# وكأ (و-ك-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%83%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir

- Harfler: و - ك - أ
- Kur'an'da: 11 geçiş · 11 ayet · 5 sîga
- 11 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: وكء

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مُتَّكِئِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%90%D8%A6%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | مُفْتَعِلِينَ | Yaslananlar | 7 | 7 | [18:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/18:31.md) |
| [أَتَوَكَّأُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%A3%D9%8F.md) | أَتَفَعَّلُ | Dayanırım | 1 | 1 | [20:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/20:18.md) |
| [مُتَّكَأً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%A3%D9%8B.md) | مُفْتَعَلًا | Yaslanılan | 1 | 1 | [12:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/12:31.md) |
| [مُتَّكِئُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُفْتَعِلُونَ | Yaslananlar | 1 | 1 | [36:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/36:56.md) |
| [يَتَّكِئُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْتَعِلُونَ | Yaslanırlar | 1 | 1 | [43:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/43:34.md) |

## Mücavir kökler — 59 mücavir (77 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 32 · Misvak ağacıdır
2. [خضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Hudr : Sebzedir
3. [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Berg parlak taş demektir
4. [رفرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Deve kuşu kanadı demektir
5. [زمهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Zehre çiçek demektir
6. [عبقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · عبقر “Habek” bir tür güzel kokulu yabani bitkidir
7. [هشش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B4%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ve çırparım
8. [أرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ürbiye alça demektir
9. [جني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Cena toplanmış meyve demektir
10. [حاش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A7%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · İstisna edilir
11. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
12. [سندس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · İpek kumaş
13. [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
14. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
15. [فرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Feraş Suyun kuruduktan sonra toprak üzerinde bıraktığı…
16. [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hilye takı demektir
17. [غنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğanem Koyun sürüsü demektir
18. [عدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
19. [حور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hale güneşin etrafında oluşmuş beyaz halkadır
20. [صفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Soffa”, odalar arası oturma yeridir
21. [عصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Asân
22. [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
23. [عتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hazırladık
24. [فكه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fakihe Elma demektir
25. [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
26. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sevb dış elbise demektir
27. [مكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sinek kapan bitki demektir
28. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bab kapı demektir
29. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Batın karın demektir
30. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
31. [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Gölge demektir
32. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Bahçe demektir
33. [شمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Güneş demektir
34. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İçecek
35. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kesinlikle keseceğim
36. [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üzüm salkımıdır
37. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayağın alt tarafı demektir
38. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyt ev demektir
39. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
40. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayn göz, “evya” göze demektir
41. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Cariye yelkenli sandal demektir
42. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
43. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sikkin” bıçak demektir
44. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
45. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · El ve kol demektir
46. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
47. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
48. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
49. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
50. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Yaşlı adamdır
51. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
52. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kesr(sin ile) kırık demektir
53. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İşiten
54. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
55. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
56. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
57. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Önce
58. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir
59. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وكأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl-i vâvî ve mehmûzü'l-lâm |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md), [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md), [عتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneye dayanarak veya yaslanarak ağırlığı ona aktarma, yükten kurtulup rahatlama |
| Çekirdek Özet 2 | Dünyada asaya dayanarak destek alma, ahirette sedirlere yaslanarak vakar, güven ve nimet içinde bulunma |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın kendi ağırlığını haricî bir desteğe bırakmasıyla oluşan statik denge ve emniyet hali |
| Kritik Hata Riski | Yaslanma fiilini sadece fiziksel bir gevşeme veya tembellik sanıp, onun Kur'an'da egemenlik, vakar ve ebedî sükûnet sembolü olduğunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وك | Bir nesneyi bir noktaya raptetme, sabitleme ve yük aktarma; aynı ikili çekirdeği paylaşan [وكد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF.md) (sağlam bağlamak), [وكز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B2.md) (baskıyla itip yüklemek) ve [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) (işi birine dayandırmak) köklerinde de bu sabitlik ve yükleme hareketi esastır | أ | Çekirdeğin sonuna gelen hemze, ağırlık aktarma hareketini ani, doğrudan ve tam bir istinat zeminine oturtarak bedenin veya yükün tümüyle bir dayanağa bırakılması haline dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ağırlığın veya bedenin haricî bir noktaya bağlanıp raptedilmesini imler |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Dayanağın yükü kavramasını, taşınacak desteğin elle tutulmasını veya minderin bedeni sarmasını imler |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Yükü taşıyan desteğin sağladığı gücü, sarsılmaz kararlılığı ve istinat kabiliyetini imler |
| وكأ | Çadır kazığı gibi rapteden bir bağ ile kavrayıcı bir zeminin birleşip ağırlığı güçlü bir desteğe aktarması | Bedenin veya yükün sarsılmaz bir dayanağa iliştirilip taşınması ve bu sayede ayakta durma veya rahatlama hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir asaya veya bastona abanarak yürümek, bedenin ağırlığını desteğe vermek; mindere ya da sedire arkasını yahut yanını verip oturmak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cemîl Büseyne refah ve nimet meclisinde mindere yaslanarak içmeyi anlatırken kökü kullanmıştır: فظللنا نعمة واتكأنا / وشربنا الحلال من قلله |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde وكأ kökünün aslı /w-k-ʾ/ biçimindedir ve Arapçada ifti‘âl babı üzerinden /t-k-ʾ/ biçimine dönüşerek yaygınlaşan türevleri (ittikâ, tüke'e, müttekâ) bulunur. Güney Sami (Arapça ve Güney Arabistan) dil alanında kök, bir dayanağa yaslanma, bedenin ağırlığını haricî bir nesne üzerine bırakma ve istinat etme çekirdeğini korumuştur. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde /w-k-ʾ/ dizilişi bağımsız bir fiil kökü olarak belirginleşmemiş, benzer semantik ihtiyaçlar daha çok /s-m-k/ (desteklemek) veya /š-ʿ-n/ (yaslanmak) kökleriyle karşılanmıştır; ancak Güney Sami sahasında bir nesneden güç alma ve konforla oturma nüansı köke raptedilmiştir. Arapçada kökün ilk harfi olan vav harfinin ifti‘âl babında te harfine idgam edilerek [تكأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%83%D8%A3.md) şeklinde algılanması, kökün morfolojik olarak istinat kavramıyla özdeşleşmesini sağlamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وكأ kökünden ifti'âl kalıbında ف fiilinin teye dönüşmesiyle اتكأ ve türevleri türetilmiştir | Asıl harf vav olduğu halde dilde te harfi asıl gibi benimsenmiş, dayanma ve yaslanma mekanizması bu kalıpla yerleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami havzasında korunan istinat ve dayanma çekirdeği | Kuzeybatı Sami dillerinde bu fonetik diziliş kök olarak zayıftır, anlam alanı komşu köklerle karşılanır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Geniş Afro-Asyatik dil ailesi karşılaştırması | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kökle doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وكأ | Anlamlı | Bir nesneye dayanmak, yaslanmak | Asaya dayanıp yürümek veya sedire yaslanıp oturmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| وأك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [كوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A3.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| كأو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [أوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%83.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| أكو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وكأ | Merkez | Dayanmak, yaslanmak, ağırlığı aktarmak | Bedenin veya yükün bir desteğe (asa, yastık, taht) bırakılarak taşınması | Hem zayıflık desteğini hem de saltanat konforunu içerir |
| [سند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) | Komşu | Desteklemek, arkalık olmak | [سند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) bir şeyin arkasına konup onu dik tutan nesneye odaklanırken, وكأ kişinin bizzat kendini o nesneye bırakmasıdır | Nesnenin dik durmasını sağlama yönü ağır basar |
| [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md) | Komşu | Direkle taşımak, dayanak kılmak | [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md) dikey ve yapısal bir taşıyıcı unsuru bildirir; وكأ ise insanın serbestçe arkasını vermesidir | Yapısal taşıyıcılık esastır |
| [عتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) | Komşu | Hazırlamak, hazır kılmak | Ziyafet ve ağırlama ortamının hazır edilmesi bağlamında meclis düzenini tamamlar | Konfor ortamının ön hazırlığıdır |
| [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) | Zıt | Dikilmek, yorulmak, çabalamak | وكأ dinlenme, gevşeme ve yükü devretmeyi ifade ederken [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) ayakta zahmet çekmeyi ve yorulmayı bildirir | Fiziksel ve ruhsal yük bakımından zıttır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وكأ | Dayanmak, yaslanmak | Hem zayıflık halinde asaya abanmayı hem mecliste sedire yaslanmayı kuşatır | Kesin |
| Latince | reclinare, inniti | Yaslanmak, abanmak | reclinare arkaya doğru konforla yaslanmayı, inniti ise bir şeye abanıp kuvvet almayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to lean, to recline | Dayanmak, uzanıp yaslanmak | to lean asaya dayanmayı, to recline ise koltuk veya sedirde istirahat etmeyi karşılar | Güçlü |
| Almanca | sich stützen, sich anlehnen | Destek almak, yaslanmak | sich stützen baston gibi bir aletle yükü hafifletmeyi, sich anlehnen arkasını bir yere vermeyi bildirir | Güçlü |
| Fransızca | s'appuyer, s'adosser | Dayanmak, sırtını yaslamak | s'appuyer bir nesneden destek almayı, s'adosser sırtını rahatça bir yere vermeyi ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Duden.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أتوكأ | Yürürken veya dururken bir asaya abanıp ağırlığı ona vermek | Peygamberî beşeriyet ve asanın işlevsel yönünün anlatıldığı bağlam (Tâhâ [20:18](https://lisan.digital/tr/ayet/20:18.md)) |
| متكأ | Ziyafet meclisinde yaslanılan yastık, minder veya ziyafet meclisinin kendisi | Mısır sarayında kadınların ağırlandığı refah ve konfor meclisi bağlamı (Yûsuf [12:31](https://lisan.digital/tr/ayet/12:31.md)) |
| متكئين / متكئون | Cennet ehlinin sedirler, tahtlar ve yastıklar üzerinde güven ve saltanatla yaslanıp oturması | Uhrevî esenlik, hesaptan kurtuluş, vakar ve ebedî nimet bağlamı (el-Kehf [18:31](https://lisan.digital/tr/ayet/18:31.md), Yâsîn [36:56](https://lisan.digital/tr/ayet/36:56.md), es-Sâffât [37:44](https://lisan.digital/tr/ayet/37:44.md), Sâd [38:51](https://lisan.digital/tr/ayet/38:51.md), et-Tûr [52:20](https://lisan.digital/tr/ayet/52:20.md), er-Rahmân [55:54](https://lisan.digital/tr/ayet/55:54.md), er-Rahmân [55:76](https://lisan.digital/tr/ayet/55:76.md), el-Vâkı‘a [56:16](https://lisan.digital/tr/ayet/56:16.md), el-İnsân [76:13](https://lisan.digital/tr/ayet/76:13.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cennet tasvirleri | Tahtlara yaslanmanın (ittikâ) cismanî lezzet mi yoksa müminlerin mutlak egemenlik ve emniyetinin remzi mi olduğu | Ebedî emniyet ve korkudan arınmışlık |
| Fıkıh | Yemek yeme ve oturma âdâbı | Yaslanarak veya kurularak yemek yemenin keraheti; bunun kibre yahut aşırı doyma hırsına yol açıp açmadığı | Yeme içmede tevazu ve zühd hali |
| Tefsir | Meclis ve ziyafet kültürü | Yûsuf suresindeki متكأ ifadesinin oturulacak minder mi yoksa kesilip yenecek meyve/yemek mi olduğu ihtilafı | Ziyafet konforu ve meclis teşrifatı |
| Hadis | Nebevî ahlak ve kulluk tavrı | Hz. Peygamber'in yaslanarak yemek yemediğini bildiren rivayetler çerçevesinde kulluk bilincinin korunması | Tevazu, teyakkuz ve rehavetten sakınma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevekkül ve ahiret inancı | İstinat ve uhrevî sükûn | İnsanın aczini idrak edip hakiki dayanağa yönelmesi, ahirette ise hesaptan kurtulup sedirlere kurulması | Kulun dünyada zayıflığını kabul edip ahirette ilahî güvenceye kavuşması | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Aksiyomatik dayanak (istinat noktası) | Bir bilginin veya hükmün sarsılmaz bir temel ilkeye dayandırılarak meşrulaştırılması | Bilginin havada kalmayıp sağlam bir zemin üzerinde karara bağlanması | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve meclis nizamı | Taht ve vakar oturumu | İktidar sahibinin sarsılmaz bir meşruiyet ve güvenle tahtına yaslanıp hüküm vermesi | İstikrar, sükûnet ve otoritenin sembolleşmesi | Güçlü |
| İktisadi | Refah düzeyi ve tüketim | Konfor ve lüks ekonomisi | Temel yaşam kaygısını aşmış toplumlarda tüketimin ziyafet ve mobilya estetiğine dönüşmesi | Artık değerin rahatlama ve ağırlama mekânları üretmesi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Statik dengede mesnet tepkisi (support reaction) | Yapı mekaniğinde ve fizikte bir cismin taşıdığı tüm kütlesel yükü bir mesnede aktararak düşme hareketini sıfırlaması ve statik dengeye ulaşması halidir | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal güven ve sosyal istinat | Bireyin tek başına taşıyamayacağı varoluşsal, iktisadi veya hukuki yükleri aile, devlet ve kurumlar gibi sağlam yapılara dayandırarak psikolojik güvene kavuşmasıdır | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir bedensel tembellik, koltuğa yayılma veya salt bir baston işlevine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Dünyada insanın ontolojik aczini ve desteğe muhtaçlığını (asaya dayanma), ahirette ise tüm kaygı ve yorgunlukların bittiği ebedî egemenlik, vakar ve güven halini (sedirlere yaslanma) kuşatması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet ehlinin متكئين vasfını atıl bir rehavet gibi anlayıp, bunun aslında bütün tehlikelerin bertaraf edildiğini ilan eden en yüksek sükûnet ve iktidar makamı olduğunu ıskalamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem beşerî zaaf ve dünya hayatındaki desteğe olan ihtiyacı (Hz. Mûsâ'nın asası), hem de ahirette kurtuluşa ermiş müminlerin mutlak sükûn ve egemenliğini aynı istinat ekseninde birleştirdiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet tasvirlerini içeren eskatolojik ayetlerde (özellikle el-Kehf, Yâsîn, es-Sâffât, Sâd, et-Tûr, er-Rahmân, el-Vâkı‘a, el-İnsân sureleri) ve Hz. Mûsâ ile Mısır kıssalarındaki meclis sahnelerinde (Tâhâ, Yûsuf) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cennetteki mükâfatın yalnızca maddî tüketimden ibaret olduğu yanılgısını giderir; asıl hazzın korku, telaş ve yorgunluğun ebediyen sona ermesiyle sedire rahatça yaslanabilme güvencesi olduğunu gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Taşınan ağırlığı bir asaya, mindere veya sedire devrederek bedeni güvenli bir dayanağa bırakma.
- Soyut anlam: Zahmet ve tehlikenin kalkmasıyla varlığın mutlak bir emniyet, istirahat, vakar ve sükûnet zeminine oturması.
- Sistematik karşılık: Yükün bir mesnede aktarılmasıyla dengelenen sistem ve bu dengenin doğurduğu kurumsal/uhrevî sükûn.
- LaTeX modeli: $$S = \frac{W}{R} \implies E$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $W$ varlığın taşıdığı ağırlığı ve çabayı, $R$ üzerine dayanılan ve yükü devralan istinat noktasını veya dayanağı, $S$ ağırlığın desteğe aktarılmasıyla elde edilen yaslanma ve statik denge durumunu, $E$ ise bu yük aktarımının neticesinde ulaşılan sükûnet, güven ve emniyet halini simgeler.

