# وقف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%82%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وقف

الوُقوف خلاف الجُلوس، وقَف بالمكان وقْفاً ووُقوفاً، فهو واقف، والجمع وُقْف ووُقوف، ويقال: وقَفتِ الدابةُ تَقِفُ وُقوفاً، ووقَفْتها أَنا وَقْفاً. ووقَّفَ الدابةَ: جعلها تَقِف؛ وقوله:
أَحْدَثُ مَوْقِف من أُم سَلْمٍ
تَصَدِّيها، وأَصْحابي وُقوفُ
وُقوفٌ فوقَ عِيسٍ قد أُمِلَّتْ،
بَراهُنَّ الإناخةُ والوَجِيفُ
إنما أَراد وُقوف لإبلهم وهم فوقها؛ وقوله:
أَحدث موقف من أُم سلم
إنما أَراد أَحدث مواقفَ هي لي من أُم سلْم أَو من مواقِفِ أُم سلْم، وقوله تَصَدِّيها إنما أَراد مُتصدّاها، وإنما قلت هذا لأُقابل الموقف الذي هو الموضع بالمُتصدَّى الذي هو الموضع، فيكون ذلك مقابلة اسم باسم، ومكان بمكان، وقد يكون موقفي ههنا وُقوفي، فإِذا كان ذلك فالتصدّي على وجهه أَي أَنه مصدر حينئذ، فقابل المصدر بالمصدر؛ قال ابن بري: ومما جاء شاهداً على أَوقفت الدابة قول الشاعر:
وقولها، والرِّكابُ مُوقَفةٌ:
أَقِمْ علينا أَخي، فلم أُقِمِ
وقوله:
قلت لها: قِفِي لنا، قالت: قافْ
إنما أَراد قد وقَفْتُ فاكتفى بذكر القاف. قال ابن جني: ولو نقل هذا الشاعر إلينا شيئاً من جملة الحال فقال مع قوله قالت قاف: وأَمسكَت زمام بعيرها أَو عاجَته علينا، لكان أَبين لما كانوا عليه وأَدل، على أَنها أَرادت قفي لنا قفي لنا أَي تقول لي قفي لنا متعجبة منه، وهو إذا شاهَدها وقد وقَفَتْ علم أَن قولها قاف إجابةٌ له لا رَدّ لقوله وتعَجُّب منه في قوله قفي لنا.
الليث: الوَقْف مصدر قولك وقَفْتُ الدابةَ ووقَفْت الكلمة وقْفاً، وهذا مُجاوِز، فإذا كان لازماً قلت وقفَتْ وُقوفاً. وإذا وقَّفْت الرجلَ على كلمة قلت: وقَّفْتُه تَوْقيفاً. ووقَف الأَرض على المساكين، وفي الصحاح للمساكين، وقْفاً: حبسَها، ووقفْتُ الدابةَ والأَرضَ وكلَّ شيء، فأَما أَوقف في جميع ما تقدّم من الدواب والأَرضين وغيرهما فهي لغة رَديئة؛ قال أَبو عمرو بن العلاء: إلا أَني لو مررت برجل واقف فقلت له: ما أَوْقَفَك ههنا، لرأَيته حسَناً. وحكى ابن السكّيت عن الكسائي: ما أَوقَفك ههنا وأَيُّ شيء أَوقفك ههنا أَي أَيُّ شيء صيَّرك إلى الوُقوف، وقيل: وقَف وأَوقَف سواء. قال الجوهري: وليس في الكلام أَوقفْت إلا حرف واحد أَوقَفْت عن الأَمر الذي كنت فيه أَي أَقْلَعْت؛ قال الطرماح:
قَلَّ في شَطِّ نَهْروانَ اغْتِماضِي،
ودَعاني هَوى العُيونِ المِراضِ
جامِحاً في غَوايَتي، ثم أَوقَفْـ
ـتُ رِضاً بالتُّقَى، وذُو البِرِّ راضي
