# وكت (و-ك-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%83%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ك - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والتاء و"وايء" معهما
و ك ت، و ت ك، ك ي ت، ك ت أ، و ك أ مستعملات وكت: عين مَوْكُوتة: فيها وَكْتٌ، وهي نكتة كالنقطة من بياض على سوادها، والاسم من الوَكْت: الوَكْتةُ.
وتك: الأَوْتَكَى: التمر السهريز.
كتو: اكتوتَى الرجل يكَتْوَتي، إذا بالغ في صفة نفسه من غير فعل. وعند العمل يَكْتَوْتي، كأنه يتتعتع.
كيت: يقال: كان من الأمر كَيْتَ وكَيْتَ. هذه التاء في الأصل: هاء التأنيث، أطلقوها وخففوا، واستقبحوا أن يقولوا: كَيْهَ وكَيْهَ يا هذا.
كتأ: الكَتْأة بوزن فعلة، مهموز: نبات كالجرجير يطبخ فيؤكل.
تكأ: تُكَأَة بوزن فعلة. أصل هذه التاء من الواو. والتاء مستعملة في هذه الكلمة استعمال الحرف الأصلي: توكأت، واتكأت على مُتَكَأ، وأصل عربيته: وكأ يوكئ توكئة.

##### Türkçe

**الكاف** ve **التاء** ve onlarla birlikte **"وايء"**

**و ك ت**، **و ت ك**، **ك ي ت**، **ك ت أ**، **و ك أ** kullanımdadır. **وكت**: **عين مَوْكُوتة**: onda **وَكْتٌ** vardır; o, onun siyahlığı üzerinde beyazdan bir nokta gibi bir benektir; **الوَكْت**’ten isim: **الوَكْتةُ**.

**وتك**: **الأَوْتَكَى**: **التمر السهريز**.

**كتو**: **اكتوتَى** adam **يكَتْوَتي**; fiil olmaksızın kendi vasfında mübalağa ettiğinde. İş esnasında **يَكْتَوْتي**; sanki kekeliyormuş gibi.

**كيت**: denir: işten **كَيْتَ وكَيْتَ** oldu. Bu **التاء** aslında: **هاء التأنيث**tir; onu salıverdiler ve hafiflettiler; ve “ey sen, **كَيْهَ وكَيْهَ**” demeyi çirkin gördüler.

**كتأ**: **الكَتْأة** **فعلة** vezninde, hemzeli: **الجرجير** gibi bir bitki; pişirilir de yenir.

**تكأ**: **تُكَأَة** **فعلة** vezninde. Bu **التاء**’nın aslı **الواو**’dandır. Ve **التاء** bu kelimede aslî harfin kullanımıyla kullanılmıştır: **توكأت**; ve **اتكأت** bir **مُتَكَأ** üzerine; onun Arapçasının aslı: **وكأ يوكئ توكئة**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الوَكْتَةُ: كالنقطة في الشيء. يقال: في عينه وَكْتَةٌ. ووَكَّتَتِ البُسْرَةُ توكيتاً، من نُقَط الإرطاب.

##### Türkçe

**الوَكْتَةُ**: şeydeki nokta gibi. Denir ki: onun gözünde **وَكْتَةٌ** vardır. Ve **وَوَكَّتَتِ البُسْرَةُ** **توكيتاً**, olgunlaşmanın beneklenmesinden.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ت ( و ا يء )
كتأ ، كتا ، وكت ، كيت ، تكأ ، وتك ، أوتكى .
كتأ : قال الليث : الكتْأَةُ بِوَزْنِ فَعْلَةٍ مَهموزٌ : نباتٌ كالجِرْجِيرِ ، يُطْبَخُ فيؤكَلُ .
( قلت ) : هي الكَثْأَةُ بالثاء منقوطةٌ بثَلاَثٍ ، وتُسَمَّى النَّهَقَ .
قال ذلك أَبُو مالِكٍ وغيرُه .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أَكْتَى إذا غَلاَ على عَدُوِّه .
كتا : وقال الليث : اكْتَوَتَى الرّجلُ ، فهو يَكتَوتِي إذا بالغ في صفةِ نفسِه من غير فِعْلٍ ، وعند العمَلِ يَكْتَوتي كأنه يَنْقَمِعُ .
قال : والكوتِيُّ : القَصِير .
وقال أبو عبيدٍ : قال أبو عُبَيدةَ في الكوتِيِّ مثلَهُ : أَنَّهُ القَصِيرُ .
تكأ : قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا ) ( يوسف : 31 ) .
قال الزجاجُ : هو ما يُتَّكَأُ عليهِ لطعامٍ أو شرابٍ أو حَدِيثٍ .
قال : ويقال : تَكِىءَ الرجُلُ يَتْككأُ تكأً ، والتُّكأَةُ : أَصْلُهُ وَكَأَةٌ ، وإنما مُتَّكأٌ أَصْلُهُ مُوْتَكأٌ ، مِثْلُ مُتَّقٌ مُوْتَفِقٌ .
وقال أبو عبيدٍ : تُكَأَةٌ بوزنِ فُعَلَةٍ ، قال : وأصلُهُ وُكَأَةٌ ، فَقُلِبَتِ الواو تاءً ، كما قالوا تُرَاثٌ ، وأَصلُهُ : وُرَاثٌ واتّكأْتُ اتِّكاءً أَصلُهُ أوْتَكَيْت فأُدْغِمَتِ الواو في التاء ، وشُدِّدَتْ ، وأَصْلُ الْحَرفِ : وكَّأَ يُوَكِّىءُ تَوْكِئَةً .
ويقالُ : طَعَنَهُ فأَتْكَأَهُ إذا أَلْقَاهُ على هَيئَةِ المُتّكىءِ .
وقال المُفَسِّرُونَ في قَوْلِهِ : ( وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا ) ( يوسف : 31 ) ، قالوا : طعاماً ، وقِيلَ للطعامِ مُتّكأً لأنَّ القومَ إذا قَعَدُوا على الطعامِ اتكئوا .
وقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَمَّا أَنَا فآكُلُ كما يَأْكُلُ العَبْدُ ولا آكُلُ مُتَّكِئاً ) .
كيت : قال الليث : كان من الأمْرِ كَيْتَ وكَيْتَ وهذه التاءُ في الأصْلِ : هاءٌ ، مثل : ذَيْتَ وذَيْتَ ، وأصلهما : كَيَّهْ وذَيَّهْ .
وقال أبو عمرٍ و : التَّكييِتُ : تَيْسِيرُ الجِهَازِ ، يُقَالُ : كَيِّت جِهَازَكَ ، ومنه قول الشاعر :
كَيِّت جِهَازَكَ إمَّا كُنْتَ مُرْتَحِلاً
إِنِّي أَخَافُ على أَذْوَادِكَ السَّبْعَا
وفي ( النوادر ) : كَيَّتَ الوِعاءَ تَكييتاً وحَشَاهُ بمعنى واحِدٍ .
وكت : قال الليث : الوَكْتةُ : شِبْهُ النُّقْطَةِ في
العَيْنِ ، وعَيْنٌ مَوْكُوتَةٌ إذا كان في سَوَادِهَا نُقْطَةُ بَيَاضٍ .
وقال أبو زيد : تكُونُ نُقْطَةً حَمْرَاءَ في البَيَاضِ ، فإنْ غُفِلَ عنها صارتْ وَدْقَةً .
( أبو عبيدٍ عن الأصمعي ) : إذا بَدَأَ في الرُّطَبِ نُقَطٌ من الإرْطَابِ قِيلَ : قد وَكَّتَ ، وهي بُسْرَةٌ مُوَكِّتَةٌ ، فإذا أَتاهَا التَّوْكِيتُ من قِبَلِ ذَنَبِها فهي مُذَنِّبَةٌ .
وقال شمرٌ : الوَكْتُ في المَشْي هو القَرْمَطَةُ ، والشَّيْءُ اليَسِيرُ .
( سلمة عن الفراء ) وَكَتَ القَدَحَ ووَكَّتَهُ وزكَتَهُ ، وزكَّتَهُ إذا مَلأَهُ ، وكلُّ نُقْطَة سَوَادٍ في بَيَاضٍ فهي : وَكْتَةٌ .
وتك : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الأوْتَكى : السِّهْرِيزُ قال : وهو القُطَيْعَاء .
( قلت ) : والبَحْرَانِيُّونَ يُسَمُّونَه أَوْتَكى ، وقال الشاعر :
تُدِيمُ لَهُ في كلِّ يَوْمٍ إِذا شَتَا
ورَاحَ عِشَارُ الحَيّ مِنْ بَرْدِهَا صُعْرا
مُصَلِّبَةً مِنْ أَوْتَكى القَاعِ كلَّمَا
زَهَتْهَا النُّعَامَى خِلْتَ مِنْ لَيِّنٍ صَخْرا
وإذا بَلَغَ الرُّطَبُ اليُبْسَ فذلك التَّصْلِيبُ . وقد صَلَّبَ فهو مُصَلِّبٌ ، وصَلَبَتْهُ الشَّمْسُ تَصْلِبُه فهو مَصْلوبٌ .
وَأَوْتَكى : مِيزَانه أَجْفَلَى .