## Geçtiği ayetler (11 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%83%D8%A3/occurrences?meal=IK

### [Yusuf 12:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/12:31.md) — مُتَّكَأً

فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً وَآتَتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ سِكِّينًا وَقَالَتِ اخْرُجْ عَلَيْهِنَّ فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَقُلْنَ حَاشَ لِلَّهِ مَا هَذَا بَشَرًا إِنْ هَذَا إِلَّا مَلَكٌ كَرِيمٌ

Meal (IK): Onların dedikodularını işitince; onlara haber yolladı. Onlar için yaslanacak yerler hazırladı ve onlardan her birine birer bıçak verdi. (Yusuf’a) : Çık karşılarına, dedi. Hepsi onu görünce kendisini çok büyüttüler. Ve ellerini kestiler. Dediler ki: Allah’ı tenzih ederiz. Haşa bu, bir beşer değildir, ancak çok şerefli bir melektir.

### [Kehf 18:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/18:31.md) — مُتَّكِئِينَ

أُولَئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَيَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا

Meal (IK): İşte onlara; altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Orada altın bilezikler takınırlar, ince ve kalın ipekliden yeşil elbiseler giyerek tahtları üzerine otururlar. O ne güzel mükafat ve ne güzel duraktır.

### [Taha 20:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/20:18.md) — أَتَوَكَّأُ

قَالَ هِيَ عَصَايَ أَتَوَكَّأُ عَلَيْهَا وَأَهُشُّ بِهَا عَلَى غَنَمِي وَلِيَ فِيهَا مَآرِبُ أُخْرَى

Meal (IK): Dedi ki: O benim değneğimdir. Ona dayanırım, onunla davarıma yaprak silkerim ve daha bir çok işlerde ondan faydalanırım.

### [Yasin 36:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/36:56.md) — مُتَّكِئُونَ

هُمْ وَأَزْوَاجُهُمْ فِي ظِلَالٍ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِئُونَ

Meal (IK): Onlar ve eşleri gölgeliklerde, tahtlar üzerinde yaslanmışlardır.

### [Sad 38:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/38:51.md) — مُتَّكِئِينَ

مُتَّكِئِينَ فِيهَا يَدْعُونَ فِيهَا بِفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ وَشَرَابٍ

Meal (IK): Orada tahtlara yaslanmış olarak birçok meyveler ve içecekler isterler.

### [Zuhruf 43:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/43:34.md) — يَتَّكِئُونَ

وَلِبُيُوتِهِمْ أَبْوَابًا وَسُرُرًا عَلَيْهَا يَتَّكِئُونَ

Meal (IK): Evlerinin kapılarını ve üzerlerine yaslanacakları kerevetleri de,

### [Tur 52:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/52:20.md) — مُتَّكِئِينَ

مُتَّكِئِينَ عَلَى سُرُرٍ مَصْفُوفَةٍ وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ

Meal (IK): Sıra sıra dizilmiş tahtlara yaslanarak. Ve onları iri siyah gözlü hurilerle evlendirdik.

### [Rahman 55:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/55:54.md) — مُتَّكِئِينَ

مُتَّكِئِينَ عَلَى فُرُشٍ بَطَائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ وَجَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ

Meal (IK): Hepsi de örtüleri atlastan döşemelere yaslanırlar. İki cennetin meyvelerini de kolayca toplarlar.

### [Rahman 55:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/55:76.md) — مُتَّكِئِينَ

مُتَّكِئِينَ عَلَى رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسَانٍ

Meal (IK): Yeşil yastıklara ve güzel işlemeli döşeklere yaslanırlar.

### [Vakıa 56:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/56:16.md) — مُتَّكِئِينَ

مُتَّكِئِينَ عَلَيْهَا مُتَقَابِلِينَ

Meal (IK): Karşılıklı olarak üzerinde yaslanırlar.

### [İnsan 76:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/76:13.md) — مُتَّكِئِينَ

مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِيرًا

Meal (IK): Orada tahtlara yaslanırlar, ne yakıcı sıcak ne de dondurucu soğuk görmezler.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والتاء و"وايء" معهما
و ك ت، و ت ك، ك ي ت، ك ت أ، و ك أ مستعملات وكت: عين مَوْكُوتة: فيها وَكْتٌ، وهي نكتة كالنقطة من بياض على سوادها، والاسم من الوَكْت: الوَكْتةُ.
وتك: الأَوْتَكَى: التمر السهريز.
كتو: اكتوتَى الرجل يكَتْوَتي، إذا بالغ في صفة نفسه من غير فعل. وعند العمل يَكْتَوْتي، كأنه يتتعتع.
كيت: يقال: كان من الأمر كَيْتَ وكَيْتَ. هذه التاء في الأصل: هاء التأنيث، أطلقوها وخففوا، واستقبحوا أن يقولوا: كَيْهَ وكَيْهَ يا هذا.
كتأ: الكَتْأة بوزن فعلة، مهموز: نبات كالجرجير يطبخ فيؤكل.
تكأ: تُكَأَة بوزن فعلة. أصل هذه التاء من الواو. والتاء مستعملة في هذه الكلمة استعمال الحرف الأصلي: توكأت، واتكأت على مُتَكَأ، وأصل عربيته: وكأ يوكئ توكئة.

الكاف والواو والهمزة
و ك أ مستعمل فقط وكأ: أَوكأت فلاناً إيكاءً: نصبت له مُتّكَأً. وأَتْكَأْته: حملته على المتَّكَأ والاِّتكاء.
والمَواكئُ: جمع المتَّكَأ. وأصل المتَّكَأ من الواو، وأصله: مُوتكأ، فحولوا الواو تاء وأدغموها في التاء فشددوها وثقلوها.
والتَّوَكُّؤُ: التحامل على العصا، قال الله عز وجل، حكاية عن موسى: "أَتوكَّأُ عليها".
وتوكَّأَتِ الناقة: وهو تصلقها عند مخاضها.

##### Türkçe

**الكاف** ve **التاء** ve **"وايء"** bunlarla beraber

و ك ت، و ت ك، ك ي ت، ك ت أ، و ك أ kullanımdadır. **وكت**: **عين مَوْكُوتة**: onda **وَكْتٌ** vardır; o, siyahlığı üzerinde beyazdan bir nokta gibi bir benektir; **الوَكْت**’ten isim: **الوَكْتةُ**.

**وتك**: **الأَوْتَكَى**: **التمر السهريز**.

**كتو**: **اكتوتَى** adam **يكَتْوَتي**; fiil olmaksızın kendi vasfında mübalağa ettiğinde. İş sırasında **يَكْتَوْتي**; sanki kekeliyormuş gibi.

**كيت**: denir ki: işten **كَيْتَ وكَيْتَ** oldu. Bu **التاء** aslında: **هاء التأنيث**’tir; onu salıverdiler ve hafiflettiler; ve “ey sen” diye **كَيْهَ وكَيْهَ** demeyi çirkin gördüler.

**كتأ**: **الكَتْأة** (فعلة vezninde), hemzeli: **الجرجير** gibi bir bitki; pişirilir de yenir.

**تكأ**: **تُكَأَة** (فعلة vezninde). Bu **التاء**’nın aslı **الواو**’dandır. Ve **التاء**, bu kelimede aslî harfin kullanımı gibi kullanılmıştır: **توكأت** ve **اتكأت** bir **مُتَكَأ** üzerine; onun Arapçasının aslı: **وكأ يوكئ توكئة**.

**الكاف** ve **الواو** ve **الهمزة**

و ك أ yalnız kullanımdadır. **وكأ**: **أَوكأت** falancaya **إيكاءً**: ona bir **مُتّكَأً** diktin/kurup koydun. Ve **أَتْكَأْته**: onu **المتَّكَأ** ve **الاِّتكاء** üzerine taşıdın.

Ve **المَواكئُ**: **المتَّكَأ**’nın çoğuludur. **المتَّكَأ**’nın aslı **الواو**’dandır; ve aslı: **مُوتكأ**’dır; sonra **الواو**’yu **تاء**’ya çevirdiler ve onu **التاء**’ya idğam ettiler; böylece onu şeddeli yaptılar ve ağırlaştırdılar.

Ve **التَّوَكُّؤُ**: asaya dayanıp yüklenmektir; Allah عز وجل, Musa’dan hikâye ederek dedi ki: "**أَتوكَّأُ عليها**".