قال: وحكى أَبو عمرو كلمتهم ثم أَوقفْت أَي سكتُّ، وكل شيء تُمسك عنه تقول أَوقفت، ويقال: كان على أَمْر فأَوقَف أَي أَقصَر. وتقول: وقفْت الشيء أَقِفه وقْفاً، ولا يقال فيه أَوقفت إلا على لغة رديئة. وفي كتابه لأَهل نجْرانَ: وأن لا يُغيَّرَ واقِف من وِقِّيفاه؛ الواقف: خادم البِيعة لأَنه وقَف نفسَه على خِدْمتها، والوِقِّيفى، بالكسر والتشديد والقصر: الخدمة، وهي مصدر كالخِصِّيصى والخِلِّيفى. وقوله تعالى: ولو ترى إذ وُقِفوا على النار، يحتمل ثلاثة أَوجه: جائز أَن يكونوا عاينوها، وجائز أَن يكونوا عليها وهي تحتهم، قال ابن سيده: والأَجود أَن يكون معنى وُقفوا على النار أُدخلوها فعرَفوا مِقدار عذابها كما تقول: وقفْت على ما عند فلان تريد قد فَهِمته وتبيَّنْته. ورجل وقّاف: مُتَأَنٍّ غير عَجِل؛ قال: وقد وقَفَتْني بينَ شكٍّ وشُبْهِةٍ،
وما كنت وقّافاً على الشُّبُهات
وفي حديث الحسن: إن المؤمن وقّاف مُتَأَنٍّ وليس كحاطِب الليل؛ والوقّاف: الذي لا يستعجل في الأَمور، وهو فَعّال من الوُقوف. والوقّاف: المُحْجِم عن القتال كأَنه يَقِف نفسه عنه ويعوقها؛ قال دريد: وإنْ يَكُ عبدُ اللّه خلَّى مكانَه،
فما كان وقَّافاً، ولا طائشَ اليدِ
وواقَفه مُواقفة ووِقافاً: وقفَ معه في حرب أَو خُصومة. التهذيب: أَوقفت الرجلَ على خِزْيِه إذا كنت لا تحبسه بيدك، فأَنا أُوقِفه إيقافاً، قال: وما لك تَقِف دابتك تحبسها بيدك.
والمَوْقِفُ: الموضع الذي تقِف فيه حيث كان.
وتَوْقِيفُ الناس في الحجّ: وُقوفهم بالمواقِف. والتوْقيف: كالنَّصّ، وتواقفَ الفريقان في القِتال. وواقَفْته على كذا مُواقفة ووِقافاً واسْتَوْقَفْته أَي سأَلته الوقُوف. والتوقُّف في الشيء: كالتلَوُّم فيه. وأَوقفت الرجل على كذا إذا لم تحبسه بيدك. والواقفة: القدَم، يمانية صفة غالبة. والمِيقَف والمِيقاف: عُودأَو غيره يسكَّن به غلَيان القِدر كأَنّ غليانها يُوقف بذلك؛ كلاهما عن اللحياني.
والمَوْقُوف من عَروض مَشْطُور السَّريع والمُنْسَرِح: الجزء الذي هو مفعولان، كقوله:
يَنْضَحْنَ في حافاتِها بالأَبْوالْ
فقوله بالأَبوال مفعولانْ أَصله مفعولاتُ أُسكنت التاء فصار مفعولاتْ، فنقل في التقطيع إلى مفعولان، سمي بذلك لأَن حركة آخره وُقِفَت فسمي موقوفاً، كما سميت مِنْ وقَطْ وهذه الأَشياء المبنية على سكون الأَواخِر موقوفاً.
ومَوْقِفُ المرأَةِ: يداها وعيناها وما لا بدّ لها من إظهاره. الأَصمعي: بدا من المرأَة مَوقِفُها وهو يداها وعيناها وما لا بدَّ لها من إظهاره. ويقال للمرأَة: إنها لحسَنة الموقفين، وهما الوجه والقدَم. المحكم: وإنها لجميلة مَوْقِف الراكِب يعني عينيها وذراعيها، وهو ما يراه الراكب منها. ووقَّفَتِ المرأَةُ يديها بالحِنّاء إذا نقَّطت في يديها نُقَطاً. ومَوْقِف الفرس: ما دخَل في وسَط الشاكلة، وقيل: مَوْقفاه الهَزْمتان اللتان في كَشْحَيه. أَبو عبيد: الموقفان من الفرس نُقْرتا خاصرتيه. يقال: فرس شديد الموقِفين كما يقال شَديدُ الجَنْبَين وحَبِطُ الموْقِفَينِ إذا كان عظيم الجنبين؛ قال الجعدي:
شدِيدُ قِلاتِ المَوْقِفَيْنِ كأَنما
به نَفَسٌ، أَو قد أَراد ليَزْفِرا
وقال:
فَلِيق النَّسا حَبِط الموقفيـ
ـن، يَسْتَنُّ كالصدَعِ الأَشْعَبِ
وقيل: موقف الدابة ما أَشرف من صُلبه على خاصرته. التهذيب: قال بعضهم فرس مُوَقَّف وهو أَبرشُ أَعلى الأُذنين كأَنهما منقوشتان ببياض ولو سائره ما كان.
