# وكد (و-ك-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%83%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Vekud yakıt demektir

- Harfler: و - ك - د
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَوْكِيدِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%83%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | تَفْعِيلِهَا | Onun pekiştirilmesi | 1 | 1 | [16:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/ayet/16:91.md) |

## Mücavir kökler — 10 mücavir (16 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
2. [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Üstüne oturulan keçe demektir
3. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Söz
4. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sağ yandır
5. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
6. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
7. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Baid uzak demektir
8. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
9. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
10. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وكد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md), [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md), [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Zıt Kök | [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bağı, kayışı veya ipi gevşemeyecek şekilde sıkarak düğümlemek ve sağlamlaştırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Verilen sözü, yemini ve ahdi bozulamayacak kesinlik ve kararlılık düzeyine ulaştırmak |
| Çekirdek Özet 3 | İradî beyanın bağlayıcılık kazanarak hukuki ve ahlaki bir zorunluluk haline gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü ses benzerliği nedeniyle yakıt anlamındaki [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) köküyle karıştırmak veya salt sözlü bir tekrar sanıp fiili bağlayıcılığını göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وك | Bir nesneye dayanarak veya kuvvet uygulayarak onu yerine sabitleme, itme ve tutma ortak çekirdeği ([وكأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3.md) dayanmak, [وكز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B2.md) kuvvetle vurup itmek, [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) güvenip işi birine bağlamak) | د | Kapı, giriş ve nihai sınır imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle, uygulanan tutma ve sabitleme eylemi bir bağı sıkarak son noktasına kadar kilitleme ve pekiştirme anlamına özelleşmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki unsuru birbirine raptetme, tutturma ve sabitleme iradesini başlatır |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi kavrayarak sıkıştırma, baskı altına alma ve gevşemesini önleme hareketini sağlar |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır | Hareketi kesin bir sınırla kapatma, kilitleme ve nihai duruma kavuşturma vasfını tamamlar |
| وكد | Çengel ile bağlanan bir unsurun avuç içiyle kavranarak sıkılması ve kapı gibi kapatılıp kilitlenmesi | Söz veya bağın çözülmeyecek, sarsılmayacak ve açılmayacak biçimde sağlam bir düğümle kilitlenmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sağım sırasında ineğin veya devenin bacaklarını bağlayıp kaçmasını ya da tekme atmasını önleyen köstek ipi (el-vikâd) ile eğerin ön ve arka kaşlarını birbirine ve gövdeye sıkıca bağlayan deri kayışlar (el-mevâkîd) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Humeyd b. Sevr bir beytinde eğerin sağlamlığını anlatırken kökü şöyle kullanır: تَرَى العُلَيْفِيَّ عليه مُوكَدَا / Burada deve semerinin veya eğerinin deri kayışlarla son derece sıkı ve sağlam şekilde bağlanıp pekiştirildiğini niteler |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında bir işe azimle yönelmek ve gayreti ona kilitlemek anlamında وَكَدَ وَكْدَهُ denir; ayrıca yemin ve ahit düğümünü iyice germek anlamında وَكَّدْتُ اليَمِينَ kalıbı kullanılır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

### Sami etimolojik katman

Arapça وكد kökü, Batı Sami dillerindeki paralel köklerle birlikte değerlendirildiğinde, genellikle [أكد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D8%AF.md) köküyle eş kökenli veya onun varyantı olan bir morfolojik yapı sergiler. İlk harfi vav olan misâl kökler ile hemzeli kökler arasındaki geçişkenlik (ibdâl), klasik dilcilerin de belirttiği üzere belirgindir; nitekim aynı semantik çekirdek [أكد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D8%AF.md) biçiminde de tahkim etme ve sağlamlaştırma bildirir. İbranicede doğrudan vav-kaf-dal dizilimi yerine kökle semantik yönden benzeşen bağlama ve düğümleme eylemleri 'āqad (עָקַד - bağlamak, hayvanın ayaklarını kösteklemek) köküyle akraba kabul edilir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ortak semantik izi, hareketli bir varlığı ip, kayış veya bağ vasıtasıyla hareketsizleştirmek, sabitlemek ve gevşemesini engellemektir. Arapçada bu ilksel somut eylem, doğrudan doğruya ahitlerin, yeminlerin ve sözleşmelerin bozulmasını imkânsız kılacak psikolojik ve hukuki tahkimatı ifade eden soyut bir kavrama dönüşmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وكد ve [أكد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D8%AF.md) ibdâli | Bir bağı sıkarak bağlamak fiilinden türeyerek sözleşme ve yemini tahkim etme anlamı kazanmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'āqad kökü ile kavramsal akrabalık | Hayvanı bağlayarak hareketsiz kılma ve bağı sağlama alma çekirdeği korunmuştur | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan güvenilir bir ses-anlam denkliği gösterilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وكد | Anlamlı | Pekiştirmek, bağlamak | Bir ahdi veya kayışı sıkarak çözülmez hale getirmek | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| [ودك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%83.md) | Anlamlı | Hayvan yağı | Etten ve kemikten sızan don yağı, yağlılık | Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur |
| [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) | Anlamlı | Neredeyse yapmak | Bir eylemin gerçekleşmesine çok yaklaşmak, meşakkatle yanaşmak | Kur'an'da geçer; mukârebe fiili |
| [كدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D9%88.md) | Anlamlı | Sertleşmek, cimrilik etmek | Yerin sertleşmesi, az verip kesmek ([كدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D9%8A.md)) | Kur'an'da geçmez; sertlik boyutuyla uzak bağ taşır |
| [دوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%83.md) | Anlamlı | Ezmek, öğütmek | İlacı veya kokuyu ezerek toz haline getirmek, dövmek | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt mekanik hareket |
| دكو | Anlamlı | Düzlemek, yığmak | Toprağı veya kumu dümdüz etmek, yığmak ([دكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%83.md) / دكو) | Kur'an'da geçmez; ezme ve düzleme hareketi |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وكد | Merkez | Sağlamlaştırma, pekiştirme | Mevcut bir bağı sıkıştırarak çözülmesini mutlak surette engellemek | Kurulmuş bir yemini son raddesine kadar tahkim etmek |
| [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) | Komşu | Güven ve sağlamlık | Karşılıklı güvene, teminata ve sarsılmaz bir ipe dayanmak | Manevi güven ve kopmaz bağ boyutu daha baskındır |
| [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) | Komşu | Düğümlemek, sözleşmek | İki tarafı veya iki ucu birbirine bağlayarak bir birliktelik kurmak | Bağı sıfırdan kurma aşamasını ifade eder |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Komşu | Yerinde durmak, sebat etmek | Bir nesnenin yerinden oynamaması ve zeval bulmaması | Sabitlik ve devamlılık haline odaklanır |
| [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) | Zıt | Bozmak, çözmek | Bir yapıyı, bükülmüş ipi veya bağı lif lif çözüp geçersiz kılmak | Kurulmuş ve pekiştirilmiş bir ahdi gevşetip parçalamak |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وكد | Pekiştirmek, sağlamlaştırmak | Bir yemini, sözü veya bağı gevşemeyecek şekilde tahkim etmek | Kesin |
| Latince | Confirmare, corroborare | Pekiştirmek, teyit etmek, güçlendirmek | Mevcut bir iradeyi veya yapıyı daha güçlü hale getirmeyi karşılar; köstek ipi somutluğunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | To confirm, to corroborate, to ratify | Sağlamlaştırmak, onaylamak, teyit etmek | Sözleşmenin veya yeminin bağlayıcılık kazanmasını karşılar; fiziksel düğüm imgesini taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Bekräftigen, bestätigen | Pekiştirmek, teyit etmek | İradenin kesinleşmesini ve geçerlilik kazanmasını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Confirmer, corroborer | Sağlamlaştırmak, tasdik etmek | Ahdin meşruiyet ve zorunluluk derecesini artırma yönünü içerir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَوْكِيدِهَا | Yeminleri Allah adına kesinleştirip pekiştirdikten sonra bozmayı yasaklama bağlamı | Ahit ve yeminlerin bağlayıcılığının bozulamazlığını vurgulayan ahlaki ve hukuki talimat bağlamı (Nahl [16:91](https://lisan.digital/tr/ayet/16:91.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi vaad ve ahitlerin kesinliği | Allah'ın vaadinde hulf bulunmaması ve kulların ahitlerine sadakatinin imanın sıhhatiyle bağı | Şüpheyi gideren mutlak kesinlik ve kararlılık |
| Fıkıh | Yemin ve akit teorisi | Bir yeminin ne zaman bağlayıcı (mün'akid) hale geldiği ve bozulmasının kefaret gerektirip gerektirmediği | Hukuki bağlayıcılığın tamamlanıp kesinleşmesi |
| Tefsir | Nahl [16:91](https://lisan.digital/tr/ayet/16:91.md) tefsiri | Yeminlerin pekiştirilmesinin ardından ipini çözen kadın misaliyle bozulan toplumsal sözleşmeler | Lafzi tekrarın ötesinde iradenin kilitlenmesi |
| Hadis | Yemin ve bey'at rivayetleri | Hz. Peygamber'e verilen sadakat sözlerinin bozulamaz niteliği ve yeminlerin tahkimi | Cayılması haram olan nihai taahhüt |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İman ve kulluk sözleşmesi | Misak ve ahdin tahkimi | İlahi iradeye teslimiyeti şüpheden arındırmak | İnsanın yaratıcısına verdiği kulluk sözünü tavizsiz korumasını sağlar | Güçlü |
| İlmi | Mantık ve dilbilim | Tekit (vurgu ve teyit) | İletişimde kuşkuyu ve mecaz ihtimalini yok etmek | Bilgi aktarımında yanılma ve tereddüt payını sıfırlama işlevi görür | Kesin |
| Siyasi | Uluslararası ve toplumsal antlaşmalar | Antlaşmanın onaylanması (ratifikasyon) | Toplumsal güvenliği ve barışı hukuki teminata bağlamak | Devletler veya zümreler arası ahitlerin keyfi bozulmasını engeller | Güçlü |
| İktisadi | Borç ve sözleşme hukuku | Akitlerin bağlayıcılığı ve teminat | Ticari hayatta belirsizliği (garar) ortadan kaldırmak | Sözleşme şartlarının kesinleşerek taraflara geri dönülemez borç yüklemesini sağlar | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kriptografik doğrulama / Sağlama (Checksum) | Bir veri iletiminin bozulmadığını, dış müdahaleyle değiştirilemeyeceğini kesinleştiren matematiksel kilit mekanizmasıyla tam bir yapısal örtüşme gösterir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki ratifikasyon ve sözleşmeye bağlılık (Pacta sunt servanda) | Bir irade beyanının usulünce tescil edilip taraflar için bağlayıcı ve iptal edilemez bir normatif hükme dönüşmesi kuralıyla örtüşür | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca gramerdeki pekiştirme (tekit) veya sözlü bir tekrar düzeyine indirgenmesi; ayrıca Türkçe telaffuz benzerliği sebebiyle yakıt anlamındaki [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) köküyle karıştırılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, salt bir dilsel pekiştirme değil; Allah'ın kefil kılındığı, ahlaki, hukuki ve toplumsal yükümlülüklerin geri dönülemez biçimde bağlandığı eksiksiz bir sadakat ilkesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yemin ve sözleşmelerin yalnızca sözlü bir formalite sanılarak menfaat çatışmasında kolayca feshedilebileceği zannına yol açar; bu durum toplumsal güven zeminini tamamen çökertir |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam ahlak ve hukuk felsefesinin en temel direklerinden biri olan ahde vefa ilkesinin keyfiyete bırakılamayacak ilahi bir bağ olduğunu tekil ve sarsıcı bir kavramla ortaya koyduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yeminlerin, toplumsal sözleşmelerin, emanetin ve ahdin bozulmasını şiddetle yasaklayan ve toplumsal çözülmeyi ipliğini eğirip sonra bozan kadın metaforuyla anlatan ayet grubunda (Nahl [16:91](https://lisan.digital/tr/ayet/16:91.md)-92) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Verilen sözlerin güç dengeleri değiştikçe bozulabileceğini savunan pragmatik ve oportünist ahlak anlayışını kökten reddederek, yeminin pekiştirilmesinin ilahi bir gözetim altında olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir hayvanın sağım esnasında kaçmaması için bacaklarına vurulan köstek ipi ve eğerin parçalarını birbirine sımsıkı bağlayan deri kayış.
- Soyut anlam: Bir yeminin, akdin veya sözün tereddüde, şüpheye ve geri adıma imkân bırakmayacak şekilde tahkim edilerek bağlayıcı kılınması.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki belirsizlik ve keyfilik payını sıfırlayan, verilen taahhüdü hukuki ve ahlaki bir zorunluluk haline getiren bağlayıcılık kuralı.
- LaTeX modeli: $$T(c) = c \cup \{k\} \implies \Delta(c) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $c$ kurulmuş olan sözleşmeyi veya yemini, $k$ bu yemine eklenen ilahi kefaleti ve tahkikatı, $T(c)$ tekit edilmiş (pekiştirilmiş) ahit durumunu, $\Delta(c)$ ise bu bağın gevşeme, çözülme ve bozulma olasılığındaki değişimi temsil eder. Formül, bir ahit tekit edildiğinde onun çözülme serbestisinin sıfıra indiğini simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%83%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Nahl 16:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/ayet/16:91.md) — تَوْكِيدِهَا

وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلَا تَنْقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ

Meal (IK): Ahidleştiğiniz zaman; Allah’ın ahdini yerine getirin. Pekiştirdiğiniz yeminleri bozmayın. ÇünküAllah’ı üzerinize kefil yapmışsınızdır. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızı bilir.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Vekud yakıt demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والدال و"وايء" معهما
ك و د، و ك د، د و ك، و د ك، ك د ي، ك ي د، د ي ك، ك د أ، ك أ د، أ ك د مستعملات ك و د: الكَوْدُ: مصدر كاد يكُود كَوْداً ومكادة، تقول لمن يطلب إليك شيئاً، فتأبى أن تعطيه: لا، ولا مَكادَةً ولا مهمة، ولا كَوْداً ولا هما، ولا مكاداً ولا مهمأ.
ولغة بني عدي: كُدْتُ أفعل كذا، بالضم.
وكد: وكَّدْتُ العقد واليمين، أي: أوثقته، والهمزة في العقد أجود.
والسيور التي يشد بها القربوس تسمى المَواكِيد، ولا تسمى التّواكيد.
دوك: الدَّوْكُ: دق الشيء وسحقه وطحنه، كما يَدُوكُ البعير الشيء بكلكله.
والمداكُ: صلاية العطر يداك عليه الطيب، وجمعه: مداوك.
ودك: الوَدَكُ: معروف، وهو حلابة الشحم. وشيء وَدِكٌ ووديك، وقد وَدِك يَوْدَكُ، وودكته تَوْديكاً.
كدي: أصاب الزرع برد فَكَداهُ، أي رده في الأرض. وأصابتهم كُدْيةً وكادية شديدة من شدائد الدهر. والكدية: صلابة في الأرض. وأكدى الحافر، أي بلغ الصلب من الأرض. وأكدى الرجل، إذا أعطى قليلاً، قالت الخنساء:
فتى الفتيان ما بلغوا مداه		ولا يَكْدَى إذا بلغت كُداها
يقال: بلغ الناس كُدْيَةَ فلان، إذا أعطى ثم منع وأمسك.
ومسك كد: لا ريح فيه.
وكُدَيٌّ وكَداء: جبلان، وهما ثنيتان يهبط منهما إلى مكة، قال:
أنت ابن معتلج البطا		ح كُدَيِّها فكدائهـا
كيد: الكَيْدُ من المكيدة، وقد كاده يَكيدُه مَكيدةٌ.
ورأيته يكيد بنفسه، أي: يسوق سياقاً.
ديك: الدِّيك معروف، وجمعه: دِيَكةٌ.
وأرض مَداكةٌ ومَدْيَكَةٌ: كثيرة الدِّيَكة.
كدأ: يقال: كَدَأَ النبت - بالهمز - من البرد. وكدأ البرد الزرع: رده في الأرض. كَدَأَ يَكْدَأُ كُدُوءاً.
كأد: عقبة كأداء، أي: ذات مشقة، وهي أيضاً: كؤود، وهمزتها لاجتماع الواوين.
وتكاءدتنا هذه الأمور إذا شقت علينا.
أكد:
أكّدْتُ العقد واليمين: وثقته، ووكّدتُ لغة والهمزة في العقد أجود.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الدال** ve “**وايء**” bunlarla birlikte

ك و د، و ك د، د و ك، و د ك، ك د ي، ك ي د، د ي ك، ك د أ، ك أ د، أ ك د kullanımları: ك و د: **الكَوْدُ**: **كاد يكُود كَوْداً ومكادة**’nin mastarıdır; senden bir şey isteyen kimseye, sen de ona vermeyi reddedince şöyle dersin: “Hayır; ne **مَكادَةً** ne **مهمة**; ne **كَوْداً** ne **هما**; ne **مكاداً** ne **مهمأ**.”