##### Türkçe

ك ت ( **و ا يء** )
**كتأ** , **كتا** , **وكت** , **كيت** , **تكأ** , **وتك** , **أوتكى** .
**كتأ** : Leys dedi: **الكتْأَةُ** , **فَعْلَةٍ** vezninde, hemzeli: tere gibi bir bitki; pişirilir de yenir.
( Dedim ): o, **الكَثْأَةُ**’dir; **الثاء** ile, üç noktalı; ve **النَّهَقَ** diye adlandırılır.
Bunu Ebû Mâlik ve başkası söyledi.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **أَكْتَى**; düşmanına karşı öfkelendiği zaman.

**كتا** : Leys dedi: adam **اكْتَوَتَى**; o, kendisinin vasfında fiilsiz olarak mübalağa ettiği zaman **يَكتَوتِي** olur; amel sırasında ise **يَكْتَوتي** olur; sanki o, çekilip büzülür.
Dedi: ve **الكوتِيُّ**: kısa boylu.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde **الكوتِيِّ** hakkında bunun benzerini söyledi: onun kısa boylu olduğudur.

**تكأ** : Allah, azîz ve celîl, dedi: ( **وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا** ) (Yûsuf: 31).
Zeccâc dedi: o, yemek yahut içecek yahut sohbet için üzerine yaslanılan şeydir.
Dedi: ve denir ki: adam **تَكِىءَ** eder, **يَتْككأُ**; **تكأً** (olarak); ve **التُّكأَةُ**: aslı **وَكَأَةٌ**’dır; ancak **مُتَّكأٌ**’nın aslı **مُوْتَكأٌ**’dır; **مُتَّقٌ** (gibi), **مُوْتَفِقٌ**.
Ebû Ubeyd dedi: **تُكَأَةٌ** , **فُعَلَةٍ** vezninde; dedi: ve aslı **وُكَأَةٌ**’dır; böylece **الواو** **تاء**’ya çevrildi; nitekim **تُرَاثٌ** dediler; aslı: **وُرَاثٌ**; ve **اتّكأْتُ** **اتِّكاءً** (olarak); aslı **أوْتَكَيْت** idi; böylece **الواو** **التاء** içinde idğam edildi ve şeddelendi; ve harfin aslı: **وكَّأَ** , **يُوَكِّىءُ** , **تَوْكِئَةً**.
Ve denir ki: onu mızrakladı da **فأَتْكَأَهُ**; yani onu, yaslanan kimsenin heyeti üzere yere attı.
Müfessirler, onun sözü hakkında: ( **وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا** ) (Yûsuf: 31), dediler: “yemek”; ve yemeğe **مُتّكأً** denildi; çünkü kavim yemeğin üzerine oturdukları zaman yaslanırlar.
Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) dedi: ( **أَمَّا أَنَا فآكُلُ كما يَأْكُلُ العَبْدُ ولا آكُلُ مُتَّكِئاً** ).

**كيت** : Leys dedi: işten **كَيْتَ وكَيْتَ** oldu; ve bu **التاء** aslında **هاءٌ**’dır; nitekim: **ذَيْتَ وذَيْتَ**; ikisinin aslı: **كَيَّهْ** ve **ذَيَّهْ**.
Ebû Ömer dedi: **التَّكييِتُ**: teçhizatı kolaylaştırmaktır; denir ki: **كَيِّت جِهَازَكَ**; ve ondan şairin sözü:
**كَيِّت جِهَازَكَ إمَّا كُنْتَ مُرْتَحِلاً**
**إِنِّي أَخَافُ على أَذْوَادِكَ السَّبْعَا**
Ve ( **النوادر** )’de: **كَيَّتَ الوِعاءَ تَكييتاً** ve onu doldurdu; ikisi bir mânâdadır.

**وكت** : Leys dedi: **الوَكْتةُ**: gözde nokta benzeri; ve **عَيْنٌ مَوْكُوتَةٌ**; siyahlığında bir beyazlık noktası olduğu zaman.
Ebû Zeyd dedi: beyazlıkta kırmızı bir nokta olur; eğer ondan gafil olunursa **وَدْقَةً** olur.
( Ebû Ubeyd, Asma‘î’den ): yaş hurmada olgunlaşmadan (başlamadan) olgunlaşmanın noktaları belirdiği zaman denildi: **قد وَكَّتَ**; ve o, **بُسْرَةٌ مُوَكِّتَةٌ**’dir; sonra ona, kuyruğu tarafından **التَّوْكِيتُ** geldiği zaman o, **مُذَنِّبَةٌ**’dir.
Şemr dedi: yürüyüşte **الوَكْتُ**; **القَرْمَطَةُ**’dır; ve az şeydir.
( Seleme, Ferrâ’dan ): **وَكَتَ القَدَحَ** ve **وَكَّتَهُ** ve **زكَتَهُ** , **وزكَّتَهُ**; onu doldurduğu zaman; ve beyazlıkta her siyahlık noktası: **وَكْتَةٌ**’dir.