والوَقِيفةُ: الأُروِيَّةُ تُلْجِئها الكلاب إلى صخرة لا مَخلَص لها منها في الجبل فلا يمكنها أَن تنزل حتى تصاد؛ قال:
فلا تَحْسَبَنِّي شَحْمةً من وَقِيفةٍ
مُطَرَّدةٍ مما تَصيدُكَ سَلْفَعُ
وفي رواية: تَسَرَّطُها مما تصيدك. وسَلْفَعُ: اسم كلبة، وقيل: الوقيفة الطَّريدة إذا أَعْيَت من مُطاردة الكلاب. وقال الجوهري: الوقيفة الوَعِل؛ قال ابن بري: وصوابه الوقيفة الأُرْوِيّة. وكلُّ موضع حبسَته الكلاب على أَصحابه، فهو وَقِيفة.
ووقَّف الحديث: بيَّنه. أَبو زيد: وقَّفت الحديث توقيفاً وبيَّنته تبييناً، وهما واحد. ووقَّفته على ذنبه أَي أَطلعته عليه. ويقال: وقَّفته على الكلمة توقيفاً. والوَقْف: الخَلْخال ما كان من شيء من الفضة والذَّبْل وغيرهما، وأَكثر ما يكون من الذبل، وقيل: هو السِّوار ما كان، وقيل: هو السوار من الذَّبل والعاج، والجمع وقُوف. والمَسَكُ إذا كان من عاج فهو وقْف، وإذا كان من ذَبْل فهو مَسَك، وهو كهيئة السِّوار. يقال: وقَّفَت المرأَة توقيفاً إذا جعلت في يديها الوقْف. وحكى ابن بري عن أَبي عمرو: أَوقَفَت الجاريةُ، جعلت لها وقْفاً من ذَبْل؛ وأَنشد ابن بري شاهداً على الوقْف السوار من العاج لابن مُقْبل:
كأَنه وقْفُ عاجٍ بات مَكْنُونا
(*
قوله «مكنونا» كذا بالأصل وكتب بازائه: منكفتاً، وهو الذي في شرح القاموس.)
والتوْقِيف: البياض مع السواد. ووُقُوف القوسِ: أَوتارُها المشدودة في يدها ورجلها؛ عن ابن الأَعرابي؛ وقال أَبو حنيفة: التوْقِيف عقَب يُلْوَى على القوس رَطباً لَيّناً حتى يصير كالحَلْقة، مشتق من الوقْف الذي هو السوار من العاج؛ هذه حكاية أَبي حنيفة، جعل التوقيف اسماً كالتَّمْتين والتنْبيت؛ قال ابن سيده: وأَبو حنيفة لا يؤمن على هذا، إنما الصحيح أَن يقول: التوقيف أَن يُلْوى العَقَبُ على القوس رطباً حتى يصير كالحلقة، فيُعَبَّر عن المصدر بالمصدر، إلاَّ أَنْ يثبت أَن أَبا حنيفة ممن يعرف مثل هذا، قال: وعندي أَنه ليس من أَهل العلم به ولذلك لا آمنه عليه وأَحمله على الأَوسع الأَشيع. والتوقيف أَيضاً: لَيُّ العَقَب على القوس من غير عيب. ابن شميل: التوقيف أَن يُوَقِّف على طائفَي القوس بمضائغ من عَقَب قد جعلهن في غِراء من دماء الظِّباء فيجئن سوداً، ثم يُغْلى على الغِراء بصَدإِ أَطراف النَّبْل فيجيء أَسود لازقاً لا ينقطع أَبداً. ووقْفُ الترس: المستدير بحافته، حديداً كان أَو قَرْناً، وقد وقَّفه. وضَرع مُوقَّف: به آثار الصِّرار؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