Benî ʿAdî’nin dili: **كُدْتُ** şöyle şöyle yaparım, (kâfın) dammesiyle.

وكد: **وكَّدْتُ العقد واليمين**; yani: onu sağlamlaştırdım; **العقد**’da hemze daha iyidir.

**القربوس**’u bağlamakla sıkılan kayışlara **المَواكِيد** denir; **التّواكيد** denmez.

دوك: **الدَّوْكُ**: şeyi dövmek, ezmek ve öğütmek; tıpkı devenin şeyi göğsüyle **يَدُوكُ** etmesi gibi.

**المداكُ**: koku taşlığı; onun üzerinde güzel koku **يداك** edilir; çoğulu: **مداوك**.

ودك: **الوَدَكُ**: bilinen (şey)dir; o, içyağı sağımıdır. **شيء وَدِكٌ** ve **وديك**; ve **وَدِك يَوْدَكُ**; ve onu **ودكته تَوْديكاً** ettim.

كدي: Ekine soğuk isabet etti de onu **فَكَداهُ**; yani onu toprağa geri çevirdi. Ve onlara zamanın şiddetlerinden şiddetli bir **كُدْيةً** ve **كادية** isabet etti. **الكدية**: yerde bir sertliktir. Ve kazıcı **أكدى** etti; yani yerin sertine ulaştı. Ve adam **أكدى** etti; az verdiği zaman. el-Hansâ dedi ki:
فتى الفتيان ما بلغوا مداه		ولا يَكْدَى إذا بلغت كُداها
Denir ki: İnsanlar falanın **كُدْيَةَ**’sine ulaştı; verdiği sonra men edip tuttuğu zaman.

**ومسك كد**: onda koku yoktur.

Ve **كُدَيٌّ** ve **كَداء**: iki dağdır; ikisi de Mekke’ye inilen iki geçittir. Dedi ki:
أنت ابن معتلج البطا		ح كُدَيِّها فكدائهـا

كيد: **الكَيْدُ** **المكيدة**’dendir; ve onu **كاده يَكيدُه مَكيدةٌ**.

Ve onu kendisiyle **يكيد بنفسه** ederken gördüm; yani: bir sevk edişle sevk eder.

ديك: **الدِّيك** bilinen (şey)dir; çoğulu: **دِيَكةٌ**.

Ve **أرض مَداكةٌ** ve **مَدْيَكَةٌ**: **الدِّيَكة**’si çok olan.

كدأ: Denir ki: **كَدَأَ النبت** – hemze ile – soğuktan. Ve soğuk ekini **كدأ** etti: onu toprağa geri çevirdi. **كَدَأَ يَكْدَأُ كُدُوءاً**.

كأد: **عقبة كأداء**; yani: meşakkat sahibi; ve o ayrıca: **كؤود**; hemzesi iki vâvın birleşmesinden dolayıdır.

Ve bu işler bize ağır geldiğinde bizi **تكاءدتنا** etti.

أكد:
**أكّدْتُ العقد واليمين**: onu sağlamlaştırdım; ve **ووكّدتُ** bir dildir; ve **العقد**’da hemze daha iyidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

وكَدْتُ العهدَ والسرجَ توكيداً، وأكَّدْتُهُ تَأْكيداً بمعنًى، والواو أفصحُ. وكذلك أوْكَدَهُ وآكَدَهُ إيكاداً فيهما، أي شَدَّهُ. وتَوَكَّدَ الأمرُ وتأكَّدَ، بمعنًى. وقولهم: وَكَدَ وَكْدَهُ، أي قصد قصده. والوِكادُ: حبلٌ يُشَدُّ به البقر عند الحلْب.

##### Türkçe

**وكَدْتُ** ahdi ve eyeri **توكيداً** pekiştirdim; onu **تَأْكيداً** da pekiştirdim; (ikisi) bir mânâdadır; **الواو** daha fasîhtir. Yine bunun gibi: onu **أوْكَدَهُ** ve **آكَدَهُ**; ikisinde de **إيكاداً** (vardır); yani onu sıktı/sağlamca bağladı. İş **تَوَكَّدَ** oldu ve **تأكَّدَ** oldu; (ikisi) bir mânâdadır. Onların sözü: **وَكَدَ وَكْدَهُ**; yani kastını kastetti. **الوِكادُ**: sağım sırasında sığırın onunla bağlandığı bir ip.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك د ( و ا ي ء )
كدا ، كدأ ، كأد ، كود ، كيد ، وكد ، أكد ، ودك ، دوك ، دكأ ، ديك ، دكا : ( مستعملة ) .
كدا : قال الله جلّ وعزّ : ( أعطى قليلا وأكدى ) ( النجم : 24 ) قال الفراء : أَكْدَى : أَمْسَكَ عن العَطِيّةِ وقَطَع .
وقال الزجاجُ : معنى أَكْدَى : أَمْسَكَ من العطيّة وقطَع ، وأَصْلُه من الحَفْرِ في البئر .
يقال للحافر إذَا حَفَرَ البئرَ فبَلغَ إلى حَجَر لا يمكِنُهُ معه الحَفْرُ : قد بَلغَ الكُدْية وعند ذلك يَقطعُ الحَفْرَ .
وقال الليثُ : الكُدْيةُ : صلابةٌ تكونُ في الأرض .
ويقال : إنَّ فلاناً قد بَلغَ النَّاسُ كُدْيتَهُ أي : كان يُعْطِي ثمَّ أَمْسَكَ .
قال : ويقالُ : أَكْدَى أَيْ : أَلحَّ في المسألةِ وأنشد :
تَضِنُّ فنُعْفِيها إن الدارُ سَاعَفَتْ
فَلاَ نَحْنُ نُكْدِيها ولا هِيَ تَبْذُلُ
وتقولُ : لا يُكْدِيكَ سُؤالي أي : لا يُلِحُّ عليكَ وقوله : فلا نَحْنُ نُكْدِيها أي فلا نحنُ نلِحُّ عليها .
وقالت خنسَاءُ :
فتَى الفِتْيَانِ ما بَلَغُوا مَدَاهُ
ولا يُكْدِي إذا بَلغَتْ كُدَاها
أي : لا يَقْطَعُ عَطاءَهُ ، ولا يُمسِكُ عنه إذا قَطَعَ غيرُه وأَمسكَ .
وقال : الكِدَاءُ بكسر الكاف : القَطْعُ من قولك : أَعْطَى قليلاً وأَكْدَى أي : قطع .
( عمرٌ و عن أبيه ) : أَكْدَى : مَنَعَ ، وأكدَى : قطَعَ ؛ وأكْدَى إذا انقطع ، وأكدَى النبْتُ إذا قصُرَ منَ البرْد ، وأكْدَى العامُ إذا أجدَبَ ، وأكْدَى إذا بلغَ الكُدَا وهو الصَّحْراءُ ، وأكْدَى إذا حفَرَ فبلغَ الكُدَى وهي الصُّخُورُ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أكدى : افتقَرَ بَعْدَ غِنًى ، وأكدَى : قَمِىءَ خَلْقُهُ .
وقال الليث : أَصابَ الزَّرْعَ بردٌ فكدَاهُ أي : رَدَّهُ في الأرض .
ويقال أيضاً : أَصابَتهمْ كُدْيةٌ ، وكاديةٌ منَ البَرْدِ .
ويقالُ : كَدَأَ النبتُ بالهمز منَ البَرْدِ .
وكُدَيٌّ ، وكَدَاءٌ : جَبَلانِ بِمكَّةَ .
وقال ابنُ رُقَيَّاتٍ :
أَنْتَ ابنُ مُعْتَلجِ البِطَا
حِ كُدَيِّها فكَدَائها
ومِسكٌ كَدٍ : لا رِيحَ له .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : كَدَتَ الأرض تكدُو كَدْواً فهي كاديةٌ إذا أبطأَ نباتُها .
وكَدِيَ الجِرْوُ يَكْدَى كَدًى وهو داءٌ يَأْخُذُ الجِرَاءِ خاصَّةً يُصيبها منه قيءٌ وسعالٌ حتى يُكْوَى ما بين عينيها .
قال : والكُدْيةُ : الارتفاعُ من الأرضِ .
( شمرٌ ) : كَدِيَ الكلْبُ كَدًى إذا نَشِبَ العظمُ في حلقِهِ .
ويقال : كَدِيَ بالعظْمِ إذا غصَّ به ، قاله ابن شمَيلٍ .
كدأ : ( أبو زيد ) : كَدَأَ النَّبْتُ يَكْدَأُ كُدُوأً إذا أصابهُ البَرْدُ فَلَبَّدَهُ في الأرْضِ ، أو عَطِشَ فأَبْطَأَ نَبَاتُهُ ، وإِبلٌ كادِيةٌ الأوْبَارِ قليلَتُهَا ، وقد كَدِئَتْ تَكْدَأُ كَدَأً .
وأنشد :
كَوَادِىءُ الأوْبَارِ تَشْكُو الدَّلَجَا
وكَدِىءَ الغُرَابُ في شَحيجِه يَكْدَأُ كَدَأً .
دكأ : أبو زيد : دَاكَأْتُ القَوْمَ مُدَاكَأَةً إذا زَاحَمْتَهُمْ .
وقال غيره : تَدَاكَأَ القَوْمُ عليه إذا تزاحَمُوا .
قال ابنُ مُقْبِلٍ :
وقَرَّبُوا كُلَّ صِهْميمٍ مَنَاكِبُهُ
إذا تَدَاكَأَ منه دَفْعُه شَنَفَا
قال أبو الهيثم : الصِّهْميمُ مِنَ الرِّجَالَ والجِمالِ إذا كانَ حَمِيَّ الأنْفِ أبِيّاً شَدِيدَ النَّفْسِ ، بطِيءَ الانْكِسَارِ .
قال : وتَدَاكَأَ : تَدَافَعَ ، ودَفْعُهُ : سَيْرُه .
كأد : قال الليث : عَقَبَةٌ كَأَدَاءُ : ذَاتُ مَشَقَّةٍ ، وهي الكَؤُودُ أَيْضاً .
تكاءدتْهُ الأمورُ إذا شَقَّتْ عليه .
( شمر عن ابن الأعرابي ) : الكأدَاءُ : الشِّدَّةُ والخَوْفُ ، والحِذَارُ ، ويقالُ الهَوْلُ واللَّيْلُ ، المظْلمُ .
( أبو زيد ) : تَكَاءدْتُ الذَّهابَ إلى فلان تكَاؤُداً إذا ذهبتَ إليه على مَشَقَّةٍ .
ويقال : تَكأَّدني الذَّهَابُ إليك تكَؤُّداً إذا ما شَقَّ عليك .
وأنشد :
وَلَمْ تكَأَّد رِحْلَتي كأدَاؤُهُ
ويقال : هي الكُؤَدَاءُ ، والصُّعَدَاءُ ، والكَؤُودُ : المرْتقَى الصَّعْبُ ، وهي الصَّعُودُ .
كود كيد : قال الليث : الكَوْدُ : مصدرُ كادَ يكُودُ كوْداً ، ومَكَادَة ، تقول لمن يطلُبُ إليكَ شيئاً ولا تريدُ أن تعطيه : لا ولا مكادَةً ولا مَهَمَّةً ، ولا كَوْداً ، ولا همّاً ، ولا مَكاداً ، ولا مهمّاً .
قال : ولُغَةُ بنِي عَدِيَ : كُدْتُ .
وقال أبو حاتم : يقالُ : لاَ ولاَ كَيْداً لك ولا همّاً .
وبعض العربِ يقول : ولا كَوْداً بالوَاوِ .
قال : وقالت العوَامُّ كادَ زَيدٌ أن يموت وأنْ لا تدْخلُ مع كاد . ولا مع ما تصرَّفَ منها .
قال اللَّهُ : ( وَكَادُواْ يَقْتُلُونَنِى ( ، وكذلك جميعُ ما في القرآن .
وقال الليث : الكَيْدُ من المَكِيدَةِ ، وقد كادَهُ مَكِيدَةً ، ورأيتُ فلاناً يَكيدُ بنفسِهِ أي يَسُوقُ سِيَاقاً .
( ثعلبٌ عن ابن الأعرابيِّ ) قال : الكَيْدُ : صِيَاحُ الغُرَابِ بِجَهْدٍ ، والكَيْدُ : إخْرَاجُ الزَّنْدِ النارَ ، والكَيْدُ : القَيءُ .
وقال الحسنُ : ( إذا غَلَبَ الصائمَ الكَيْدُ أَفْطَرَ ) والكَيْدُ : التَّدْبِيرُ بباطلٍ أو حقَ ، والكَيْدُ : الحَيْضُ .
وفي حديث ابن عباس : ( أَنَّهُ نَظَر إلى جَوَارٍ وقد كِدْنَ في الطريقِ فأَمر أَنْ يُنَحّيْنَ ) والكيد : الحرْبُ : ( غَزَا النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) ولم يرَ كَيْداً ) .
وقال الله جلَّ وعزّ : ( ( بِالْهَزْلِ إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْداً ( ) كَيْداً وَأَكِيدُ كَيْداً ) ( الطارق : 15 ، 16 ) .
قال الزَّجَّاج : يَعني به الكُفّارَ أَنهم يَخَاتِلُونَ النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) ويُظْهِرون ما هُمْ عَلَى خِلافه .
وأكِيدُ كَيْداً ، قال : كَيدُ الله لهم : اسْتِدْرَاجُهم من حيث لا يَعْلَمُونَ .
وقال الله : ( إِذَآ أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا ) ( النور : 40 ) .
قال الزجاجُ في قوله : ( لَمْ يَكَدْ ) .
قال بعضهم رَآها مِنْ بَعْدِ أَنْ لَمْ يَكَدْ يَرَاها من شدَّة الظُّلْمَةِ .
ويقال معناه : لمْ يَرَها ولم يَكَدْ ، وهذا القولُ أشبهُ بهذا المعنى ، لأنَّ في دُون هذه الظُّلمَاتِ لا تُرَى الكَفُّ .
وقال الفرّاء : العربُ تقولُ : ما كِدْتُ أَبْلُغُ إليكَ وأَنتَ قد بَلَغْتَ ، وهذا هو وَجْهُ العربيَّة .
ومن العربَ من يُدْخِلُ كادَ ، ويَكَادُ في اليقين ، وهو بمنزلة الظّنِّ ، أصْلُهُ : الشَّكُّ ثم يُجْعَلُ يَقيناً .
وأخبرني المنذريُّ عن أبي العبَّاس قال :
قال الأخفَشُ في قوله : ( إِذَآ أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا ) ( النور : 40 ) حُمِلَ على المعنى وذلك أَنَّهُ لا يراها ، وذلك أنّكَ إذا قُلت : كاد يَفعلْ إنما تَعْنِي قاربَ الفعلَ ولم يفعلْ ، عَلَى صحَّةِ الكلام ، وهذا معنى هذه الآية ، إلاَّ أنَّ اللُّغَةَ قد أجازَتْ لم يَكَد يَفعلُ . وقد فعل بعد شِدَّةٍ ؛ وليس هذا صحّةَ الكلام لأنه إذا قال : كاد يفعلُ فإنما يعني قاربَ الفعل .
وإذا قال : لم يَكَدْ يفعل ، يقول : لم يُقَارِبِ الفعلَ ، إلاّ أنَّ اللُّغة جاءت على ما فَسَّرْتُ لك ، وليس هو على صحةِ الكلمةِ .
وقال أبو العباس : قال الفرّاء كلَّما أَخْرَجَ يده لم يَكد يَراها من شِدّةِ الظَّلْمَةِ ، لأنّ أقلَّ من هذه الظُّلْمَةِ لا تُرَى اليدُ فيه ، وأمَّا لمْ يكد يَقُومُ فقد قام ، هذا أكثرُ اللُّغة فكأن الأخفشَ جاءَ بالمعنى ، وذهب الفرّاءُ إلى لفظ اللغة .
وقال ابن الأنباريِّ : قال اللُّغَوِيون : كِدْتُ أفعلُ . معناه عند العرب قَارَبْتُ الفِعلَ ولَمْ أفعل ، وما كِدْتُ أَفْعَلُ ، معناه : فَعَلْتُ بعد إِبْطَاءٍ ، وشَاهِدُه قولُ الله : ( فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُواْ يَفْعَلُونَ ) ( البقرة : 71 ) ، معناهُ : فَعَلوا بعدَ إِبْطَاءٍ ، لِتَعَذّرِ وِجْدانِ البَقَرَةِ عليهم ، وقد يكونُ : ما كِدْتُ أَفْعَلُ بمعنى : ما فَعَلْتُ وَلاَ قَارَبْتُ إذا أُكّدَ الكلامُ بأَكَادُ .
وقال ابنُ بُزُرْجَ : يقال : مِن كادَ يَكادُ : هُمَا يَتَكاوَدَانِ .
وأصحابُ النَّحْوِ يقولونَ : يَتَكَاوَدَانِ ، وهو خطأٌ لأنهم يقولون : إذا حُمِلَ أَحدُهُمْ على ما يكْرَهُ : لا والله وَلاَ كيْداً ، وَلاَ همًّا ، يريدونَ : لاَ أَكَادُ وَلا أَهُمُّ .
وكد : قال الليث : يقال : وَكَّدْتُ العَقْدَ أي : أوْثَقْتُه ، وكذلك : أَكَّدْتُهُ .
ويقالُ : وكَّدْتُ اليمينَ ، والهمزُ في العَقْدِ : أَجْوَدُ .
قال : والسُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوسُ تسمَّى المَكَايِيدَ ، وَلاَ تُسَمَّى التَّوَاكِيدَ .
وتقولُ : إذا عقَدْتَ فَأكِّدْ ، وإذَا حَلفْتَ فَوَكِّدْ .
وقال أبو العباس : التَّوْكِيدُ : دخلَ في الكلامِ لإخرَاج الشّكّ ، وفي الأعدادِ لإحاطَةِ الأجزاءِ .
ومن ذلك أن تقولَ : كلَّمنَي أخُوكَ فيجوزُ أن يكونَ كلَّمَك هو أَوْ أمرَ غُلاَمَهُ بِأَنْ يكلّمكَ ، فإذا قلتَ : كَلَّمنِي أَخوكَ تَكْلِيماً لَمْ يَجُزْ أن يكونَ المكلّم لك إلاَّ هو .
ويقال : وكَدَ فلانٌ أَمْرَهُ يكِدُهُ وَكْداً إذا مارَسه وقصدَه .
وقال الطِّرِمَّاحُ :
ونُبّئْتُ أَنَّ القَيْنَ زَنَّى عَجُوزَهُ
قُفَيْرَةَ أُمَّ السَّوْءِ أَنْ لَمْ يكِدْ وَكْدِي
معناهُ : أَنْ لم يَعْمَلْ عملي ، ولم يقْصِدْ قَصْدِي ، ولمْ يُغْنِ غَنَائي .
ويقالُ : ما زالَ ذاكَ وُكْدِي ، بضمِّ الواو ، أي فِعْلي ودَأْبي ، فكأَنَّ الوُكْدَ : اسمٌ ، والوَكْدَ : مصدرٌ .
وقال ابن دريدٍ : الوَكائِدُ : السُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوسُ إلى دَفّتَي السَّرْجِ ، الواحدُ : وِكَادٌ وإكَادٌ .
قال : ووكَدَ بالمكانِ يكِدُ وُكُوداً إذا أقامَ به .
قال : والكوْدُ : كلُّ شيءٍ جَمعْتَهُ كُثَباً من ترابٍ أو طعامٍ ، وجمعهُ : أكوادٌ ، ولم
أَسمَعْ هذينِ الحرْفَيْنِ لغير ابن دريدٍ .
وقالوا أيضاً : كَدَوْتُ وجهَ الرّجُل أكْدُوهُ كَدْواً إذا خَدَشْتَهُ .
أكد : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : دُسْتُ الحِنْطَة ودَرَسْتها ، وأكَدْتُها .
ويقال : ظلَّ مُتَوكّداً بأمر كذا ، ومُتَوكزاً ، ومُتَحَرِّكاً ، أي : قائماً مُستعِدّاً .
ويقال : وكَدَه يكِدُه وكْداً أي أصابَهُ .
دوك : قال الليث : الدَّوْكُ : دَقُّ الشيءِ وسَحْقُه وطحنُه ، كما يَدُوكُ البعيرُ الشيءَ بكَلْكلهِ ، والمَدَاكُ : صَلاَيةُ العِطْرِ يُدَاكُ عليه الطِّيبُ دَوْكاً .
وفي الحديث : أن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال بِخَيْبَرَ : ( لأُعْطِيَنَّ الرَّايةَ غَداً رَجُلاً يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ ، فَبَاتَ النَّاسُ يَدُوكُونَ فِيمَنْ يَدْفَعُهَا إلَيه ) .
قولُه : يدوكون أي يَخُوضون ويختلفون فيه .
( أبو عبيدٍ عن الأصمعي ) : بات القومُ يَدُوكون دَوْكاً أيْ باتُوا في اختلاطٍ ، ودَوَران .
قال : وقال أبو زيد : وَقَعُوا في دَوْكَةٍ ، وبُوحٍ أي وَقَعُوا في اختلاطٍ ، وفيه لُغتان : دَوْكَةٌ ، ودُوكَةٌ ، وجمعُ الدَّوْكَةِ : دِوَكٌ ودِيَكٌ ، ومن قال : دُوكةٌ ، قال : دُوَكٌ في الجَمْع .
( أبو عمرٍ و ) : داك الرَّجلُ المرأَة يدوكُها دَوْكاً ، وباكَها بَوْكاً إذا جامَعَهَا .
وأنشد :
فدَاكَها دَوْكاً على الصِّراطِ
ليس كدَوكِ زَوجِهَا الوَطْوَاطِ
وقال أبو ترابٍ قال أبو الرَّبيع البَكراوِيُّ : داكَ القومُ إذا مَرِضوا ، وهم في دَوْكَةٍ أي مَرَضٍ .
ودك : ( سلمةُ ، عن الفرّاء ) : لَقِيتُ منه بَنَاتِ أَوْدَكَ ، وَبَناتِ بَرْحٍ وبَنات بِئْسَ يعني الدّوَاهِي .
وقال الليثُ : الوَدَكُ : معروفٌ ، والفِعْلُ : ودَّكْتُه تَوْدِيكاً ، وذلك إذا جَعَلْتَهُ في شيءٍ وهو من الشَّحْم أو حُلاَبةِ اللَّحْمِ ، وشيءٌ وَدِكٌ ، ووَدِيكٌ ، ودَجاجةٌ وَدِيكةٌ : ذاتُ وَدَكٍ ، ووَدِيكٌ : جائزٌ .
والدِّكَةُ : اسمٌ من الوَدَكِ وقالت امرأةٌ من العربِ : كنتُ وَحْمَى للدِّكَةِ أي كنتُ مُشْتَهِيَةً لِلْوَدَكِ .
ديك : وقال الليث : الدِّيكُ : معروفٌ ، وجمعُه دِيَكَةٌ ، وأَرْضٌ مَداكةٌ ومَدْيَكةٌ : كثيرَةُ الدِّيَكةِ .
وقال المؤرِّجُ : الدِّيكُ في كلام أَهل اليمن : الرَّجلُ الْمُشْفِقُ ، الرَّؤُومُ ، ومنه سُمِّيَ الديكُ دِيكاً .
قال : والدِّيكُ : الرَّبيعُ في كلامِهم .
والدِّيكُ : الأثَافِي ، الواحدُ والجميعُ سَوَاءٌ .
دكا : أهمله الليث : وقال ابن الأعرابي : دَكَا إذا سَمِنَ وكدا إذا قَطَعَ .

