ الشيطانَ، أَي كسَرَه ودَمغَه؛ وفي حديثها أَيضاً: وكان وَقِيذَ الجوانح أَي محزون القلب كأَن الحزن قد كسره وضعّفه، والجوانح تحبس القلب وتَحْويه فأَضاف الوُقُوذَ إِليها. وقال خالد: الوقذ أَن يُضْرَب فائِقُه أَو خُشَّاو ه من وراء أُذنيه. وقال أَبو سعيد: الوَقْذُ الضرب على فَأْسِ القَفا فتصير هدّتها إِلى الدماغ فيذهب العقل، فيقال: رجل موقوذ. وقد وقَذَه الحلم: سكَّنه. ويقال: ضربه على مَوْقِذٍ من مَواقِذه وهي المِرْفق أَو طرف المَنْكِب أَو الكعب؛ وأَنشد للأَعشى:
يَلْوينَني دَيْني النّهار وَأَقْتَضِي
دَيْني إِذا وَقَذَ النُّعاس الرُّقَّدَا
أَي صاروا كأَنهم سُكارى من النعاس.
ابن شميل: الوَقِيذُ الذي يُغشى عليه لا يُدْرى أَميت أَم لا. ويقال: وقَذَه النعاسُ إِذا غلبه. ورجل وقيذ أَي ما به طِرْقٌ. وناقة مُوَقَّذَة: أَثَّر الصِّرارُ في أَخْلافها من شَدِّه، وقيل: هي التي يَرْغَثُها ولدها أَي يَرْضَعُها ولا يخرج لبنها إِلا نزراً لعظم ضرعها فيُوقِذُها ذلك، ويأْخُذها له داءٌ وورمٌ في الضرع. والوقائِذُ: حجارة مفروشة، واحدتها وَقيذَة.

### Türkçe

**الوقْذ**: vurmanın şiddeti. **وَقَذه يَقِذُه وَقْذاً**: onu vurdu; tâ ki gevşeyinceye ve ölümün eşiğine gelinceye kadar. Ve **شاة مَوْقُوذَة**: odunla öldürülmüş; ve gerçekten koyunu **وقَذَ** etti, **وقْذاً**; o **موْقُوذة**’dir ve **وقِيذٌ**: onu odunla öldürdü; bu, bir kavmin yaptığı bir fiildi de Allah, عز وجل, onu yasakladı.

İbnü’s-Sikkît: **وقَذَه** onu vurarak (oldu); ve **المَوْقوذة الوَقِيذُ**: koyun, vurulur, tâ ki ölünceye kadar; sonra yenir. el-Ferrâ, şu sözü hakkında dedi: **والمنخنقة والموقوذة**; **الموقوذة**: vurulmuş olan; tâ ki ölünceye kadar; ve boğazlanmadı; ve **وُقِذَ الرجلُ**: adam (bu hâle) getirildi; o hâlde o **موقوذ** ve **وقيذ**’dir. Ve erkeklerden **الوقيذ**: yavaş, ağır; sanki onun ağırlığı ve zayıflığı onu **وقَذَه** etmiş gibidir.

Ve **الوقيذ** ve **الموقود**: şiddetli hastalık sahibi olup ölümün eşiğine gelmiş olan; ve gerçekten hastalık ve keder onu **وقَذَه** etti. İbn Cinnî dedi: Ebû Alî’ye, Ebû Bekir’den, Ya‘kûb’un bazı ashabından, ondan okudum; dedi ki: “Onu **وَقيذاً** ve **وَقِيظاً** bıraktım” denir. Dedi ki: “Bana göre ve kıyas, **الذال**’ın **الظاء**’dan bedel olmasıdır; Allah عز وجل’nin sözü için: **والمنخنقة والموقوذة**; ve onların ‘**وقذه**’ demeleri için.” Dedi ki: “Ne **وقَظَه**’yi ne de **مَوْقوظة**’yi işittim; öyleyse **الذال** daha genel bir tasarruftur.” Dedi ki: “Bunun için, **الذال**’ın asıl olduğuna hükmettik.” Ve el-Ahmer dedi: Onu vurdu da onu **فوقظه** etti. el-Leys: Falan, **وَقِيذاً** yüklendi; yani ağır, bitkin, (ölüme) yaklaşmış. Ömer’in hadisinde, onun şöyle dediği rivayet edilir: “Ben, Arapların ne zaman helâk olacağını elbette bilirim: Câhiliyeyi idrak etmemiş olan, onları idare ederse; onun ahlâkını alır da İslâm ona erişmemiş olur; böylece vera‘ onu **فَيَقِذه** eder.” Sözü: **فَيَقِذُه** yani onu sakinleştirir ve onu ağırlaştırır ve ondan, kendisini helâl olmayanı ve güzel olmayanı çiğnemekten men eden bir dereceye ulaşır.

Ve denir: **وقذه الحلم**; onu sakinleştirdiği zaman. Ve **الوقذ** aslında: ağırlaştıran vurma ve kırmadır. Âişe’nin, رضي الله عنها, hadisinde: **فوقَذَ النِّفاقَ**; bir rivayette: **الشيطانَ**; yani onu kırdı ve beynini dağıttı. Ve onun hadisinde ayrıca: “Ve o, **وَقِيذَ الجوانح** idi”; yani kalbi mahzun; sanki hüzün onu kırmış ve zayıflatmış gibidir; ve **الجوانح** kalbi hapseder ve onu kuşatır; böylece **الوُقُوذَ**’u ona izafe etti. Hâlid dedi: **الوقذ**: onun **فائِقُه**’unun yahut **خُشَّاو ه**’unun, iki kulağının arkasından vurulmasıdır. Ebû Saîd dedi: **الوَقْذُ** ensenin arka kısmının tepesine vurmadır; böylece onun darbesi beyne varır da akıl gider; bu sebeple “**رجل موقوذ**” denir. Ve gerçekten **وقَذَه الحلم**: onu sakinleştirdi. Ve denir: Onu, **مَوْقِذٍ**’lerden bir **مَوْقِذٍ** üzerine vurdu; onlar **المِرْفق** yahut **طرف المَنْكِب** yahut **الكعب**’dır. Ve el-A‘şâ’dan şu beyit okunmuştur:

يَلْوينَني دَيْني النّهار وَأَقْتَضِي
دَيْني إِذا وَقَذَ النُّعاس الرُّقَّدَا

Yani: uykululara uyuklama **وقَذَ** ettiği zaman, sanki onlar uyuklamadan sarhoşlar olmuşlardır.

İbn Şümeyl: **الوَقِيذُ**: üzerine baygınlık gelen; ölü mü değil mi bilinmeyen kimsedir. Ve denir: **وقَذَه النعاسُ**; onu bastırdığı zaman. Ve **رجل وقيذ**: yani onda **طِرْقٌ** yoktur.

Ve **ناقة مُوَقَّذَة**: **الصِّرارُ** (meme bağının) sıkılığından, onun **أَخْلاف**’ında iz bırakmıştır. Ve denildi ki: o, yavrusu onu **يَرْغَثُها** ettiği, yani onu emdiği hâlde, memesinin büyüklüğünden dolayı sütü ancak az çıktığı için; bu, onu **يُوقِذُها** eder; ve meme içinde bir hastalık ve bir şişlik onu yakalar.

Ve **الوقائِذُ**: döşenmiş taşlardır; onun teki **وَقيذَة**’dir.