**وتك** : ( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **الأوْتَكى**: **السِّهْرِيزُ**; dedi: ve o, **القُطَيْعَاء**’dır.
( Dedim ): ve Bahreynliler onu **أَوْتَكى** diye adlandırırlar; şair dedi:
**تُدِيمُ لَهُ في كلِّ يَوْمٍ إِذا شَتَا**
**ورَاحَ عِشَارُ الحَيّ مِنْ بَرْدِهَا صُعْرا**
**مُصَلِّبَةً مِنْ أَوْتَكى القَاعِ كلَّمَا**
**زَهَتْهَا النُّعَامَى خِلْتَ مِنْ لَيِّنٍ صَخْرا**
Ve yaş hurma kuruluğa ulaştığı zaman, işte o **التَّصْلِيبُ**’dir. Ve **صَلَّبَ** etti; o hâlde o, **مُصَلِّبٌ**’dir; ve güneş onu **صَلَبَتْهُ**; onu **تَصْلِبُه**; o hâlde o, **مَصْلوبٌ**’dur.
Ve **أَوْتَكى**: onun mîzanı **أَجْفَلَى**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والكاف وما يثلثهما)
(وكل) الواو والكاف واللام: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اعتمادِ غيرِكَ في أمرك. من ذلك الوُكَلة(1)، والوَكَل: الرّجُل الضّعيف. يقولون وُكَلَةٌ تُكَلَةٌ. والتوكُّل منه، وهو إظهار العَجْز في الأمر والاعتمادُ على غيرك. ووَاكَلَ فلانٌ، إذا ضَيَّع أمرَهُ مُتَّكِلاً على غيره. وسُمِّي الوكِيلُ لأنّه يُوكَلُ إليه الأمر. والوَِكال في الدّابّة: أن يتأخَّر أبداً خَلْفَ الدّوابّ، كأنّه يَكِلُ الأمرَ في الجَرْيِ إلى غيرِهِ. وفي شعر امرئ القيس:‏
* لا يواكل نَهْزها *‏
أي لا يبطئ؛ وأصله من المُواكَلَة. [و] وَاكَلْتُ الرّجلَ، إذا اتَّكَلتَ عليه واتَّكَلَ عليك. ويقولون: الوَِكَالُ في الدّابّة: أن يسير بسَيْرِ الآخَر.‏
(وكم) الواو والكاف والميم كلمةٌ. يقولون: وُكِمَت الأرضُ إذا وُطِئَتْ(2). وَوَكَمَه الأمْرُ: حَزَنَهُ. وَوُكِمَ: رُدَّ(3).‏
(وكن) الواو والكاف والنون. يقولون لعُشِّ الطّائر: وَكْن، ويجمعُ وُكنات(4). وفي الحديث: "أقِرُّوا الطّيرَ في وَكناتها(5)". ويقولون: توكَّنَ، في معنى تَمكَّنَ(6).‏
(وكا) الواو والكاف والحرف المعتل: أُصَيلٌ يدلُّ على شَدِّ شيء وشِدَّة. منه الوِكَاء: الذي يُشَدُّ به. وفي الحديث: "احفَظْ عِفاصَها ووِكاءَها". وتقول: سألته فأوكى عَلَيَّ، أي بَخِلَ، كأنَّه قد شَدَّ، وإنَّ فُلاناً لَوِكاءٌ ما يَبِضُّ بشَيء. قال أبو عُبيدٍ في حديث الزُّبير: "أنَّه كانَ يُوكِي بينَ الصَّفا والمَرْوَة"، قال: أي يَملأُ ما بَينَهما سَعياً، كما يُوكَى السِّقاءُ بعد المَلْء.‏
ومن الباب تَوَكَّأْتُ على كذا، أي اتَّكَأتُ، لأنَّه يتشدَّدُ به ويتقوّى به. وأوكأت فلاناً إيكاءً: نصَبْتُ له مُتَّكَأً.‏
(وكب) الواو والكاف والباء: كلمتان تدلُّ إحداهما على الانتصاب والأخرى على ضَرب من السَّير.‏
الأول الوَكْب: الانتصاب. والواكِبَةُ: القائمةُ من قوائم السَّريرِ(7) أو غيره. ومن الباب: وَكَبَ العِنَبُ: أخَذَ في النُّضْج. وذلك حين يمتلئُ ماءً وينضَح حَبُّه(8).‏
والثاني الوَكَبان: مِشْيَةٌ في دَرَجان. يقال ظَبيةٌ وَكُوبٌ. والمُوكِبُ: الطَّائر إذا تهيَّأَ للطَّيَران.‏
(وكت) الواو والكاف والتاء: كلمة وهي الوَكْتَة، كالنُّكْتة في الشَّيء. ويقال للرُّطَبة إذا تقطَّعت: قد وَكَّتَتْ.‏
(وكح) الواو والكاف والحاء: كلمةٌ تدلُّ على صلابةٍ وشِدّة. منه الأوْكح: الحَجَر(9). وحَفَر حتى أوكَح، أي وَصَلَ إلى حجرٍ لا ينفُذُ فيه الحديد. واستَوْكح الفَرْخُ: غَلُظَ. وهذه فِراخٌ وُكُحٌ.‏
(وكد) الواو والكاف والدال: كلمةٌ تدلُّ على شَدٍّ وإحكام. وأوكِدْ عَقْدَكَ(10)، أي شُدّه. والوِكاد(11): حبل تُشَدُّ به البقرة عند الحَلْب. ويقولون: وَكَدَ وَكْدَهُ، إذا أمَّه(12) وعُنِيَ به.‏
(وكر) الواو والكاف والراء: أصلٌ صحيح ليست كَلِمُهُ على قياسٍ واحد، لكنّها أفراد. فالوَكَرَى: ضَرْبٌ من العَدْو. والوَكَّار: الرّجُل العَدَّاء. والوَكَرَى من النِّساء: الشَّديدة الوطءِ إذا مَشَتْ. وكَرْتُ الإناءَ: ملاتُه. ووَكَر بطنه: مَلأه. والوَكِيرة: الطَّعام يُتَّخَذ للبِناء(13). والواكِرُ: الطائر(14) يدخُل وَكْرَه. والوُكْرَة: المَوْرِدَةُ إلى الماء(15).‏
(وكز) الواو والكاف والزاء بناءٌ صحيح؛ يقال وكَزَه: طعَنَه. ووكَزه: ضَربه بجُمْع كفِّه(16). [و] وَكَزَه: دَفَعه.‏
(وكس) الواو والكاف والسين: كلمةٌ تدلُّ على نَقصٍ وخُسْران. فالوَكْس: النَّقْص. وَكَسْتُه: نَقَصْتُه. ووُكِسَ الرّجلُ وأُوكِسَ: خَسِر. وبَرَأت الشّجَّةُ على وَكْسٍ، إذا لم يتمَّ بُرؤُها.‏
(وكع) الواو والكاف والعين كلمتان. إحداهما تدلُّ على قوّة، والأخرى على نوعٍ من الضَّرب.‏
الأولى قولهم: سِقاءٌ وكيعٌ، أي قويٌّ لا يَسِيل منه شيء، ويقال: استَوْكَعَتْ مَعِدتُه اشتدَّت(17). ومنه قياس اسم وَكِيع. والوَكَع في الإماء من هذا، وهو مَيَلانٌ في صَدْر القَدَم نحْوَ الخِنْصر. وإنّما كان في الإماء لأنَّهن يكْدُدْنَ(18). وفرسٌ وَكيعٌ: صُلْب.‏
والأخرى قولهم: وكعَتْهُ العقربُ بإبرتها: ضرَبَتْه. وَكعَت تَكَعُ وَكْعاً. منه وَكع النّاقةَ: حَلَبَها. وبات الفصيلُ يَكَعُ أُمَّه الليلة.‏
(وكف) الواو والكاف والفاء: أصلٌ صحيح ليست كلِمهُ على قياسٍ واحد. فالوَكْفُ وَكْفُ البيت، وهو الوَكيف أيضاً(19). واستَوْكَف: استَقْطَر.‏
والوِكاف لغةٌ في الإكاف. والوَكَف: الإثْم والعَيب. والتوكُّف: التَّوقُّع، ولعلّه أصلُه انتظار الوكف. والوَكَفُ: مطمئِنٌّ من الأرض. ووَكَفُ الجبَل: أََسافِله قال:‏
* يَعلُو دكاكيك ويعلو وَكَفا(20) *‏
والوَكْف* النَّطْع. وليس في هذا الأمر وَكَفٌ، أي فسادٌ وضَعْف.‏
--------------ــ
(1) الوكلة بضم الواو وفتح الكاف كهمزة، ويقال أيضاً: "تكلة" بالإبدال كما سيأتي.‏
(2) في المجمل: "وطئت وأكلت".‏
(3) في المجمل: "الأصمعي: الموكوم: المردود عن الحاجة أشد رد".‏
(4) بضمتين، وبضمة وبضم ففتح، والحق أن هذه جمع وكنة مثلثة الواو وبضمتين أيضاً، أما الوكن فيجمع على أوكن ووكون، ووكن بضم وبضمتين.‏
(5) في المجمل واللسان: "على وكناتها".‏
(6) في الأصل: "في معنى الذي تمكن". وكلمة "الذي" مقحمة.‏
(7) في الأصل: "من قائمة السرير".‏
(8) في الأصل: "وينفج"، تحريف. وفي المجمل: "إذا أخذ في النضج".‏
(9) وكذا في المجمل. وفسره في القاموس بأنه التراب، أو الحجر، واقتصر في اللسان على تفسيره بالتراب.‏
(10) ويقال أيضاً وكد، وأكد، وآكد.‏
(11) والإكاد أيضاً بالهمزة.‏
(12) في الأصل: "أمته". وفي اللسان: "وكد وكده: قصد قصده وفعل مثل فعله".‏
(13) في اللسان: "الطعام يتخذه الرجل عند فراغه من بنيانه فيدعو إليه".‏
(14) كذا على الصواب في المجمل. وفي الأصل: "والوكر وكر الطائر".‏
(15) في الأصل: "إلى النساء"، صوابه في المجمل والقاموس. والوكرة بهذا المعنى مما ورد في القاموس ولم يرد في اللسان. والموردة بكسر الراء، كما في القاموس واللسان (ورد) وكذا المجمل (وكر)، لكن ضبطت في القاموس (وكر) بفتح الراء خطأ وفسرت بأنها مأتاه الماء.‏
(16) في الأصل: "بجميع"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.‏
(17) في اللسان: "أي اشتدت طبيعته".‏
(18) في الأصل: "يلدون"، تحريف. وفي المجمل مع أثر طمس وتفسير لكلمة من المادة: "الإماء اللواتي يكددن".‏
(19) في القاموس: "وكف البيت يكف وكفاً ووكيفاً وتوكافا: قطر".‏
(20) وكذا ورد إنشاده في المجمل. لكن في ديوان العجاج 83 واللسان (وكف): "يعلو الدكاديك". وانفرد اللسان برواية: "ويعلو الوكفا".‏