##### Türkçe

ك د ( **و ا ي ء** )
**كدا** ، **كدأ** ، **كأد** ، **كود** ، **كيد** ، **وكد** ، **أكد** ، **ودك** ، **دوك** ، **دكأ** ، **ديك** ، **دكا** : ( kullanılmıştır ) .
**كدا** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( **أعطى قليلا وأكدى** ) (النجم: 24). el-Ferrâ dedi: **أَكْدَى**: عطيةden el çekti ve kesti.
ez-Zeccâc dedi: **أَكْدَى**’nın manası: عطيةden el çekti ve kesti; aslı, kuyuda kazmadan gelir.
Kuyu kazan kimse için, kuyuyu kazıp da kazmanın onunla mümkün olmadığı bir taşa ulaştığında: “**الكُدْية**’ye ulaştı” denir; o sırada kazmayı keser.
el-Leys dedi: **الكُدْية**: yerde bulunan bir sertliktir.
Ve denir: “Falanca, الناس onun **كُدْية**’sine ulaştı” yani: verirdi, sonra el çekti.
Dedi: ve denir: **أَكْدَى** yani: istemede ısrar etti; ve şu şiiri okudu:
تَضِنُّ فنُعْفِيها إن الدارُ سَاعَفَتْ
فَلاَ نَحْنُ نُكْدِيها ولا هِيَ تَبْذُلُ
Ve dersin: “Sorum seni **يُكْدِيكَ** etmez” yani: sana karşı ısrar etmez; ve onun sözü: “فلا نحن **نُكْدِيها**” yani: biz ona ısrar etmeyiz.
Hunsâ dedi:
فتَى الفِتْيَانِ ما بَلَغُوا مَدَاهُ
ولا يُكْدِي إذا بَلغَتْ كُدَاها
Yani: عطيةsini kesmez; başkası kestiği ve el çektiği zaman da ondan el çekmez.
Dedi: **الكِدَاءُ** (kâfın kesresiyle): kesme; “**أَعْطَى قليلاً وأَكْدَى**” sözünden; yani: kesti.
(Amr ve babasından): **أَكْدَى**: menetti; ve **أكدَى**: kesti; ve **أكْدَى**: kesildiği zaman; ve bitki **أكدَى**: soğuktan kısaldığı zaman; ve yıl **أكدَى**: kıtlık olduğu zaman; ve **أكْدَى**: **الكُدَا**’ya ulaştığı zaman; o da çöldür; ve **أكْدَى**: kazıp da **الكُدَى**’ya ulaştığı zaman; o da kayalardır.
(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): **أكدى**: zenginlikten sonra fakirleşti; ve **أكدَى**: yaratılışı çirkinleşti.
el-Leys dedi: ekine bir soğuk isabet etti de onu **كدَاهُ** etti; yani: onu yere geri çevirdi.
Ve ayrıca denir: onlara soğuktan bir **كُدْية** ve bir **كادية** isabet etti.
Ve denir: bitki, soğuktan hemzeli olarak **كَدَأَ** etti.
Ve **كُدَيٌّ** ve **كَدَاءٌ**: Mekke’de iki dağdır.
İbn Rukayyât dedi:
أَنْتَ ابنُ مُعْتَلجِ البِطَا
حِ كُدَيِّها فكَدَائها
Ve **مِسكٌ كَدٍ**: kokusu olmayan misk.
(Abû Ubeyd, Abû Zeyd’den): Yer **كَدَتَ** eder; **تكدُو**; **كَدْواً**; bitkisi geciktiğinde o yer **كاديةٌ** olur.
Ve yavru köpek **كَدِيَ** eder; **يَكْدَى**; **كَدًى**; bu, özellikle yavru köpekleri tutan bir hastalıktır; onlara ondan kusma ve öksürük isabet eder; iki gözünün arası dağlanıncaya kadar.
Dedi: ve **الكُدْيةُ**: yerden yükselti.
(Şemmer): Köpek **كَدِيَ** eder; **كَدًى**; kemik boğazına takıldığında.
Ve denir: kemikle **كَدِيَ** etti; yani onunla boğuldu; bunu İbn Şümeyl söyledi.

**كدأ** : (Abû Zeyd): Bitki **كَدَأَ** eder; **يَكْدَأُ**; **كُدُوأً**; soğuk ona isabet edip onu yere yapıştırdığında; yahut susayıp bitmesi geciktiğinde; ve **إِبلٌ كادِيةٌ الأوْبَارِ**: tüyleri az olan; ve (develer) **كَدِئَتْ** eder; **تَكْدَأُ**; **كَدَأً**.
Ve şu şiiri okudu:
كَوَادِىءُ الأوْبَارِ تَشْكُو الدَّلَجَا
Ve karga, sesinde **كَدِىءَ** etti; **يَكْدَأُ**; **كَدَأً**.

**دكأ** : Abû Zeyd: Kavmi **دَاكَأْتُ** ettim; **مُدَاكَأَةً**; onlarla sıkıştığım zaman.
Başkası dedi: Kavim onun üzerine **تَدَاكَأَ** etti; sıkıştıkları zaman.
İbn Mukbil dedi:
وقَرَّبُوا كُلَّ صِهْميمٍ مَنَاكِبُهُ
إذا تَدَاكَأَ منه دَفْعُه شَنَفَا
Abû’l-Heysem dedi: **الصِّهْميمُ**, erkeklerden ve develerden, burnu hamî, baş eğmez, nefsi şiddetli, kırılması yavaş olan kimse (ve hayvan)dır.
Dedi: ve **تَدَاكَأَ**: itişti; ve **دَفْعُهُ**: yürüyüşüdür.