إبْلُ أَبي الحَبْحاب إبْلٌ تُعْرَفُ،
يَزِينُها مُجَفَّفٌ مُوَقَّفُ
قال ابن سيده: هكذا رواه ابن الأَعرابي مجفف، بالجيم، أَي ضَرْع كأَنه جُفٌّ وهو الوَطْب الخَلَقُ، ورواه غيره محفَّف، بالحاء، أَي ممتلئ قد حَفَّت به. يقال: حَفَّ القوم بالشيء وحفَّفوه أَحدقوا به. والتوقيفُ: البياض مع السواد. ودابة موقَّفة توقِيفاً وهو شِيَتُها. ودابة موقَّفة: في قوائمها خُطوط سود؛ قال الشماخ:
وما أَرْوَى، وإنْ كَرُمَتْ علينا،
بأَدْنَى من مُوقَّفة حَرُونِ
واستعمل أَبو ذؤيب التوقيف في العُقاب فقال:
مُوقَّفة القَوادِم والذُّنابَى،
كأَنَّ سَراتها اللَّبَن الحَلِيبُ
أَبو عبيد: إذا أَصاب الأَوْظِفة بياض في موضع الوقْف ولم يعْدها إلى أَسفل ولا فوق فذلك التوقيف. ويقال: فرس موقَّف. الليث: التوقيف في قوائم الدابة وبقر الوحش خُطوط سود؛ وأَنشد: شَيْباً موقَّفا. وقال آخر: لها أُمٌّ مُوَقَّفةٌ رَكُوبٌ،
بحيثُ الرَّقْوُ مَرْتَعُها البَريرُ
ورجل موقَّف: أَصابته البَلايا هذه عن اللحياني. ورجل موقَّف على الحق: ذَلول به. وحمار موقَّف؛ عنه أَيضاً: كُوِيتْ ذراعاه كَيّاً مستديراً؛ وأَنشد:
كَوَيْنا خَشْرَماً في الرأْس عَشْراً،
ووقَّفْنا هُدَيْبةً، إذ أَتانا
اللحياني: المِيقَفُ والمِيقافُ العُودُ الذي تُحرّك به القِدر ويسكَّن به غليانها، وهو المِدْوَمُ والمِدْوامُ؛ قال: والإدامة ترك القِدْر على الأَثافي بعد الفراغ. وفي حديث الزبير وغَزوة حُنَيْن: أَقبلت معه فوقفت حتى اتَّقَفَ الناسُ كلهم أَي حتى وقَفُوا؛ اتَّقف مطاوع وقَف، تقول: وقَفْته فاتّقف مثل وعدْته فاتَّعَد، والأَصل فيه اوْتَقف، فقلبت الواو ياء لسكونها وكسر ما قبلها، ثم قلبت الياء تاءً وأُدْغمت في تاء الافتعال. وواقفٌ: بطن من الأَنصار من بني سالم بن مالك بن أَوْس. اين سيده: وواقف بطن من أَوس اللاَّتِ. والوقّاف: شاعر معروف.

### Türkçe