Ve **توكَّأَتِ الناقة**: o, doğumu sırasında onun sendeleyip kaymasıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رجلٌ تُكَأَةٌ مثال هُمَزَةٍ: كثير الاتكاءِ. والتكَأَةُ أيضاً: ما يُتَّكَأُ عليه. واتَّكَأَ على الشيءِ، فهو مُتَّكيءٌ، والموضعُ مُتَّكَأٌ، وقرئ: "وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً". قال الأخفش: هو في معنى مجلسٍ. وطعنه حتَّى أَتْكَأَهُ، على أفعَلَهُ، أي ألقاه على هيئةِ المُتَّكيءِ. وتَوَكَّأْتُ على العصا، وأصل التاء في جميع ذلك واوٌ. وأَوْكَأْتُ فلاناً إيكاءً، إذا نَصَبْتَ له مُتَّكَأً.

##### Türkçe

Bir adam **تُكَأَةٌ** (örnek: **هُمَزَةٍ**): çokça **الاتكاءِ** (yaslanma).

Ve **التكَأَةُ** ayrıca: üzerine **يُتَّكَأُ** (yaslanılan) şey.

Ve **اتَّكَأَ** bir şeyin üzerine; o hâlde o **مُتَّكيءٌ** (yaslanan), yer ise **مُتَّكَأٌ** (yaslanılan yer)dir. Ve şöyle okunmuştur: "Ve onlar için bir **مُتَّكَأً** hazırladı." **الأخفش** dedi: o, **مجلسٍ** (oturulan yer) mânâsındadır.

Ve onu, **أَتْكَأَهُ** oluncaya kadar mızrakladı; **أفعَلَهُ** vezni üzere; yani onu **المُتَّكيءِ** (yaslanan kimse) heyeti üzere yere attı.

Ve ben asaya **تَوَكَّأْتُ** (dayandım); ve bütün bunlarda **التاء**’nın aslı **واوٌ**dur.

Ve ben falanı **أَوْكَأْتُ** **إيكاءً** (îkâen); ona bir **مُتَّكَأً** (yaslanacak şey) diktiğin zaman.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الوكاء: رباط الشيء، وقد يجعل الوكاء اسما لما يجعل فيه الشيء فيشد به، ومنه أوكأت فلانا: جعلت له متكأ، وتوكأ على العصا: اعتمد بها وتشدد بها. قال تعالى: ﴿هي عصاي أتوكأ عليها﴾ [طه/18]، وفي الحديث: (كان يوكي بين الصفا والمروة) (هذا في حديث الزبير أنه كان يوكي بين الصفا والمروة سعيا.
فسره المؤلف بتفسير، وله تفسير آخر: أنه لا يتكلم، كأنه أوكى فاه فلم ينطق. انظر: النهابة 5/223؛ وغريب الحديث 4/8) قال معناه: يملأ ما بينهما سعيا كما يوكى السقاء بعد الملء، ويقال: أوكيت السقاء ولا يقال أوكأت.

##### Türkçe

- **الوكاء**: şeyin bağı; ve **الوكاء**, şeyin içine konulduğu ve onunla sıkıca bağlandığı şeye isim kılınabilir. Bundan: **أوكأت** falanı: ona bir **متكأ** yaptım; ve **توكأ على العصا**: ona dayandı ve onunla sıkıca tutundu. Yüce Allah dedi ki: ﴿هي عصاي أتوكأ عليها﴾ [طه/18]. Ve hadiste: (كان **يوكي** بين الصفا والمروة) (Bu, Zübeyr hadisi hakkındadır: onun Safâ ile Merve arasında sa‘y ederken **يوكي** olduğu. Müellif onu bir tefsir ile tefsir etti; ve onun başka bir tefsiri vardır: konuşmamasıdır; sanki ağzını **أوكى** etmiş de konuşmamış. Bkz.: **النهابة** 5/223; ve **غريب الحديث** 4/8). “Onun manası” dedi: ikisi arasını sa‘y ile doldurur; tıpkı doldurmadan sonra kırbanın **يوكى** edilmesi gibi. Ve denilir: **أوكيت السقاء**; **أوكأت** denilmez.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ك أ
جاء يتوكأ على هراوته‏:‏ يتحال عليها ورأيته متكئاً على وسادة وسوّيت له متّكأً وتكأةً ورجل تكأةٌ‏:‏ كثير الاتكاء وأوكأت الرجل‏:‏ نصبت له متّكأ وأتكأته‏:‏ حملته على الاتكاء‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ضربه فأتكأكه‏:‏ ألقاه على هيئة المتكئ‏.‏
واتكأنا عند فلان‏:‏ طعمنا‏.‏
قال جميل‏:‏ فظللنا نعمة واتكأنا وشربنا الحلال من قلله ومنه ‏"‏ وأعتدت لهنّ متكأً ‏"‏ لأن من دعوته أعددت له تكأةً‏.‏
ويقال‏:‏ إنه لتكأةٌ‏:‏ للثقيل الذي لا براح به‏.‏

##### Türkçe

و ك أ
**جاء يتوكأ على هراوته**: sopasına dayanarak geldi; ona dayanıp yüklenir. Ve onu **متكئاً على وسادة** (bir yastığa yaslanmış) gördüm. Ve onun için **متّكأً** ve **تكأةً** (yaslanılacak yer) düzelttim. Ve **رجل تكأةٌ**: çok yaslanıp dayanan (kimse). Ve **أوكأت الرجل**: onun için bir **متّكأ** diktim/kurup hazırladım. Ve **أتكأته**: onu yaslanmaya sevk ettim/zorladım.

Ve mecazdan: **ضربه فأتكأكه**: ona vurdu da onu yaslanan kimsenin hâli üzere yere attı.

Ve **اتكأنا عند فلان**: falanın yanında yemek yedik.

Cemîl dedi:
فَظَلَلْنَا نِعْمَةً وَاتَّكأْنَا وَشَرِبْنَا الْحَلَالَ مِنْ قُلَلِهِ
Ve ondan: "Ve onlar için bir **متكأً** hazırladım"; çünkü senin onu davet etmenden (maksat) onun için bir **تكأةً** hazırladım (demektir).

Ve denilir: **إنه لتكأةٌ**: ağırlığı (çekilmezliği) sebebiyle yerinden ayrılıp gitmesi olmayan ağır kimse için.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

تَوَكَّأَ على الشيءِ واتَّكَأَ: تَحَمَّلَ واعتمَدَ، فهو مُتَّكِئٌ. والتُكأَةُ: العَصا يُتَّكَأُ عليها في المشي. وفي الصحاح: ما يُتَكَأُ عليه. يقال: هو يَتَوَكَّأُ على عصاه، ويَتَّكِئُ.
أَبو زيد: أَتْكَأْتُ الرجُلَ إِتْكاءً إِذا وَسَّدْتَه حتى يَتَّكِئَ. وفي الحديث: هذا الأَبيضُ الـمُتَّكِئُ الـمُرْتَفِقُ؛ يريد الجالِسَ الـمُتَمَكِّنَ في جلوسه. وفي الحديث: التُّكَأَةُ مِن النَّعْمةِ. التُكَأَةُ، بوزن الهُمَزة: ما يُتَّكَأُ عليه. ورجل تُكَأَةٌ: كثير الاتِّكاءِ، والتاءُ بدل من الواو وبابها هذا الباب، والموضعُ مُتَّكَأٌ. وأَتْكَأَ الرَّجُلَ: جَعل له مُتَّكَأً، وقُرئَ: وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً. وقال الزجاج: هو ما يُتَّكَأُ عليه لطَعام أَو شراب أَو حديثٍ. وقال المفسرون في قوله تعالى: وأَعْتَدَتْ لهنَّ مُتَّكَأً، أَي طعاماً، وقيل للطَّعامِ مُتَّكَأٌ لأَنَّ القومَ إِذا قَعَدوا على الطعام اتَّكَؤُوا، وقد نُهِيَتْ هذه الأُمَّةُ عن ذلك. قال النبي، صلى اللّه عليه وسلم: آكُلُ كما يأَكُلُ العَبْدُ. وفي الحديث: لا آكُلُ مُتَّكِئاً.الـمُتَّكِئُ في العَرَبِيَّةِ كُلُّ مَن اسْتَوَى قاعِداً على وِطاءٍ مُتَمَكِّناً، والعامّةُ لا تعرف الـمُتَّكِئَ إِلاّ مَنْ مالَ في قُعُودِه مُعْتَمِداً على أَحَدِ شِقَّيْه؛ والتاءُ فيه بدل من الواو، وأَصله من الوِكاءِ، وهو \<ص:201>
ما يُشَدُّ به الكِيسُ وغيره، كأَنه أَوْكَأَ مَقْعَدَتَه وشَدَّها بالقُعود عَلى الوِطاءِ الذي تحْتَه. قال ابن الأَثير: ومعنى الحديث: أَنـِّي إِذا أَكَلْتُ لم أَقْعُدْ مُتَمَكِّناً فِعْلَ مَن يُرِيدُ الاسْتِكْثارَ منه، ولكِنْ آكُلُ بُلْغةً، فيكون قُعُودي له مُسْتَوْفِزاً. قال: ومَن حَمَل الاتِّكاءَ على المَيْلِ إِلى أَحَد الشّقَّيْنِ تأَوَّلَه على مَذْهَب الطِّبِّ، فإِنه لا يَنْحَدِرُ في مَجاري الطعامِ سَهْلاً، ولا يُسِيغُه هَنِيئاً، ورُبَّما تأَذَّى به. وقال الأَخفش: مُتَّكَأً هو في معنى مَجْلِسٍ. ويقال: تَكِئَ الرجلُ يَتْكَأُ تَكَأً؛ والتُّكَأَةُ، بوزن فُعَلةٍ، أَصله وُكَأَةٌ، وإِنما مُتَّكَأٌ، أَصله مُوتَكَأٌ، مثل مُتَّفَقٍ، أَصله مُوتَفَقٌ. وقال أَبو عبيد: تُكَأَةٌ، بوزن فُعَلةٍ، وأَصلُهُ وُكَأَة، فَقُلِبت الواو تاءً في تُكَأَةٍ، كما قالوا تُراثٌ، وأَصله وُراثٌ. واتَّكَأْتُ اتِّكَاءً، أَصله اوتَكَيْتُ، فأُدغمت الواو في التاءِ وشُدّدت، وأَصل الحرف وكَّأَ يُوَكِّئُ تَوْكِئةً. وضربه فأَتْكَأَه، على أَفْعَله، أَي أَلقاه على هيئة الـمُتَّكِئِ. وقيل: أَتْكَأَه أَلقاه على جانبه الأَيسر. والتاءُ في جميع ذلك مبدلة من واو. أَوْكَأْتُ فلاناً إِيكاءً إِذا نصبت له مُتَّكَأً، وأَتْكَأْته إِذا حَمَلْتَه على الاتِّكاءِ. ورجل تُكَأَةٌ، مثل هُمَزة: كثير الاتِّكاءِ. الليث: تَوَكَّأَتِ الناقةُ، وهو تَصَلُّقُها عند مَخاضِها. والتَّوَكُّؤُ: التَّحامُل على العَصا في الـمَشْي. وفي حديث الاسْتِسْقاءِ قال جابِرٌ، رضي اللّه عنه: رأُيتُ النبيَّ، صلى اللّه عليه وسلم، يُواكِئُ أَي يَتَحامَلُ على يَدَيْهِ إِذا رَفَعَهما ومدّهما في الدُّعاءِ. ومنه التَّوَكُّؤُ على العَصا، وهو التَّحامُلُ عليها. قال ابن الأَثير: هكذا قال الخطابي في مَعالِم السُّنَن، والذي جاءَ في السُّنَن، على اخْتِلاف رواياتِها ونسخها، بالباء الموحدة. قال: والصحيح ما ذكره الخطابي.

##### Türkçe

**تَوَكَّأَ** bir şey üzerine ve **اتَّكَأَ**: yüklendi ve dayandı; o hâlde o **مُتَّكِئٌ**’dir.

Ve **التُكأَةُ**: yürüyüşte üzerine dayanılan değnek. Ve **الصحاح**’ta: üzerine dayanılan şey. Denir ki: o, değneğine **يَتَوَكَّأُ** eder ve **يَتَّكِئُ** eder.