ـ

##### Türkçe

(**باب الواو والكاف وما يثلثهما**)

(**وكل**) **الواو** ve **الكاف** ve **اللام**: sağlam bir asıldır; senin işinde başkasına dayanmayı gösterir. Bundan: **الوُكَلة**(1) ve **الوَكَل**: zayıf adam. Derler: **وُكَلَةٌ تُكَلَةٌ**. Ve **التوكُّل** ondandır; o, işte aczi ortaya koymak ve başkasına dayanmadır. Ve “**وَاكَلَ** falan”, eğer işini zayi ettiyse, başkasına dayanarak. Ve **الوكِيل** adlandırıldı; çünkü iş ona havale edilir. Ve binek hayvanda **الوَِكال**: daima bineklerin arkasında geri kalmasıdır; sanki koşma işini başkasına havale eder. İmru’ul-Kays’ın şiirinde:
* **لا يواكل نَهْزها** *
yani yavaşlamaz; aslı **المُواكَلَة**dendir. [Ve] “**وَاكَلْتُ** adamı”, eğer ona dayandıysan ve o da sana dayandıysa. Ve derler: binek hayvanda **الوَِكَالُ**: başkasının yürüyüşüyle yürümesidir.

(**وكم**) **الواو** ve **الكاف** ve **الميم** bir kelimedir. Derler: “**وُكِمَت** yer”, eğer çiğnendiyse(2). Ve “**وَوَكَمَه** iş”: onu hüzünlendirdi. Ve “**وَوُكِمَ**”: geri çevrildi(3).

(**وكن**) **الواو** ve **الكاف** ve **النون**. Kuşun yuvasına derler: **وَكْن**; **وُكنات**(4) diye çoğul yapılır. Hadiste: “**أقِرُّوا الطّيرَ في وَكناتها**(5)”. Ve derler: **توكَّنَ**, **تَمكَّنَ** manasında(6).

(**وكا**) **الواو** ve **الكاف** ve illetli harf: bir asıl olup bir şeyi bağlamaya ve sıkılığa delalet eder. Ondan **الوِكَاء**: onunla bağlanan şey. Hadiste: “**احفَظْ عِفاصَها ووِكاءَها**”. Ve dersin: “ona sordum da **فأوكى عَلَيَّ**”, yani cimrilik etti; sanki bağlamış gibidir. Ve muhakkak falan kimse **لَوِكاءٌ**dur; hiçbir şey sızdırmaz. Ebû Ubeyd, Zübeyr hadisi hakkında dedi: “muhakkak o, **يُوكِي** Safâ ile Merve arasında idi”; dedi: yani ikisinin arasını sa‘y ile doldurur; tıpkı kırba dolumdan sonra **يُوكَى** edildiği gibi.
Ve babdandır: “**تَوَكَّأْتُ** şuna”, yani yaslandım; çünkü onunla sıkılaşır ve onunla güçlenir. Ve “**أوكأت** falana **إيكاءً**”: ona bir yaslanacak yer kurdum.

(**وكب**) **الواو** ve **الكاف** ve **الباء**: iki kelimedir; birisi doğrulmaya, diğeri yürüyüşün bir türüne delalet eder.
Birincisi **الوَكْب**: doğrulma. Ve **الواكِبَةُ**: sedirin(7) yahut başkasının ayaklarından dik duranıdır. Babdandır: “**وَكَبَ** üzüm”: olgunlaşmaya başladı. Bu, suyla dolduğu ve tanesi sızdırdığı(8) zamandır.
İkincisi **الوَكَبان**: koşar adım içinde bir yürüyüştür. Denir: **ظَبيةٌ وَكُوبٌ**. Ve **المُوكِبُ**: kuş, uçmaya hazırlandığı zaman.

(**وكت**) **الواو** ve **الكاف** ve **التاء**: bir kelimedir; o da **الوَكْتَة**dir; şeydeki **النُّكْتة** gibi. Ve **الرُّطَبة** (taze hurma) parçalandığı zaman ona denir: “muhakkak **قد وَكَّتَتْ**”.

(**وكح**) **الواو** ve **الكاف** ve **الحاء**: sertliğe ve şiddete delalet eden bir kelimedir. Ondan **الأوْكح**: taş(9). Ve “kazdı da **حتى أوكَح**”, yani demirin içine işlemediği bir taşa ulaştı. Ve “**استَوْكح** civciv”: kalınlaştı. Ve bunlar **فِراخٌ وُكُحٌ**dur.

(**وكد**) **الواو** ve **الكاف** ve **الدال**: bağlamaya ve sağlamlaştırmaya delalet eden bir kelimedir. Ve “**أوكِدْ عَقْدَكَ**”(10), yani onu sık. Ve **الوِكاد**(11): sağım sırasında inek onunla bağlanan ip. Ve derler: “**وَكَدَ وَكْدَهُ**”, eğer onu kastettiyse(12) ve onunla ilgilendiyse.

(**وكر**) **الواو** ve **الكاف** ve **الراء**: sağlam bir asıldır; kelimeleri tek bir kıyasa göre değildir, fakat onlar fertlerdir. **الوَكَرَى**: koşmanın bir türü. Ve **الوَكَّار**: koşucu adam. Ve kadınlardan **الوَكَرَى**: yürüdüğü zaman basışı şiddetli olan. “**وكَرْتُ** kabı”: onu doldurdum. Ve “**وَكَر** karnı”: onu doldurdu. Ve **الوَكِيرة**: bina için yapılan yemek(13). Ve **الواكِرُ**: kuş(14), **وَكْر**üne girer. Ve **الوُكْرَة**: suya varış yeri(15).

(**وكز**) **الواو** ve **الكاف** ve **الزاء** sağlam bir yapıdır; denir: “**وكَزَه**”: onu mızrakladı. Ve “**وكَزه**”: onu avucunun yumruğuyla vurdu(16). [Ve] “**وَكَزَه**”: onu itti.

(**وكس**) **الواو** ve **الكاف** ve **السين**: eksilmeye ve ziyana delalet eden bir kelimedir. **الوَكْس**: eksiklik. “**وَكَسْتُه**”: onu eksilttim. Ve “**وُكِسَ** adam” ve “**أُوكِسَ**”: zarar etti. Ve “yarık **على وَكْسٍ** üzere iyileşti”, eğer iyileşmesi tamamlanmadıysa.