**الوُقوف** oturmanın zıddıdır; bir yerde durdu, **وقْفاً** ve **وُقوفاً**; o hâlde o **واقف**tir.
Çoğulu **وُقْف** ve **وُقوف**tur. Ve denilir: binek hayvanı durdu, **تَقِفُ وُقوفاً**; ve ben onu durdurdum, **وَقْفاً**. **وقَّفَ** binek hayvanını: onu durur kıldı; ve onun sözü:
أَحْدَثُ مَوْقِف من أُم سَلْمٍ
تَصَدِّيها، وأَصْحابي وُقوفُ
وُقوفٌ فوقَ عِيسٍ قد أُمِلَّتْ،
بَراهُنَّ الإناخةُ والوَجِيفُ
Ancak, onların develeri için **وُقوف**u, kendileri de onların üstündeyken, murad etti; ve onun sözü:
أَحدث موقف من أُم سلم
Ancak, benim için **أُم سلْم**’den yahut **أُم سلْم**’in **مواقِف**’inden olan, benim için olan en yeni **مواقف**i murad etti; ve onun sözü **تَصَدِّيها** ancak onun **مُتصدّاها**sını murad etti. Ben bunu ancak, yer olan **الموقف**i, yer olan **المُتصدَّى** ile karşılaştırayım diye söyledim; böylece bu, isimle ismin, mekânla mekânın karşılaştırılması olur. Ve burada benim **موقفي**m ve benim **وُقوفي**m olabilir; artık bu olunca, **التصدّي** kendi vechi üzerinedir; yani o vakit bir mastardır; böylece mastarı mastarla karşılaştırdı. İbn Berrî dedi: **أَوقفت الدابة** sözüne şahit olarak gelen şeylerdendir şairin sözü:
وقولها، والرِّكابُ مُوقَفةٌ:
أَقِمْ علينا أَخي، فلم أُقِمِ
Ve onun sözü:
قلت لها: قِفِي لنا، قالت: قافْ
Ancak “durmuşum”u murad etti; böylece yalnız **القاف**ı zikretmekle yetindi. İbn Cinnî dedi: Eğer bu şair bize hâlin cümlesinden bir şey nakletseydi de, “dedi **قاف**” sözüyle birlikte “devesinin yularını tuttu” yahut “bize doğru çevirdi” deseydi, onların üzerinde bulundukları hâl için daha açık ve daha delâlet edici olurdu; şu ki o, “bize dur, bize dur”u murad etti; yani bana “bize dur” der, ondan hayret ederek; o ise onu görüp de durduğunu görünce, onun “**قاف**” sözünün ona bir cevap olduğunu, onun sözüne bir reddediş ve “bize dur” sözünde ondan bir hayret olmadığını bilir.

Leys: **الوَقْف** senin “binek hayvanını durdurdum” ve “kelimeyi durdurdum” demenin mastarıdır, **وقْفاً**; bu geçişlidir. Artık lâzım olunca “durdu”, **وُقوفاً** dersin. Ve bir adamı bir kelime üzerinde durdurduğunda dersin: onu **تَوْقيفاً** durdurdum. Ve araziyi yoksullar üzerine vakfetti; **الصحاح**’ta “yoksullar için”dir; **وقْفاً**: onu hapsetti. Ve binek hayvanını, araziyi ve her şeyi durdurdum; artık, yukarıda geçen binek hayvanları, araziler ve başkalarının hepsinde **أَوقف** ise kötü bir dildir. Ebû Amr b. el-Alâ dedi: Ancak ben, duran bir adamın yanından geçsem de ona “seni burada ne durdurdu?” (**ما أَوْقَفَك ههنا**) desem, onu güzel görürdün. İbnü’s-Sikkît, Kisâî’den nakletti: “seni burada ne durdurdu?” ve “seni burada hangi şey durdurdu?” yani hangi şey seni **الوُقوف**a çevirdi. Ve denildi: **وقَف** ile **أَوقَف** birdir. Cevherî dedi: Sözde **أَوقفْت** ancak tek bir harftir: “içinde bulunduğun işten vazgeçtim” (**أَوقَفْت عن الأَمر**) yani bıraktım; Tırmâh dedi:
قَلَّ في شَطِّ نَهْروانَ اغْتِماضِي،
ودَعاني هَوى العُيونِ المِراضِ
جامِحاً في غَوايَتي، ثم أَوقَفْـ
ـتُ رِضاً بالتُّقَى، وذُو البِرِّ راضي