**أَبو زيد**: Ben adamı **أَتْكَأْتُ** ettim, **إِتْكاءً** (ile), **إِذا** onu yastıkladığım zaman, ta ki dayansın diye.

Ve hadiste: “Bu beyaz, **الـمُتَّكِئُ** **الـمُرْتَفِقُ**”; oturuşunda yerleşik olan oturanı kasteder. Ve hadiste: **التُّكَأَةُ** nimettendir.

**التُكَأَةُ**، **الهُمَزة** vezninde: üzerine dayanılan şey. Ve **تُكَأَةٌ** adam: çok **الاتِّكاءِ** eden; ve **التاءُ** **الواو**’dan bedeldir ve onun babı bu babdır; ve yer **مُتَّكَأٌ**’dır. Ve **أَتْكَأَ** adamı: ona bir **مُتَّكَأً** yaptı; ve şöyle okunmuştur: “Ve onlar için bir **مُتَّكَأً** hazırladı.” Ve **الزجاج** dedi: o, yemek yahut içecek yahut konuşma için üzerine dayanılan şeydir. Ve müfessirler, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “Ve onlar için bir **مُتَّكَأً** hazırladı” dediler: yani bir yemek; ve denildi ki: yemeğe **مُتَّكَأٌ** (denildi), çünkü kavim, yemeğin üzerine oturdukları zaman **اتَّكَؤُوا** ederler; ve bu ümmet bundan nehyedilmiştir. Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, dedi: “Ben, kölenin yediği gibi yerim.” Ve hadiste: “Ben **مُتَّكِئاً** olarak yemem.” **الـمُتَّكِئُ** Arapçada, bir döşek üzerinde yerleşik olarak oturup düzgünleşen herkesdir; avam ise **الـمُتَّكِئَ**’i ancak oturuşunda bir yanına dayanarak eğilen kimse olarak bilir; ve ondaki **التاءُ** **الواو**’dan bedeldir; ve aslı **الوِكاءِ**’dandır; o da

\<ص:201>

kese ve başkası onunla bağlanan şeydir; sanki oturma yerini **أَوْكَأَ** etti ve altındaki döşek üzerine oturmakla onu sıktı. **ابن الأَثير** dedi: hadisin manası: ben, yediğim zaman, ondan çokça almak isteyenin fiili gibi yerleşik olarak oturmam; fakat bir geçimlik olarak yerim; böylece ona oturuşum tetikte olur. Dedi: ve kim **الاتِّكاءَ**’yı iki yandan birine meyletmek üzerine حمل ederse, onu tıp mezhebi üzere te’vil etmiştir; çünkü o, yemeğin yollarında kolayca aşağı inmez ve onu hoşça sindirmez; ve belki onunla eziyet görür. Ve **الأَخفش** dedi: **مُتَّكَأً** bir **مَجْلِسٍ** manasındadır. Ve denir: adam **تَكِئَ** eder, **يَتْكَأُ** eder, **تَكَأً** (ile); ve **التُّكَأَةُ**، **فُعَلةٍ** vezninde, aslı **وُكَأَةٌ**’dır; ve ancak **مُتَّكَأٌ** (dır), aslı **مُوتَكَأٌ**’dır; tıpkı **مُتَّفَقٍ** gibi, aslı **مُوتَفَقٌ**’dır. Ve **أَبو عبيد** dedi: **تُكَأَةٌ**، **فُعَلةٍ** vezninde; ve aslı **وُكَأَة**’dır; böylece **تُكَأَةٍ**’de **الواو** **تاءً**’ya çevrildi; nitekim **تُراثٌ** dediler, aslı **وُراثٌ**’dır.

Ben **اتَّكَأْتُ** ettim, **اتِّكَاءً** (ile); aslı **اوتَكَيْتُ** idi; böylece **الواو** **التاءِ** içinde idğam edildi ve şeddelendi. Ve harfin aslı **وكَّأَ** **يُوَكِّئُ** **تَوْكِئةً** (dir). Ve ona vurdu da onu **فأَتْكَأَه** etti, **أَفْعَله** üzere; yani onu **الـمُتَّكِئِ** heyeti üzerine düşürdü. Ve denildi: onu **أَتْكَأَه** etti: onu sol yanı üzerine düşürdü. Ve **التاءُ** bütün bunlarda **واو**’dan بدل edilmiştir.

Ben falanı **أَوْكَأْتُ** ettim, **إِيكاءً** (ile), ona bir **مُتَّكَأً** diktiğim zaman; ve onu **أَتْكَأْته** ederim, onu **الاتِّكاءِ** üzerine حمل ettiğim zaman. Ve **تُكَأَةٌ** adam, **هُمَزة** gibi: çok **الاتِّكاءِ** eden.

**الليث**: dişi deve **تَوَكَّأَتِ**; o, doğumu esnasında onun tırmanmasıdır.

Ve **التَّوَكُّؤُ**: yürüyüşte değnek üzerine yüklenmektir. Ve **الاسْتِسْقاءِ** hadîsinde **جابِرٌ** dedi, Allah ondan razı olsun: Peygamberi, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, gördüm; **يُواكِئُ** ederdi, yani ellerini kaldırıp duada uzattığı zaman iki eli üzerine yüklenirdi. Ve ondan: değnek üzerine **التَّوَكُّؤُ**; o, onun üzerine yüklenmektir. **ابن الأَثير** dedi: **الخطابي** böyle dedi, **مَعالِم السُّنَن**’de; ve **السُّنَن**’de gelen, rivayetlerinin ve nüshalarının ihtilafı üzere, **بالباء الموحدة** iledir. Dedi: ve sahih olan, **الخطابي**’nin zikrettiğidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ك أ * * المُتَكَأُ * موضع * الاتِّكاءِ * وفَّسره الأَخفش في الآية بالمجلس و * تَوَكَّأَ * على العصا و * أَوْكَأَهُ إيكاءً * أي نصب له مُتَّكأً

##### Türkçe

* و ك أ * * **المُتَكَأُ** * **الاتِّكاءِ** yeridir; ve el-Ahfeş onu âyette meclis ile tefsir etti. Ve **تَوَكَّأَ** asâ üzerine (dayandı). Ve **أَوْكَأَهُ إيكاءً**: yani ona bir **مُتَّكأً** dikti (kurdu).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

توكأ عليه أي الشيء: تحمل واعتمد وهو متوكئ، كأوكأ، وهذه عن نوادر أبي عبيدة. وتوكأت الناقة: أخذها الطلق فصرخت، وقال الليث: تصلقت عند مخاضها. والتكأة، كهمزة: العصا يتكأ عليها في المشي، وفي الصحاح: ما يتكأ عليه ولو غير عصا، كسيف أو قوس، يقال: هو يتوكأ على عصاه ويتكئ. وعن أبي زيد: أتكأت الرجل إتكاء، إذا وسدته حتى يتكئ. وفي الحديث  هذا الأبيض المتكئ المرتفق  يريد الجالس المتمكن في جلوسه، وفي الحديث  التكأة من النعمة  والتكأة، كهمزة أيضا: الرجل الكثير الاتكاء والتاء بدل من الواو، وبابها هذا الباب، كما قالوا: تراث وأصله وراث. وأوكأه إيكاء: نصب له متكأ، وأتكأه: إذا حمله على الاتكاء وقرئ  وأعتدت لهن متكأ  قال الزجاج: هو ما يتكأ عليه لطعام أو شراب أو حديث. وقال المفسرون: أي طعاما، وهو مجاز، ومنه اتكأنا عند زيد أي طعمنا، وقال الأخفش: متكأ هو في معنى مجلس. وفي الأساس: ومن المجاز ضربه فأتكأه وطعنه فأتكأه كأخرجه على أفعله أي ألقاه على هيئة المتكئ، أو أتكأه: ألقاه على جانبه الأيسر. وأتكأ: جعل له متكأ، وإنما قيل للطعام متكأ، لأن القوم إذا قعدوا على الطعام اتكؤوا، وقد نهيت هذه الأمة عن ذلك ومن ذلك قوله صلى الله عليه وسلم  آكل كما يأكل العبد  وفي حديث آخر  أما أنا فلا آكل متكئا  أي جالسا على هيئة المتمكن المتربع ونحوها من الهيئات المستدعية لكثرة الأكل، لأن المتكئ في العربية كل من استوى قاعدا على وطاء متمكنا بل معنى الحديث كما قال ابن الأثير: كان جلوسه للأكل مقعيا مستوفزا للقيام غير متربع ولا متمكن، كمن يريد الاستكثار منه وليس المراد منه أي في الحديث الميل إلى شق معتمدا عليه كما يظنه عوام الطلبة ومن حمل الاتكاء على الميل إلى أحد الشقين تأوله على مذهب الطب، فإنه لا ينحدر في مجاري الطعام سهلا، ولا يسيغه هنيئا، وربما تأذى به. ومما يستدرك عليه: واكأ مواكأة ووكاء إذا تحامل على يديه ورفعهما ومدهما في الدعاء. ورجل تكأة، كهمزة: ثقيل.

##### Türkçe

**توكأ عليه** yani şey: yüklendi ve dayandı; o **متوكئ**dir; **كأوكأ**. Bu, Ebû Ubeyde’nin nadirlerindendir.

**وتوكأت الناقة**: onu doğum sancısı aldı da böğürdü; Leys dedi ki: doğumu esnasında sıçradı.

**والتكأة**, **كهمزة**: yürüyüşte üzerine dayanılan değnek; **الصحاح**’ta: değnek olmasa da üzerine dayanılan şey; kılıç veya yay gibi. Denir ki: o değneğine **يتوكأ** eder ve **يتكئ** eder.

Ebû Zeyd’den: **أتكأت الرجل إتكاء**; onu yastıkladığın zaman, ta ki **يتكئ** etsin.

Hadiste: “bu beyaz **المتكئ** **المرتفق**”; oturuşunda yerleşik olan oturanı kasteder.

Hadiste: “**التكأة** nimettendir.”

Ve **التكأة**, yine **كهمزة**: çok **الاتكاء** eden adam; **التاء** **الواو**’nun bedelidir; onun babı bu babdır; “**تراث**” dedikleri gibi, aslı **وراث**tır.

**وأوكأه إيكاء**: ona bir **متكأ** dikti/kurdu.

**وأتكأه**: onu **الاتكاء**a yüklediği zaman. Ve okundu: “**وأعتدت لهن متكأ**”. Zecâc dedi ki: o, yemek veya içmek veya sohbet için üzerine **يتكأ** edilen şeydir.

Müfessirler dedi ki: yani bir yiyecek; bu mecazdır. Ondandır: “Zeyd’in yanında **اتكأنا**” yani yedik. Ahfeş dedi ki: **متكأ** meclis manasındadır.

**وفي الأساس**: ve mecazdandır: ona vurdu da **فأتكأه**; ona mızrakladı da **فأتكأه**; “**أخرجه**” gibi “**على أفعله**” üzere; yani onu **المتكئ** heyeti üzere attı; yahut **أتكأه**: onu sol yanının üzerine attı.

**وأتكأ**: ona bir **متكأ** yaptı. Yemeğe **متكأ** denmesi ancak şundandır: kavim yemeğin üzerine oturdukları zaman **اتكؤوا** ederlerdi; bu ümmet bundan nehyedilmiştir. Ve bundandır onun صلى الله عليه وسلم sözü: “köle nasıl yerse ben de öyle yerim.”

Ve başka bir hadiste: “Ben **متكئا** yemem”; yani yerleşik, bağdaş kurmuş ve çok yemeyi gerektiren heyetlerden benzeri bir heyet üzere oturan olarak. Çünkü Arapçada **المتكئ**, bir döşek üzerinde yerleşik olarak oturup düzgünce oturan herkesdir. Bilakis hadisin manası, İbnü’l-Esîr’in dediği gibi: onun yemeğe oturuşu, kalkmaya hazır, çömelmiş idi; ne bağdaş kurmuş ne de yerleşik; ondan çok almak isteyen kimse gibi. Ve ondan murad, yani hadiste, avam talebelerin zannettiği gibi bir yanı üzerine meyledip ona dayanmak değildir.