(**وكع**) **الواو** ve **الكاف** ve **العين** iki kelimedir. Birisi kuvvete, diğeri bir tür vurmaya delalet eder.
Birincisi onların sözü: **سِقاءٌ وكيعٌ**, yani güçlü; ondan hiçbir şey sızmaz. Ve denir: “**استَوْكَعَتْ** midesi”: şiddetlendi(17). Ondan **وَكِيع** isminin kıyasıdır. Ve cariyelerde **الوَكَع** da bundandır; o, ayağın göğsünde serçe parmağa doğru bir meyildir. Ancak cariyelerde oldu; çünkü onlar **يكْدُدْنَ**(18). Ve **فرسٌ وَكيعٌ**: sert.
Diğeri onların sözü: “akrep onu iğnesiyle **وكعَتْهُ**”: onu vurdu. “**وَكعَت** **تَكَعُ** **وَكْعاً**.” Ondan: “**وَكع** deveyi”: onu sağdı. Ve bu gece tay, anasını **يَكَعُ** olarak geceledi.

(**وكف**) **الواو** ve **الكاف** ve **الفاء**: sağlam bir asıldır; kelimeleri tek bir kıyasa göre değildir. **الوَكْفُ**: evin **وَكْفُ**udur; o, **الوَكيف** de olur(19). Ve “**استَوْكَف**”: damla damla akıttı.
Ve **الوِكاف**: **الإكاف** için bir lehçedir. Ve **الوَكَف**: günah ve ayıp. Ve **التوكُّف**: bekleyiş; belki aslı **الوكف**u beklemektir. Ve **الوَكَفُ**: yerin çukur bir yeri. Ve **وَكَفُ** dağın: onun etekleridir; dedi ki:
* **يَعلُو دكاكيك ويعلو وَكَفا**(20) *
Ve **الوَكْف**: **النَّطْع**. Bu işte **وَكَفٌ** yoktur; yani bozukluk ve zayıflık.

--------------ــ
(1) **الوكلة**: **الواو**’nun damması ve **الكاف**’ın fethasıyla, hemze gibi; ayrıca “**تكلة**” de denir; ibdâl ile, ileride geleceği üzere.
(2) **المجمل**’de: “çiğnendi ve yenildi”.
(3) **المجمل**’de: “**الأصمعي**: **الموكوم**: ihtiyaçtan geri çevrilen; en şiddetli geri çevirme”.
(4) İki damma ile; ve bir damma ile; ve damma ile sonra fetha ile; doğru olan şudur ki bu, **وكنة**’nin çoğuludur; **الواو**’su üçlüdür ve iki damma iledir de; أما **الوكن** ise **أوكن** ve **وكون** üzerine çoğul yapılır; ve **وكن** bir damma ile ve iki damma iledir.
(5) **المجمل** ve **اللسان**’da: “**على وكناتها**”.
(6) Asılda: “**في معنى الذي تمكن**”; “**الذي**” kelimesi araya sokulmuştur.
(7) Asılda: “**من قائمة السرير**”.
(8) Asılda: “**وينفج**”, tahriftir. **المجمل**’de: “olgunlaşmaya başladığı zaman”.
(9) **المجمل**’de de böyledir. **القاموس**’ta onu “toprak” yahut “taş” diye tefsir etti; **اللسان**’da onu “toprak” diye tefsir etmekle yetindi.
(10) Ayrıca **وكد** ve **أكد** ve **آكد** de denir.
(11) Hemze ile **الإكاد** da.
(12) Asılda: “**أمته**”. **اللسان**’da: “**وكد وكده**: kastına yöneldi ve onun yaptığı gibi yaptı”.
(13) **اللسان**’da: “adamın binasını bitirdiği zaman yaptığı yemek; ona davet eder”.
(14) Doğru üzere **المجمل**’de böyledir. Asılda: “**والوكر وكر الطائر**”.
(15) Asılda: “kadınlara”; doğrusu **المجمل** ve **القاموس**’tadır. **الوكرة** bu manayla **القاموس**’ta gelmiş olup **اللسان**’da gelmemiştir. Ve **الموردة** **الراء**’ın kesresiyle; **القاموس** ve **اللسان** (**ورد**)’da böyledir; ve **المجمل** (**وكر**)’da da böyledir; fakat **القاموس** (**وكر**)’da **الراء**’ın fethasıyla yanlış olarak ضبط edildi ve “suyun geldiği yer” diye tefsir edildi.
(16) Asılda: “**بجميع**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tadır.
(17) **اللسان**’da: “yani tabiatı şiddetlendi”.
(18) Asılda: “**يلدون**”, tahriftir. **المجمل**’de, silinme izi ve maddeden bir kelimenin tefsiriyle: “**الإماء اللواتي يكددن**”.
(19) **القاموس**’ta: “**وكف البيت يكف وكفاً ووكيفاً وتوكافا**: damladı”.
(20) **المجمل**’de onun inşadı böyle gelmiştir. Fakat **ديوان العجاج** 83 ve **اللسان** (**وكف**)’ta: “**يعلو الدكاديك**”. **اللسان** şu rivayetle tek kaldı: “**ويعلو الوكفا**”.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

و ك ت
بسر موكّت‏:‏ بدت فيه نقط من الإرطاب من قبل رأسه كالمذنّب من قبل ذنبه وقد وكّتت البسرة وبدت فيها وكتةٌ‏:‏ نقطة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ في عينه وكتةٌ من حمرة أو بياض وعين موكوتة‏.‏
وفي قلبي وكتةٌ مما قلت‏:‏ أثر يسير‏.‏

##### Türkçe

و ك ت
**بسر موكّت**: İçinde, başı tarafından, kuyruğu tarafından kuyruklu-yıldız gibi, **الإرطاب**’dan noktalar belirdi; ve **البسرة** **وكّتت** ve onda bir **وكتةٌ** belirdi: bir nokta.
Ve mecazdan: Onun gözünde kızıllıktan veya beyazlıktan bir **وكتةٌ** vardır; ve **عين موكوتة**.
Ve kalbimde, söylediğinden dolayı bir **وكتةٌ** vardır: az bir iz.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الوَكْتُ: الأَثر اليسير في الشيء.
والوَكْتَةُ: شبه النُّقطة في العين. ابن سيده: الوَكْتَةُ في العين نقطة حمراء في بياضها، قيل: فإِن غُفِلَ عنها صارت وَدْقةً؛ وقيل: هي نُقْطة بيضاء في سوادها. وعين مَوْكُوتةٌ: فيها وَكْتة، إِذا كان في سوادها نُقْطةُ بياضٍ. غيره: الوَكْتة: كالنقطة في الشيء، يقال: في عينه وَكْتة. وفي الحديث: لا يحلف أَحدٌ ولو على مِثل جَناحِ بَعوضة، إِلاَّ كانت وكْتةً في قلبه. الوَكْتة: الأثَرُ في الشيء، كالنُّقْطة، من غير لونه، والجمع وَكْتٌ؛ ومنه قيل للبُسْر إِذا وقعت فيه نُقْطة من الإِرْطاب: قد وَكَتَ؛ ومنه حديث حذيفة؛ ويَظلُّ أَثَرُها كأَثَر الوَكْتِ.
وَوَكَتَ الكتابَ وَكْتاً: نَقَطَه.
والوَكْتة والوَكْتُ في الرُّطَبة: نُقْطة تَظْهَر فيها من الإِرْطاب. وفي التهذيب: إِذا بدا من الرُّطَب نُقَط من الإِرْطاب، قيل: قد وَكَّتَ، فإِذا أَتاها التَّوْكيتُ من قِبَلِ ذَنَبها، فهي مُذَنِّبَةٌ. المحكم: ووَكَّتَتِ البُسْرة تَوْكِيتاً: صار فيها نُقَطٌ من الإِرْطابِ؛ وهي بُسْرة مُوَكَّتة ومُوَكَّتٌ؛ الأَخيرة عن السيرافي. وَوكَتَتِ الدابةُ وَكْتاً: أَسْرَعَتْ رفْع قوائمها ووَضْعَها. وَوكتَ المَشْيَ وَكْتاً ووَكَتاناً: وهو تَقارُبُ الخَطْو في ثِقَل وقُبْحِ مَشْيٍ؛ قال: ومَشْيٍ كهَزِّ الرُّمْحِ، بادٍ جَمالُه،
إِذا وَكَتَ المَشْيَ القِصارُ الدَّحادِحُ
وَوكَّتَ في سَيْره، وهو صِنْفٌ منه. ورجل وَكَّاتٌ؛ هذه عن كراع، قال ابن سيده: وعندي أَن وَكَّاتاً، على وَكَتَ المَشْيَ، ولو كان على ما حكاه كراع لكان مُوَكَّتاً. شمر: الوَكْتُ في المَشْي هي القَرْمَطَةُ، والشيء اليسير. وقِرْبَةٌ مَوْكُوتة: مملوءة؛ عن اللحياني؛ قال ابن سيده: والمعروف مَزكُوتة. الفراء: وَكَتَ القَدَحَ، ووَكَّته، وزَكَتَه، وزَكَّتَه إِذا ملأَه.