Dedi: Ebû Amr onların “sonra sustum” (**ثم أَوقفْت**) sözünü nakletti; yani sustum. Ve kendisinden el çektiğin her şey için “**أَوقفت**” dersin. Ve denilir: bir iş üzere idi de **أَوقَف** etti; yani kısalttı. Ve dersin: şeyi durdurdum, onu durdururum, **وقْفاً**; onda **أَوقفت** denilmez, ancak kötü bir dil üzere. Ve Necrân ehline yazdığı mektubunda: “ve **واقِف** kendi **وِقِّيفاه**sından değiştirilmesin”; **الواقف**: kilisenin hizmetkârıdır; çünkü kendisini onun hizmetine durdurdu. Ve **الوِقِّيفى** (kesre ile, şeddeli ve kısaltılmış): hizmettir; ve o, **الخِصِّيصى** ve **الخِلِّيفى** gibi bir mastardır. Ve Yüce Allah’ın sözü: **ولو ترى إذ وُقِفوا على النار**; üç vecih ihtimal eder: caizdir ki onu görmüş olsunlar; caizdir ki onun üzerinde olsunlar, o da altlarında olsun. İbn Sîde dedi: En iyi olan, **وُقفوا على النار**ın mânâsının “ona sokuldular da onun azabının miktarını bildiler” olmasıdır; nitekim sen “falancanın yanındakine vakıf oldum” dersin; “onu anladım ve açıkladım”ı murad edersin. Ve **وقّاف** adam: ağır davranan, acele etmeyen; dedi:
وقد وقَفَتْني بينَ شكٍّ وشُبْهِةٍ،
وما كنت وقّافاً على الشُّبُهات
Ve Hasan’ın hadisinde: “mümin **وقّاف**tır, ağır davranandır; gece odun toplayan gibi değildir.” Ve **الوقّاف**: işlerde acele etmeyendir; o, **الوُقوف**tan **فَعّال**dır. Ve **الوقّاف**: savaştan geri duran; sanki kendisini ondan durdurur ve onu engeller; Düreyd dedi:
وإنْ يَكُ عبدُ اللّه خلَّى مكانَه،
فما كان وقَّافاً، ولا طائشَ اليدِ
Ve onunla **مُواقفة** ve **وِقافاً** olarak karşı karşıya durdu: savaşta yahut husumette onunla birlikte durdu. **التهذيب**: Bir adamı ayıbı üzerine **أَوقفت** ettim; eğer onu elinle hapsetmiyorsan; ben onu **إيقافاً** durdururum; dedi: “binek hayvanını niçin durduruyorsun, onu elinle hapsediyorsun.”

**المَوْقِفُ**: nerede olursa olsun, içinde durduğun yerdir.
Ve hacda insanları **تَوْقِيفُ**: onların **المواقِف**te **وُقوف**larıdır. Ve **التوْقيف**: **النَّصّ** gibidir. Ve iki takım savaşta birbirine karşı durdu. Ve onu şu şeye **مُواقفة** ve **وِقافاً** olarak durdurdum; ve onu **اسْتَوْقَفْته**: yani ondan durmayı istedim. Ve bir şeyde **التوقُّف**: onda oyalanma gibidir. Ve bir adamı bir şey üzerine **أَوقفت** edersin; eğer onu elinle hapsetmiyorsan. Ve **الواقفة**: ayaktır; Yemenîce, baskın bir sıfattır.
Ve **المِيقَف** ve **المِيقاف**: tencerenin kaynamasını yatıştırılan bir çubuk yahut başkasıdır; sanki onun kaynaması bununla durdurulur; ikisi de Lihyânî’dendir.

Ve arûzdan **المَوْقُوف**: **السَّريع** ve **المُنْسَرِح**ın **مَشْطُور**udur: **مفعولان** olan cüzdür; onun sözü gibi:
يَنْضَحْنَ في حافاتِها بالأَبْوالْ
Onun “**بالأَبْوال**” sözü **مفعولان**dır; aslı **مفعولاتُ** idi; **التاء** sükûnlandırıldı da **مفعولاتْ** oldu; böylece takti‘de **مفعولان**a nakledildi. Bununla adlandırıldı; çünkü sonunun harekesi durduruldu; böylece **موقوفاً** diye adlandırıldı; nitekim **مِنْ** ve **قَطْ** diye adlandırıldı; ve sonların sükûnu üzerine bina edilmiş bu şeyler **موقوفاً** diye adlandırıldı.

Ve kadının **مَوْقِفُ**u: elleri, gözleri ve göstermesi kaçınılmaz olan şeydir. Asma‘î: kadından onun **مَوقِفُ**u görünür; o da elleri, gözleri ve göstermesi kaçınılmaz olan şeydir. Ve kadına denilir: o, iki **الموقفين**i güzel olandır; onlar yüz ve ayaktır. **المحكم**: ve o, binenin **مَوْقِف**i güzel olandır; yani gözleri ve kollarıdır; o, binenin ondan gördüğü şeydir. Ve kadın ellerini kınayla **وقَّفَت** etti; eğer ellerinde noktalar noktaladıysa.
