# وكأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%83%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وكأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وكأ

توكأ عليه أي الشيء: تحمل واعتمد وهو متوكئ، كأوكأ، وهذه عن نوادر أبي عبيدة. وتوكأت الناقة: أخذها الطلق فصرخت، وقال الليث: تصلقت عند مخاضها. والتكأة، كهمزة: العصا يتكأ عليها في المشي، وفي الصحاح: ما يتكأ عليه ولو غير عصا، كسيف أو قوس، يقال: هو يتوكأ على عصاه ويتكئ. وعن أبي زيد: أتكأت الرجل إتكاء، إذا وسدته حتى يتكئ. وفي الحديث  هذا الأبيض المتكئ المرتفق  يريد الجالس المتمكن في جلوسه، وفي الحديث  التكأة من النعمة  والتكأة، كهمزة أيضا: الرجل الكثير الاتكاء والتاء بدل من الواو، وبابها هذا الباب، كما قالوا: تراث وأصله وراث. وأوكأه إيكاء: نصب له متكأ، وأتكأه: إذا حمله على الاتكاء وقرئ  وأعتدت لهن متكأ  قال الزجاج: هو ما يتكأ عليه لطعام أو شراب أو حديث. وقال المفسرون: أي طعاما، وهو مجاز، ومنه اتكأنا عند زيد أي طعمنا، وقال الأخفش: متكأ هو في معنى مجلس. وفي الأساس: ومن المجاز ضربه فأتكأه وطعنه فأتكأه كأخرجه على أفعله أي ألقاه على هيئة المتكئ، أو أتكأه: ألقاه على جانبه الأيسر. وأتكأ: جعل له متكأ، وإنما قيل للطعام متكأ، لأن القوم إذا قعدوا على الطعام اتكؤوا، وقد نهيت هذه الأمة عن ذلك ومن ذلك قوله صلى الله عليه وسلم  آكل كما يأكل العبد  وفي حديث آخر  أما أنا فلا آكل متكئا  أي جالسا على هيئة المتمكن المتربع ونحوها من الهيئات المستدعية لكثرة الأكل، لأن المتكئ في العربية كل من استوى قاعدا على وطاء متمكنا بل معنى الحديث كما قال ابن الأثير: كان جلوسه للأكل مقعيا مستوفزا للقيام غير متربع ولا متمكن، كمن يريد الاستكثار منه وليس المراد منه أي في الحديث الميل إلى شق معتمدا عليه كما يظنه عوام الطلبة ومن حمل الاتكاء على الميل إلى أحد الشقين تأوله على مذهب الطب، فإنه لا ينحدر في مجاري الطعام سهلا، ولا يسيغه هنيئا، وربما تأذى به. ومما يستدرك عليه: واكأ مواكأة ووكاء إذا تحامل على يديه ورفعهما ومدهما في الدعاء. ورجل تكأة، كهمزة: ثقيل.

### Türkçe

**توكأ عليه** yani şey: yüklendi ve dayandı; o **متوكئ**dir; **كأوكأ**. Bu, Ebû Ubeyde’nin nadirlerindendir.

**وتوكأت الناقة**: onu doğum sancısı aldı da böğürdü; Leys dedi ki: doğumu esnasında sıçradı.

**والتكأة**, **كهمزة**: yürüyüşte üzerine dayanılan değnek; **الصحاح**’ta: değnek olmasa da üzerine dayanılan şey; kılıç veya yay gibi. Denir ki: o değneğine **يتوكأ** eder ve **يتكئ** eder.

Ebû Zeyd’den: **أتكأت الرجل إتكاء**; onu yastıkladığın zaman, ta ki **يتكئ** etsin.

Hadiste: “bu beyaz **المتكئ** **المرتفق**”; oturuşunda yerleşik olan oturanı kasteder.

Hadiste: “**التكأة** nimettendir.”

Ve **التكأة**, yine **كهمزة**: çok **الاتكاء** eden adam; **التاء** **الواو**’nun bedelidir; onun babı bu babdır; “**تراث**” dedikleri gibi, aslı **وراث**tır.

**وأوكأه إيكاء**: ona bir **متكأ** dikti/kurdu.

**وأتكأه**: onu **الاتكاء**a yüklediği zaman. Ve okundu: “**وأعتدت لهن متكأ**”. Zecâc dedi ki: o, yemek veya içmek veya sohbet için üzerine **يتكأ** edilen şeydir.

Müfessirler dedi ki: yani bir yiyecek; bu mecazdır. Ondandır: “Zeyd’in yanında **اتكأنا**” yani yedik. Ahfeş dedi ki: **متكأ** meclis manasındadır.

**وفي الأساس**: ve mecazdandır: ona vurdu da **فأتكأه**; ona mızrakladı da **فأتكأه**; “**أخرجه**” gibi “**على أفعله**” üzere; yani onu **المتكئ** heyeti üzere attı; yahut **أتكأه**: onu sol yanının üzerine attı.

**وأتكأ**: ona bir **متكأ** yaptı. Yemeğe **متكأ** denmesi ancak şundandır: kavim yemeğin üzerine oturdukları zaman **اتكؤوا** ederlerdi; bu ümmet bundan nehyedilmiştir. Ve bundandır onun صلى الله عليه وسلم sözü: “köle nasıl yerse ben de öyle yerim.”

Ve başka bir hadiste: “Ben **متكئا** yemem”; yani yerleşik, bağdaş kurmuş ve çok yemeyi gerektiren heyetlerden benzeri bir heyet üzere oturan olarak. Çünkü Arapçada **المتكئ**, bir döşek üzerinde yerleşik olarak oturup düzgünce oturan herkesdir. Bilakis hadisin manası, İbnü’l-Esîr’in dediği gibi: onun yemeğe oturuşu, kalkmaya hazır, çömelmiş idi; ne bağdaş kurmuş ne de yerleşik; ondan çok almak isteyen kimse gibi. Ve ondan murad, yani hadiste, avam talebelerin zannettiği gibi bir yanı üzerine meyledip ona dayanmak değildir.

Ve **الاتكاء**ı iki yandan birine meyletmek üzerine hamleden kimse, onu tıp mezhebi üzere te’vil etmiştir; çünkü o, yemeğin yollarında kolayca aşağı inmez; onu hoşça sindirmez; belki onunla eziyet görür.

Ve ona istidrâk olunacaklardandır: **واكأ مواكأة ووكاء**; elleri üzerine yüklenip onları kaldırdığı ve duada uzattığı zaman.

Ve **رجل تكأة**, **كهمزة**: ağır.