**كأد** : el-Leys dedi: **عَقَبَةٌ كَأَدَاءُ**: meşakkatli olan; o, **الكَؤُودُ** da olur.
İşler ona **تكاءدتْهُ** ettiğinde: ona ağır geldiğinde.
(Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den): **الكأدَاءُ**: şiddet, korku, sakınma; ve denir: dehşet ve karanlık gece.
(Abû Zeyd): Falancaya gitmeyi **تَكَاءدْتُ** ettim; **تكَاؤُداً**; ona meşakkatle gittiğinde.
Ve denir: Sana gitmek beni **تَكأَّدني** etti; **تكَؤُّداً**; sana ağır geldiğinde.
Ve şu şiiri okudu:
وَلَمْ تكَأَّد رِحْلَتي كأدَاؤُهُ
Ve denir: o, **الكُؤَدَاءُ** ve **الصُّعَدَاءُ** ve **الكَؤُودُ**: zor yokuş; o, **الصَّعُودُ**dur.

**كود كيد** : el-Leys dedi: **الكَوْدُ**: **كادَ**’ın masdarıdır; **يكُودُ**; **كوْداً** ve **مَكَادَة**; sana bir şey talep eden, sen de vermek istemeyen kimseye dersin: “Hayır; ne **مكادَةً** ne **مَهَمَّةً**; ne **كَوْداً**; ne hem; ne **مَكاداً**; ne mühim.”
Dedi: Benî ‘Adî’nin dili: **كُدْتُ**.
Abû Hâtim dedi: “Hayır; sana ne **كَيْداً** ne hem.”
Bazı Araplar da **و** ile “ne **كَوْداً**” der.
Dedi: Avam “Zeyd neredeyse ölüyordu” dedi; ve **كاد** ile “أنْ” girmez; ondan çekimlenenlerle de girmez.
Allah dedi: ( **وَكَادُواْ يَقْتُلُونَنِى** ) ve Kur’an’daki her şey böyledir.
el-Leys dedi: **الكَيْدُ**, **المَكِيدَة**’dendir; ona bir **مَكِيدَةً** ile **كادَهُ** etti; ve falancayı “kendi nefsiyle **يَكيدُ**” eder gördüm; yani bir sevk ile sevk eder.
(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den) dedi: **الكَيْدُ**: karganın zorlanarak bağırmasıdır; ve **الكَيْدُ**: çakmağın ateşi çıkarmasıdır; ve **الكَيْدُ**: kusmadır.
Hasen dedi: (Oruçluyu **الكَيْدُ** yenerse iftar eder) ve **الكَيْدُ**: bâtıl yahut hak ile تدبيرdir; ve **الكَيْدُ**: hayızdır.
İbn Abbâs hadîsinde: (Yolda **كِدْنَ** etmiş cariyelere baktı da onların uzaklaştırılmasını emretti) ve **الكيد**: savaş; (Peygamber (صلى الله عليه وسلم) gazâ etti ve bir **كَيْداً** görmedi).
Allah جلّ وعزّ dedi: ( **إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْداً** ... **وَأَكِيدُ كَيْداً** ) (الطارق: 15-16).
ez-Zeccâc dedi: bununla kâfirleri kasteder; onlar Peygamber’i (صلى الله عليه وسلم) aldatmaya çalışırlar ve kendilerinin üzerinde bulunduğunun tersini gösterirler.
Ve “**وأكِيدُ كَيْداً**”: dedi: Allah’ın onlara **كَيدُ**’i: onların bilmedikleri yerden onları derece derece yaklaştırmasıdır.
Allah dedi: ( **إِذَآ أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا** ) (النور: 40).
ez-Zeccâc, “**لَمْ يَكَدْ**” sözünde dedi:
Bazıları dedi: şiddetli karanlıktan dolayı onu neredeyse göremedikten sonra gördü.
Ve denir: manası: onu görmedi ve neredeyse de görmedi; bu söz bu manaya daha benzer; çünkü bu karanlıkların daha aşağısında avuç görülmez.
el-Ferrâ dedi: Araplar “Sana ulaşmaya **ما كِدْتُ**; hâlbuki sen ulaşmışsın” der; bu, Arapçanın وجه’idir.
Araplardan kimi, kesinlikte **كاد** ve **يَكَادُ**’ı sokar; o, zannın menzilesindedir; aslı şüphedir, sonra kesinlik yapılır.
Münzirî bana Ebû’l-‘Abbâs’tan haber verdi; dedi ki:
el-Ahfeş, ( **إِذَآ أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا** ) (النور: 40) hakkında dedi: manaya hamledildi; çünkü onu görmez; çünkü sen “yapmaya **كاد**” dediğinde, ancak fiile yaklaştı ve yapmadı demek istersin; sözün sıhhatine göre; bu âyetin manası da budur; ancak dil “**لم يَكَد** yapar”ı caiz kılmıştır; ve şiddetten sonra yapmıştır; bu, sözün sıhhati değildir; çünkü “**كاد** yapar” dediğinde ancak fiile yaklaştı demek istersin.
Ve “**لم يَكَد** yapar” dediğinde: fiile yaklaşmadı der; ancak dil, sana açıkladığım üzere gelmiştir; kelimenin sıhhati üzere değildir.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: el-Ferrâ dedi: her ne zaman elini çıkarsa, şiddetli karanlıktan dolayı onu neredeyse görmez; çünkü bu karanlıktan daha azında el görülmez; ama “kalkmaya **لم يكد**” ise, kalkmıştır; bu, dilin çoğudur; sanki el-Ahfeş manayı getirdi; el-Ferrâ ise dilin lafzına gitti.
İbnü’l-Enbârî dedi: lugavîler dedi: “**كِدْتُ** yaparım”: Araplar katında manası: fiile yaklaştım ve yapmadım; “**ما كِدْتُ** yaparım”: manası: gecikmeden sonra yaptım; şahidi Allah’ın sözü: ( **فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُواْ يَفْعَلُونَ** ) (البقرة: 71); manası: onlara ineği bulmak zor geldiği için gecikmeden sonra yaptılar; ve “**ما كِدْتُ** yaparım” şu manada da olabilir: “**أَكَادُ** ile söz pekiştirildiğinde” yapmadım ve yaklaşmadım.
İbn Buzurc dedi: **كادَ يَكادُ**’dan: “Onlar ikisi **يَتَكاوَدَانِ** eder.”
Nahiv ehli “**يَتَكَاوَدَانِ**” der; bu hatadır; çünkü onlar derler: birisi hoşlanmadığı şeye zorlandığında: “Hayır, vallahi; ne **كيْداً** ne hem”; yani: “ne **أَكَادُ** ne **أَهُمُّ**” isterler.

**وكد** : el-Leys dedi: “Akti **وَكَّدْتُ** ettim” yani: onu sağlamlaştırdım; aynı şekilde: onu **أَكَّدْتُ** ettim.
Ve denir: yemini **وكَّدْتُ** ettim; ve akitte hemze daha iyidir.
Dedi: eyerin ön kaşını bağlamakla sıkılan kayışlara **المَكَايِيدَ** denir; **التَّوَاكِيدَ** denmez.
Ve dersin: bağladığında, sağlamlaştır; ve yemin ettiğinde, pekiştir.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: **التَّوْكِيدُ**: şüpheyi çıkarmak için söze girdi; sayılarda da parçaları kuşatmak içindir.
Bundan: “Kardeşin benimle konuştu” dersin; bu, onun seninle konuşmuş olmasına da, yahut kölesine seninle konuşmasını emretmiş olmasına da ihtimal verir; “Kardeşin benimle **تَكْلِيماً** konuştu” dediğinde, seninle konuşanın ancak o olması caiz olur.
Ve denir: Falanca işini **وكَدَ** etti; **يكِدُهُ**; **وَكْداً**; onu uygulayıp ona yöneldiğinde.
et-Tırımmah dedi:
ونُبّئْتُ أَنَّ القَيْنَ زَنَّى عَجُوزَهُ
قُفَيْرَةَ أُمَّ السَّوْءِ أَنْ لَمْ يكِدْ وَكْدِي
Manası: benim işimi yapmadı; benim kastımı kastetmedi; benim faydamı fayda kılmadı.
Ve denir: “Bu, benim **وُكْدِي**’m idi” (vâvın zammıyla) yani fiilim ve âdetim; sanki **الوُكْدُ** bir isim, **الوَكْدَ** bir masdardır.
İbn Düreyd dedi: **الوَكائِدُ**: eyerin iki tahtasına ön kaşı bağlamakla sıkılan kayışlardır; teki: **وِكَادٌ** ve **إكَادٌ**.
Dedi: ve mekânda **ووكَدَ** etti; **يكِدُ**; **وُكُوداً**; orada ikamet ettiğinde.
Dedi: ve **الكوْدُ**: topraktan yahut yemekten yığınlar halinde topladığın her şey; çoğulu: **أكوادٌ**; ve bu iki harfi İbn Düreyd’den başkası için işitmedim.
Ve ayrıca dediler: Adamın yüzünü **كَدَوْتُ** ettim; **أكْدُوهُ**; **كَدْواً**; onu çizdiğimde.

**أكد** : (Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): Buğdayı çiğnedim ve onu harmanladım; ve onu **أكَدْتُها** ettim.
Ve denir: “Şu iş hakkında **مُتَوكّداً** kaldı” ve **مُتَوكزاً** ve **مُتَحَرِّكاً**; yani: ayakta, hazır durumda.
Ve denir: Ona **وكَدَه** etti; **يكِدُه**; **وكْداً**; yani ona isabet etti.

**دوك** : el-Leys dedi: **الدَّوْكُ**: şeyin dövülmesi, ezilmesi ve öğütülmesi; devenin göğsüyle şeyi **يَدُوكُ** etmesi gibi; ve **المَدَاكُ**: koku ezme taşıdır; onun üzerinde güzel koku **يُدَاكُ** edilir; **دَوْكاً**.
Hadîste: Resûlullah (صلى الله عليه وسلم) Hayber’de dedi: (Yarını sancağı mutlaka bir adama vereceğim; Allah onun elleriyle fetheder; insanlar geceyi, onu kime vereceği hakkında **يَدُوكُونَ** ederek geçirdiler).
Onun sözü: **يدوكون** yani: içine dalarlar ve onda ihtilaf ederler.
(Abû Ubeyd, el-Asma‘î’den): Kavim geceyi **يَدُوكون** ederek geçirdi; **دَوْكاً**; yani karışıklık ve dönüp durma içinde gecelediler.
Dedi: Abû Zeyd dedi: **دَوْكَةٍ** ve **بُوحٍ** içine düştüler; yani karışıklığa düştüler; onda iki lugat vardır: **دَوْكَةٌ** ve **دُوكَةٌ**; **الدَّوْكَة**’nin çoğulu: **دِوَكٌ** ve **دِيَكٌ**; **دُوكةٌ** diyen, çoğulda **دُوَكٌ** der.
(Abû ‘Umer ve): Adam kadını **داك** etti; **يدوكُها**; **دَوْكاً**; ve onu **باك** etti; **بَوْكاً**; onunla cinsel birleşmede bulunduğunda.
Ve şu şiiri okudu:
فدَاكَها دَوْكاً على الصِّراطِ
ليس كدَوكِ زَوجِهَا الوَطْوَاطِ
Ebû Turâb dedi: Abû’r-Rabî‘ el-Bekrâvî dedi: Kavim **داكَ** ettiğinde: hastalandıklarında; ve onlar bir **دَوْكَةٍ** içindedir; yani bir hastalık içinde.

**ودك** : (Seleme, el-Ferrâ’dan): Ondan **بَنَاتِ أَوْدَكَ** ve **بَناتِ بَرْحٍ** ve **بَنات بِئْسَ** ile karşılaştım; yani belâlar.
el-Leys dedi: **الوَدَكُ**: bilinen (yağ)dır; fiil: onu **ودَّكْتُه** ettim; **تَوْدِيكاً**; bu, onu bir şeye koyduğunda olur; o da içyağından yahut et suyundandır; ve bir şey **وَدِكٌ** ve **وَدِيكٌ**; ve **دَجاجةٌ وَدِيكةٌ**: **وَدَكٍ** sahibi; ve **وَدِيكٌ**: caizdir.
Ve **الدِّكَةُ**: **الوَدَكِ**’ten bir isimdir. Araplardan bir kadın dedi: “Ben **لِلدِّكَةِ**’ye aşeren idim” yani **لِلْوَدَكِ**’e iştahlı idim.

**ديك** : el-Leys dedi: **الدِّيكُ**: bilinen (horoz)dur; çoğulu **دِيَكَةٌ**; ve **أَرْضٌ مَداكةٌ** ve **مَدْيَكةٌ**: **الدِّيَكةِ**si çok olan.
el-Muerric dedi: Yemen ehlinin sözünde **الدِّيكُ**: şefkatli, merhametli adamdır; bundan dolayı horoza **دِيكاً** adı verildi.
Dedi: ve **الدِّيكُ**: onların sözünde bahardır.
Ve **الدِّيكُ**: ocak taşlarıdır; tekil ve çoğul eşittir.

