# وكب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%83%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: وكب

وكب، يكب، وكوبا بالضم ووكبانا محركة: مشى في درجان. وفي نسخ الصحاح: في تؤدة ودرجان. والوكب: بابة من السير، تقول: ظبية وكوب، وعنز وكوب، وقد وكبت وكوبا ومنه اشتق اسم الموكب كمجلس، وجمعه المواكب. وفي تهذيب الأفعال، لابن القطاع: وكب الظبي: أسرع، ومنه الموكب. قال الشاعر يصف ظبية:
  لهـا أم مـوقـفة وكـوب                      بحيث الرقو مرتعها البرير وهو اسم للجماعة من الناس ركبانا أو مشاة. أو الموكب: ركاب الإبل للزينة والتنزه، وكذلك جماعة الفرسان. وكذا في الصحاح. وفي الحديث:  أنه كان يسير في الإفاضة سير الموكب  أراد: أنه لم يكن يسرع السير فيها.

  وأوكب البعير: لزم الموكب: كذا في الصحاح، وتهذيب الأفعال. وأما قوله لزمهم، فإن الضمير يعود إلى ركاب الإبل، لكونه أقرب مذكور، وفيه ما فيه. عن الرياشي: أوكب الطائر: إذا نهض للطيران، وأنشد:
  أوكب ثم طارا وقيل: أوكب إذا تهيأ للطيران ومثله في الصحاح، وتهذيب الأفعال، أو ضرب بجناحيه وهو واقع، نقله الصاغاني.
 أوكب فلانا: أغضبه. وواكبهم مواكبة: سايرهم، أو بادرهم، وكذلك إذا سابقهم. أو واكبهم: إذا ركب معهم في موكبهم.
 واكب الرجل عليه، أي على الأمر: واظب كوكب، وأوكب. وذا الأخير ذكره ابن القطاع، وابن منظور. والوكب: الانتصاب والقيام، وكب وكبا: قام وانتصب: وفلان مواكب على الأمر، وواكب، أي: مثابر مواظب. الوكب، بالتحريك: الوسخ يعلو الجلد والثوب وقد وكب يوكب وكبا، ووسب وسبا، وحشن حشنا: إذا ركبه الدرن والوسخ، رواه أبو العباش عن ابن الأعرابي.
 لوكب: سواد التمر إذا نضج، وأكثر ما يستعمل في العنب. وفي التهذيب الوكب: سواد اللون من عنب أو غير ذلك إذا نضج. وقد وكب الجلد والثوب، كفرح، وكبا: ركبه الدرن، كما سبق. ووكب العنب توكيبا: أخذ تلوين السواد فيه، وهو موكب على صيغة اسم الفاعل، قال الليث. وقال الأزهري: والمعروف في لون العنب والرطب إذ ظهر في أدنى سواد: التوكيت، يقال بسر موكت. قال: وهذا معروف عند أصحاب النخيل في القرى العربية، وفي كلام المصنف لف ونشر مرتب. والوكاب، ككتان: الرجل الكثير الحزن، نقله الصاغاني. وشاعر هذلي يسمى الوكاب. والواكبة: القائمة، من وكب: قام. والتوكيب: المقاربة في الصرار، بالكسر. وناقة مواكبة: تساير الموكب. وفي الأساس: لا تتأخر عن الركاب أو معنق في سيرها كما في الصحاح. وظبية وكوب: لازمة لسربها. والموكب: البسر يطعن فيه بالشوك حتى ينضج. وهذا عن أبي حنيفة.

