# وقش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%82%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وقش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وقش

وقش: د، قرب صنعاء اليمن، هو بالفتح، وضبطه الصاغاني بالتحريك، وكذا ياقوت في المعجم. وقش بن زغبة بن زعوراء ابن جشم، من الأوس، ثم من بني عبد الأشهل، منهم، وابنه رفاعة بن وقش، قتل هو وأخوه ثابت يوم أحد، وأحفاده: سلمة بن ثابت ابن وقش بدري قتل يوم أحد هو وأخوه عمرو، وسلمة وسلكان وسعد وأوس، بنو سلامة بن وقش ابن زغبة، أما سلمة فإنه بدري عقبي ولي اليمامة لعمر،وله رواية في المسند عن محمود بن لبيد عنه، توفي سنة 34 وقيل سنة 35. وأما سلكان فالصحيح أن اسمه سعد يكنى أبا نائلة، وهو أخو كعب بن الأشرف من الرضاع، وقد جعله المصنف أخا لسعد، والصواب أنهما واحد، كما صرح به الحافظ الذهبي وابن فهد، وفي العباب قتل يوم جسر أبي عبيد. وأما أوس بن سلامة فلم أجد له ذكرا في المعاجيم، وفي العباب قتل يوم أحد. وعباد بن بشر بن وقش، قتل يوم اليمامة، نقله ابن الكلبي، كلهم صحابيون، رضي الله تعالى عنهم أجمعين، وهم: رفاعة، والسلمتان، وسلكان، وسعد، وأوس، وعباد. وزاد الصاغاني: وعمرو أخو سلمة وسلكان هو الذي دخل الجنة ولم يعمل، وهو أصيرم بني عبد الأشهل. والوقش، والوقشة، ويحركان الحركة والحس، قال ابن الأعرابي: يقال سمعت وقش فلان، أي حركته، وأنشد:
  لأخفافها بالليل وقش كأنهعلى الأرض ترشاف الظباء السوانح وذكره الأزهري في حرف الشين والسين، فيكونان لغتين. وفي الحديث أنه صلى الله عليه وسلم، قال: دخلت الجنة فسمعت وقشا خلفي، فإذا بلال. قال مبتكر الأعرابي: الوقش والوقص محركة: صغار الحطب، الذي تشيع به النار، نقله أبو تراب عنه.
 ويقال: وجد في بطنه وقشا، أي حركة من ريح، أو غيرها، عن ابن دريد، وبه سمى أقيش جد النمر، لأن أباه نظر أمه وقد حبلت به، فقال: ما هذا الذي يتوقش في بطنك. ووقش الرسم، كوعد: درس نقله الصاغاني. والأوقاش: الأوباش: هنا ذكره الصاغاني، وقيل إنه بالفاء، كما استدركنا عليه. وبنو أقيش، تصغير وقش: حي من العرب، قال اللحياني: وأصله وقيش،فأبدلوا من الواو همزة، قال: وكذلك الأصل عندي فيما أنشده سيبويه للنابغة، وقال الجوهري: وأنشد الأخفش للنابغة:
  كأنك من جمال بني أقيش                      يقعقع خلف رجليه بشن وكل واو مضمومة همزها جائز في صدر الكلمة،وهو في حشوها أقل. وتوقش: تحرك ومما يستدرك عليه: وقش منه وقشا: أصاب منه عطاء. وأوقش له بشيء، ووقش، إذا رضخ. والوقش: العيب. ووقش بالنار: لوح بها. وهجرة وقش، بالتحريك: موضع كالخانقاه،أي زاوية للعباد وأهل العلم. ووقش، كبقم: مدينة بالأندلس.
 و - م - ش.

  الومشة، أهمله الجوهري، وقال ابن الأعرابي: هو الخال الأبيض يكون على بدن الإنسان، وصحفه شيخنا، فضبطه الحال، بالحاء المهملة، وفسره بطين البحر، واستغربه، وإنما المغرب ابن أخت خالته،فقد صرح أئمة اللغة بما ذكرنا، وهكذا وجد مضبوطا في النوادر، والباء مبدلة من الميم، وقد تقدم في و ب ش ما يقرب لمعناه، فتأمل.