Ve **الاتكاء**ı iki yandan birine meyletmek üzerine hamleden kimse, onu tıp mezhebi üzere te’vil etmiştir; çünkü o, yemeğin yollarında kolayca aşağı inmez; onu hoşça sindirmez; belki onunla eziyet görür.

Ve ona istidrâk olunacaklardandır: **واكأ مواكأة ووكاء**; elleri üzerine yüklenip onları kaldırdığı ve duada uzattığı zaman.

Ve **رجل تكأة**, **كهمزة**: ağır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 وَكڤاَ see 8.

واكأ عَلَى يَدَيْهِ
3 واكأ عَلَى يَدَيْهِ ذ He leaned upon his hands, or arms. Mohammad was seen to do so when he raised and extended his hands in supplication to God. (IAth.)

أَوْكَأَهُ
4 أَوْكَأَهُ ذ , (S, K,) inf. n. اِيكَاءٌ, (S,) He set up for him a thing upon which to recline (مُتَّكَأٌ.) (S, K.) ― -b2- أَتْكَأَهُ, (in which ت is substituted for و,) inf. n. اِتْكَاهُ, He propped him up by a cushion or other thing whereon to recline; made him recline upon a cushion &c. (AZ, TA.) ― -b3- ضَرَبَهُ فَأَتْكَأَهُ, (A,) or طَعَنَهُ حَتَّى أَتْكَأَهُ, originally أَوْكَأَهُ, (S,) (tropical:) He smote him, (A,) or pierced him, (S,) so that he made him fall in a reclining posture: (S, A, K: *) or, so that he threw him down upon his left side. (K.) ― -b4- See 3.

5 تَوَكَّاَ see 8.

اِتَّكَأَ
8 اِتَّكَأَ ذ He sat in a firm, or settled, manner: and he sat leaning upon one of his sides: (Msb, in art. تكأ:) the vulgar know it only in the latter sense: but it signifies he leaned, rested, or stayed, his back, or his side, against, or upon, a thing: and he leaned, rested, or stayed, himself in any manner, upon a thing. (IAth, in Msb, art. وكأ.) ― -b2- اِتَّكَأَ عَلَى شَىْءٍ, (S,) and ↓ توكّأ, (S, K,) and ↓ اوكأ; (K;) and ↓ تَكِئَ, [in which ت is substituted for و,] aor. يَتْكَأُ, inf. n. تَكْءٌ; (Lth;) and ↓ وَكَأَ; (CK;) He leaned, or reclined, upon a thing; supported, propped, or stayed, himself upon it. (K.) ― -b3- اِتَّكَأَ He reclined upon a cushion, &c. (TA.) ― -b4- اِتَّكَأَ He made for him [i. e., app., for himself,] a thing upon which to lean, or recline: (CK, and a MS. copy of the K:) or he made him to be a thing upon which to lean, or recline. (TA.) [The latter seems to be wrong, unless the verb be read أَتْكَأَ.] ― -b5- اِتَّكَأْنَا عِنْدَ فُلَانٍ (tropical:) We ate a repast with, or at the abode of, such a one. (TA.) -A2- اِتَّكَأَتْ (MF) and ↓ تَوَكَّأَتْ (K) She (a camel) was taken with the pains of labour, and cried out. (K.) Accord. to Lth, تَوَكُّؤُ النَّاقَةِ signifies تصلّفها عند مخاضها: (TA:) [but it is evident that the right reading is تصلّقها; and the sense agreeable with the above explanation].

تُكَأَةٌ
تُكَأَةٌ ذ (in which ت is substituted for و, TA) A staff, or stick, (K,) upon which one leans in walking; a walking-stick: (TA:) that upon which one leans or reclines. (S, K.) ― -b2- One who reclines much. (S, K.) ― -b3- (tropical:) A heavy person [app., in disposition]. (TA.)

مُتَّكِئٌ
مُتَّكِئٌ ذ act. part. n. of 8. ― -b2- لَا آكُلُ مُتَّكِئًا I (said Mohammad) eat not sitting in a firm, or settled, posture, cross-legged, or in such other similar manner as is adapted for much eating: for he used to eat sitting upon his hams, with his shanks erect, so as to be ready to rise. The meaning is not [only] “ inclining on one side, ” as the vulgar among students imagine. (K.)

مُتَّكَأ
مُتَّكَأ ذ A place in which one reclines: (S:) a chamber, or sitting-room. (Akh, S.) ― -b2- That upon which one leans, or reclines, in eating, drinking, or talking. (Zj.) ― -b3- (tropical:) Food, or a repast: so called because people used to recline when they sat to eat: but the Muslims are forbidden to do so. [See مُتَّكِئٌ.] It is said to have this last meaning in the Kur. xii. 31. (TA.)

##### Türkçe

1 **وَكڤاَ** bkz. 8.

**واكأ عَلَى يَدَيْهِ**
3 **واكأ عَلَى يَدَيْهِ** ذ Ellerinin yahut kollarının üzerine yaslandı. Muhammed’in, Allah’a dua ederek ellerini kaldırıp uzattığında bunu yaptığı görülmüştür. (IAth.)

**أَوْكَأَهُ**
4 **أَوْكَأَهُ** ذ, (S, K,) mastar ismi **اِيكَاءٌ**, (S,) Ona, üzerine yaslanacağı bir şeyi kurdu ( **مُتَّكَأٌ** ). (S, K.) ― -b2- **أَتْكَأَهُ**, (içinde **ت**’nin **و** yerine geçirildiği,) mastar ismi **اِتْكَاهُ**, Onu, üzerine yaslanacağı bir yastık yahut başka bir şey ile dayadı; onu bir yastığa vb. yaslandırdı. (AZ, TA.) ― -b3- **ضَرَبَهُ فَأَتْكَأَهُ**, (A,) yahut **طَعَنَهُ حَتَّى أَتْكَأَهُ**, aslı **أَوْكَأَهُ**, (S,) (mecaz:) Ona vurdu, (A,) yahut onu deldi, (S,) öyle ki onu yaslanır bir vaziyette düşürdü: (S, A, K: *) yahut, öyle ki onu sol yanı üzerine attı. (K.) ― -b4- bkz. 3.

5 **تَوَكَّاَ** bkz. 8.

**اِتَّكَأَ**
8 **اِتَّكَأَ** ذ Sağlam yahut yerleşik bir tarzda oturdu: ve yanlarından birine yaslanarak oturdu: (Msb, madde **تكأ**’de:) avam onu ancak ikinci manada bilir: fakat o, sırtını yahut yanını bir şeye karşı yahut bir şey üzerine yasladı, dayadı, sabitledi demektir: ve herhangi bir tarzda kendisini bir şey üzerine yasladı, dayadı, sabitledi. (IAth, Msb’de, madde **وكأ**.) ― -b2- **اِتَّكَأَ عَلَى شَىْءٍ**, (S,) ve ↓ **توكّأ**, (S, K,) ve ↓ **اوكأ**; (K;) ve ↓ **تَكِئَ**, [içinde **ت**’nin **و** yerine geçirildiği,] muzari‘i **يَتْكَأُ**, mastar ismi **تَكْءٌ**; (Lth;) ve ↓ **وَكَأَ**; (CK;) Bir şeye yaslandı yahut dayanıp uzandı; kendisini onun üzerine dayadı, destekledi yahut sabitledi. (K.) ― -b3- **اِتَّكَأَ** Bir yastık vb. üzerine uzandı. (TA.) ― -b4- **اِتَّكَأَ** Ona [yani görünüşe göre kendisi için] yaslanacağı yahut uzanacağı bir şey yaptı: (CK, ve K’nın bir yazma nüshası:) yahut onu, üzerine yaslanacağı yahut uzanacağı bir şey yaptı. (TA.) [İkincisi yanlış görünür; meğer fiil **أَتْكَأَ** diye okunmuş ola.] ― -b5- **اِتَّكَأْنَا عِنْدَ فُلَانٍ** (mecaz:) Filân kimse ile yahut filânın ikametgâhında bir öğün yedik. (TA.) -A2- **اِتَّكَأَتْ** (MF) ve ↓ **تَوَكَّأَتْ** (K) O (dişi deve) doğum sancılarıyla tutuldu ve bağırdı. (K.) Lth’ye göre, **تَوَكُّؤُ النَّاقَةِ** onun doğumu esnasında **تصلّفها** demektir: (TA:) [fakat doğru okunuşun **تصلّقها** olduğu ve yukarıdaki açıklama ile uyumlu mananın bu olduğu açıktır].

**تُكَأَةٌ**
**تُكَأَةٌ** ذ (içinde **ت**’nin **و** yerine geçirildiği, TA) Yürürken üzerine yaslanılan bir değnek yahut sopa; bir baston: (TA:) üzerine yaslanılan yahut dayanıp uzanılan şey. (S, K.) ― -b2- Çok yaslanan kimse. (S, K.) ― -b3- (mecaz:) Ağır bir kimse [görünüşe göre, tabiatça]. (TA.)

**مُتَّكِئٌ**
**مُتَّكِئٌ** ذ 8’in ism-i fâilidir. ― -b2- **لَا آكُلُ مُتَّكِئًا** Ben (Muhammed dedi) sağlam yahut yerleşik bir oturuşla, bağdaş kurarak yahut çok yemeye elverişli buna benzer başka bir tarzda oturarak yemem: çünkü o, kalçaları üzerine oturarak, incikleri dik halde, kalkmaya hazır olacak şekilde yerdi. Mana, talebeler arasındaki avamın zannettiği gibi [yalnızca] “bir yana meyletmek” değildir. (K.)

**مُتَّكَأ**
**مُتَّكَأ** ذ İçinde yaslanılan yer: (S:) bir oda yahut oturma odası. (Akh, S.) ― -b2- Yemede, içmede yahut konuşmada üzerine yaslanılan yahut dayanıp uzanılan şey. (Zj.) ― -b3- (mecaz:) Yiyecek yahut bir öğün: insanlar yemek için oturduklarında yaslanırlardı diye böyle adlandırılmıştır: fakat Müslümanlar bundan menedilmiştir. [bkz. **مُتَّكِئٌ**.] Kur’ân xii. 31’de bu son manada olduğu söylenmiştir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: وكء

وَكَأَ
وَكَأَ أَوْكَأَ IV
a.  [ 'Ala ], Leant upon.

b.  Made   to rest; seated.

تَوَكَّأَ
تَوَكَّأَ V ,
a.  see IV (a) .

b.  Bellowed.

اِوْتَكَأَ
اِوْتَكَأَ VIII )ت( ,
a.  see IV (a) .

b.  Reclined.

مُتَّكِى
mut~akiY^ [ N. Ag.
a.  VIII], Reclining, recumbent.

مُتَّكَأ
مُتَّكَأ [ N. P.
a.  VIII ], ( pl. مُتَّكَأَات ), Couch.

اِتِّكَآء
اِتِّكَآء [ N. Ac.
a.  VIII], Leaning posture; recumbency.

تُكَأَة
تُكَأَة
a.  Recumbent; lounger.

b.  Staff.

رَئِيْس المُتَّكَأ
رَئِيْس المُتَّكَأ
a.  Steward, majordomo.

##### Türkçe

**وَكَأَ**
**وَكَأَ** **أَوْكَأَ** IV
a. [ 'Ala ], üzerine yaslandı.

b. Dinlenmeye koydu; oturttu.

**تَوَكَّأَ**
**تَوَكَّأَ** V ,
a. IV (a)’ya bak.

b. Böğürdü.

**اِوْتَكَأَ**
**اِوْتَكَأَ** VIII )ت( ,
a. IV (a)’ya bak.

b. Yaslanıp uzandı.

**مُتَّكِى**
mut~akiY^ [ N. Ag.
a. VIII], yaslanan, uzanan.

**مُتَّكَأ**
**مُتَّكَأ** [ N. P.
a. VIII ], ( çoğ. **مُتَّكَأَات** ), sedir.

**اِتِّكَآء**
**اِتِّكَآء** [ N. Ac.
a. VIII], yaslanma duruşu; uzanma.

**تُكَأَة**
**تُكَأَة**
a. Uzanan; yayılıp yatan.

b. Asa.