**دكا** : el-Leys onu ihmal etti; İbnü’l-A‘râbî dedi: **دَكَا**: semirdiği zaman; ve **وكدا**: kestiği zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الواو والكاف وما يثلثهما)
(وكل) الواو والكاف واللام: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اعتمادِ غيرِكَ في أمرك. من ذلك الوُكَلة(1)، والوَكَل: الرّجُل الضّعيف. يقولون وُكَلَةٌ تُكَلَةٌ. والتوكُّل منه، وهو إظهار العَجْز في الأمر والاعتمادُ على غيرك. ووَاكَلَ فلانٌ، إذا ضَيَّع أمرَهُ مُتَّكِلاً على غيره. وسُمِّي الوكِيلُ لأنّه يُوكَلُ إليه الأمر. والوَِكال في الدّابّة: أن يتأخَّر أبداً خَلْفَ الدّوابّ، كأنّه يَكِلُ الأمرَ في الجَرْيِ إلى غيرِهِ. وفي شعر امرئ القيس:‏
* لا يواكل نَهْزها *‏
أي لا يبطئ؛ وأصله من المُواكَلَة. [و] وَاكَلْتُ الرّجلَ، إذا اتَّكَلتَ عليه واتَّكَلَ عليك. ويقولون: الوَِكَالُ في الدّابّة: أن يسير بسَيْرِ الآخَر.‏
(وكم) الواو والكاف والميم كلمةٌ. يقولون: وُكِمَت الأرضُ إذا وُطِئَتْ(2). وَوَكَمَه الأمْرُ: حَزَنَهُ. وَوُكِمَ: رُدَّ(3).‏
(وكن) الواو والكاف والنون. يقولون لعُشِّ الطّائر: وَكْن، ويجمعُ وُكنات(4). وفي الحديث: "أقِرُّوا الطّيرَ في وَكناتها(5)". ويقولون: توكَّنَ، في معنى تَمكَّنَ(6).‏
(وكا) الواو والكاف والحرف المعتل: أُصَيلٌ يدلُّ على شَدِّ شيء وشِدَّة. منه الوِكَاء: الذي يُشَدُّ به. وفي الحديث: "احفَظْ عِفاصَها ووِكاءَها". وتقول: سألته فأوكى عَلَيَّ، أي بَخِلَ، كأنَّه قد شَدَّ، وإنَّ فُلاناً لَوِكاءٌ ما يَبِضُّ بشَيء. قال أبو عُبيدٍ في حديث الزُّبير: "أنَّه كانَ يُوكِي بينَ الصَّفا والمَرْوَة"، قال: أي يَملأُ ما بَينَهما سَعياً، كما يُوكَى السِّقاءُ بعد المَلْء.‏
ومن الباب تَوَكَّأْتُ على كذا، أي اتَّكَأتُ، لأنَّه يتشدَّدُ به ويتقوّى به. وأوكأت فلاناً إيكاءً: نصَبْتُ له مُتَّكَأً.‏
(وكب) الواو والكاف والباء: كلمتان تدلُّ إحداهما على الانتصاب والأخرى على ضَرب من السَّير.‏
الأول الوَكْب: الانتصاب. والواكِبَةُ: القائمةُ من قوائم السَّريرِ(7) أو غيره. ومن الباب: وَكَبَ العِنَبُ: أخَذَ في النُّضْج. وذلك حين يمتلئُ ماءً وينضَح حَبُّه(8).‏
والثاني الوَكَبان: مِشْيَةٌ في دَرَجان. يقال ظَبيةٌ وَكُوبٌ. والمُوكِبُ: الطَّائر إذا تهيَّأَ للطَّيَران.‏
(وكت) الواو والكاف والتاء: كلمة وهي الوَكْتَة، كالنُّكْتة في الشَّيء. ويقال للرُّطَبة إذا تقطَّعت: قد وَكَّتَتْ.‏
(وكح) الواو والكاف والحاء: كلمةٌ تدلُّ على صلابةٍ وشِدّة. منه الأوْكح: الحَجَر(9). وحَفَر حتى أوكَح، أي وَصَلَ إلى حجرٍ لا ينفُذُ فيه الحديد. واستَوْكح الفَرْخُ: غَلُظَ. وهذه فِراخٌ وُكُحٌ.‏
(وكد) الواو والكاف والدال: كلمةٌ تدلُّ على شَدٍّ وإحكام. وأوكِدْ عَقْدَكَ(10)، أي شُدّه. والوِكاد(11): حبل تُشَدُّ به البقرة عند الحَلْب. ويقولون: وَكَدَ وَكْدَهُ، إذا أمَّه(12) وعُنِيَ به.‏
(وكر) الواو والكاف والراء: أصلٌ صحيح ليست كَلِمُهُ على قياسٍ واحد، لكنّها أفراد. فالوَكَرَى: ضَرْبٌ من العَدْو. والوَكَّار: الرّجُل العَدَّاء. والوَكَرَى من النِّساء: الشَّديدة الوطءِ إذا مَشَتْ. وكَرْتُ الإناءَ: ملاتُه. ووَكَر بطنه: مَلأه. والوَكِيرة: الطَّعام يُتَّخَذ للبِناء(13). والواكِرُ: الطائر(14) يدخُل وَكْرَه. والوُكْرَة: المَوْرِدَةُ إلى الماء(15).‏
(وكز) الواو والكاف والزاء بناءٌ صحيح؛ يقال وكَزَه: طعَنَه. ووكَزه: ضَربه بجُمْع كفِّه(16). [و] وَكَزَه: دَفَعه.‏
(وكس) الواو والكاف والسين: كلمةٌ تدلُّ على نَقصٍ وخُسْران. فالوَكْس: النَّقْص. وَكَسْتُه: نَقَصْتُه. ووُكِسَ الرّجلُ وأُوكِسَ: خَسِر. وبَرَأت الشّجَّةُ على وَكْسٍ، إذا لم يتمَّ بُرؤُها.‏
(وكع) الواو والكاف والعين كلمتان. إحداهما تدلُّ على قوّة، والأخرى على نوعٍ من الضَّرب.‏
الأولى قولهم: سِقاءٌ وكيعٌ، أي قويٌّ لا يَسِيل منه شيء، ويقال: استَوْكَعَتْ مَعِدتُه اشتدَّت(17). ومنه قياس اسم وَكِيع. والوَكَع في الإماء من هذا، وهو مَيَلانٌ في صَدْر القَدَم نحْوَ الخِنْصر. وإنّما كان في الإماء لأنَّهن يكْدُدْنَ(18). وفرسٌ وَكيعٌ: صُلْب.‏
والأخرى قولهم: وكعَتْهُ العقربُ بإبرتها: ضرَبَتْه. وَكعَت تَكَعُ وَكْعاً. منه وَكع النّاقةَ: حَلَبَها. وبات الفصيلُ يَكَعُ أُمَّه الليلة.‏
(وكف) الواو والكاف والفاء: أصلٌ صحيح ليست كلِمهُ على قياسٍ واحد. فالوَكْفُ وَكْفُ البيت، وهو الوَكيف أيضاً(19). واستَوْكَف: استَقْطَر.‏
والوِكاف لغةٌ في الإكاف. والوَكَف: الإثْم والعَيب. والتوكُّف: التَّوقُّع، ولعلّه أصلُه انتظار الوكف. والوَكَفُ: مطمئِنٌّ من الأرض. ووَكَفُ الجبَل: أََسافِله قال:‏
* يَعلُو دكاكيك ويعلو وَكَفا(20) *‏
والوَكْف* النَّطْع. وليس في هذا الأمر وَكَفٌ، أي فسادٌ وضَعْف.‏
--------------ــ
(1) الوكلة بضم الواو وفتح الكاف كهمزة، ويقال أيضاً: "تكلة" بالإبدال كما سيأتي.‏
(2) في المجمل: "وطئت وأكلت".‏
(3) في المجمل: "الأصمعي: الموكوم: المردود عن الحاجة أشد رد".‏
(4) بضمتين، وبضمة وبضم ففتح، والحق أن هذه جمع وكنة مثلثة الواو وبضمتين أيضاً، أما الوكن فيجمع على أوكن ووكون، ووكن بضم وبضمتين.‏
(5) في المجمل واللسان: "على وكناتها".‏
(6) في الأصل: "في معنى الذي تمكن". وكلمة "الذي" مقحمة.‏
(7) في الأصل: "من قائمة السرير".‏
(8) في الأصل: "وينفج"، تحريف. وفي المجمل: "إذا أخذ في النضج".‏
(9) وكذا في المجمل. وفسره في القاموس بأنه التراب، أو الحجر، واقتصر في اللسان على تفسيره بالتراب.‏
(10) ويقال أيضاً وكد، وأكد، وآكد.‏
(11) والإكاد أيضاً بالهمزة.‏
(12) في الأصل: "أمته". وفي اللسان: "وكد وكده: قصد قصده وفعل مثل فعله".‏
(13) في اللسان: "الطعام يتخذه الرجل عند فراغه من بنيانه فيدعو إليه".‏
(14) كذا على الصواب في المجمل. وفي الأصل: "والوكر وكر الطائر".‏
(15) في الأصل: "إلى النساء"، صوابه في المجمل والقاموس. والوكرة بهذا المعنى مما ورد في القاموس ولم يرد في اللسان. والموردة بكسر الراء، كما في القاموس واللسان (ورد) وكذا المجمل (وكر)، لكن ضبطت في القاموس (وكر) بفتح الراء خطأ وفسرت بأنها مأتاه الماء.‏
(16) في الأصل: "بجميع"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.‏
(17) في اللسان: "أي اشتدت طبيعته".‏
(18) في الأصل: "يلدون"، تحريف. وفي المجمل مع أثر طمس وتفسير لكلمة من المادة: "الإماء اللواتي يكددن".‏
(19) في القاموس: "وكف البيت يكف وكفاً ووكيفاً وتوكافا: قطر".‏
(20) وكذا ورد إنشاده في المجمل. لكن في ديوان العجاج 83 واللسان (وكف): "يعلو الدكاديك". وانفرد اللسان برواية: "ويعلو الوكفا".‏

ـ

##### Türkçe

(**باب الواو والكاف وما يثلثهما**)
(**وكل**) **الواو** ve **الكاف** ve **اللام**: sağlam bir asıldır; senin işinde başkasına dayanmayı gösterir. Bundan **الوُكَلة**(1) ve **الوَكَل**: zayıf adamdır. Derler ki: **وُكَلَةٌ تُكَلَةٌ**. Ve ondan **التوكُّل**; o, işte aczi ortaya koymak ve başkasına dayanmadır. Ve falan kimse **وَاكَلَ** etti; işini başkasına dayanarak zayi ettiğinde. Ve **الوكِيل** adlandırıldı; çünkü iş ona **يُوكَلُ** edilir. Ve binek hayvanda **الوَِكال**: daima bineklerin arkasında geri kalmasıdır; sanki koşmada işi başkasına **يَكِلُ** eder. İmru’ul-Kays’ın şiirinde:
* **لا يواكل نَهْزها** *
yani yavaşlamaz; aslı **المُواكَلَة**dendir. [Ve] **وَاكَلْتُ** adamı: ona dayandığında ve o da sana dayandığında. Ve derler ki: binek hayvanda **الوَِكَالُ**: başkasının yürüyüşüyle yürümesidir.

(**وكم**) **الواو** ve **الكاف** ve **الميم** bir kelimedir. Derler ki: **وُكِمَت** yer, **وُطِئَتْ**(2) olduğunda. Ve **وَوَكَمَه** iş: onu hüzünlendirdi. Ve **وَوُكِمَ**: geri çevrildi(3).

(**وكن**) **الواو** ve **الكاف** ve **النون**. Kuşun yuvasına derler: **وَكْن**; **وُكنات**(4) diye çoğul yapılır. Hadiste: “Kuşları **وَكناتها**(5) içinde bırakınız.” Derler ki: **توكَّنَ**, **تَمكَّنَ**(6) anlamındadır.

(**وكا**) **الواو** ve **الكاف** ve illetli harf: bir asıldır; bir şeyi sıkmaya ve şiddete delalet eder. Ondan **الوِكَاء**: onunla bağlanan şeydir. Hadiste: “Onun **عِفاصَها**sını ve **وِكاءَها**sını koru.” Ve dersin: ona sordum da bana karşı **فأوكى عَلَيَّ**; yani cimrilik etti; sanki sıkmış gibidir. Ve muhakkak falan kimse **لَوِكاءٌ**dur; hiçbir şeyle **ما يَبِضُّ**. Ebû Ubeyd, Zübeyr hadisi hakkında dedi: “O, **يُوكِي** ederdi **بينَ الصَّفا والمَرْوَة**”; dedi ki: yani ikisinin arasını sa‘y ile doldururdu; tıpkı kırba **السِّقاءُ** dolduktan sonra bağlandığı gibi.

Ve babdan: **تَوَكَّأْتُ** şuna; yani **اتَّكَأتُ**; çünkü onunla sıkılaşır ve onunla güçlenir. Ve falanı **أوكأت** ettim **إيكاءً**: ona bir **مُتَّكَأً** kurdum.

(**وكب**) **الواو** ve **الكاف** ve **الباء**: iki kelimedir; birisi doğrulmaya, diğeri yürüyüşten bir türe delalet eder.
Birincisi **الوَكْب**: doğrulmadır. Ve **الواكِبَةُ**: sedirin(7) yahut başkasının ayaklarından dik duranıdır. Ve babdan: **وَكَبَ** üzüm: olgunlaşmaya başladı. Bu, suyla dolduğu ve tanesi sızdırıp akıttığı(8) zamandır.
İkincisi **الوَكَبان**: bir koşu içinde bir yürüyüştür. Denir: **ظَبيةٌ وَكُوبٌ**. Ve **المُوكِبُ**: kuş, uçmaya hazırlandığında.

(**وكت**) **الواو** ve **الكاف** ve **التاء**: bir kelimedir; o **الوَكْتَة**dir, şeydeki **النُّكْتة** gibi. Ve **الرُّطَبة** için, parçalandığında denir: **قد وَكَّتَتْ**.

(**وكح**) **الواو** ve **الكاف** ve **الحاء**: katılığa ve şiddete delalet eden bir kelimedir. Ondan **الأوْكح**: taş(9). Ve kazdı da **حتى أوكَح**; yani demirin içine işlemediği bir taşa ulaştı. Ve yavru kuş **استَوْكح** etti: kalınlaştı. Ve bunlar **فِراخٌ وُكُحٌ**dur.

(**وكد**) **الواو** ve **الكاف** ve **الدال**: sıkmaya ve sağlamlaştırmaya delalet eden bir kelimedir. Ve **أوكِدْ عَقْدَكَ**(10): yani onu sık. Ve **الوِكاد**(11): sağım sırasında ineğin bağlandığı iptir. Ve derler ki: **وَكَدَ وَكْدَهُ**; onu kastettiğinde(12) ve onunla ilgilendiğinde.

(**وكر**) **الواو** ve **الكاف** ve **الراء**: sağlam bir asıldır; kelimeleri tek bir kıyas üzere değildir, fakat onlar fertlerdir. Şöyle ki **الوَكَرَى**: koşudan bir türdür. Ve **الوَكَّار**: koşucu adamdır. Ve kadınlardan **الوَكَرَى**: yürüdüğünde basışı şiddetli olandır. Ve **وكَرْتُ الإناءَ**: onu doldurdum. Ve **وَكَر** karnı: onu doldurdu. Ve **الوَكِيرة**: bina için yapılan yemektir(13). Ve **الواكِرُ**: kuş(14), **وَكْرَه**ine girer. Ve **الوُكْرَة**: suya varış yeridir(15).

(**وكز**) **الواو** ve **الكاف** ve **الزاء** sağlam bir yapıdır; denir: onu **وكَزَه**: onu mızrakladı. Ve onu **وكَزه**: avucunun yumruğuyla(16) vurdu. [Ve] onu **وَكَزَه**: onu itti.

(**وكس**) **الواو** ve **الكاف** ve **السين**: eksilmeye ve ziyana delalet eden bir kelimedir. Şu halde **الوَكْس**: eksikliktir. Onu **وَكَسْتُه**: onu eksilttim. Ve adam **وُكِسَ** ve **أُوكِسَ**: zarar etti. Ve yara **الشّجَّةُ** **على وَكْسٍ** üzere iyileşti; iyileşmesi tamamlanmadığında.

(**وكع**) **الواو** ve **الكاف** ve **العين** iki kelimedir. Birisi kuvvete, diğeri vuruşun bir türüne delalet eder.
Birincisi onların sözü: **سِقاءٌ وكيعٌ**; yani güçlüdür, ondan hiçbir şey sızmaz. Ve denir: **استَوْكَعَتْ مَعِدتُه**: şiddetlendi(17). Ondan **وَكِيع** isminin kıyasıdır. Ve cariyelerde **الوَكَع** da bundandır; o, ayağın göğsünde serçe parmağa doğru bir meyildir. Ancak cariyelerde oldu; çünkü onlar **يكْدُدْنَ**(18). Ve **فرسٌ وَكيعٌ**: serttir.
İkincisi onların sözü: akrep onu iğnesiyle **وكعَتْهُ**: onu vurdu. **وَكعَت تَكَعُ وَكْعاً**. Ondan **وَكع** deveyi: onu sağdı. Ve yavru deve bu gece annesini **يَكَعُ** ederek geceledi.

(**وكف**) **الواو** ve **الكاف** ve **الفاء**: sağlam bir asıldır; kelimeleri tek bir kıyas üzere değildir. Şu halde **الوَكْفُ**: evin **وَكْفُ**udur; o **الوَكيف** de olur(19). Ve **استَوْكَف**: damla damla akıttı.
Ve **الوِكاف** **الإكاف** için bir lehçedir. Ve **الوَكَف**: günah ve ayıptır. Ve **التوكُّف**: bekleyiştir; belki aslı **الوكف**u beklemektir. Ve **الوَكَفُ**: yerden alçak bir yerdir. Ve **وَكَفُ الجبَل**: onun etekleridir; dedi ki:
* **يَعلُو دكاكيك ويعلو وَكَفا**(20) *
Ve **الوَكْف**: deri yaygıdır. Bu işte **وَكَفٌ** yoktur; yani bozukluk ve zayıflık.