### Türkçe

وقش: **د**; Yemen’in San‘â’sına yakın; o, fetha iledir; Sâgânî onu hareke ile ضبط etti; Yâkût da Mu‘cem’de böyle. **وقش** b. **زغبة** b. **زعوراء** b. **جشم**, Evs’tendir; sonra Benî Abdüleşhel’dendir; onlardandır; ve onun oğlu **رفاعة** b. **وقش**, o ve kardeşi **ثابت** Uhud günü öldürüldü; ve onun torunları: **سلمة** b. **ثابت** b. **وقش**, Bedrîdir; Uhud günü o ve kardeşi **عمرو** öldürüldü; ve **سلمة** ve **سلكان** ve **سعد** ve **أوس**, **سلامة** b. **وقش** b. **زغبة**’nin oğullarıdır; **سلمة**’ye gelince, o Bedrî, Akabe’li; Ömer için Yemâme’ye vali oldu; ve onun, Müsned’de Mahmûd b. Lebîd’den, ondan bir rivayeti vardır; 34 yılında vefat etti, 35 yılında denildi. **سلكان**’a gelince, sahih olan, adının **سعد** olduğudur; künyesi **أبا نائلة**’dir; ve o, süt emmeden dolayı **كعب بن الأشرف**’in kardeşidir; musannif onu **سعد**’ın kardeşi kıldı; doğru olan, ikisinin bir olduğudur; Hâfız Zehebî ve İbn Fehd’in açıkça belirttiği gibi. Ve **العباب**’da: Ebû Ubeyd köprüsü günü öldürüldü. **أوس بن سلامة**’ye gelince, mu‘cemlerde ona bir zikr bulmadım; ve **العباب**’da: Uhud günü öldürüldü. Ve **عباد بن بشر بن وقش**, Yemâme günü öldürüldü; onu İbnü’l-Kelbî nakletti; hepsi sahâbîdirler; Allah Teâlâ hepsinden razı olsun; ve onlar: **رفاعة**, ve iki **سلمة**, ve **سلكان**, ve **سعد**, ve **أوس**, ve **عباد**. Sâgânî ekledi: ve **عمرو** **سلمة**’nin ve **سلكان**’ın kardeşidir; o, amel etmeden cennete giren kimsedir; o, Benî Abdüleşhel’in **أصيرم**’idir.

Ve **الوقش**, ve **الوقشة**, ikisi de harekelenir; hareket ve his (duyu) demektir. İbnü’l-A‘râbî dedi: “**وقش** falanın” işittim denir; yani onun hareketini. Ve şu beyti inşâd etti:
  “Onun toynaklarına geceleyin bir **وقش** (ses/hareket) vardır; sanki yerde, yana doğru geçen ceylanların yudumlayışı (gibi).”

Ezherî onu **الشين** ve **السين** harfinde zikretti; böylece ikisi iki lehçe olur. Ve hadiste: o (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: “Cennete girdim; arkamda bir **وقشا** işittim; bir de ne göreyim, Bilâl.” A‘râbî’nin mübtekeri dedi: **الوقش** ve **الوقص** (harekeli): küçük odun parçalarıdır; ateşin onunla tutuşturulduğu şey; Ebû Turâb onu ondan nakletti.

Ve denir: “Karnında **وقشا** buldu”; yani rüzgârdan veya başkasından bir hareket; İbn Düreyd’den. Ve onunla **أقيش** (Nemer’in dedesi) adlandırıldı; çünkü babası, annesine, onunla hamile kalmışken baktı da dedi: “Karnında **يتوقش** eden bu nedir?” Ve **وقش** resm (iz), **وعد** gibi: silindi; Sâgânî nakletti. Ve **الأوقاش**: **الأوباش** (ayaktakımı); burada Sâgânî onu zikretti; ve onun **الفاء** ile olduğu söylendi; bizim ona yaptığımız istidrâk üzere. Ve Benî **أقيش**, **وقش**’un tasğîri: Araplardan bir kabiledir. Lihyânî dedi: Aslı **وقيش**’tir; **الواو**’dan bir hemze bedel ettiler. Dedi: ve benim yanımda asıl, Sîbeveyh’in Nâbiga’ya ait olarak inşâd ettiği şeyde de böyledir. Cevherî dedi: Ahfeş Nâbiga’ya şu beyti inşâd etti:
  “Sanki sen Benî **أقيش**’in develerindensin; iki ayağının arkasında bir **بشن** ile takırdar.”

Ve her dammeli **واو**’nun kelimenin başında hemzelenmesi câizdir; ve onun kelimenin içindeki (hâli) daha azdır. Ve **توقش**: hareket etti.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: “Ondan **وقشا** **وقش** etti”: ondan bir atâ (veriş) elde etti. Ve “ona bir şeyle **أوقش** etti”; ve **وقش**, eğer ezdi (parçaladı) ise. Ve **الوقش**: ayıp. Ve “ateşle **وقش** etti”: onunla işaret etti (parlattı/salladı). Ve **هجرة وقش**, hareke ile: hânkâh gibi bir yer; yani âbidler ve ilim ehli için bir zâviye. Ve **وقش**, **بقم** gibi: Endülüs’te bir şehir.

Ve - **م** - **ش**.

**الومشة**, Cevherî onu ihmâl etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: O, insanın bedeninde bulunan beyaz ben’dir. Şeyhimiz onu tashîf etti; onu **الحال** diye ضبط etti; **الحاء** المهملة ile; ve onu deniz çamuru ile tefsir etti; ve onu garipsedi. Garip olan ancak teyzesinin kız kardeşinin oğludur; zira lugat imamları bizim zikrettiğimiz şeyi açıkça belirtmişlerdir. Ve böylece **النوادر**’de ضبط edilmiş olarak bulundu. Ve **الباء**, **الميم**’den bedeldir. Ve **و ب ش**’te onun mânasına yaklaşan şey geçmişti; öyleyse düşün.