##### Türkçe

**الوَكْتُ**: şeydeki azıcık iz.

**والوَكْتَةُ**: gözde nokta benzeri. İbn Sîde: gözdeki **الوَكْتَةُ**,
onun beyazında kırmızı bir noktadır; denildi ki: eğer ondan gafil olunursa **وَدْقةً** olur; ve denildi ki: onun siyahında beyaz bir noktadır. **وعين مَوْكُوتةٌ**: onda bir **وَكْتة** vardır; onun siyahında
bir beyazlık noktası bulunduğu zaman. Başkası: **الوَكْتة**: şeyde nokta gibi; “onun gözünde **وَكْتة** var” denir.
Hadiste: “Hiç kimse, sivrisinek kanadı misli üzerine bile yemin etmez ki, mutlaka onun kalbinde bir **وكْتةً** olmasın.” **الوَكْتة**: şeydeki izdir; renklerinden başka olarak, nokta gibi; çoğulu
**وَكْتٌ**; bundan dolayı **البُسْر** için, onda **الإِرْطاب**dan bir nokta düştüğü zaman: “**قد وَكَتَ**” denildi;
ve bundan Huzeyfe hadisi; ve onun izi, **الوَكْتِ** izine benzer olarak kalır.

**وَوَكَتَ الكتابَ وَكْتاً**: onu noktaladı.

**والوَكْتة والوَكْتُ في الرُّطَبة**: onda **الإِرْطاب**dan görünen bir nokta.
**وفي التهذيب**: **الرُّطَب**dan **الإِرْطاب**dan noktalar belirdiği zaman: “**قد وَكَّتَ**” denilir; kuyruğu tarafından ona **التَّوْكيتُ** geldiği zaman ise, o **مُذَنِّبَةٌ**dir. **المحكم**:
**ووَكَّتَتِ البُسْرة تَوْكِيتاً**: onda **الإِرْطابِ**dan noktalar oldu; ve o
**بُسْرة مُوَكَّتة** ve **مُوَكَّتٌ**tur; sonuncusu Sîrâfî’den. **وَوكَتَتِ الدابةُ
وَكْتاً**: ayaklarını kaldırıp koymasını hızlandırdı. **وَوكتَ المَشْيَ وَكْتاً
ووَكَتاناً**: o, ağırlık ve yürüyüş çirkinliğinde adımın birbirine yaklaşmasıdır; dedi ki:
ومَشْيٍ كهَزِّ الرُّمْحِ، بادٍ جَمالُه،
إِذا وَكَتَ المَشْيَ القِصارُ الدَّحادِحُ
Ve yürüyüşünde **وَوكَّتَ**; ve o, ondan bir sınıftır. Ve **ورجل وَكَّاتٌ**; bu, Kurâ‘dan; İbn Sîde dedi ki: ve bence **وَكَّاتاً**, **وَكَتَ المَشْيَ** üzerine (olur); Kurâ‘ın naklettiği üzere olsaydı, **مُوَكَّتاً** olurdu. Şemmer: yürüyüşteki **الوَكْتُ**, **القَرْمَطَةُ**dır,
ve az şeydir. **وقِرْبَةٌ مَوْكُوتة**: doldurulmuş; Lihyânî’den; İbn Sîde dedi ki:
ve bilinen **مَزكُوتة**dir. Ferrâ: **وَكَتَ القَدَحَ** ve **وَوَكَّته** ve **زَكَتَه** ve **زَكَّتَه**
onu doldurduğu zaman.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الوكتة  بالفتح: شبه  النقطة في الشيء  ، قال ابن سيده: الوكتة في العين نقطة حمراء في بياضها، قيل: فإن غفل عنها صارت ودقة، وقيل: هي نقطة بيضاء في سوادها، وعين موكوتة: فيها وكتة، إذا كان في سوادها نقطة بياض. وقال غيره: الوكتة كالنقطة في الشيء، يقال: في عينه وكتة: وفي الأساس: ومن المجاز: في عينه وكتة من حمرة أو بياض، وعين موكوتة. الوكتة  بالضم: فرضة الزند  من البعير.  والوكت، كالوعد: التأثير  ، والذي في النهاية وغيرها: الوكت: الأثر اليسير في الشيء، كالنقطة من غير لونه، وفي الحديث:  لا يحلف أحد ولو على مثل جناح بعوضة إلا كانت وكتة في قلبه  وفي حديث حذيفة:  ويظل أثرها كأثر الوكت  الوكت  :الشيء اليسير  ، قاله شمر. الوكت  :الملء، كالتوكيت  يقال: قربة موكوتة، أي مملوءة، عن اللحياني، قال ابن سيده: والمعروف مزكوتة. وقال الفراء: وكت القدح، ووكته وزكته وزكتة، إذا ملأه. الوكت  :القرمطة في المشي قاله شمر. وعن غيره: وكتت الدابة وكتا أسرعت رفع قوائمها ووضعها. ووكت المشي وكتا ووكتانا وهو تقارب الخطو في ثقل وقبح مشى، قال:
  ومشى كهز الرمح باد جمـالـه                      إذا وكت المشي القصار الدحادح ووكت في سيره، وهو صنف منه. ورجل وكات، هذه عن كراع، قال ابن سيده: وعندي أن وكاتا، على وكت المشي، ولو كان على ما حكاه كراع لكان موكتا.  والوكيت: السعاية والوشاية  عند ذي أمر، نقله الصاغاني.  والواكت في البعير كالناكت  وقد تقدم بيانه في نكت بالتفصيل. الوكت والوكتة في الرطبة: نقطة تظهر فيها من الإرطاب. وفي التهذيب: إذا بدا في الرطب نقط من الإرطاب قيل: قد وكت، فإذا أتاها التوكيت من قبل ذنبها فهي مذنبة. وفي المحكم: ووكتت البسرة توكيتا: صار فيها نقط من الإرطاب، وهي  بسرة موكتة وموكت  ، الأخيرة عن السيرافي، أي  منكتة  ، وقد تقدم،  وقد وكتت  توكيتا. وفي اللسان: وكت الكتاب وكتا: نقطه. من المجاز:  الموكوت  وهو  الكمد  الممتلىء حقدا و  هما  . ومن المجاز: وفي قلبي وكتة مما قلت، أي أثر قليل، كذا في الأساس.