--------------ــ
(1) **الوكلة**: **الواو**’nun ötreli, **الكاف**’ın fethalı olmasıyla; hemze gibi; ve ayrıca, ileride geleceği üzere, بدل yoluyla “**تكلة**” de denir.
(2) **المجمل**’de: “**وطئت وأكلت**”.
(3) **المجمل**’de: “**الأصمعي: الموكوم: المردود عن الحاجة أشد رد**”.
(4) İki ötreyle; ve bir ötreyle ve ötreyle sonra fetha ile; doğru olan, bunun **وكنة**nin çoğulu olmasıdır; **الواو**’su üç türlü ve iki ötreyle de; أما **الوكن** ise **أوكن** ve **وكون** üzerine çoğul yapılır; ve **وكن** bir ötreyle ve iki ötreyle.
(5) **المجمل** ve **اللسان**’da: “**على وكناتها**”.
(6) Asılda: “**في معنى الذي تمكن**”. “**الذي**” kelimesi araya sokulmuştur.
(7) Asılda: “**من قائمة السرير**”.
(8) Asılda: “**وينفج**”, tahriftir. **المجمل**’de: “**إذا أخذ في النضج**”.
(9) **المجمل**’de de böyledir. **القاموس**’ta onu, toprak yahut taş diye tefsir etti; **اللسان**’da onu toprak diye tefsir etmekle yetindi.
(10) Ayrıca **وكد** ve **أكد** ve **آكد** de denir.
(11) Hemze ile **الإكاد** da.
(12) Asılda: “**أمته**”. **اللسان**’da: “**وكد وكده: قصد قصده وفعل مثل فعله**”.
(13) **اللسان**’da: “Adamın binasını bitirdiğinde yaptığı yemek; ona davet eder.”
(14) **المجمل**’de doğru olan üzere böyledir. Asılda: “**والوكر وكر الطائر**”.
(15) Asılda: “**إلى النساء**”; doğrusu **المجمل** ve **القاموس**’tadır. **الوكرة** bu anlamla **القاموس**’ta gelmiş olup **اللسان**’da gelmemiştir. Ve **الموردة** **الراء**’ın kesresiyle; **القاموس** ve **اللسان** (**ورد**)’da ve كذلك **المجمل** (**وكر**)’da; fakat **القاموس** (**وكر**)’da **الراء**’ın fethasıyla yanlış ضبط edildi ve “suyun gelişi” diye tefsir edildi.
(16) Asılda: “**بجميع**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tadır.
(17) **اللسان**’da: “yani tabiatı şiddetlendi.”
(18) Asılda: “**يلدون**”, tahriftir. **المجمل**’de, silinme izi ve maddeden bir kelimenin tefsiriyle: “**الإماء اللواتي يكددن**”.
(19) **القاموس**’ta: “**وكف البيت يكف وكفاً ووكيفاً وتوكافا: قطر**”.
(20) **المجمل**’de onun inşadı böyle gelmiştir. Fakat **العجاج** divanı 83 ve **اللسان** (**وكف**)’ta: “**يعلو الدكاديك**”. **اللسان** şu rivayetle tek kalmıştır: “**ويعلو الوكفا**”.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- وكدت القول والفعل، وأكدته: أحكمته. قال تعالى: ﴿ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها﴾ [النحل/91] والسير الذي يشد به القربوس (القربوس: حنو السرج، وجمعه قرابيس. اللسان (قربس) ) يسمى التأكيد، ويقال: توكيد، والوكاد: حبل يشد به البقر عند الحلب، قال الخليل (انظر: العين 5/395) : أكدت في عقد الأيمان أجود، ووكدت في القول أجود، تقول إذا عقدت: أكدت، وإذا حلفت وكدت ووكد وكده: إذا قصد قصده وتخلق بخلقه.

##### Türkçe

- **وكدت** **القول** و**الفعل**، و**أكدته**: onu sağlamlaştırdım. Yüce Allah dedi ki: ﴿ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها﴾ [النحل/91]. Ve **السير** ki onunla **القربوس** bağlanır (**القربوس**: eyerin kavsi; onun çoğulu **قرابيس**. **اللسان** (**قربس**)) ona **التأكيد** denir; ve denilir: **توكيد**. Ve **الوكاد**: sağım sırasında sığırın onunla bağlandığı ip. **الخليل** dedi (bak: **العين** 5/395): **أكدت** yeminleri bağlama hususunda daha iyidir; **وكدت** söz hususunda daha iyidir. Dersin ki, bağladığın zaman: **أكدت**; yemin ettiğin zaman: **وكدت**. Ve **وكد** **وكده**: kastını kastettiği ve onun huyuyla huylanıp onun ahlâkıyla ahlâklandığı zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

وَكَّدَ العَقْدَ والعَهْدَ: أَوثَقَه، والهمز فيه لغة. يقال: أَوْكَدْتُه وأَكَّدْتُه وآكَدْتُه إِيكاداً، وبالواو أَفصح، أَي شَدَدْتُه، وتَوَكَّدَ الأْمر وتأَكَّدَ بمعنًى. ويقال: وَكَّدْتُ اليَمِينَ، والهمْزُ في العَقْد أَجْوَدُ، وتقول: إِذا عَقَدْتَ فأَكِّدْ، وإِذا حَلَفْتَ فَوَكِّدْ. وقال أَبو العباس: التوكيدُ دخل في الكلام لإِخراج الشَّكّ وفي الأَعْدادِ لإِحاطةِ الأَجْزاء، ومن ذلك ن تقول؛ كلَّمني أَخوك، فيجوز أَن يكون كلمك هو أَو أَمَر غلامه بأَن يكلمك، فإِذا قلت كلمني أَخوك تَكْليماً لم يجز أَن يكون المكلّم لك الا هو. ووَكَّدَ الرَّحْلَ والسَّرْجَ توكيداً: شَدَّه.
والوكائِدُ: السُّيورُ التي يُشَدُّ بها، واحدها وِكادٌ وإِكادٌ. والسُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوس تسمى: المَياكِيدَ ولا تسمى التَّواكِيدَ. ابن دريد: الوكائِدُ السُّيور التي يُشدُّ بها القربوس إِلى دَفَّتَيِ السَّرج، الواحدِ وكاد وإِكاد؛ وفي شعر حميد بن ثور: تَرَى العُلَيْفِيَّ عليه مُوكَدَا
أَي مُوثَقاً شدِيدَ الأَسْرِ، ويروى مُوفَدا، وقد تقدم.
والوِكادُ: حبل يُشَدُّ به البقر عند الحَلْب.
ووكَدَ بالمكان يَكِدُ وُكُوداً إِذا أَقام به. ويقال: ظَلَّ مُتَوَكِّداً بأَمر كذا ومُتَوكِّزاً ومتَحَرِّكاً أَي قائِماً مُسْتَعِدًّا. ويقال: وَكَدَ يَكِدُ وَكْداً أَي أَصابَ. وَوَكَدَ وَكْدَه: قَصَدَ قَصْدَه وفَعَلَ مثلَ فِعْلِه. وما زالَ ذاكَ وَكْدي أَي مُرادي وهَمِّي. ويقال: وكَدَ فلان أَمراً يَكِدُه وَكْداً إِذا مارَسَه وقَصَده؛ قال الطرمَّاح:ونُبِّئْتُ أَنَّ القَيْنَ زَنَّى عَجُوزَةً
فَقِيرَةَ أُمّ السُّوءِ أَنْ لم يَكِدْ وَكْدي
معناه: أَن لم يَعْمَلْ عَمَلي ولم يَقْصِدْ قَصْدي ولم يُغْنِ غَنائي. ويقال: ما زال ذلك وُكْدي، بضم الواو، أَي فِعْلي ودَأْبي وقَصْدي، فكأَنّ الوُكْدَ اسم، والوَكْد المصدرُ.
وفي حديث الحسن وذكر طالب العلم: قد أَوْكَدَتاه يَداه وأَعْمَدَتاه رِجلاهُ؛ أَوْكَدتاه: حَمَلتاه. ويقال: وَكدَ فلان أَمراً يَكِدُه وَكْداً إِذا قصده وطلبه. وفي حديث علي: الحمد لله الذي لا يَفِرُه المَنْعُ ولا يَكِدُه الإِعْطاءُ أَي لا يَزِيدُه المنع ولا يَنْقُصُه الإِعطاء.

##### Türkçe

**وَكَّدَ** **العَقْدَ** ve **العَهْدَ**: onu sağlamlaştırdı; içindeki hemze bir lehçedir. Denir ki:
**أَوْكَدْتُه** ve **أَكَّدْتُه** ve **آكَدْتُه** **إِيكاداً**; vav ile olan daha fasihdir; yani onu sımsıkı yaptım.
Ve **تَوَكَّدَ** iş ve **تأَكَّدَ** aynı anlamdadır. Ve denir ki: **وَكَّدْتُ** **اليَمِينَ**;
ve akitte hemze daha iyidir; ve dersin ki: **إِذا عَقَدْتَ فأَكِّدْ**, ve **إِذا حَلَفْتَ فَوَكِّدْ**.
Ebû’l-‘Abbâs dedi ki: **التوكيدُ** sözün içine şüpheyi çıkarmak için girdi;
ve sayılarda parçaları kuşatmak için; bununla birlikte sen dersin: “Senin kardeşin benimle konuştu”; o hâlde caizdir
ki seninle konuşan bizzat o olsun yahut kölesine seninle konuşmasını emretmiş olsun; fakat “Senin kardeşin benimle konuştu
**تَكْليماً**” dediğinde, seninle konuşanın ondan başkası olması caiz olmaz. Ve **وَكَّدَ** **الرَّحْلَ**
ve **السَّرْجَ** **توكيداً**: onu sıktı.

Ve **الوكائِدُ**: kendisiyle bağlanan kayışlardır; tekili **وِكادٌ** ve **إِكادٌ**dur.
Ve kendisiyle **القَرَبُوس** bağlanan kayışlara **المَياكِيدَ** denir; **التَّواكِيدَ** denmez.
İbn Düreyd: **الوكائِدُ** **القربوس**un **السَّرج**in iki **دَفَّة**sine bağlandığı kayışlardır; tekili **وكاد** ve **إِكاد**;
ve Humeyd b. Sevr’in şiirinde:
تَرَى العُلَيْفِيَّ عليه مُوكَدَا
yani, sıkı bağlanmış, bağlaması şiddetli; ve **مُوفَدا** diye de rivayet edilir; ve daha önce geçti.

Ve **الوِكادُ**: sağım sırasında sığırın kendisiyle bağlandığı iptir.

Ve **ووكَدَ** mekânda **يَكِدُ** **وُكُوداً**: orada ikamet ettiğinde. Ve denir ki: “Şu iş hakkında
**مُتَوَكِّداً** ve **مُتَوكِّزاً** ve **متَحَرِّكاً** kaldı”; yani ayakta, hazır durumda.
Ve denir ki: **وَكَدَ** **يَكِدُ** **وَكْداً**; yani isabet etti. Ve **وَوَكَدَ** **وَكْدَه**: onun kastını kastetti
ve onun fiilinin benzerini yaptı. Ve o, benim **وَكْدي**m olmaya devam etti; yani muradım ve kaygım. Ve denir ki:
Falan bir işi **وكَدَ** eder, onu **يَكِدُه** **وَكْداً**; onu uyguladığında ve ona yöneldiğinde; dedi ki
et-Tırimmâh:
ونُبِّئْتُ أَنَّ القَيْنَ زَنَّى عَجُوزَةً
فَقِيرَةَ أُمّ السُّوءِ أَنْ لم يَكِدْ وَكْدي
manası: benim yaptığım gibi yapmadı, benim kastımı kastetmedi ve benim faydamı fayda kılmadı.
Ve denir ki: “Bu, benim **وُكْدي**m olmaya devam etti”, vavın dammesiyle; yani fiilim, âdetim ve kastım;
sanki **الوُكْدَ** bir isimdir, **الوَكْد** ise mastardır.

Hasen’in hadîsinde, ilim talebesini anıp: “Onu iki eli **أَوْكَدَتاه** ve iki ayağı **أَعْمَدَتاه**”;
**أَوْكَدَتاه**: onu taşıdı. Ve denir ki: Falan bir işi **وَكدَ** eder, onu **يَكِدُه** **وَكْداً**;
onu kastettiğinde ve onu talep ettiğinde. Ve Ali’nin hadîsinde: “Hamd, men‘in onu kaçırmadığı ve
**يَكِدُه** **الإِعْطاءُ** olmayan Allah’adır”; yani men‘ onu artırmaz ve **الإِعْطاءُ** onu eksiltmez.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* و ك د * * التَّوْكِيدُ * لغة في التأكيد وقد * وَكَّدَ * الشيء وأَكَّده بمعنى والواو أفصح وكذا * أَوْكَدَهُ * و * آكَدَهُ إيكَاداً * فيهما

##### Türkçe

* و ك د * * **التَّوْكِيدُ** * **التأكيد**’de bir lugattır; ve **وَكَّدَ** şeyi ve **أَكَّده** (onu) aynı mânâda (yaptı); ve **الواو** daha fasîhtir; ve bunun gibi **أَوْكَدَهُ** ve **آكَدَهُ إيكَاداً**; ikisinde de.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

وكد بالمكان يكد وكودا، بالضم، إذا أقام به، يقال: وكد فلان أمرا يكده وكدا، إذا قصده وطلبه، ووكد وكده: قصد: قصده وفعل مثل فعله. وكد يكد وكدا، أي أصاب. وكد العقد والعهد توكيدا أوثقه، كأكده، الهمز لغة فيه، وكد الرحل: شده، يقال فيه أوكدته إيكادا وأكدته، وبالواو أفصح. والوكائد: سيور يشد بها الرحل والسرج جمع وكاد، بالكسر، وإكاد لغة فيه، كوشاح، وقال ابن دريد: الوكائد: السيور التي يشد بها القربوس إلى دفتي السرج، الواحد وكاد وإكاد. والوكد بالضم: السعي والجهد، يقال: ما زالض ذلك وكدي، أي فعلى ودأبي وقصدي. الوكد، بالفتح: المراد والهم والقصدن يقال: وكد فلان أمرا، إذا مارسه وقصده، قال الطرماح.

