# وكث — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AB/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%83%D8%AB/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AB.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: وكث

ك ث ( و ا ي ء )
كثأ ، كوث ، كوثى ، وكث : ( مستعملة ) .
وكث : قال الليث : الوِكَاثُ : ما يُسْتَعْجَلُ به للغَدَاءِ ، تقولُ : اسْتَوْكَثْنَا أي أَكَلْنَا شيئاً نتَبَلّغُ به إلى وقت الغَدَاءِ .
( قلت ) : لم أسمعْ لغير الليث في الوِكاثِ شيئاً ، وأَرْجُو أَنْ يكونَ أَخَذَه عن الثِّقَاتِ .
كثأ : ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : كَثَأَ اللَّبَنُ وكَثَعَ إذا خَثَرَ وَعَلاَهُ دَسَمُهُ وهو الكَثْأَةُ والكَثْعَةُ .
وقال أبو زيد : كَثَأَتِ القِدْرُ إذا أَزْبَدَتْ للغَلْيِ .
وقال الأمويّ : كَثَأَ النَّبْتُ والوَبَرُ فهو كاثىءٌ إذا طَلَع .
وقال أبو مالك : الكَثَاةُ بلا هَمْزٍ ، وكَثاً كثيرٌ ، وهو الأيْهُقَانُ والنَّهَقُ ، كُلُّه واحدٌ .
كوث : قال النَّضْرُ : كَوَّثَ الزَّرْعُ تَكْوِيثاً إذا صارَ أَرْبَعَ ورَقَاتٍ وخَمْسَ ورَقَاتٍ ، وهو الكَوْثُ .
( قلت ) : وأَرَى المَقْطُوعَ الذي يُلْبَسُ القَدَمَ سُمِّيَ كَوْثاً تشبيهاً بكَوْثِ الزَّرْعِ ، ويقال له : القَفْشُ ، وهو مُعَرَّبٌ .
وأَمَّا كُوثَى التي بالسَّوَادِ فهي قَرْيَةٌ .
حدثَنَا محمدُ بنُ إسحاقَ السَّعْدِيُّ عن الرَّمَادِيِّ عن عبد الرزاقِ عن مَعْمَرٍ عن أَيُّوبَ عن محمدِ بنِ سِيرِينَ : قال سمعت عبيدة يقول : سَمعْتُ عَلِيّاً يَقُولُ : من كان سائلاً عن نِسْبَتِنَا فإِنَّا نَبَطٌ من كُوثى .
ورُوِي عن ابن الأعرابي أنه قال : سألَ رَجْلٌ عَلِيّاً : أَخْبِرنِي يا أمِيرَ المُؤْمِنينَ عن أَصْلِكُمْ مَعَاشِرَ قُرَيْشٍ فقال : نحنُ قَوْمٌ من كُوثَى .
قال ابن الأعرابي : واخْتَلَفَ الناسُ في : نحن من كُوثى . فقال قومٌ : أَرَادَ : كُوثى : السَّوَاد التي وُلِدَ بها إبراهيمُ .
وقال آخَرُونَ : أَرَادَ عليّ بقوله كُوثى : مَكَّةَ ، وذلك أَنَّ محلَّةِ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ يقال
لها : كُوثى ، فأراد عليّ أَنّا مَكِّيُّونَ أُمِّيُّونَ من أُمِّ القُرَى وأنشد :
لَعَنَ اللَّهُ مَنْزِلاً بَطْنَ كُوثى
ورمَاه بالفَقْرِ والإمْعَارِ
ليس كُوثَى العِرَاقِ أَعْني ولكنْ
كُوثَةَ الدَّارِ دَارِ عَبْدِ الدَّارِ
( قلت ) : والقَوْلُ : هو الأوَّلُ ، لقول عليّ رضي الله عنه : فإِنَّا نَبَطٌ من كُوثَى ، ولو أرادَ كُوثَى مكَّةَ لما قال : نَبَطٌ ، وكوثَى العِرَاقِ هي سُرَّةُ السَّوَادِ ، وأرادَ على أَنَّ أَبَانَا إبراهيمَ كانَ من نَبَطِ كُوثى وأنَّ نَسَبنَا إليه .
ونحو ذلك قال ابن عباس : نَحْنُ مَعَاشِرَ قُرَيْش حَيٌّ من النَّبَطِ من أَهْل كُوثى .
( قلت ) : وهذا من عليَ وابن عباس رحمهما الله تَبَرُّؤٌ من الفَخْرِ بالأنْسَابِ ورَدْعٌ عن الطَّعْنِ فيها وتَحْقِيقٌ لقول الله جل وعزّ : ( لِتَعَارَفُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عَندَ اللَّهِ ) ( الحجرات : 13 ) .