Ve atın **مَوْقِف**i: **الشاكلة**nin ortasına giren şeydir. Ve denildi: onun iki **مَوْقفاه**ı, böğürlerinde olan iki **الهَزْمتان**dır. Ebû Ubeyd: atın iki **الموقفان**ı, iki böğrünün çukurudur. Denilir: “iki **الموقِفين**i şiddetli at”, nitekim “iki **الجَنْبَين**i şiddetli” denilir; ve “iki **الموْقِفَينِ**i şişkin” eğer iki böğrü büyükse; Ca‘dî dedi:
شدِيدُ قِلاتِ المَوْقِفَيْنِ كأَنما
به نَفَسٌ، أَو قد أَراد ليَزْفِرا
Ve dedi:
فَلِيق النَّسا حَبِط الموقفيـ
ـن، يَسْتَنُّ كالصدَعِ الأَشْعَبِ
Ve denildi: binek hayvanının **موقف**i, belinin böğrü üzerine yükselen kısmıdır. **التهذيب**: Bazıları dedi: **مُوَقَّف** at; o, iki kulağın üstü alaca olandır; sanki ikisi beyazlıkla nakşedilmiş; geri kalanı ne ise odur.

Ve **الوَقِيفةُ**: köpeklerin, dağda kendisine çıkış olmayan bir kayaya sığınmaya mecbur bıraktığı dişi dağ keçisidir; artık avlanıncaya kadar inemez; dedi:
فلا تَحْسَبَنِّي شَحْمةً من وَقِيفةٍ
مُطَرَّدةٍ مما تَصيدُكَ سَلْفَعُ
Bir rivayette: **تَسَرَّطُها** “seni avladığından”. Ve **سَلْفَعُ**: bir köpeğin adıdır. Ve denildi: **الوقيفة** köpeklerin kovalamalarından yorulduğunda avdır. Cevherî dedi: **الوقيفة** **الوَعِل**dir. İbn Berrî dedi: Doğrusu, **الوقيفة** dişi dağ keçisidir. Ve köpeklerin, sahipleri üzerine hapsettiği her yer, o **وَقِيفة**dir.

Ve hadisi **وقَّف** etti: onu açıkladı. Ebû Zeyd: hadisi **توقيفاً** durdurdum ve onu **تبييناً** açıkladım; ikisi birdir. Ve onu günahı üzerine **وقَّفته** ettim; yani onu ona muttali kıldım. Ve denilir: onu kelime üzerinde **توقيفاً** durdurdum.
Ve **الوَقْف**: halhaldır; gümüşten, **الذَّبْل**den ve başkalarından olan herhangi bir şeyden olan; çoğu **الذبل**den olur. Ve denildi: o, bileziktir, her ne olursa olsun. Ve denildi: o, **الذَّبل** ve fildişinden olan bileziktir. Çoğulu **وقُوف**tur. Ve **المَسَكُ** eğer fildişinden olursa o **وقْف**tir; eğer **ذَبْل**den olursa o **مَسَك**tir; o, bilezik heyetindedir. Denilir: kadın **توقيفاً** **وقَّفَت** etti; eğer ellerine **الوقْف** koyduysa. İbn Berrî, Ebû Amr’dan nakletti: cariye **أَوقَفَت** etti; ona **ذَبْل**den bir **وقْف** yaptı. Ve İbn Berrî, **الوقْف**un fildişinden bilezik olduğuna şahit olarak İbn Mukbil’in şu beytini okudu:
كأَنه وقْفُ عاجٍ بات مَكْنُونا
(*
Onun “**مكنونا**” sözü: asılda böyledir; ve karşısına “**منكفتاً**” yazıldı; o, **شرح القاموس**’tadır.)