  ونبئت أن القين زنى عجوزهقفيرة أم السوء أن لم يكد وكدي

  أي أن لم يعمل عملي ولم يقصد قصدي ولم يغن غنائي. وكد، بلا لام: بين الحرمين الشريفين، أو جبيل مشرف على خلاطي من جبال مكة ينظر إلى جمرة، كذا في معجم البلدان. والتوكيد، بالواو، أفصح من التأكيد، بالهمز، ويقال: وكدت اليمين، والهمز في العقد أجود، وتقول: إذا عقدت فأكد، وإذا حلفت فوكد. وقال أبو العباس: التوكيد دخل في الكلام لإخراج الشك. وفي الأعداد لإحاطة الأجزاء. وقال الصاغاني: التوكيد دخل في الكلام على وجهين: تكرير صريح، وغير صريح، فالصريح نحو قولك: رأيت زيدا زيدا، وغير الصريح نحو قولك، فعل زيد نفسه وعينه، والقوم أنفسهم وأعيانهم، والرجلان كلاهما، والمرأتان كلتاهما، والقوم كلهم، والرجال أجمعون، والنساء جمع، وجدوى التوكيد أنك إذا كررت فقد قررت المؤكد وما علق به في نفس السامع ومكنته في قلبه، وأمطت شبهة ربما خالجته، أو توهمت غفلة وذهابا عما أنت بصدده فأزلته، فإن لظان أن يظن حين قلت: فعل زيد، أن إسناد الفعل إليه تجوز أو سهو، فإذا قلت: كلمني أخوك، فيجوز أن يكون كلمك هو أو أمر غلامه أن يكلمك، فإذا قلت كلمني أخوك تكليما. لم يجز أن يكون المكلم لك إلا هو. وتوكد الأمر وتأكد، بمعنى واحد. والمواكدة: الناقة الدائبة في السير. والمتوكد: القائم المستعد للأمر، يقال ظل متوكدا بأمر كذا ومتوكزا ومتحركا أي قائما مستعدا. والمياكيد، والتآكيد والتواكيد: السيور التي يشد بها القربوس إلى دفتي السرج وقيل: هي المياكيدث ولا تسمى التواكيد، وهي من الجموع التي لا مفرد لها. وبقي عليه: الوكاد، بالكسر: حبل يشد به البقر عند الحلب. وفي حديث الحسن وذكر طالب العلم قد أوكدتاه يداه وأعمدتاه رجلاه أوكدتاه: أعملتاه.

##### Türkçe

**وكد**: mekânda **يكد** ve **وكودا**, zamme ile; onda ikamet ettiğinde. Denilir: falan kimse bir işi **يكده** ve **وكدا** **وكد** etti; onu kastettiğinde ve onu talep ettiğinde. Ve **ووكد** ve **وكده**: kastetti; onu kastetti ve onun yaptığı gibi yaptı. **وكد** **يكد** ve **وكدا**; yani isabet etti. **وكد** akdi ve ahdi **توكيدا**; onu sağlamlaştırdı; **كأكده** gibi; hemze onda bir dildir. Ve **وكد** rahli: onu sıktı; onda **أوكدته** **إيكادا** ve **أكدته** denilir; ve vav ile daha fasih. Ve **الوكائد**: rahlin ve sercin onunla sıkıldığı kayışlar; **وكاد**’ın çoğulu, kesre ile; ve **إكاد** onda bir dildir; **كوشاح** gibi. İbn Düreyd dedi: **الوكائد**: **القربوس**’un sercin iki tahtasına onunla bağlandığı kayışlardır; teki **وكاد** ve **إكاد**. Ve **الوكد** zamme ile: koşma ve çaba; denilir: “O, benim **وكدي**’m olmaya devam etti”; yani fiilim ve âdetim ve kastım üzere. **الوكد**, fetha ile: murad ve kaygı ve kasttır; denilir: falan kimse bir işi **وكد** etti; onu uyguladığında ve onu kastettiğinde. **الطرماح** dedi:

ونبئت أن القين زنى عجوزهقفيرة أم السوء أن لم يكد وكدي

Yani: benim yaptığım gibi yapmadıysa ve benim kastımı kastetmediyse ve benim şarkımı söylemediyse. **وكد**, lamsız: iki harem-i şerif arasında; yahut Mekke dağlarından **خلاطي** üzerine nazır, **جمرة**’ye bakan bir yüksekçe; **معجم البلدان**’da böyle. Ve **التوكيد**, vav ile, hemze ile olan **التأكيد**’den daha fasihtir. Ve denilir: yemini **وكدت** ettim; ve hemze akidde daha iyidir. Ve dersin: akdettiğinde **فأكد**; ve yemin ettiğinde **فوكد**. Ebü’l-Abbâs dedi: **التوكيد** şüpheyi çıkarmak için kelâma girdi. Ve sayılarda parçaları kuşatmak için. **الصاغاني** dedi: **التوكيد** kelâma iki vecih üzere girdi: açık tekrar ve açık olmayan. Açık olan, senin “Zeyd’i gördüm, Zeyd’i” sözün gibidir; açık olmayan ise senin “Zeyd bizzat kendisi ve aynısı yaptı; kavim bizzat kendileri ve aynıları; iki adam ikisi birden; iki kadın ikisi birden; kavim hepsi; erkekler hep birden; kadınlar topluca” sözün gibidir. **التوكيد**’in faydası şudur ki: sen tekrar ettiğinde, pekiştirilen şeyi ve ona bağlı olanı dinleyenin nefsinde yerleştirmiş ve onu kalbinde sağlamlaştırmış olursun; ona karışmış olabilecek bir şüpheyi silmiş olursun; yahut senin üzerinde bulunduğun şeyden bir gaflet ve uzaklaşma vehmetmiş olursun da onu gidermiş olursun. Çünkü zanneden, “Zeyd yaptı” dediğinde, fiilin ona isnadının mecaz yahut sehiv olduğunu zannedebilir. Sen “Kardeşin benimle konuştu” dediğinde, onun seninle konuşmuş olması da caizdir, kölesine seninle konuşmasını emretmiş olması da. Sen “Kardeşin benimle konuştu, konuşma olarak” dediğinde, seninle konuşanın ancak o olması caiz olmaz. Ve iş **توكد** etti ve **تأكد** etti; bir mânâ üzeredir. Ve **المواكدة**: yürüyüşte devamlı olan dişi deve. Ve **المتوكد**: işe hazır duran kimse; denilir: “Şöyle bir işle **متوكدا** ve **متوكزا** ve **متحركا** olarak gölgeledi”; yani hazır duran. Ve **المياكيد** ve **التآكيد** ve **التواكيد**: **القربوس**’un sercin iki tahtasına onunla bağlandığı kayışlardır. Ve denildi: o **المياكيدث**’tir ve **التواكيد** diye adlandırılmaz; ve o, müfredi olmayan cem‘lerdendir. Ve onda kaldı: **الوكاد**, kesre ile: sağım sırasında sığırın onunla bağlandığı ip. Ve Hasan’ın hadîsinde, ilim talebesini zikredip: “Onu iki eli **أوكدتاه** ve iki ayağı **أعمدتاه**”; **أوكدتاه**: onu çalıştırdılar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

وَكَدَ
1 وَكَدَ ذ , aor. يَكِدُ, inf. n. وُكُودٌ, He remained, continued, stayed, abode, or dwelt, (L, K,) بِمَكَانٍ in a place. (L.) -A2- See 2. -A3- وَكَدَ أَمْرًا, (L, K, *) aor. يَكِدُ, inf. n. وَكْدٌ, (L,) He aimed at a thing; sought, endeavoured after, or pursued, it; desired it; intended it, or purposed it; syn. قَصَدَ (L, K) and طَلَبَ. (L.) See also below. ― -b2- وَكَدَ وَكْدَهُ He directed his course to, or towards, him, or it; or he pursued his (another's) course; syn. قَصَدَ قَصْدَهُ; (S, L, K;) doing as he did. (L.) ― -b3- وَكَدَ أَمْرًا, aor. and inf. n. as above, also signifies He laboured at, and endeavoured after, a thing. (L.) ― -b4- وَكَدَ, (L, K,) aor. يَكِدُ, inf. n. وَكْدٌ, (L,) i. q. أَصَابَ He, or it, did, or went, right; attained an object; hit, struck, smote, affected, hurt, befell; &c.]. (L, K.)

وكّد
2 وكّد ذ , (S, L,) inf. n. تَوْكِيدٌ; (S, K;) [and ↓ وَكَدَ as is implied in the K, but app. by the unintentional omission of the word وَكَّدَ;] and ↓ اوكد, inf. n. اِيكَادٌ; (S, L;) He made a horse's saddle, (S, L,) and a camel's, (L, K,) firm, fast, or strong; or bound or tied it firmly, fastly, or strongly; (S, L, K;) as also أَكَّدَ and آكَدَ: but more chaste with و. (S, L, K. *) ― -b2- Also, He confirmed, ratified, or corroborated, a compact, a contract, a covenant, or an engagement; as also اكّد (S, L, K) and آكد: but, in this sense also, more chaste with و; (S, L;) or in this sense more approved with أ: (L:) and in like manner وكّد he confirmed an oath: you say, اِذَا عَقَدْتَ فَأَكِّدْ واِذَا حَلَفْتَ فَوَكِّدْ When thou makest a contract, ratify; and when thou swearest, confirm.

4 أَوْكَدَ see 2. ― -b2- أَوْكَدَتَاهُ يَدَاهُ His arms, or hands, exercised him with work. From a trad., relating to a seeker of knowledge. (L.)

٥
5 توكّد الأَمْرُ ذ and تأكّد signify the same, [The thing, or affair, became confirmed, ratified, or corroborated]. (S, L, K. *)

وَكْدٌ
وَكْدٌ ذ Desire; purpose; intention; aim; endeavour. (L, K.) See also 1.

وُكْدٌ
وُكْدٌ ذ Work; labour; exertion; endeavour. (L, K.) Ex. مَا زَالَ ذٰلِكَ وُكْدِى That ceased not to be my work, (L, K,) and endeavour. (L.)

وِكَادٌ
وِكَادٌ ذ A rope with which cows are tied on the occasion of milking. (S, L.) ― -b2- Also وِكَادٌ and اِكَادٌ sings. of وَكَائِدُ [and أَكَائِدُ], (IDrd, L, K,) [pls. deviating from the constant course of speech in relation to the sings.; see art. أكد;] signifying, (i. e. the pls.,) Thongs, or straps, with which one binds (L, K) a camel's, or horse's saddle: (L:) or the thongs, or straps, by which the قَرَبُوس is bound to the two side-boards of a horse's saddle; (IDrd, L;) as also ↓ مَيَاكِيدُ and تَآكِيدُ and ↓ تَوَكِيدُ; (K;) or these are called مياكيد, but not تواكيد: (L:) and it [مياكيد] is a pl. that has no [proper] sing. (TA.)

مُوَاكِدَةٌ
مُوَاكِدَةٌ ذ A she-camel that strives, or exerts herself, in her progress, course, or pace. (K.)

مَيَاكِيدُ
مَيَاكِيدُ ذ and تَوَكِيدُ: see وِكَادٌ.

مُتَوَكِّدٌ بِأَمْرٍ
مُتَوَكِّدٌ بِأَمْرٍ ذ , (L,) or لِأَمْرٍ, (K,) Standing ready, or prepared, for a thing, or an affair (L, K.)

##### Türkçe

**وَكَدَ**
1 **وَكَدَ** ذ , muzâri‘ **يَكِدُ**, mastar ismi **وُكُودٌ**, O kaldı, devam etti, durdu, ikamet etti, yahut mesken tuttu, (L, K,) **بِمَكَانٍ** bir yerde. (L.) -A2- 2’ye bak. -A3- **وَكَدَ أَمْرًا**, (L, K, *) muzâri‘ **يَكِدُ**, mastar ismi **وَكْدٌ**, (L,) O bir şeye yöneldi; onu aradı, onun peşine düştü yahut onu takip etti; onu istedi; onu kastetti yahut onu amaçladı; eşanlamlısı **قَصَدَ** (L, K) ve **طَلَبَ**. (L.) Aşağıya da bak. ― -b2- **وَكَدَ وَكْدَهُ** O ona yahut ona doğru yöneldi; yahut onun (başkasının) gidişini takip etti; eşanlamlısı **قَصَدَ قَصْدَهُ**; (S, L, K;) onun yaptığı gibi yaparak. (L.) ― -b3- **وَكَدَ أَمْرًا**, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, ayrıca şu mânaya gelir: O bir şey üzerinde çalıştı ve onun peşine düşüp çabaladı. (L.) ― -b4- **وَكَدَ**, (L, K,) muzâri‘ **يَكِدُ**, mastar ismi **وَكْدٌ**, (L,) **أَصَابَ** ile aynı mânadadır: O, yahut o (şey), doğru yaptı yahut doğru gitti; bir maksada ulaştı; isabet etti, vurdu, çarptı, etkiledi, incitti, başına geldi; vb.]. (L, K.)

**وكّد**
2 **وكّد** ذ , (S, L,) mastar ismi **تَوْكِيدٌ**; (S, K;) [ve K’da ima edildiği üzere ↓ **وَكَدَ**, fakat görünüşe göre **وَكَّدَ** kelimesinin kasıtsız düşürülmesiyle;] ve ↓ **اوكد**, mastar ismi **اِيكَادٌ**; (S, L;) O bir atın eyerini, (S, L,) ve bir deveninkini, (L, K,) sağlam, sıkı yahut güçlü yaptı; yahut onu sağlamca, sıkıca yahut kuvvetlice bağladı yahut düğümledi; (S, L, K;) **أَكَّدَ** ve **آكَدَ** da böyledir: fakat **و** ile daha fasih. (S, L, K. *) ― -b2- Ayrıca, O bir anlaşmayı, bir akdi, bir ahdi yahut bir taahhüdü teyit etti, tasdik etti yahut pekiştirdi; **اكّد** (S, L, K) ve **آكد** da böyledir: fakat bu mânada da **و** ile daha fasih; (S, L;) yahut bu mânada **أ** ile daha makbul: (L:) ve aynı şekilde **وكّد** bir yemini teyit etti: şöyle dersin, **اِذَا عَقَدْتَ فَأَكِّدْ واِذَا حَلَفْتَ فَوَكِّدْ** Sen akit yaptığında, tasdik et; ve yemin ettiğinde, teyit et.

4 **أَوْكَدَ** 2’ye bak. ― -b2- **أَوْكَدَتَاهُ يَدَاهُ** Onun kolları, yahut elleri, onu işle meşgul etti. Bir rivayetten, ilim talebesiyle ilgili. (L.)

٥
5 **توكّد الأَمْرُ** ذ ve **تأكّد** aynı mânaya gelir, [Şey, yahut iş, teyit edilmiş, tasdik edilmiş yahut pekiştirilmiş oldu]. (S, L, K. *)

**وَكْدٌ**
**وَكْدٌ** ذ Arzu; maksat; niyet; hedef; çaba. (L, K.) 1’e de bak.

**وُكْدٌ**
**وُكْدٌ** ذ İş; emek; gayret; çaba. (L, K.) Ör. **مَا زَالَ ذٰلِكَ وُكْدِى** Bu, benim işim olmaktan, (L, K,) ve çabam olmaktan geri kalmadı. (L.)

**وِكَادٌ**
**وِكَادٌ** ذ Sağım sırasında ineklerin bağlandığı bir ip. (S, L.) ― -b2- Ayrıca **وِكَادٌ** ve **اِكَادٌ**, **وَكَائِدُ**’ün [ve **أَكَائِدُ**’ün] tekilidir, (IDrd, L, K,) [tekillerle ilgili sözün sabit gidişatından sapan çoğullar; **أكد** maddesine bak;] (yani çoğullar) şu mânaya gelir: kişinin (L, K) bir devenin yahut atın eyerini bağladığı kayışlar yahut şeritler: (L:) yahut **قَرَبُوس**’un bir at eyerinin iki yan tahtasına bağlandığı kayışlar yahut şeritler; (IDrd, L;) ↓ **مَيَاكِيدُ** ve **تَآكِيدُ** ve ↓ **تَوَكِيدُ** da böyledir; (K;) yahut bunlara **مياكيد** denir, fakat **تواكيد** denmez: (L:) ve o [**مياكيد**] [asıl] tekili olmayan bir çoğuldur. (TA.)

**مُوَاكِدَةٌ**
**مُوَاكِدَةٌ** ذ Yürüyüşünde, gidişinde yahut temposunda çabalayan yahut kendini zorlayan bir dişi deve. (K.)