##### Türkçe

**الوكتة**  (fetḥa ile): şeyde nokta benzeri; İbn Sîde dedi: gözde **الوكتة** onun beyazında kırmızı bir noktadır; denildi: ondan gaflet edilirse **ودقة** olur; ve denildi: onun siyahında beyaz bir noktadır; ve **عين موكوتة**: onda **وكتة** bulunan (göz); onun siyahında beyazlık noktası olduğu zaman. Başkası dedi: **الوكتة** şeyde nokta gibidir; denilir: onun gözünde **وكتة** vardır. Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: onun gözünde kızıllıktan veya beyazlıktan **وكتة** vardır; ve **عين موكوتة**.

**الوكتة**  (ḍamma ile): deveden **الزند**’in yarığı. Ve **الوكت**, **الوعد** gibi: etki. Ve **النهاية** ve başkalarında olan: **الوكت**: şeyde az bir iz; kendi renginden olmayan noktacık gibi. Ve hadiste: “Hiç kimse sivrisineğin kanadı gibi bir şey üzerine bile yemin etmez ki, mutlaka onun kalbinde bir **وكتة** olur.” Ve Huzeyfe hadîsinde: “Ve onun izi **الوكت** izinin izi gibi kalır.”

**الوكت**: az şey; Şemmer söyledi.

**الوكت**: doluluk; **التوكيت** gibi; denilir: **قربة موكوتة**, yani doldurulmuş; el-Lihyânî’den. İbn Sîde dedi: bilinen **مزكوتة**’dir. Ferrâ dedi: **وكت** etti bardağı; ve onu **وكته** etti ve **زكته** etti ve **زكتة** (yaptı); onu doldurduğu zaman.

**الوكت**: yürüyüşte **القرمطة**; Şemmer söyledi. Başkasından: **وكتت** etti binek hayvanı **وكتا**; ayaklarını kaldırıp indirmeyi hızlandırdı. Ve **وكت** etti yürüyüşü **وكتا** ve **وكتانا**; o, ağırlık ve çirkinlik içinde adımı birbirine yaklaştırmadır; dedi ki:
  “Mızrağın sallanışı gibi yürüdü, güzelliğiyle parladı;
  kısa bodur olanlar yürüyüşü **وكت** ettiği zaman.”

Ve onun yürüyüşünde **وكت** etti; ve o, ondan bir türdür. Ve **رجل وكات**; bu, Kurâ‘dan. İbn Sîde dedi: bende, **وكاتا**’nın, yürüyüşün **وكت**’i üzere olduğu (kanaati) vardır; eğer Kurâ‘ın naklettiği üzere olsaydı mutlaka **موكتا** olurdu.

Ve **الوكيت**: bir iş sahibinin yanında koğuculuk ve jurnalcilik; Sâğânî nakletti.

Ve **الواكت** devede **الناكت** gibidir; ve onun beyanı **نكت**’te tafsilatla geçmişti.

**الوكت** ve **الوكتة** taze hurmada: onda olgunlaşmadan beliren bir nokta. Ve **التهذيب**’te: taze hurmada olgunlaşmadan noktalar belirdiği zaman “**قد وكت**” denilir; ona kuyruğu tarafından **التوكيت** geldiği zaman ise o **مذنبة**’dir. Ve **المحكم**’de: ve **وكتت** etti **البسرة**’yi **توكيتا**: onda olgunlaşmadan noktalar oldu; ve o, **بسرة موكتة** ve **موكت**’tur; sonuncusu Sîrâfî’dendir; yani **منكتة**; ve geçmişti; ve muhakkak **وكتت** etti **توكيتا**. Ve **اللسان**’da: **وكت** etti kitabı **وكتا**: onu noktaladı.

Mecazdan: **الموكوت**; o, kinle dolu **الكمد**’dir; ve **هما**.

Ve mecazdan: ve kalbimde, söylediğinden dolayı bir **وكتة** vardır; yani az bir iz; **الأساس**’ta böyle.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَكَتَ
1 وَكَتَ ذ , aor. يَكِتُ, (inf. n. وَكَتٌ, He, or it, made a mark, or impression, or left a mark. (K.) You say وَكَتَ شَيْئًا He, or it, made a mark, or impression, or left a mark, upon a thing. (TK.) -A2- وَكَتَ aor. يَكِتُ, inf. n. وَكْتٌ; and ↓ وِكّت, inf. n. تَوْكِيتٌ; He filled (K.) a قِرْبَة, (Lh,) or a cup, or the like, as also زكت. (Fr.) -A3- وَكَتَ, aor. يَكِتُ, inf. n. وَكْتٌ, He walked, or went, with short steps. (Sh, K.) ― -b2- He (a beast of carriage) raised and put down his feet quickly. (L.) ― -b3- وَكَتَ المَشْىَ, inf. n. وَكْتٌ and وَكَتَانٌ, He went, or walked, with short steps, but in a heavy and ugly manner. (L.) ― -b4- فِى سَيْرِهِ ↓ وَكّت He went with a particular kind of pace. (L, from Kr.) -A4- وَكَتَ الكِتَابَ, inf. n. وَكْتٌ, He pointed, or dotted, the book, writing, or letter. (L.)

وَكَّثَتِ البُسْرَةُ
2 وَكَّثَتِ البُسْرَةُ ذ inf. n. تَوْكِيتٌ, The date became speckled, by reason of its ripening. (S, M, K.) -A2- See 1.

وَكْتٌ
وَكْتٌ ذ , (Nh, &c.,) or وَكْتَهٌ, (L,) A mark, (L,) or a small mark, (Nh,) in a thing, resembling a speck (نقطة), of a different colour from the thing itself: (Nh, L:) pl. of the latter [or rather coll. gen. n., of which the latter is the n. un.] وَكْتٌ. (L.) ― -b2- وَكْتٌ A little; not much, a little thing. (Sh, K.) ― -b3- وَكْتٌ and وَكْتَةٌ A speck that appears in a date by reason of its ripening. (TA.) ― -b4- وَكْتَةٌ A speck (نُقْطَة) in a thing: (K:) or what resembles a نُقْطَة in a thing: (S:) a red speck, or spot, in the white of the eye, which, if neglected, becomes a وَدْقَة: (ISd:) or a white speck, or spot, in the black of the eye: (TA:) you say, فِى عيْنِهِ وكتةٌ [In his eye is a speck, &c.]. (S.) ― -b5- فِى قَلْبِى وَكْتَةٌ مِمَّا قُلْتَ (tropical:) On my heart is a slight impression made by what thou saidst. (A.)

وُكْتَةٌ
وُكْتَةٌ ذ i. q. فُرْضَةُ زَنْدٍ (K: in the CK, فَرْضة) [app., The notch in a wooden instrument for striking fire; as understood by Golius: but accord. to the TA, the notch, or the like, in the joint called زند of a camel].

وَكِيتٌ
وَكِيتٌ ذ The act of calumniating, or slandering, syn. سِعَايَةٌ and وِشَايَةٌ, (K,) to one possessed of command, or power. (TA.)

رَجَلٌ وَكَّاتٌ
رَجَلٌ وَكَّاتٌ ذ , mentioned by Kr; thought by ISd to be from وَكَتَ المَشْىَ; [and therefore to signify A man who walks, or goes, with short steps, but in a heavy and ugly manner]; because were it by the phrase mentioned by Kr [i. e. وَكّت فى سيره] it would be مُوَكِّتٌ. (TA.)

وَاكِتٌ
وَاكِتٌ ذ , in a camel, i. q. نَاكِتٌ. (K.)

مَوْكُوتٌ
مَوْكُوتٌ ذ (tropical:) Changed in colour (كَمِدٌ) by reason of anxiety, or grief: (K:) or changed in colour (كَمِدٌ), and full of malevolence, and of anxiety, or grief. (TA.) ― -b2- عَيْنٌ مَوْقُوتةٌ An eye in which is a وَكْتَة. (A, &c.)

