# وقم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%82%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: وقم

القاف والميم و"وأيء" معهما
ق و م، و ق م، و م ق، م و ق، م أ ق، ق م أ مستعملات قوم: القَوْمُ: الرجال دون النساء، قال الله جل وعز: "لا يسخر قَوْمٌ من قوم، عسى أن يكونوا خيراً منهم، ولا نساء من نساء عسى أن يكن خيراً منهن"، وقال زهير:
وما أدري، وسوف أخال أدري		أقومٌ آل حصن أم نـسـاء?!
وقومُ كل رجل: شيعته وعشيرته.
والقَوْمَةُ: ما بين الركعتين من القيام. قال أبو الدقيش: أصلي الغداة قومتين، والمغرب ثلاث قَومات.
والقامةُ: مِقْدارُ قيامِ الرجل، أقصر من الباع بشبر، وثلاث قِيَمٍ وقامات.
والقامة: مقدار قيامِ الرجل، كهيئة الرجل يُبنى على شفير بئر لوضع عود البكرة عليه، والجميع: القام، وكل شيء كذلك بني على سطح ونحوه فهو قامة.
وفلان ذو قومية على ماله وأمره. وهذا الأمر لا قومية له، أي: لا قوام له، قال:
ألم تر للحق قُومـيّةً		وأمراً جلياً به يهتدى
وتقول: قُمْتُ قياماً ومَقاماً، وأَقَمْتُ بالمكان إقامةً ومُقاماً. والمَقامُ: موضع القَدَمَيْنِ، والمُقامُ والمُقامةُ: الموضع الذي تقيم فيه.
ورجال قيامٌ، ونساء قُيَّم، وقائمات أعرف.
ودنانير قُوَّم وقُيَّم، ودينار قائم، أي: مثقال سواء لا يرجح. وهو عند الصيارفة ناقص حتى يرجح فيسمى ميالاً.
وعين قائمةٌ: ذهب بصرها، والحدقة صحيحة.
وإذا أصاب البرد شجراً أو نبتاً، فأهلك بعضاً وبقي بعض قيل: مكنها هامد، ومنها قائم، ونحوه كذلك.
وقائمُ السيف: مقبضه، وما سواه: قائمة بالهاء نحو قائمة السرير، والخوان والدابة.
وقام قائِمُ الظهيرة، إذا قامت الشمس وكاد الظل يعقل.
وإذا لم يطق الإنسان شيئاً قيل: ما قام به وَقَيِّمُ القَوْم: من يسوس أمرهم ويُقَوِّمُهُمْ. ورمح قَوِيمٌ، ورجل قويمٌ.
وفي الحديث: ولا أخر إلا قائماً، أي: لا أموت إلا ثابتاً على الإسلام.
والقائمُ في الملك ونحوه: الحافظ. وكل من كان على الحق فهو القائمُ الممسك به.
والقيِّمة: الملة المستقيمة. وقوله: وذلك دين القَيِّمة، أي: المستقيمة.
والقِيِّامةُ: يوم البعث، يقوم الخلق بين يدي القَيُّوم، والقيام لغة، اللهم قيام السماوات والأرض، فهمنا أمر دينك.
والقِوامُ من العيش: ما يُقِيمُك، ويغنيك.
والقيامُ: العماد في قوله سبحانه: "جعل الله لكم قِياماً".
وقِوامُ الجسم: تمامه وطوله. وقِوامُ كل شيء: ما استقام به.
وقاومته في كذا، أي: نازلته.
والقِيمةُ: ثمن الشيء بالتَّقْويم. تقول: تقاوَموا فيما بينهم.
وإذا انقاد، واستمرت طريقته، فقد استقام لوجهه.
وقم: الوَقْمُ: جذبك العنان إليك، لتكف منه. قال:
تراه، والفارس منه واقِمُ
ومق:
ومِقْتُ فلاناً: أحببته وأنا أَمِقُهُ مِقَةً، وأنا وامِقٌ، وهو مَوْمُوق. وإنه لك ذو مِقةٍ، وبك ذو ثقةٍ.
موق: المُوقان: ضرب من الخفاف، ويجمع على أمْواق.
والمُؤُوق: حمق في غباوة، والنعت: مائق، ومائقة، وقدماق يمُوقُ مَوْقاً، واستماق.
والمُوقُ: مؤخر العين في قول أبي الدقيش والماق: مقدمها.
ومؤخر العين مما يلي الصدغ، ومقدم العين: ما يلي الأنف. وآماق العين: مآخيرها، ومآقيها: مقاديمها.
قال أبو خيرة: كل مدمع موقٌ من مؤخر العين ومقدمها.
قد وافق الحديث قول أبي الدقيش جاء في الحديث: "أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يكتحل من قبل مُوقِهِ مرة، ومن قبل ماقِهِ مرة"، أي: مقدمه مرة، ومن مؤخرها مرة.
مأق: المَأْقُ، مهموز: هو ما يعتري الصبي بعد البكاء.
وامتأَقَ إليه: وهو شبه التباكي إليه لطول غيبته.
وقالت أم تأبط شراً تؤبنه: ما أنمته على مَأْقةٍ.
وفي المثل: أنا تئق، وأخي مَئِق فكيف نتفق!? والمُؤْقُ من الأرض، والجميع الأَمْاق: النواحي الغامضة من أطرافها، قال:
تقضي إلى نازحة الأَمْاق
قمأ: رجل قميء، وامرأة بالهاء، أي: قصير ذليل. قَمُؤَ الرجل قَماءةً. والصاغر: القميء، يصغر بذلك، وإن لم يكن قصيراً.
وقَمَأَت الماشيةُ تَقْمَأُ قُمُوءاً، فهي قامئِة، أي: امتلأت سمناً.
وأَقْمَأْته: أذللته.