**رَئِيْس المُتَّكَأ**
**رَئِيْس المُتَّكَأ**
a. Kahya, baş hizmetkâr.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: وكء

وكء
وَكَأَ - يَكَأُ - تَوَكَّأَ - يَتَوَكَّأُ
وَكَأَ - يَكَأُ + الكائن + إلى كائن أو مكان: يتجه ويقبل إليه أو عليه بشكل قائم ومنتصب ومعامد ومباشر
وَكَأَ - يَكَأُ + الكائن + إلى كائن أو مكان + على شيء: يتجه ويقبل إليه مباشرة معتمداً ومستعيناً بالشيء
تَوَكَّأَ - يَتَوَكَّأُ: على وزن " تفَعَّلَ "  من " وَكَأَ - يَكَأُ " يقوم بفعل " وَكَأَ - يَكَأُ" بشكل ذاتي على وجه الشدة: يسعى أن ينتصب ويستقيم واقفاً معامداً للأرض: يعتمد: ينتصب كالعمود على الأرض
﴿قال هي عصاي أتوكأ عليها وأهش بها على غنمي﴾: استقيم وانتصب وأقف بالاعتماد عليها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التوجه والإقبال والاقتراب نحو الشيء مباشرة وبشكل قائم أو متعامد عليه"، وهي:
عَمَدَ - يَعْمِدُ، وَسَطَ - يَسِطُ، حَنَفَ - يَحْنِفُ (حَنِفَ - يَحْنَفُ)، قَامَ - يَقُوْمُ، قَبَلَ - يَقْبُلُ، وَكَأَ - يَكَأُ
يفرق لفظاً:
وَكَأَ - يَكَأُ + الكائن + إلى كائن أو مكان: يتجه ويقبل إليه أو عليه بشكل قائم ومنتصب ومعامد ومباشر
تَكِئَ - يَتْكَأُ + الكائن + على شيء: يجلس بوضعية نصف الاستلقاء، بين الجلوس ولاضطجاع
توكأ - يتوكأ - أتوكأ
	﴿قال هي عصاي أتوكأ عليها وأهش بها على غنمي ولي فيها مآرب أخرى(18)﴾ طه
مختار الصحاح
● [وكأ] و ك أ: المُتَكَأُ موضع الاتِّكاءِ وفَّسره الأَخفش في الآية بالمجلس و تَوَكَّأَ على العصا و أَوْكَأَهُ إيكاءً أي نصب له مُتَّكأً
الراغب
وكأ
- الوكاء: رباط الشيء، وقد يجعل الوكاء اسما لما يجعل فيه الشيء فيشد به، ومنه أوكأت فلانا: جعلت له متكأ، وتوكأ على العصا: اعتمد بها وتشدد بها. قال تعالى: }هي عصاي أتوكأ عليها{ [طه/18]، وفي الحديث: (كان يوكي بين الصفا والمروة) (هذا في حديث الزبير أنه كان يوكي بين الصفا والمروة سعيا.
فسره المؤلف بتفسير، وله تفسير آخر: أنه لا يتكلم، كأنه أوكى فاه فلم ينطق. انظر: النهابة 5/223؛ وغريب الحديث 4/8) قال معناه: يملأ ما بينهما سعيا كما يوكى السقاء بعد الملء، ويقال: أوكيت السقاء ولا يقال أوكأت.
ملخص اللسان
1.                     تَكِئَ الرجلُ يَتْكَأُ تَكَأً؛ تَوَكَّأَ على الشيءِ واتَّكَأَ: تَحَمَّلَ واعتمَدَ،
2.   والتُكأَةُ: العَصا يُتَّكَأُ عليها في المشي.
3.    أَتْكَأْتُ الرجُلَ إِتْكاءً إِذا وَسَّدْتَه حتى يَتَّكِئَ.
4. هذا الأَبيضُ الـمُتَّكِئُ الـمُرْتَفِقُ؛ يريد الجالِسَ  الـمُتَمَكِّنَ في جلوسه.
5.    التُّكَأَةُ مِن النَّعْمة: ما يُتَّكَأُ عليه.
6.    ورجل تُكَأَةٌ: كثير الاتِّكاءِ،
7.                        وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً: هو ما يُتَّكَأُ عليه لطَعام أَو شراب أَو حديثٍ.
8. الـمُتَّكِئُ في العَرَبِيَّةِ كُلُّ مَن اسْتَوَى قاعِداً على وِطاءٍ مُتَمَكِّناً،
9.                       مُتَّكَأً هو في معنى مَجْلِسٍ.
10.              وضربه فأَتْكَأَه، أَي أَلقاه على هيئة الـمُتَّكِئِ.
11.           أَتْكَأَه أَلقاه على جانبه الأَيسر.
12.                    أَوْكَأْتُ فلاناً إِيكاءً إِذا نصبت له مُتَّكَأً،
13.                  تَوَكَّأَتِ الناقةُ، وهو تَصَلُّقُها عند مَخاضِها.
14.                 والتَّوَكُّؤُ: التَّحامُل على العَصا في الـمَشْي.
15.                   رأُيتُ النبيَّ، صلى اللّه عليه وسلم،  يُواكِئُ أَي يَتَحامَلُ على يَدَيْهِ إِذا رَفَعَهما ومدّهما في الدُّعاءِ.
لسان العرب
● - تكأ: ذكر الأَزهري هنا ما سنذكره في وكأَ، وقال هو أَيضاً: إِنّ تُكأَةً أَصله وُكأَةٌ.
● - وكأ: تَوَكَّأَ على الشيءِ واتَّكَأَ: تَحَمَّلَ واعتمَدَ، فهو مُتَّكِئٌ.  والتُكأَةُ: العَصا يُتَّكَأُ عليها في المشي. وفي الصحاح: ما يُتَكَأُ  عليه. يقال: هو يَتَوَكَّأُ على عصاه، ويَتَّكِئُ.  أَبو زيد: أَتْكَأْتُ الرجُلَ إِتْكاءً إِذا وَسَّدْتَه حتى يَتَّكِئَ.  وفي الحديث: هذا الأَبيضُ الـمُتَّكِئُ الـمُرْتَفِقُ؛ يريد الجالِسَ  الـمُتَمَكِّنَ في جلوسه. وفي الحديث: التُّكَأَةُ مِن النَّعْمةِ.  التُكَأَةُ، بوزن الهُمَزة: ما يُتَّكَأُ عليه. ورجل تُكَأَةٌ: كثير الاتِّكاءِ،  والتاءُ بدل من الواو وبابها هذا الباب، والموضعُ مُتَّكَأٌ. وأَتْكَأَ  الرَّجُلَ: جَعل له مُتَّكَأً، وقُرئَ: وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً.  وقال الزجاج: هو ما يُتَّكَأُ عليه لطَعام أَو شراب أَو حديثٍ. وقال  المفسرون في قوله تعالى: وأَعْتَدَتْ لهنَّ مُتَّكَأً، أَي طعاماً، وقيل  للطَّعامِ مُتَّكَأٌ لأَنَّ القومَ إِذا قَعَدوا على الطعام اتَّكَؤُوا، وقد نُهِيَتْ هذه الأُمَّةُ عن ذلك. قال النبي، صلى اللّه عليه وسلم: آكُلُ كما يأَكُلُ العَبْدُ. وفي الحديث: لا آكُلُ مُتَّكِئاً.الـمُتَّكِئُ في العَرَبِيَّةِ كُلُّ مَن اسْتَوَى قاعِداً على وِطاءٍ مُتَمَكِّناً، والعامّةُ لا تعرف الـمُتَّكِئَ إِلاّ مَنْ مالَ في قُعُودِه مُعْتَمِداً على أَحَدِ شِقَّيْه؛ والتاءُ فيه بدل من الواو، وأَصله من الوِكاءِ، وهو  \<ص:201>  ما يُشَدُّ به الكِيسُ وغيره، كأَنه أَوْكَأَ مَقْعَدَتَه وشَدَّها بالقُعود عَلى الوِطاءِ الذي تحْتَه. قال ابن الأَثير: ومعنى الحديث: أَنـِّي إِذا  أَكَلْتُ لم أَقْعُدْ مُتَمَكِّناً فِعْلَ مَن يُرِيدُ الاسْتِكْثارَ منه، ولكِنْ آكُلُ بُلْغةً، فيكون قُعُودي له مُسْتَوْفِزاً. قال: ومَن حَمَل الاتِّكاءَ على المَيْلِ إِلى أَحَد الشّقَّيْنِ تأَوَّلَه على مَذْهَب الطِّبِّ، فإِنه لا يَنْحَدِرُ في مَجاري الطعامِ سَهْلاً، ولا يُسِيغُه هَنِيئاً، ورُبَّما تأَذَّى به. وقال الأَخفش: مُتَّكَأً هو في معنى مَجْلِسٍ. ويقال: تَكِئَ الرجلُ يَتْكَأُ تَكَأً؛ والتُّكَأَةُ، بوزن فُعَلةٍ، أَصله وُكَأَةٌ، وإِنما مُتَّكَأٌ، أَصله مُوتَكَأٌ، مثل مُتَّفَقٍ، أَصله مُوتَفَقٌ. وقال أَبو عبيد: تُكَأَةٌ، بوزن فُعَلةٍ، وأَصلُهُ وُكَأَة، فَقُلِبت الواو تاءً في تُكَأَةٍ، كما قالوا تُراثٌ، وأَصله وُراثٌ.  واتَّكَأْتُ اتِّكَاءً، أَصله اوتَكَيْتُ، فأُدغمت الواو في التاءِ وشُدّدت، وأَصل الحرف وكَّأَ يُوَكِّئُ تَوْكِئةً. وضربه فأَتْكَأَه، على أَفْعَله، أَي أَلقاه على هيئة الـمُتَّكِئِ. وقيل: أَتْكَأَه أَلقاه على جانبه الأَيسر. والتاءُ في جميع ذلك مبدلة من واو.
أَوْكَأْتُ فلاناً إِيكاءً إِذا نصبت له مُتَّكَأً، وأَتْكَأْته إِذا حَمَلْتَه على الاتِّكاءِ. ورجل تُكَأَةٌ، مثل هُمَزة: كثير الاتِّكاءِ.  الليث: تَوَكَّأَتِ الناقةُ، وهو تَصَلُّقُها عند مَخاضِها.  والتَّوَكُّؤُ: التَّحامُل على العَصا في الـمَشْي. وفي حديث الاسْتِسْقاءِ قال جابِرٌ، رضي اللّه عنه: رأُيتُ النبيَّ، صلى اللّه عليه وسلم،  يُواكِئُ أَي يَتَحامَلُ على يَدَيْهِ إِذا رَفَعَهما ومدّهما في الدُّعاءِ. ومنه التَّوَكُّؤُ على العَصا، وهو التَّحامُلُ عليها. قال ابن الأَثير:  هكذا قال الخطابي في مَعالِم السُّنَن، والذي جاءَ في السُّنَن، على  اخْتِلاف رواياتِها ونسخها، بالباء الموحدة. قال: والصحيح ما ذكره الخطابي.
مقاييس اللغة:
(وكا) الواو والكاف والحرف المعتل: أُصَيلٌ يدلُّ على شَدِّ شيء وشِدَّة. منه الوِكَاء: الذي يُشَدُّ به. وفي الحديث: "احفَظْ عِفاصَها ووِكاءَها". وتقول: سألته فأوكى عَلَيَّ، أي بَخِلَ، كأنَّه قد شَدَّ، وإنَّ فُلاناً لَوِكاءٌ ما يَبِضُّ بشَيء. قال أبو عُبيدٍ في حديث الزُّبير: "أنَّه كانَ يُوكِي بينَ الصَّفا والمَرْوَة"، قال: أي يَملأُ ما بَينَهما سَعياً، كما يُوكَى السِّقاءُ بعد المَلْء.‏
ومن الباب تَوَكَّأْتُ على كذا، أي اتَّكَأتُ، لأنَّه يتشدَّدُ به ويتقوّى به. وأوكأت فلاناً إيكاءً: نصَبْتُ له مُتَّكَأً.‏
القاموس المحيط:
تَوَكَّأَ عليه تَحَمَّلَ، واعْتَمَدَ، كأَوْكَأَ، والنَّاقَةُ أَخَذَها الطَّلْقُ فَصَرَخَتْ. والتُّكَأَةُ، كَهُمَزَة العَصا، وما يُتَّكَأُ عليه، والرَّجُلُ الكثيرُ الاتِّكاءِ. وأوْكَأَهُ نَصَبَ له مُتَّكَأَ. وضَرَبَه فَأَتْكَأَه، كأَخْرَجَه أَلْقاه على هَيْئَةِ المُتَّكِئ، أو على جانِبِه الأيْسَرِ. وأتْكَأَ جَعَلَ له مُتَّكَأً. وقولهُ صلى الله عليه وسلم " أما أنا فلا آكُلُ مُتَّكِئاً " ، أي جالِساً على هَيْئَة المُتَمَكِّنِ المُتَرَبّعِ ونَحْوِها من الهَيْئاتِ المُسْتَدْعِيَةِ لكَثْرةِ الأكْلِ، بل كان جُلُوسُه للأكْلِ مُقْعِياً مُسْتَوْفِزاً، غيرَ مُتَرَبّعٍ ولا مُتَمَكِّنٍ، وليس المُرادُ المَيْلَ على شِقٍّ كما يَظُنُّه عَوامُّ الطَّلَبَة.
تاج العروس:
ت ك أ
تكأَ ذكره الأَزهريُّ ها هنا وتبعه صاحبُ اللسانِ وسيأْتي في وَكَأَ إن شاء الله تعالى
و ك أ
تَوَكَّأَ عليه أَي الشَّيْء : تَحَمَّل واعْتَمَدَ وهو مُتَوَكِّئٌ كأَوْكَأَ وهذه عن نوادر أَبِي عبيدة . وتَوَكَّأَت الناقَةُ : أَخذها الطَّلْقُ فصَرَخَتْ وقال الليث : تَصَلَّقَتْ عند مَخاضِها . والتُّكَأَةُ كهُمَزَةٍ : العَصا يُتَّكَأُ عليها في المَشْيِ وفي الصحاح : ما يُتَّكَأُ عليه ولو غيرُ عَصاً كسَيْفٍ أَو قَوْسٍ يقال : هو يَتَوَكَّأُ على عصاه ويَتَّكِئُ . وعن أَبِي زيدٍ : أَتْكَأْتُ الرجُلَ إتكاءً إِذا وسَّدْتَه حتَّى يتَّكِئُ . وفي الحديث " هذا الأَبيضُ المُتَّكِئُ المُرْتَفِقُ " يريد الجالسَ المُتمكِّنَ في جُلُوسه وفي الحديث " التُّكَأَةُ من النَّعْمَةِ " والتُّكَأَة كهمزة أيضاً : الرَّجُلُ الكثيرُ الاتِّكاءِ والتاءُ بدلٌ من الواو وبابها هذا الباب كما قالوا : تُراثٌ وأَصله وُرَاث . وأَوْكَأَهُ إيكاءً : نصبَ له مُتَّكَأً وأَتْكَأَهُ : إِذا حمله على الاتِّكاءِ وقُرِئَ " وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً " قال الزجَّاج : هو ما يُتَّكَأُ عليه لطعام أَو شراب أَو حديثٍ . وقال المفسِّرون : أَي طعاماً وهو مَجازٌ ومنه اتَّكَأْنا عِند زيد أَي طَعِمنا وقال الأَخفش : مُتَّكَأً هو في معنى مَجْلِس . وفي الأَساس : ومن المجاز ضَرَبَهُ فأَتْكَأَهُ وطَعَنَهُ فأَتْكَأَهُ كأَخرَجَهُ على أَفْعَلَهُ أَي أَلقاهُ على هَيْئَةِ المُتَّكِئِ أَو أَتْكَأَهُ : أَلقاهُ على جانِبِه الأَيسرِ . وأَتْكَأَ : جعلَ له مُتَّكَأً وإِنَّما قيل للطعام مُتَّكَأٌ لأنَّ القوم إِذا قَعَدوا على الطَّعام اتَّكَؤُوا وقد نُهِيَت هذه الأُمَّةُ عن ذلك ومن ذلك قوله صلّى الله عليه وسلّم " آكُلُ كما يَأْكُلُ العَبْدُ " وفي حديثٍ آخرَ " أَمَّا أَنا فلا آكُلُ مُتَّكِئاً " أَي جالساً على هَيْئَةِ المُتَمَكِّنِ المُتَرَبِّعِ ونحوِها من الهَيْئاتِ المُسْتَدْعِيَةِ لكثرَةِ الأَكْلِ لأنَّ المُتَّكِئَ في العربية كلُّ من استَوَى قاعداً على وِطاءٍ مُتَمَكِّناً بل معنى الحديث كما قال ابنُ الأَثير : كانَ جُلوسُهُ للأَكْلِ مُقْعِياً مُسْتَوْفِزاً للقيامِ غيرَ مُتَرَبِّعٍ ولا مُتَمَكِّنٍ كمن يُريد الاستكثار منه وليس المُرادُ منه أَي في الحديث المَيْلُ إلى شِقٍّ مُعْتَمِداً عليه كما يَظُنُّهُ عوامُّ الطَّلَبَةِ ومن حمل الاتِّكاءَ على الميل إلى أَحد الشقّيْنِ تأَوَّله على مذهب الطِّبِّ فإنَّه لا ينحدِرُ في مجاري الطَّعامِ سَهْلاً ولا يُسيغُه هَنيئاً وربَّما تأَذَّى به . وممَّا يستدرك عليه : واكَأَ مُواكَأَةً ووكاءً إِذا تحامَلَ على يَدَيْهِ ورَفَعهما ومَدَّهُما في الدُّعاءِ . ورَجُلٌ تُكَأَةٌ كهُمَزَةٍ : ثقيلٌ