بُسْرَةٌ مُوَكِّتَةٌ
بُسْرَةٌ مُوَكِّتَةٌ ذ , and مُوَكِّتٌ, (the latter on the authority of Seer, TA) A date speckled, or becoming speckled, by reason of its ripening. (T, M, K.) When it is speckled in the part next the stalk, it is called مُذَنِّبَةٌ (TA.) See بُسْرٌ.

##### Türkçe

**وَكَتَ**
1 **وَكَتَ** ذ , muzâri‘ **يَكِتُ**, (mast. **وَكَتٌ**, O, yahut o, bir iz, yahut bir etki yaptı, yahut bir iz bıraktı. (K.)) **وَكَتَ شَيْئًا** dersin: O, yahut o, bir şey üzerine bir iz, yahut bir etki yaptı, yahut bir iz bıraktı. (TK.) -A2- **وَكَتَ** muzâri‘ **يَكِتُ**, mast. **وَكْتٌ**; ve ↓ **وِكّت**, mast. **تَوْكِيتٌ**; O doldurdu (K.) bir **قِرْبَة**’yi, (Lh,) yahut bir kadehi, yahut benzerini; **زكت** gibi. (Fr.) -A3- **وَكَتَ**, muzâri‘ **يَكِتُ**, mast. **وَكْتٌ**, O kısa adımlarla yürüdü, yahut gitti. (Sh, K.) ― -b2- O (bir binek hayvanı) ayaklarını çabukça kaldırdı ve indirdi. (L.) ― -b3- **وَكَتَ المَشْىَ**, mast. **وَكْتٌ** ve **وَكَتَانٌ**, O kısa adımlarla gitti, yahut yürüdü; fakat ağır ve çirkin bir tarzda. (L.) ― -b4- فِى سَيْرِهِ ↓ **وَكّت** O, yürüyüşünde belirli bir çeşit tempo ile gitti. (L, Kr’den.) -A4- **وَكَتَ الكِتَابَ**, mast. **وَكْتٌ**, O kitabı, yazıyı, yahut mektubu işaretledi, yahut noktaladı. (L.)

**وَكَّثَتِ البُسْرَةُ**
2 **وَكَّثَتِ البُسْرَةُ** ذ mast. **تَوْكِيتٌ**, Hurma, olgunlaşması sebebiyle benekli oldu. (S, M, K.) -A2- 1’e bak.

**وَكْتٌ**
**وَكْتٌ** ذ , (Nh, vb.,) yahut **وَكْتَهٌ**, (L,) Bir iz, (L,) yahut bir şeyde küçük bir iz, (Nh,) şeyin kendisinden farklı renkte, bir benek (**نقطة**)e benzeyen: (Nh, L:) ikincisinin çoğulu [yahut daha doğrusu, ikincisi onun tekili olan cins isim] **وَكْتٌ**. (L.) ― -b2- **وَكْتٌ** Az; çok değil, az bir şey. (Sh, K.) ― -b3- **وَكْتٌ** ve **وَكْتَةٌ** Hurmanın olgunlaşması sebebiyle onda beliren benek. (TA.) ― -b4- **وَكْتَةٌ** Bir şeyde bir benek (**نُقْطَة**): (K:) yahut bir şeyde **نُقْطَة**ye benzeyen şey: (S:) gözün beyazında kırmızı bir benek yahut leke; ihmal edilirse bir **وَدْقَة** olur: (ISd:) yahut gözün siyahında beyaz bir benek yahut leke: (TA:) dersin ki, فِى عيْنِهِ **وكتةٌ** [Onun gözünde bir benek, vb. vardır]. (S.) ― -b5- فِى قَلْبِى **وَكْتَةٌ** مِمَّا قُلْتَ (mecaz:) Kalbimde, senin söylediğinden meydana gelmiş hafif bir etki vardır. (A.)

**وُكْتَةٌ**
**وُكْتَةٌ** ذ **فُرْضَةُ زَنْدٍ** ile aynı (K: CK’de, **فَرْضة**) [görünüşe göre, ateş yakmak için kullanılan tahta aletteki oyuk; Golius’un anladığı üzere: fakat TA’ya göre, devenin **زند** denilen eklemindeki oyuk yahut benzeri].

**وَكِيتٌ**
**وَكِيتٌ** ذ Bir emre yahut güce sahip olana karşı, iftira etme yahut çekiştirme fiili; eş anlamlısı **سِعَايَةٌ** ve **وِشَايَةٌ**. (K,) (TA.)

**رَجَلٌ وَكَّاتٌ**
**رَجَلٌ وَكَّاتٌ** ذ , Kr tarafından zikredilmiştir; ISd tarafından **وَكَتَ المَشْىَ**’den olduğu düşünülmüştür; [dolayısıyla, kısa adımlarla fakat ağır ve çirkin bir tarzda yürüyen yahut giden bir adam anlamına gelmesi]; çünkü Kr’nin zikrettiği ibare ile olsaydı [yani **وَكّت فى سيره**] **مُوَكِّتٌ** olurdu. (TA.)

**وَاكِتٌ**
**وَاكِتٌ** ذ , devede, **نَاكِتٌ** ile aynı. (K.)

**مَوْكُوتٌ**
**مَوْكُوتٌ** ذ (mecaz:) Kaygı yahut keder sebebiyle rengi değişmiş (**كَمِدٌ**): (K:) yahut rengi değişmiş (**كَمِدٌ**), ve kötücüllükle dolu, ve kaygı yahut keder sahibi. (TA.) ― -b2- **عَيْنٌ مَوْقُوتةٌ** İçinde bir **وَكْتَة** bulunan göz. (A, vb.)

**بُسْرَةٌ مُوَكِّتَةٌ**
**بُسْرَةٌ مُوَكِّتَةٌ** ذ , ve **مُوَكِّتٌ**, (ikincisi Seer’in rivayeti üzere, TA) Olgunlaşması sebebiyle benekli olan, yahut beneklenmekte olan hurma. (T, M, K.) Sapına yakın kısımda benekli olursa ona **مُذَنِّبَةٌ** denir. (TA.) **بُسْرٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: وكت ]يكت[

وَكَتَ ]يَكِتُ[
وَكَتَ ]يَكِتُ[ ( n. ac. وَكْت 1 ),
a.  Walked with short steps.

b.  [ Fī ], Marked, impressed.

c.  Filled.

وَكَّتَ
وَكَّتَ II ,
a.  see I (c) .

b.  Became spotted, ripened ( date ).

وَكْت
وَكْت 1 ,
a.  Trifle.

وَكْتَة
وَكْتَة 1t ,
a.  Speck, spot; point.

وُكْتَة
وُكْتَة 3t ,
a.  Hole ( of a fire-stick ).

وَكِيْت
وَكِيْت 25 ,
a.  Slanderer; intriguer.

وَكڤتَ
N. P. وَكڤتَ I ,
a.  Sad, uneasy.

وَكَّتَ
N. Ag. وَكَّتَ II ,
a.  Spotted, ripening.

##### Türkçe

وَكَتَ ]يَكِتُ[
وَكَتَ ]يَكِتُ[ (isim mastarı **وَكْت** 1),
a. Kısa adımlarla yürüdü.

b. [ **فِي** ], işaretledi, iz bıraktı.

c. Doldurdu.

وَكَّتَ
وَكَّتَ II,
a. I (c)’ye bak.

b. Benekli oldu, olgunlaştı (hurma).

وَكْت
وَكْت 1,
a. Önemsiz şey.

وَكْتَة
وَكْتَة 1t,
a. Benek, leke; nokta.

وُكْتَة
وُكْتَة 3t,
a. Delik (ateş-çubuğunun).

وَكِيْت
وَكِيْت 25,
a. İftiracı; entrikacı.

وَكڤتَ
N. P. وَكڤتَ I,
a. Üzgün, huzursuz.

وَكَّتَ
N. Ag. وَكَّتَ II,
a. Benekli, olgunlaşan.