### Türkçe

**وكب**، **يكب**، **وكوبا** (ضمme ile) ve **وكبانا** (harekeli): bir **درجان** içinde yürüdü. **الصحاح** nüshalarında: bir **تؤدة** ve **درجان** içinde. Ve **الوكب**: yürüyüşten bir kapıdır; dersin ki: **ظبية وكوب** ve **عنز وكوب**; ve (o) **وكبت** ve **وكوبا**; ondan **الموكب** ismi **مجلس** gibi türetilmiştir; çoğulu **المواكب**tir. **تهذيب الأفعال**’da, İbnü’l-Kattâ‘a göre: **وكب الظبي**: hızlandı; ondan **الموكب**. Şair, bir **ظبية**yi vasfederek dedi:
  Onun için bir **أم مـوقـفة** ve **وكـوب** vardır
                      öyle ki **الرقو** onun otlağıdır, **البرير**
Ve o, insanlardan binekli veya yaya bir cemaatin adıdır. Yahut **الموكب**: süs ve gezinti için develerin binicileridir; aynı şekilde süvarilerin cemaati. **الصحاح**’ta da böyledir. Hadiste: “O, **الإفاضة**’de **سير الموكب** yürüyüşüyle yürürdü”; muradı: onda yürüyüşü hızlandırmıyor idi.

Ve **أوكب البعير**: **الموكب**e yapıştı (lâzım oldu): **الصحاح**’ta ve **تهذيب الأفعال**’da böyledir. “Onlara yapıştı” sözüne gelince; zamir, en yakın zikredilen olması sebebiyle develerin binicilerine döner; onda olan onda. Er-Riyâşî’den: **أوكب الطائر**: uçmak için kalktığı zaman; ve şu beyti delil getirdi:
  **أوكب** sonra uçtu
Ve denildi: **أوكب**: uçmaya hazırlandığı zaman; benzeri **الصحاح**’ta ve **تهذيب الأفعال**’dadır; yahut (kuş) yerde iken iki kanadıyla vurdu; es-Sağânî nakletti.
 **أوكب فلانا**: onu öfkelendirdi. Ve **واكبهم مواكبة**: onlarla birlikte yürüdü; yahut onlara karşı acele davrandı; aynı şekilde onlarla yarıştığı zaman. Yahut **واكبهم**: onların **موكب**larında onlarla birlikte bindiği zaman.
 **واكب الرجل عليه**, yani iş üzerine: **واظب**; **كوكب** ve **أوكب** (gibi). Bu sonuncuyu İbnü’l-Kattâ‘ ve İbn Manzûr zikretti. Ve **الوكب**: doğrulma ve ayakta durmadır; **كب** ve **وكبا**: kalktı ve doğruldu. Ve “falanca iş üzerine **مواكب**tır ve **واكب**tır”, yani: sebat eden, devamlılık gösteren. **الوكب** (hareke ile): derinin ve elbisenin üzerine çıkan kir; ve **وكب يوكب وكبا**; ve **وسب وسبا**; ve **حشن حشنا**: üzerinde **الدرن** ve kir bulunduğu zaman; Ebû’l-‘Abbâş, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti.
 **لوكب**: olgunlaştığı zaman hurmanın karalığı; en çok üzümde kullanılır. **التهذيب**’de **الوكب**: üzümden veya başka şeyden olgunlaştığı zaman rengin karalığıdır. Ve deri ve elbise **وكب** oldu; **كفرح** (vezninde) ve **وكبا**: üzerinde **الدرن** bulundu; geçtiği gibi. Ve **وكب العنب توكيبا**: onda karalığın renklenmesini aldı; o, ism-i fâil sigasında **موكب**tir; el-Leys dedi. El-Ezherî dedi: Üzüm ve **الرطب** renginde, en aşağı bir karalık göründüğü zaman bilinen (lafız) **التوكيت**tir; denilir: **بسر موكت**. Dedi: Bu, Arap köylerinde hurmalık sahipleri yanında bilinir; ve musannifin sözünde düzenli **لف ونشر** vardır. Ve **الوكاب** ( **كتان** gibi): çok hüzünlü adam; es-Sağânî nakletti. Ve Hüzeylî bir şair **الوكاب** diye adlandırılır. Ve **الواكبة**: ayakta duran; **وكب**’den: kalktı. Ve **التوكيب**: **الصرار**’da (kesre ile) yaklaşmadır. Ve **ناقة مواكبة**: **الموكب**e ayak uydurur. **الأساس**’ta: **الركاب**dan geri kalmaz; yahut yürüyüşünde hızlı gidişli, **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **ظبية وكوب**: sürüsüne yapışık (ayrılmayan). Ve **الموكب**: olgunlaşsın diye içine dikenle batırılan **البسر**dir. Bu, Ebû Hanîfe’dendir.