Ve **التوْقِيف**: siyahlıkla birlikte beyazlıktır. Ve yayın **وُقُوف**u: onun elinde ve ayağında gerilmiş kirişleridir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ebû Hanîfe dedi: **التوْقِيف** yay üzerine yaş, yumuşak iken bükülen bir sinirdir; ta ki halka gibi oluncaya kadar; fildişinden bilezik olan **الوقْف**tan türemiştir; bu, Ebû Hanîfe’nin rivayetidir: **التوقيف**i, **التَّمْتين** ve **التنْبيت** gibi bir isim kıldı. İbn Sîde dedi: Ebû Hanîfe bu hususta güvenilir değildir; ancak doğru olan, “**التوقيف**: sinirin yay üzerine yaş iken bükülmesidir, ta ki halka gibi oluncaya kadar” demesidir; böylece mastarla mastar ifade edilir; meğer ki Ebû Hanîfe’nin bunun gibi şeyi bilenlerden olduğu sabit olsun. Dedi: ve benim yanımda o, bunun ilmini bilenlerden değildir; bu yüzden onda ona güvenmem ve onu daha geniş, daha yaygın olana hamlederim. Ve **التوقيف** ayrıca: ayıp olmaksızın siniri yay üzerine bükmektir. İbn Şümeyl: **التوقيف**: yayın iki tarafı üzerine, onları ceylan kanlarından bir yapıştırıcıya koyduğu sinir parçalarıyla **يُوَقِّف** etmektir; böylece siyah gelirler; sonra yapıştırıcı üzerine ok uçlarının pası kaynatılır da, kopmayan, yapışkan bir siyah gelir. Ve kalkanın **وقْفُ**u: kenarındaki yuvarlak olandır; demir de olsa boynuz da olsa; ve onu **وقَّف** etti. Ve **مُوقَّف** meme: onda **الصِّرار** izleri vardır; ve İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
إبْلُ أَبي الحَبْحاب إبْلٌ تُعْرَفُ،
يَزِينُها مُجَفَّفٌ مُوَقَّفُ
İbn Sîde dedi: İbnü’l-A‘râbî onu böyle rivayet etti: **مجفف** (ج ile); yani meme, sanki **جُفّ** gibidir; o da eski tulumdur. Başkası onu **محفَّف** (ح ile) rivayet etti; yani dolu; onunla çevrelenmiştir. Denilir: kavim bir şeyle **حَفَّ** etti ve onu **حفَّفوه**; onu kuşattılar. Ve **التوقيفُ**: siyahlıkla birlikte beyazlıktır. Ve **موقَّفة** binek hayvanı, **توقِيفاً**; o, onun alâmetidir. Ve **موقَّفة** binek hayvanı: ayaklarında siyah çizgiler vardır; Şemmâh dedi:
وما أَرْوَى، وإنْ كَرُمَتْ علينا،
بأَدْنَى من مُوقَّفة حَرُونِ
Ve Ebû Züeyb, **التوقيف**i kartalda kullandı da dedi:
مُوقَّفة القَوادِم والذُّنابَى،
كأَنَّ سَراتها اللَّبَن الحَلِيبُ
Ebû Ubeyd: Eğer **الأَوْظِفة**ye, **الوقْف** yerinde beyazlık isabet eder de onu ne aşağıya ne yukarıya aşarsa, işte o **التوقيف**tir. Ve denilir: **موقَّف** at. Leys: **التوقيف** binek hayvanının ayaklarında ve yaban sığırında siyah çizgilerdir; ve “**شَيْباً موقَّفا**” diye şahit getirdi. Başkası dedi:
لها أُمٌّ مُوَقَّفةٌ رَكُوبٌ،
بحيثُ الرَّقْوُ مَرْتَعُها البَريرُ
Ve **موقَّف** adam: belâlar ona isabet etti; bu, Lihyânî’dendir. Ve hak üzerine **موقَّف** adam: onunla uysaldır. Ve **موقَّف** eşek; ondan da: iki kolu yuvarlak dağlama ile dağlandı; ve şu beyti okudu:
كَوَيْنا خَشْرَماً في الرأْس عَشْراً،
ووقَّفْنا هُدَيْبةً، إذ أَتانا
Lihyânî: **المِيقَفُ** ve **المِيقافُ**, tencereyi onunla hareket ettirdiğin ve onunla kaynamasını yatıştırdığın çubuktur; o, **المِدْوَمُ** ve **المِدْوامُ**dur. Dedi: ve **الإدامة** tencereyi iş bitince üçayaklar üzerinde bırakmaktır. Zübeyr ve Huneyn gazvesi hadîsinde: “onunla geldim de durdum; ta ki insanların hepsi **اتَّقَفَ** edinceye kadar”; yani duruncaya kadar. **اتَّقف** **وقَف**ın mutâvi‘idir; dersin: onu durdurdum da o durdu; nitekim “ona vaad ettim de o vaadleşti” gibi. Aslı **اوْتَقف** idi; sükûnundan ve öncesinin kesresinden dolayı vav yâ’ya çevrildi; sonra yâ, **الافتعال**ın tâ’sına çevrildi ve **الافتعال** tâ’sına idğam edildi.
Ve **واقفٌ**: Ensâr’dan, Sâlim b. Mâlik b. Evs oğullarından bir batındır. İbn Sîde: ve **واقف** Evs el-Lât’ın bir batnıdır. Ve **الوقّاف**: bilinen bir şairdir.
