# وقم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%82%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وقم

الوَقْمُ: جَذْبُكَ العِنانِ. وَقَمَ الدابَّةَ وَقْماً: جَذبَ عِنانَها لتَكُفَّ. ووَقَمَ الرجلَ وَقْماً ووَقَّمَه: أَذلَّه وقهَره، وقيل: رَدَّه أَقبح الردّ؛ وأَنشد الجوهري:
به أَقِمُ الشُّجاعَ، له حُصاصٌ
من القَطِمِينَ، إذْ فَرَّ اللُّيوثُ
والقَطِمُ: الهائجُ. وَقَمْتُ الرجل عن حاجته: رَدَدْتُه أَقْبَحَ الردِّ. ووَقَمَه الأمرُ وَقْماً: حَزَنَه أَشدَّ الحُزْنِ. والمَوقوم والمَوكوم: الشديد الحُزْنِ، وقد وَقَمَه الأَمرُ ووَكَمَهُ. الأصمعي: المَوْقُومُ إذا رَدَدْتَه عن حاجتِه أشدَّ الردّ؛ وأَنشد: أَجاز مِنّا جائزٌ لم يُوقَم
ويقال: قِمْه عن هواه أي ردَّه. ابن السكيت: إنك لَتَوَقَّمُني بالكلام أي تَرْكَبُني وتَتَوثَّبُ عليّ، قال: وسمعت أَعرابيّاً يقول التَّوَقُّمُ التَّهدُّدُ والزجرُ. الجوهري: الوَقْمُ كسْرُ الرجلُ وتذليله. يقال: وَقَمَ الله العَدوَّ إذا أَذَلَّه، ووُقِمَت الأَرض أي وُطِئت وأُكِلَ نَباتُها، قال: وربما قالوا وُكِمَت، بالكف، وكذلك المَوْكومُ. والوِقامُ: السيفُ، وقيل: السوطُ، وقيل: العصا، وقيل: الحَبْلُ؛ قال أَبو زيد: رواه ابن دريد في كتابه؛ التهذيب: وأما قول الأَعشى: بَناها من الشَّتْوِيِّ رامٍ يُعِدُّها،
لِقَتْلِ الهَوادِي، داجنٌ بالتَّوَقُّمِ
قال: معناه أنه معتادٌ للتَّوَلُّج في قُتْرَتِه. وتَوَقَّمْت الصيدَ: قَتَلْتُه. وفلانٌ يَتَوَقَّمُ كلامي أي يَتَحَفَّظُه ويَعِيه. وواقِمٌ: أُطُمٌ من آطامِ المدينة. وحَرَّةُ واقِمٍ: معروفةٌ مضافة إليه، وقد ورد ذكرُها في الحديث؛ قال الشاعر:
لَوَ انَّ الرَّدى يَزْوَرُّ عن ذي مَهابةٍ،
لَهابَ خُضَيْراً يومَ أَغْلَقَ واقِما
وهو رجل من خَرْوج يقال له خُضَير الكتائب؛ قال ابن بري: وذكر بعضهم أَنه حُضَير، بالحاء المهملة لا غير، ورأَيت هنا حاشية بخط الشيخ رضيّ الدين الشاطبيّ النحويّ، رحمه الله، قال: ليس حُضَير من الخزرج، وإنما هو أَوْسِيّ أَشْهَليّ، وحاؤه في أَوله مهملة، قال: لا أَعلم فيها خلافاً، والله أَعلم.

### Türkçe

**الوَقْمُ**: senin dizgini çekmendir. **وَقَمَ** biniti **وَقْماً**: çekti
onun dizginini ki dursun. Ve **وَقَمَ** adamı **وَقْماً** ve **وَقَّمَه**: onu zelil kıldı ve kahretti,
ve denildi: onu en çirkin geri çevirişle geri çevirdi; ve Cevherî inşad etti:
به أَقِمُ الشُّجاعَ، له حُصاصٌ
من القَطِمِينَ، إذْ فَرَّ اللُّيوثُ
Ve **القَطِمُ**: azgın olan. Ve “**وَقَمْتُ** adamı ihtiyacından”: onu en çirkin
geri çevirişle geri çevirdim. Ve “**وَقَمَه** iş **وَقْماً**”: onu en şiddetli hüzünle hüzünlendirdi. Ve **المَوقوم**
ve **المَوكوم**: şiddetli hüzünlü olan; ve muhakkak iş onu **وَقَمَه** ve onu **وَكَمَه**. Asma‘î:
**المَوْقُومُ**: onu ihtiyacından geri çevirdiğin zaman en şiddetli geri çevirişle (geri çevirdiğin kimse); ve inşad etti:
أَجاز مِنّا جائزٌ لم يُوقَم
Ve denilir: “**قِمْه** onu hevasından” yani onu geri çevir. İbnü’s-Sikkît: “Şüphesiz sen beni sözle **تَوَقَّمُني** ediyorsun”
yani bana biniyorsun ve üzerime atılıyorsun; dedi: ve bir bedevîyi işittim, diyordu ki:
**التَّوَقُّمُ** tehdit ve azarlamadır. Cevherî: **الوَقْمُ** adamı kırmak ve onu zelil kılmaktır. Denilir:
“**وَقَمَ** Allah düşmanı” onu zelil kıldığı zaman; ve “**وُقِمَت** yer” yani çiğnendi ve
bitkisi yenildi, dedi: ve bazen “**وُكِمَت**” dediler, **الكف** ile; ve كذلك **المَوْكومُ**.
Ve **الوِقامُ**: kılıçtır; ve denildi: kamçı; ve denildi: değnek; ve denildi: ip; dedi
Ebû Zeyd: İbn Düreyd onu kitabında rivayet etti; **التهذيب**: ve أما A‘şâ’nın sözü:
بَناها من الشَّتْوِيِّ رامٍ يُعِدُّها،
لِقَتْلِ الهَوادِي، داجنٌ بالتَّوَقُّمِ
dedi: manası, onun kendi **قُتْرَتِه**’sinde **التَّوَلُّج**e alışkın olduğudur. Ve “**تَوَقَّمْت** avı”:
onu öldürdüm. Ve falan kimse “sözümü **يَتَوَقَّمُ**” yani onu sakınır ve onu belleyip kavrar.
Ve **واقِمٌ**: Medine’nin **آطام**’ından bir **أُطُم**’dur. Ve **حَرَّةُ واقِمٍ**: bilinen, ona izafe edilmiş
(bir yer)dir; ve hadiste onun zikri varid olmuştur; şair dedi:
لَوَ انَّ الرَّدى يَزْوَرُّ عن ذي مَهابةٍ،
لَهابَ خُضَيْراً يومَ أَغْلَقَ واقِما
Ve o, **خَرْوج**’dan bir adamdır, ona **خُضَير الكتائب** denilir; İbn Berrî dedi: ve bazısı zikretti ki
o **حُضَير**’dir, yalnızca **الحاء** المهملة ile; ve burada şeyh Radıyyüddîn eş-Şâtıbî en-Nahvî’nin hattıyla bir haşiye gördüm,
Allah ona rahmet etsin, dedi: **حُضَير** Hazrec’den değildir, bilakis o
**أَوْسِيّ أَشْهَليّ**’dir, ve onun başındaki **حاء** مهملة’dir, dedi: onda ihtilaf bilmiyorum,
ve Allah daha iyi bilir.