##### Türkçe

وكء
**وَكَأَ** - **يَكَأُ** - **تَوَكَّأَ** - **يَتَوَكَّأُ**
Salı, 15 Şubat/Şubat 2011 10:54 yazar: Administrator
**وَكَأَ** - **يَكَأُ** + varlık + bir varlığa veya yere: ona yahut onun üzerine, dik ve doğrulmuş, ona dik (müteâmid) ve doğrudan bir biçimde yönelir ve gelir
**وَكَأَ** - **يَكَأُ** + varlık + bir varlığa veya yere + bir şey üzerine: şeye dayanıp ondan yardım alarak, ona doğrudan yönelir ve gelir
**تَوَكَّأَ** - **يَتَوَكَّأُ**: “**تفَعَّلَ**” vezninde, “**وَكَأَ** - **يَكَأُ**”dan; “**وَكَأَ** - **يَكَأُ**” fiilini, şiddet yönü üzere özsel bir biçimde yapar: yere dik (müteâmid) olarak ayakta doğrulup dimdik durmaya çalışır: dayanır: yerde sütun gibi doğrulur
﴿**قال هي عصاي أتوكأ عليها وأهش بها على غنمي**﴾: ona dayanarak doğrulurum, dikilirim ve ayakta dururum
Ve lafız, “bir şeye doğru doğrudan ve dik yahut ona dik (müteâmid) bir biçimde yönelme, gelme ve yaklaşma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**عَمَدَ** - **يَعْمِدُ**، **وَسَطَ** - **يَسِطُ**، **حَنَفَ** - **يَحْنِفُ** (**حَنِفَ** - **يَحْنَفُ**)، **قَامَ** - **يَقُوْمُ**، **قَبَلَ** - **يَقْبُلُ**، **وَكَأَ** - **يَكَأُ**
Lafız bakımından ayırt edilir:
**وَكَأَ** - **يَكَأُ** + varlık + bir varlığa veya yere: ona yahut onun üzerine, dik ve doğrulmuş, ona dik (müteâmid) ve doğrudan bir biçimde yönelir ve gelir
**تَكِئَ** - **يَتْكَأُ** + varlık + bir şey üzerine: yarı yaslanma vaziyetinde oturur; oturma ile uzanma arasında
**توكأ** - **يتوكأ** - **أتوكأ**
	﴿**قال هي عصاي أتوكأ عليها وأهش بها على غنمي ولي فيها مآرب أخرى(18)**﴾ طه

مختار الصحاح
● [وكأ] و ك أ: **المُتَكَأُ** yaslanma yeridir; **الأَخفش** onu âyette meclis ile tefsir etti. Ve **تَوَكَّأَ** baston üzerine: dayandı. Ve **أَوْكَأَهُ** onu **إيكاءً**: yani ona bir **مُتَّكأً** dikti/kurdu

الراغب
وكأ
- **الوكاء**: şeyin bağıdır; ve **الوكاء**, şeyin içine konulduğu ve onunla sıkıca bağlanan şeye isim kılınabilir; bundan: **أوكأت فلانا**: ona bir **متكأ** yaptım. Ve **توكأ على العصا**: onunla dayandı ve onunla kendini sıktı/sağlamlaştırdı. Yüce Allah’ın sözü: **}هي عصاي أتوكأ عليها{** [طه/18]. Ve hadiste: (**كان يوكي بين الصفا والمروة**) (Bu, Zübeyr hadisi içindedir: onun Safâ ile Merve arasında sa‘y ederek **يوكي** ettiği. Müellif onu bir tefsirle tefsir etti; onun başka bir tefsiri de vardır: konuşmaz; sanki ağzını **أوكى** etmiş de konuşmamış. Bak: **النهابة** 5/223; **وغريب الحديث** 4/8). “Manası” dedi: ikisi arasını sa‘y ile doldurur; tıpkı dolumdan sonra kırbanın bağlanması gibi. Ve: **أوكيت السقاء** denir; **أوكأت** denmez.

ملخص اللسان
1.                     Adam **تَكِئَ** eder, **يَتْكَأُ** **تَكَأً**; **تَوَكَّأَ** şey üzerine ve **اتَّكَأَ**: yüklendi ve dayandı,
2.   Ve **التُكأَةُ**: yürüyüşte üzerine yaslanılan baston.
3.    **أَتْكَأْتُ** adamı **إِتْكاءً**: onu yastıkladığımda, ta ki yaslansın diye.
4. Bu **الأَبيضُ الـمُتَّكِئُ الـمُرْتَفِقُ**; oturuşunda yerleşik/sağlam oturan oturanı kasteder.
5.    **التُّكَأَةُ** nimetten: üzerine yaslanılan şey.
6.    Ve adam **تُكَأَةٌ**: çok yaslanan,
7.                        Ve **أَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً**: yemek yahut içecek yahut sohbet için üzerine yaslanılan şeydir.
8. **الـمُتَّكِئُ** Arapçada, bir döşek üzerinde yerleşik olarak oturarak düzleşen/oturuşunu kuran herkes.
9.                       **مُتَّكَأً** “meclis” manasındadır.
10.              Ve onu vurdu da **فَأَتْكَأَه**: yani onu yaslanan kimsenin heyeti üzere attı/düşürdü.
11.           **أَتْكَأَه**: onu sol yanı üzerine attı.
12.                    **أَوْكَأْتُ** falanı **إِيكاءً**: ona bir **مُتَّكَأً** diktiğimde/kurduğumda.
13.                  **تَوَكَّأَتِ** dişi deve; bu, doğumu sırasında onun **تَصَلُّقُها**sıdır.
14.                 Ve **التَّوَكُّؤُ**: yürüyüşte baston üzerine yüklenme.
15.                   Nebî’yi, sallallahu aleyhi ve sellem, gördüm: **يُواكِئُ**; yani duada iki elini kaldırıp uzattığında iki eli üzerine yüklenir.