### Türkçe

**القاف** ve **الميم** ve **وأيء** bunlarla birlikte

ق و م، و ق م، و م ق، م و ق، م أ ق، ق م أ kullanımdadır. **قوم**: **القَوْمُ**: kadınlar olmaksızın erkeklerdir. Allah, yüce ve aziz, dedi: “**لا يسخر قَوْمٌ من قوم، عسى أن يكونوا خيراً منهم، ولا نساء من نساء عسى أن يكن خيراً منهن**”, ve Züheyr dedi:
وما أدري، وسوف أخال أدري		أقومٌ آل حصن أم نـسـاء?!
Ve her erkeğin **قومُ**’u: onun taraftarı ve aşiretidir.
Ve **القَوْمَةُ**: iki rek‘at arasındaki kıyamdan olan şeydir. Ebû’d-Dukayş dedi: sabahı iki **قومتين** olarak, akşamı üç **قَومات** olarak kılarım.
Ve **والقامةُ**: erkeğin kıyamının miktarıdır; bir karışla **الباع**’dan daha kısadır; ve üç **قِيَمٍ** ve **قامات**.
Ve **والقامة**: erkeğin kıyamının miktarıdır; erkeğin heyeti gibidir; bir kuyu ağzı kenarı üzerine, makara çubuğunu onun üzerine koymak için bina edilir; hepsi: **القام**; ve her şey böylece bir satıh ve benzeri üzerine bina edilirse o **قامة**’dır.
Ve falan, malı ve işi üzerinde **ذو قومية**’dir. Ve bu işin **لا قومية**’si vardır; yani: onun **لا قوام**’ı vardır. Dedi:
ألم تر للحق قُومـيّةً		وأمراً جلياً به يهتدى
Ve dersin: **قُمْتُ** **قياماً** ve **مَقاماً**, ve mekânda **أَقَمْتُ** **إقامةً** ve **مُقاماً**. Ve **المَقامُ**: iki ayağın yeridir; ve **المُقامُ** ve **المُقامةُ**: içinde ikamet ettiğin yerdir.
Ve erkekler **قيامٌ**, ve kadınlar **قُيَّم**, ve **قائمات** daha bilinir.
Ve dinarlar **قُوَّم** ve **قُيَّم**, ve **دينار قائم**, yani: eşit miskal; ağır basmaz. Ve o, sarraflar yanında, ağır basıncaya kadar eksiktir; böylece **ميالاً** diye adlandırılır.
Ve **عين قائمةٌ**: görmesi gitti, gözbebeği sağlamdır.
Ve soğuk bir ağaca veya bitkiye isabet ederse, bir kısmını helak edip bir kısmı kalırsa denir: ondan sönmüş olan var, ondan **قائم** olan var; ve benzeri de böyledir.
Ve **قائمُ السيف**: onun kabzasıdır; ondan başkası: **قائمة** (هاء ile), **قائمة السرير** ve **الخِوان** ve binek gibi.
Ve **قام قائِمُ الظهيرة**: güneş dikildiğinde ve gölge tutulacak gibi olduğunda.
Ve insan bir şeye güç yetiremezse denir: onunla **ما قام به**. Ve **وَقَيِّمُ القَوْم**: onların işini idare eden ve onları doğrultan kimsedir. Ve **رمح قَوِيمٌ**, ve **رجل قويمٌ**.
Ve hadiste: “**ولا أخر إلا قائماً**”, yani: İslâm üzere sabit olmaksızın ölmem.
Ve mülk ve benzerinde **القائمُ**: koruyucudur. Ve hak üzere olan herkes, ona tutunan **القائمُ**’dır.
Ve **القيِّمة**: dosdoğru millettir. Ve onun sözü: “**وذلك دين القَيِّمة**”, yani: dosdoğru olan.
Ve **القِيِّامةُ**: diriliş günüdür; halk **القَيُّوم**’un huzurunda ayağa kalkar; ve **القيام** bir dildir (bir ifade): “Allah’ım, göklerin ve yerin **قيام**’ı; dininin işini bize anlayışlı kıl.”
Ve geçimden **القِوامُ**: seni ayakta tutan ve seni zengin kılan şeydir.
Ve **القيامُ**: O’nun sözü’nde direktir: “**جعل الله لكم قِياماً**”.
Ve bedenin **قِوامُ**’u: onun tamamı ve boyudur. Ve her şeyin **قِوامُ**’u: onunla doğrulduğu şeydir.
Ve onda ona **قاومته**: yani onunla çarpıştım.
Ve **القِيمةُ**: takdir etme ile şeyin bedelidir. Dersin: kendi aralarında **تقاوَموا**.
Ve boyun eğdiğinde ve yolu sürdüğünde, yüzü için doğrulmuş olur.
Ve **وقم**: **الوَقْمُ**: dizgini kendine çekmendir; ondan alıkoymak için. Dedi:
تراه، والفارس منه واقِمُ

