# وقظ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%82%D8%B8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وقظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وقظ

وقظه، كوعده، أهمله الجوهري. وقال ابن السكيت: أي وقذه، عاقبت الظاء فيه ذالا.
 ووقظ على الأمر: دام وثبت، كوكظ.
 ويقال: وقظ به في رأسه، بالضم، كقولك: ضرب فلان في رأسه، وصدع في رأسه، تسند الفعل إليه، ثم تذكر مكان مباشرة الفعل وملاقاته، مدخلا عليه الحرف الذي هو للوعاء، ومنه الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم كان إذا نزل به الوحي وقظ في رأسه، واربد وجهه، ووجد بردا في أسنانه كوقط بالطاء المهملة، أ الصواب بالطاء، ولم يذكره هناك، وقد استدركناه عليه، ثم إنه أحاله على مجهول، ولم يذكر المعنى، ومعناه: أي أدركه الثقل فوضع رأسه.
 وقال الليث: الوقظ: حوض صغير له إخاذ، وفي نسخة من كتابه: حوض ليست له أعضاد، إلا أنه يجتمع فيه ماء كثير، وقد تبعه ابن عباد أيضا في المحيط. قال الأزهري والصاغاني: وهو خطأ محض، وتصحيف. قلت: وقد ذكراه أيضا هناك.
 والوقيظ، كأمير: المثبت الذي لا يقدر على النهوض مثل الوقيذ، عن كراع.
 ومما يستدرك عليه: يقال: ضربه فوقظه، أي أثقله، وقيل: كسره وهده. ووقظه: أثخنه بالضرب.

### Türkçe

**وقظه**’yi, **كوعده** gibi (çekti); el-Cevherî onu ihmal etti. İbnü’s-Sikkît dedi ki: yani **وقذه**; onda **الظاء**’ı **ذالا**’ya (dönüştürerek) ardıl kıldı.

**وقظ** على الأمر: devam etti ve sebat etti; **كوكظ** gibi.

Ve denilir: **وقظ** به في رأسه, (vavın) dammesiyle; senin “falanca onun başına vurdu” demen gibi, ve “başında yardı” (demek) gibi; fiili ona isnat edersin, sonra fiilin doğrudan icrasının ve ona temasının yerini zikredersin; üzerine, kap için olan harfi dâhil ederek. Ondan (olarak) hadis: Peygamber صلى الله عليه وسلم’e vahiy indiği zaman, **وقظ** في رأسه olurdu; yüzü kararırdı; dişlerinde bir soğukluk bulurdu; **كوقط** (gibi), ihmal edilmiş **الطاء** ile. Doğrusu **الطاء** iledir; onu orada zikretmedi; biz de onu ona karşı telafi ettik. Sonra onu meçhule havale etti ve manayı zikretmedi. Manası: yani ağırlık ona erişti de başını koydu.

Leys dedi ki: **الوقظ**: küçük bir havuz; onun için **إخاذ** vardır. Kitabının bir nüshasında: kenarları olmayan bir havuz; ancak onda çok su toplanır. İbn Abbâd da **المحيط**’ta ona tâbi oldu. Ezherî ve Sâğânî dedi ki: bu sırf hatadır ve tashîftir. Dedim: onu orada da zikrettiler.

**الوقيظ**, **كأمير**: ayağa kalkmaya güç yetiremeyen, sabitlenmiş (kimse); **الوقيذ** gibi; Kurâ‘dan.

Ve onun üzerine telafi edilenlerdendir: denilir: ona vurdu da **فوقظه**; yani onu ağırlaştırdı. Ve denildi: onu kırdı ve yıktı. Ve **وقظه**: onu vuruşla ağır yaraladı.