لسان العرب
● - **تكأ**: **الأَزهري** burada, **وكأَ**’da zikredeceğimiz şeyi zikretti; ve o ayrıca dedi ki: **تُكأَةً**’nın aslı **وُكأَةٌ**’dır.
● - **وكأ**: **تَوَكَّأَ** şey üzerine ve **اتَّكَأَ**: yüklendi ve dayandı; o hâlde o **مُتَّكِئٌ**dir. Ve **التُكأَةُ**: yürüyüşte üzerine yaslanılan baston. Ve **الصحاح**’ta: üzerine yaslanılan şey. Denir ki: o, bastonu üzerine **يَتَوَكَّأُ** eder ve **يَتَّكِئُ** eder. **أَبو زيد**: **أَتْكَأْتُ** adamı **إِتْكاءً**: onu yastıkladığımda, ta ki yaslansın diye. Ve hadiste: **هذا الأَبيضُ الـمُتَّكِئُ الـمُرْتَفِقُ**; oturuşunda yerleşik/sağlam oturan oturanı kasteder. Ve hadiste: **التُّكَأَةُ مِن النَّعْمةِ**. **التُكَأَةُ**, **الهُمَزة** vezninde: üzerine yaslanılan şey. Ve adam **تُكَأَةٌ**: çok yaslanan; ve **التاءُ** **الواو**’nun bedelidir ve onun babı bu babdır; ve yer **مُتَّكَأٌ**dur. Ve **أَتْكَأَ** adamı: ona bir **مُتَّكَأً** yaptı. Ve şöyle okunmuştur: **وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً**. **الزجاج** dedi: yemek yahut içecek yahut sohbet için üzerine yaslanılan şeydir. Ve müfessirler, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **وأَعْتَدَتْ لهنَّ مُتَّكَأً**: yani bir yiyecek; ve denildi ki: yiyeceğe **مُتَّكَأٌ** (denir); çünkü kavim yemeğe oturduklarında yaslanırlar; ve bu ümmet bundan nehyedilmiştir. Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Kölenin yediği gibi yerim.” Ve hadiste: “**لا آكُلُ مُتَّكِئاً**.” **الـمُتَّكِئُ** Arapçada, bir döşek üzerinde yerleşik olarak oturarak düzleşen/oturuşunu kuran herkes; avam ise **الـمُتَّكِئُ**’i ancak oturuşunda iki yanından birine dayanarak meyleden kimse olarak bilir. Ve ondaki **التاءُ**, **الواو**’nun bedelidir; ve aslı **الوِكاءِ**dandır; o, kese ve başkasının bağlandığı şeydir; sanki oturuş yerini **أَوْكَأَ** etmiş ve altındaki döşek üzerine oturmakla onu sıkıca bağlamıştır. **ابن الأَثير** dedi: hadisin manası: ben yediğimde, ondan çokça istemek isteyenin fiili gibi yerleşik oturmam; fakat bir geçimlik yerim; böylece ona oturuşum, kalkmaya hazır, tetikte olur. Dedi: kim **الاتِّكاء**’ı iki yandan birine meyletme üzerine حمل ederse, onu tıp mezhebi üzere te’vil etmiştir; çünkü o, yemeğin yollarında kolayca inmez ve onu hoşça sindirmez; belki onunla eziyet görür. Ve **الأَخفش** dedi: **مُتَّكَأً** “meclis” manasındadır. Ve denir ki: adam **تَكِئَ** eder, **يَتْكَأُ** **تَكَأً**; ve **التُّكَأَةُ**, **فُعَلةٍ** vezninde; aslı **وُكَأَةٌ**’dır. Ve ancak **مُتَّكَأٌ**; aslı **مُوتَكَأٌ**’dır; tıpkı **مُتَّفَقٍ**; aslı **مُوتَفَقٌ** olduğu gibi. Ve **أَبو عبيد** dedi: **تُكَأَةٌ**, **فُعَلةٍ** vezninde; ve aslı **وُكَأَة**’dır; **تُكَأَةٍ**’de **الواو**, **التاء**’ya çevrilmiştir; tıpkı **تُراثٌ** dedikleri gibi; aslı **وُراثٌ**’tır. Ve **اتَّكَأْتُ** **اتِّكَاءً**; aslı **اوتَكَيْتُ**’tur; sonra **الواو**, **التاءِ** içine idğam edildi ve şeddelendi. Ve harfin aslı: **وكَّأَ** **يُوَكِّئُ** **تَوْكِئةً**. Ve onu vurdu da **فَأَتْكَأَه**; **أَفْعَله** üzere: yani onu yaslanan kimsenin heyeti üzere attı/düşürdü. Ve denildi ki: **أَتْكَأَه** onu sol yanı üzerine attı. Ve **التاءُ** bütün bunlarda **واو**dan بدل edilmiştir.
**أَوْكَأْتُ** falanı **إِيكاءً**: ona bir **مُتَّكَأً** diktiğimde/kurduğumda; ve **أَتْكَأْته**: onu yaslanmaya حمل ettiğimde. Ve adam **تُكَأَةٌ**, **هُمَزة** gibi: çok yaslanan. **الليث**: dişi deve **تَوَكَّأَتِ**; bu, doğumu sırasında onun **تَصَلُّقُها**sıdır. Ve **التَّوَكُّؤُ**: yürüyüşte baston üzerine yüklenme. Ve yağmur duası hadîsinde, **جابِرٌ** (Allah ondan razı olsun) dedi: Nebî’yi, sallallahu aleyhi ve sellem, gördüm: **يُواكِئُ**; yani duada iki elini kaldırıp uzattığında iki eli üzerine yüklenir. Ve bundan: baston üzerine **التَّوَكُّؤُ**; o, onun üzerine yüklenmedir. **ابن الأَثير** dedi: **الخطابي** böyle dedi **مَعالِم السُّنَن**’de; hâlbuki **السُّنَن**’de gelen, rivayetlerinin ve nüshalarının ihtilafı üzere, tek noktalı **الباء** iledir. Dedi: doğru olan, **الخطابي**’nin zikrettiğidir.

مقاييس اللغة:
(**وكا**) **الواو** ve **الكاف** ve illetli harf: bir şeyin bağlanmasına ve şiddete delalet eden bir asıldır. Ondan **الوِكَاء**: bağlanan şey. Ve hadiste: “**احفَظْ عِفاصَها ووِكاءَها**.” Ve dersin ki: ona sordum da o bana karşı **فأوكى عَلَيَّ**; yani cimrilik etti; sanki bağlamış gibidir. Ve şüphesiz falan kimse **لَوِكاءٌ**dur; hiçbir şeyle **ما يَبِضُّ** etmez. **أبو عُبيدٍ**, Zübeyr hadîsinde dedi: “Onun Safâ ile Merve arasında **يُوكِي** ettiği”; dedi ki: yani ikisi arasını sa‘y ile doldurur; tıpkı dolumdan sonra kırbanın bağlanması gibi.
Ve babdan: **تَوَكَّأْتُ** şunun üzerine; yani **اتَّكَأتُ**; çünkü onunla kendini sıkar/sağlamlaştırır ve onunla güçlenir. Ve **أوكأت** falanı **إيكاءً**: ona bir **مُتَّكَأً** diktim/kurudum.

القاموس المحيط:
**تَوَكَّأَ** onun üzerine: yüklendi ve dayandı; **أَوْكَأَ** gibi. Ve dişi deve: sancı onu aldı da bağırdı. Ve **التُّكَأَةُ**, **هُمَزَة** gibi: baston; ve üzerine yaslanılan şey; ve çok yaslanan adam. Ve **أوْكَأَهُ**: ona bir **مُتَّكَأَ** dikti/kurdu. Ve onu vurdu da **فَأَتْكَأَه**; **أَخْرَجَه** gibi: onu **المُتَّكِئ**in heyeti üzere, yahut sol yanı üzerine attı/düşürdü. Ve **أتْكَأَ**: ona bir **مُتَّكَأً** yaptı. Ve onun, sallallahu aleyhi ve sellem, sözü: “**أما أنا فلا آكُلُ مُتَّكِئاً**”: yani yerleşik, bağdaş kurmuş ve benzeri, çok yemeyi gerektiren heyetlerden bir heyet üzere oturan olarak; bilakis onun yemek için oturuşu, çömelmiş, kalkmaya hazır, bağdaş kurmayan ve yerleşik olmayan idi. Ve murad, avam talebelerin zannettiği gibi bir yan üzerine meyletmek değildir.

تاج العروس:
ت ك أ
**تكأَ**: **الأَزهريُّ** onu burada zikretti ve **اللسان** sahibi ona tâbi oldu; ve inşallah **وَكَأَ**’da gelecektir.
و ك أ
**تَوَكَّأَ** onun üzerine, yani şey üzerine: yüklendi ve dayandı; o **مُتَوَكِّئٌ**dir; **أَوْكَأَ** gibi. Ve bu, **أَبِي عبيدة**’nin nevâdirindendir. Ve dişi deve **تَوَكَّأَت**: sancı onu aldı da bağırdı. **الليث** dedi: doğumu sırasında **تَصَلَّقَتْ**. Ve **التُّكَأَةُ** **هُمَزَةٍ** gibi: yürüyüşte üzerine yaslanılan baston. Ve **الصحاح**’ta: üzerine yaslanılan şey; baston dışında da olsa, kılıç yahut yay gibi. Denir ki: o, bastonu üzerine **يَتَوَكَّأُ** eder ve **يَتَّكِئُ**. Ve **أَبِي زيدٍ**’den: **أَتْكَأْتُ** adamı **إتكاءً**: onu yastıkladığımda, ta ki yaslansın diye. Ve hadiste: “**هذا الأَبيضُ المُتَّكِئُ المُرْتَفِقُ**”: oturuşunda yerleşik/sağlam oturan oturanı kasteder. Ve hadiste: “**التُّكَأَةُ من النَّعْمَةِ**”. Ve **التُّكَأَة** yine **همزة** gibi: çok yaslanan adam; ve **التاءُ** **الواو**’nun bedelidir ve onun babı bu babdır; tıpkı **تُراثٌ** dedikleri gibi; aslı **وُرَاث**. Ve **أَوْكَأَهُ** **إيكاءً**: ona bir **مُتَّكَأً** dikti/kurdu. Ve **أَتْكَأَهُ**: onu yaslanmaya حمل ettiğinde. Ve şöyle okunmuştur: “**وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً**”. **الزجَّاج** dedi: yemek yahut içecek yahut sohbet için üzerine yaslanılan şeydir. Ve müfessirler dedi: yani bir yiyecek; ve bu mecazdır. Ve ondan: **اتَّكَأْنا عِند زيد**: yani yedik. Ve **الأَخفش** dedi: **مُتَّكَأً** “meclis” manasındadır. Ve **الأَساس**’ta: ve mecazdan: onu vurdu da **فأَتْكَأَهُ**, onu mızrakladı da **فأَتْكَأَهُ**; **أَخرَجَهُ** gibi, **أَفْعَلَهُ** üzere: yani onu **المُتَّكِئ**in heyeti üzere attı/düşürdü; yahut **أَتْكَأَهُ**: onu sol yanı üzerine attı. Ve **أَتْكَأَ**: ona bir **مُتَّكَأً** yaptı. Ve yiyeceğe **مُتَّكَأٌ** denmesi ancak şundandır: kavim yemeğe oturduklarında yaslanırlardı; ve bu ümmet bundan nehyedilmiştir. Ve bundan, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü: “**آكُلُ كما يَأْكُلُ العَبْدُ**”. Ve başka bir hadiste: “**أَمَّا أَنا فلا آكُلُ مُتَّكِئاً**”: yani yerleşik, bağdaş kurmuş ve benzeri, çok yemeyi gerektiren heyetlerden bir heyet üzere oturan olarak; çünkü **المُتَّكِئُ** Arapçada, bir döşek üzerinde yerleşik olarak oturarak düzleşen/oturuşunu kuran herkes. Bilakis hadisin manası, **ابنُ الأَثير**’in dediği gibi: onun yemek için oturuşu, çömelmiş, kalkmaya hazır, bağdaş kurmayan ve yerleşik olmayan idi; çok istemek isteyen kimse gibi değil. Ve ondan murad, yani hadiste, avam talebelerin zannettiği gibi bir yan üzerine dayanarak meyletmek değildir. Ve kim **الاتِّكاء**’ı iki yandan birine meyletme üzerine حمل ederse, onu tıp mezhebi üzere te’vil etmiştir; çünkü o, yemeğin yollarında kolayca inmez ve onu hoşça sindirmez; belki onunla eziyet görür. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **واكَأَ** **مُواكَأَةً** ve **وكاءً**: duada iki eli üzerine yüklenip onları kaldırıp uzattığında. Ve adam **تُكَأَةٌ** **هُمَزَةٍ** gibi: ağır.