### Türkçe

ك ث ( **و ا ي ء** )
**كثأ** , **كوث** , **كوثى** , **وكث** : (kullanılan).
**وكث** : Leys dedi: **الوِكَاثُ**: öğle yemeği için acele edilen şeydir; dersin ki: **اسْتَوْكَثْنَا** yani öğle yemeği vaktine kadar onunla geçineceğimiz bir şey yedik.
( Dedim ): Leys’ten başkası için **الوِكاثِ** hakkında bir şey işitmedim; ve umarım onu güvenilirlerden almıştır.
**كثأ** : (Ebû Ubeyd, Asmaî’den): **كَثَأَ** süt ve **كَثَعَ**; pıhtılaştığı ve üstüne yağı çıktığı zaman; o, **الكَثْأَةُ** ve **الكَثْعَةُ**’dır.
Ebû Zeyd dedi: **كَثَأَتِ** tencere; kaynamadan dolayı köpürdüğü zaman.
Emevî dedi: **كَثَأَ** bitki ve yün; çıktığı zaman o **كاثىءٌ**’dür.
Ebû Mâlik dedi: **الكَثَاةُ** hemzesizdir; ve **كَثاً** çoktur; o **الأيْهُقَانُ** ve **النَّهَقُ**tur; hepsi birdir.
**كوث** : Nadr dedi: **كَوَّثَ** ekin, **تَكْوِيثاً**; dört yaprak ve beş yaprak hâline geldiği zaman; o, **الكَوْثُ**tur.
( Dedim ): Ve ayağa giyilen kesilmiş (parça) şeyin, ekinin **كَوْثِ**’una benzetilerek **كَوْثاً** diye adlandırıldığını görüyorum; ve ona **القَفْشُ** denir; o, Arapçalaştırılmıştır.
Ama **كُوثَى** ki **السَّوَادِ**’dadır, o bir köydür.
Bize Muhammed b. İshak es-Sa‘dî, er-Ramâdî’den; o da Abdürrezzâk’tan; o da Ma‘mer’den; o da Eyyûb’dan; o da Muhammed b. Sîrîn’den haber verdi: dedi ki: Ubeyde’yi şöyle derken işittim: Ali’yi şöyle derken işittim: Kim nesebimiz hakkında sorucu ise, şüphesiz biz **كُوثى**’dan Nabat’ız.
İbnü’l-A‘râbî’den rivayet edildi ki şöyle dedi: Bir adam Ali’ye sordu: Ey müminlerin emîri, bana sizin aslınızı, Kureyş topluluğu, haber ver; dedi ki: Biz **كُوثَى**’dan bir kavimiz.
İbnü’l-A‘râbî dedi: İnsanlar **نحن من كُوثى** hakkında ihtilaf ettiler. Bir kavim dedi: Muradı: **كُوثى**: İbrahim’in içinde doğduğu **السَّوَاد**’dır.
Başka birileri dedi: Ali, **كُوثى** sözüyle Mekke’yi murad etti; bu, **بَنِي عَبْدِ الدَّارِ** mahallesine
**كُوثى** denilmesindendir; böylece Ali, bizim Mekke’liler, ümmîler, Ümmü’l-Kurâ’dan olduğumuzu murad etti ve şu şiiri okudu:
Allah lanet etsin, **بَطْنَ كُوثى** menzilini
ve onu fakirlik ve yoksullukla itham etti
Irak’ın **كُوثَى**’sı değildir, demek isterim; fakat
**كُوثَةَ الدَّارِ**; **عَبْدِ الدَّارِ**’ın yurdu
( Dedim ): Söz, birincisidir; Ali’nin رضي الله عنه sözü sebebiyle: “Şüphesiz biz **كُوثَى**’dan Nabat’ız”; eğer Mekke’nin **كُوثَى**’sını murad etseydi “Nabat” demezdi; ve Irak’ın **كُوثَى**’sı **السَّوَادِ**’ın göbeğidir; ve muradı, babamız İbrahim’in **كُوثى** Nabat’ından olması ve nesebimizin ona olmasıdır.
Buna benzerini İbn Abbas dedi: Biz, Kureyş topluluğu, **كُوثى** ehlinden Nabat’tan bir hayyız.
( Dedim ): Bu, Ali ve İbn Abbas’tan—Allah ikisine rahmet etsin—neseblerle övünmeden beri oluş ve onlarda ayıplamadan alıkoyuş ve Allah جل وعزّ’ün sözünü tahkiktir: ( **لِتَعَارَفُو** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ **إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عَندَ اللَّهِ** ) (Hucurât: 13).