**ومق**:
**ومِقْتُ** falanı: onu sevdim; ben onu **أَمِقُهُ** **مِقَةً**; ben **وامِقٌ**’im; o **مَوْمُوق**’tur. Ve o, elbette **ذو مِقةٍ**’dir; ve sen, **ذو ثقةٍ**’sın.
**موق**: **المُوقان**: mestlerden bir türdür; **أمْواق** üzerine cem‘ edilir.
Ve **المُؤُوق**: ahmaklık içinde budalalıktır; sıfat: **مائق**, ve **مائقة**; ve **قدماق** **يمُوقُ** **مَوْقاً**, ve **استماق**.
Ve **المُوقُ**: Ebû’d-Dukayş’in sözüne göre gözün arka tarafıdır; ve **الماق**: onun ön tarafıdır.
Ve gözün arka tarafı, şakak tarafına bitişik olandır; ve gözün ön tarafı: burun tarafına bitişik olandır. Ve gözün **آماق**’ı: onun arka taraflarıdır; ve onun **مآقيها**’sı: onun ön taraflarıdır.
Ebû Hayra dedi: her gözyaşı yeri, gözün arka tarafından ve ön tarafından bir **موقٌ**’tur.
Hadis, Ebû’d-Dukayş’in sözünü uygun düşürdü; hadiste geldi: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم **مُوقِهِ** tarafından bir kere, **ماقِهِ** tarafından bir kere sürme çekerdi”; yani: onun önünden bir kere, onun arkasından bir kere.
**مأق**: **المَأْقُ**, hemzeli: ağlamadan sonra çocuğa arız olan şeydir.
Ve ona doğru **امتأَقَ**: o, uzun yokluğundan dolayı ona karşı ağlar gibi yapmaya benzer.
Ve Tee’ebbata Şerran’ın annesi, onu mersiyeleyerek dedi: onu bir **مَأْقةٍ** üzerine uyutmadı.
Ve meselde: ben **تئق**’im, ve kardeşim **مَئِق**; nasıl uyuşuruz!? Ve yerden **المُؤْقُ**, ve hepsi **الأَمْاق**: onun uçlarının kapalı taraflarıdır. Dedi:
تقضي إلى نازحة الأَمْاق
**قمأ**: **رجل قميء** ve **امرأة** (هاء ile), yani: kısa, zelil. Erkek **قَمُؤَ** **قَماءةً**. Ve küçük düşmüş: **القميء**’dir; bununla küçülür, kısa olmasa bile.
Ve davar **قَمَأَت** **تَقْمَأُ** **قُمُوءاً**, o halde o **قامئِة**’dir; yani: yağla doldu.
Ve onu **أَقْمَأْته**: onu zelil kıldım.