**مَيَاكِيدُ**
**مَيَاكِيدُ** ذ ve **تَوَكِيدُ**: **وِكَادٌ**’a bak.

**مُتَوَكِّدٌ بِأَمْرٍ**
**مُتَوَكِّدٌ بِأَمْرٍ** ذ , (L,) yahut **لِأَمْرٍ**, (K,) bir şey yahut bir iş için hazır duran, yahut hazırlanmış. (L, K.)

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

وكد
وَكَدَ - يَكِدُ - وَكَّدَ - يُوّكِّدُ - تَوْكِيْد
وَكَدَ - يَكِدُ + الشيء أو الأمر: يثبت ويتوثق
وَكَدَ - يَكِدُ + الشيء: يثبت ويتوثق إلى مكانه أو إلى حامله فلا يتزعزع ولا يضطرب
وَكَدَ - يَكِدُ + الأمر: يثبت ويتوثق ويصير عزماً ويزول عنه الشك واللبس والتردد
وَكَّدَ - يُوّكِّدُ: على وزن "فَعَّلَ " من " وَكَدَ - يَكِدُ ": يجعله " يَكِدُ " على وجه التكرار والشدة: يجعل الأمر أو الشيء يتوثق ويثبت ويصير عزماً لا تردد فيه
تَوْكِيْد: اسم فعل من " وَكَّدَ - يُوّكِّدُ  "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " وجوب الوقوع والتحقق بشكل أكيد وقطعي ويقيني "، وهي:
حَقَّ - يَحُقُّ (حَقَّ - يَحِقُّ)، يَقِنَ - يَيْقَنُ، وَثُقَ - يَوثُقُ، وَكَدَ - يَكِدُ، حَتَمَ - يَحْتِمُ، حَرَى - يَحْرِي
توكيد - توكيدها
 	﴿وأوفوا بعهد الله إذا عاهدتم ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها وقد جعلتم الله عليكم كفيلا إن الله يعلم ما تفعلون(91)﴾ النحل
مختار الصحاح
● [وكد] و ك د: التَّوْكِيدُ لغة في التأكيد وقد وَكَّدَ الشيء وأَكَّده بمعنى والواو أفصح وكذا أَوْكَدَهُ و آكَدَهُ إيكَاداً فيهما
معجم الفرائد القرآنية:
و ك د
"تَوْكِيدِهَا" في قوله تعالى :" وَلا تَنْقُضُوا الأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا " (91) النحل .
وَكَد القول وأكّده :  أي قوّاه وأحكمه،ومعنى الآية لا تنقضوا الأيمان بعد عقدها وإِحكامها وتأكيدها.
الراغب
وكد
- وكدت القول والفعل، وأكدته: أحكمته. قال تعالى: }ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها{ [النحل/91] والسير الذي يشد به القربوس (القربوس: حنو السرج، وجمعه قرابيس. اللسان (قربس) ) يسمى التأكيد، ويقال: توكيد، والوكاد: حبل يشد به البقر عند الحلب، قال الخليل (انظر: العين 5/395) : أكدت في عقد الأيمان أجود، ووكدت في القول أجود، تقول إذا عقدت: أكدت، وإذا حلفت وكدت ووكد وكده: إذا قصد قصده وتخلق بخلقه.
ملخص اللسان
1) وَكَّدَ العَقْدَ والعَهْدَ: أَوثَقَه، والهمز فيه لغة. يقال:  أَوْكَدْتُه وأَكَّدْتُه وآكَدْتُه إِيكاداً، وبالواو أَفصح، أَي شَدَدْتُه،وتَوَكَّدَ الأْمر وتأَكَّدَ بمعنًى. ويقال: وَكَّدْتُ اليَمِينَ،  والهمْزُ في العَقْد أَجْوَدُ، وتقول: إِذا عَقَدْتَ فأَكِّدْ، وإِذا حَلَفْتَ  فَوَكِّدْ.
2) التوكيدُ دخل في الكلام لإِخراج الشَّكّ  وفي الأَعْدادِ لإِحاطةِ الأَجْزاء
3) ووَكَّدَ الرَّحْلَ  والسَّرْجَ توكيداً: شَدَّه.
4) والوكائِدُ: السُّيورُ التي يُشَدُّ بها، واحدها وِكادٌ وإِكادٌ. والسُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوس تسمى: المَياكِيدَ ولا تسمى  التَّواكِيدَ
5) والوِكادُ: حبل يُشَدُّ به البقر عند الحَلْب.
6) ووكَدَ بالمكان يَكِدُ وُكُوداً إِذا أَقام به.
7) ويقال: ظَلَّ  مُتَوَكِّداً بأَمر كذا ومُتَوكِّزاً ومتَحَرِّكاً أَي قائِماً مُسْتَعِدًّا.
8) ويقال: وَكَدَ يَكِدُ وَكْداً أَي أَصابَ.
9) وَوَكَدَ وَكْدَه: قَصَدَ قَصْدَه  وفَعَلَ مثلَ فِعْلِه. ويقال:  وكَدَ فلان أَمراً يَكِدُه وَكْداً إِذا مارَسَه وقَصَده؛
10) وما زالَ ذاكَ وَكْدي أَي مُرادي وهَمِّي. ويقال: ما زال ذلك وُكْدي، بضم الواو، أَي فِعْلي ودَأْبي وقَصْدي، فكأَنّ الوُكْدَ اسم، والوَكْد المصدرُ. ويقال: وَكدَ فلان أَمراً يَكِدُه وَكْداً  إِذا قصده وطلبه.
11) وفي حديث الحسن وذكر طالب العلم: قد أَوْكَدَتاه يَداه وأَعْمَدَتاه  رِجلاهُ؛ أَوْكَدتاه: حَمَلتاه.
12) وفي حديث علي: الحمد لله الذي لا يَفِرُه المَنْعُ ولا  يَكِدُه الإِعْطاءُ أَي لا يَزِيدُه المنع ولا يَنْقُصُه الإِعطاء.
لسان العرب
● - وكد: وَكَّدَ العَقْدَ والعَهْدَ: أَوثَقَه، والهمز فيه لغة. يقال:  أَوْكَدْتُه وأَكَّدْتُه وآكَدْتُه إِيكاداً، وبالواو أَفصح، أَي شَدَدْتُه،  وتَوَكَّدَ الأْمر وتأَكَّدَ بمعنًى. ويقال: وَكَّدْتُ اليَمِينَ،  والهمْزُ في العَقْد أَجْوَدُ، وتقول: إِذا عَقَدْتَ فأَكِّدْ، وإِذا حَلَفْتَ  فَوَكِّدْ. وقال أَبو العباس: التوكيدُ دخل في الكلام لإِخراج الشَّكّ  وفي الأَعْدادِ لإِحاطةِ الأَجْزاء، ومن ذلك ن تقول؛ كلَّمني أَخوك، فيجوز  أَن يكون كلمك هو أَو أَمَر غلامه بأَن يكلمك، فإِذا قلت كلمني أَخوك  تَكْليماً لم يجز أَن يكون المكلّم لك الا هو. ووَكَّدَ الرَّحْلَ  والسَّرْجَ توكيداً: شَدَّه.  والوكائِدُ: السُّيورُ التي يُشَدُّ بها، واحدها وِكادٌ وإِكادٌ.  والسُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوس تسمى: المَياكِيدَ ولا تسمى  التَّواكِيدَ. ابن دريد: الوكائِدُ السُّيور التي يُشدُّ بها القربوس إِلى  دَفَّتَيِ السَّرج، الواحدِ وكاد وإِكاد؛ وفي شعر حميد بن ثور:  تَرَى العُلَيْفِيَّ عليه مُوكَدَا  أَي مُوثَقاً شدِيدَ الأَسْرِ، ويروى مُوفَدا، وقد تقدم.  والوِكادُ: حبل يُشَدُّ به البقر عند الحَلْب.  ووكَدَ بالمكان يَكِدُ وُكُوداً إِذا أَقام به. ويقال: ظَلَّ  مُتَوَكِّداً بأَمر كذا ومُتَوكِّزاً ومتَحَرِّكاً أَي قائِماً مُسْتَعِدًّا.  ويقال: وَكَدَ يَكِدُ وَكْداً أَي أَصابَ. وَوَكَدَ وَكْدَه: قَصَدَ قَصْدَه  وفَعَلَ مثلَ فِعْلِه. وما زالَ ذاكَ وَكْدي أَي مُرادي وهَمِّي. ويقال:  وكَدَ فلان أَمراً يَكِدُه وَكْداً إِذا مارَسَه وقَصَده؛ قال  الطرمَّاح:ونُبِّئْتُ أَنَّ القَيْنَ زَنَّى عَجُوزَةً  فَقِيرَةَ أُمّ السُّوءِ أَنْ لم يَكِدْ وَكْدي  معناه: أَن لم يَعْمَلْ عَمَلي ولم يَقْصِدْ قَصْدي ولم يُغْنِ غَنائي.  ويقال: ما زال ذلك وُكْدي، بضم الواو، أَي فِعْلي ودَأْبي وقَصْدي،  فكأَنّ الوُكْدَ اسم، والوَكْد المصدرُ.  وفي حديث الحسن وذكر طالب العلم: قد أَوْكَدَتاه يَداه وأَعْمَدَتاه  رِجلاهُ؛ أَوْكَدتاه: حَمَلتاه. ويقال: وَكدَ فلان أَمراً يَكِدُه وَكْداً  إِذا قصده وطلبه. وفي حديث علي: الحمد لله الذي لا يَفِرُه المَنْعُ ولا  يَكِدُه الإِعْطاءُ أَي لا يَزِيدُه المنع ولا يَنْقُصُه الإِعطاء.
مقاييس اللغة:
(وكد) الواو والكاف والدال: كلمةٌ تدلُّ على شَدٍّ وإحكام. وأوكِدْ عَقْدَكَ(10)، أي شُدّه. والوِكاد(11): حبل تُشَدُّ به البقرة عند الحَلْب. ويقولون: وَكَدَ وَكْدَهُ، إذا أمَّه(12) وعُنِيَ به.‏
القاموس المحيط:
وَكَدَ يكِدُ وُكُوداً أقامَ، وقَصَدَ، وأصابَ، والعَقْدَ أوْثَقَهُ، كأُكَّدَهُ، والرَّحْلَ شَدَّهُ. والوكائِدُ سُيورٌ يُشَدُّ بها، جَمْعُ وِكادٍ وإكادٍ. والوُكْدُ، بالضم السَّعْيُ، والجُهْدُ. وما زالَ ذلك وُكْدِي، أي فِعْلِي، وبالفتح المُرادُ، والهَمُّ، والقَصْدُ، وبلا لامٍ ع بينَ الحَرَمَيْنِ، أو جُبَيْلٌ مُشْرِفٌ على خُلاطَى من جِبالِ مَكَّةَ. والتَّوْكيدُ أفْصَحُ من التَّأكيدِ. وتَوَكَّدَ وتأكَّدَ بمعنًى. والمُواكِدَةُ الناقةُ الدَّائبَةُ في السَّيْرِ. والمُتَوَكِّدُ القائِمُ المُسْتَعِدُّ للْأَمْرِ. والمَياكيدُ والتَّآكيدُ والتَّواكيدُ السُّيورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوسُ.
تاج العروس:
و ك د
وَكَدَ بالمكانِ يَكِدُ وُكُوداً بالضمّ إِذا أَقَامَ به يقال : وَكَدَ فلانٌ أَمْراً يَكِدُه وَكْداً إِذا قَصَدَهُ وطَلَبَهُ ووَكَدَ وَكْدَهُ : قَصَدَ : قَصَدَه وفَعَلِ مِثْلَ فِعْلِه . وَكَدَ يَكِدُ وَكْداً أَي أَصَابَ . وَكّدَ العَقْدَ والعَهْدَ توكيداً أَوْثَقَه كأَكَّدَه الهمزُ لغةٌ فيه وَكَّدَ الرَّحْلَ : شَدَّه يقال فيه أَوْكَدْتُه إِيكاداً وأَكَّدْتُه وبالواو أَفصح . والوَكَائدُ : سُيورٌ يُشَدُّ بها الرَّحْلُ والسَّرْجُ جَمْعُ وِكَادٍ بالكسر وإِكادٍ لُغَةٌ فيه كوِشاحٍ وقال ابنُ دُرَيْد : الوكائدُ : السُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوسُ إِلى دَفَّتَيِ السَّرْجِ الواحِدُ وَكَادٌ وإِكادٌ . والوُكْدُ بِالضمّ : السَّعْيُ والجُهْدُ يقال : ما زَالض ذلك وُكْدِي أَي فِعْلِى ودَأْبِي وقَصْدِي . الوَكْدُ بالفتح : المُرادُ والهَمُّ والقَصْدُن يقال : وَكَدَ فُلانٌ أَمْراً إِذا مَارَسَه وقَصَدَه قال الطِّرِمَّاحُ
" ونُبِّئْتُ أَنَّ القَيْنَ زَنَّى عَجُوزَهُقُفَيْرَةَ أُمَّ السَّوْءِ أَنْ لَمْ يَكِدْ وَكْدِي
أَي أَنْ لم يَعْمَل عَمَلي ولم يَقْصِد قَصْدِي ولم يُغْنِ غَنَائِي . وَكْدٌ بلا لاَمٍ : بينَ الحَرَمَيْنِ الشَّرِيفينِ أَو جُبَيْلٌ مُشْرِفٌ علَى خُلاَطَي مِن جِبالِ مَكَّةَ يَنْظُر إِلى جَمْرَةَ كذا في معجم البلدان . والتَّوْكِيدُ بالواو أَفصحُ من التَّأْكِيدِ بالهَمْزِ ويقال : وكَّدْتُ اليَمينَ والهَمْزُ في العَقْدِ أَجْوَدُ وتقول : إِذا عَقَدْتَ فَأَكِّدْ وإِذا حَلَفْتَ فَوَكِّدْ . وقال أَبو العبّاس : التَّوكيدُ دَخَل في الكلامِ لإِخْرَاجِ الشَّكِّ . وفي الأَعدادِ لإِحاطَة الأَجْزَاءِ . وقال الصاغانيّ : التوكيدُ دَخَل في الكَلاَمِ على وَجْهَيْنِ : تَكْرير صرِيح وغَيْر صَريحٍ فالصَّريحُ نحو قولِكَ : رأَيْت زَيْداً زَيْداً وغير الصريح نحو قَولك فَعَلَ زَيْدٌ نَفْسُه وعَيْنُه والقَوْمُ أَنفُسُهم وأَعيَانُهم والرَّجُلانِ كِلاهُما والمرأَتان كِلْتَاهما والقَوْمُ كُلُّهم والرّجالُ أَجْمَعُونَ والنِّسَاءُ جُمَعُ وجَدْوَى التوْكِيدِ أَنك إذا كَرّرْتَ فقد قَرَّرْتَ المُؤَكَّد ومَا عَلِقَ به في نَفْسِ السامِع ومَكَّنْتَه في قَلْبِه وأَمَطْتَ شُبْهَةً رُبَّمَا خَالَجتْه أَو تَوَهَّمْتَ غَفْلَةً وذَهَاباً عَمَّا أَنْت بِصَددِه فأَزَلْتَه فإِنّ لِظَانٍّ أَنْ يَظُنُّ حِين قُلْتَ : فَعَلَ زَيْدٌ أَن إسنادَ الفِعْلِ إِليه تَجَوُّزٌ أَو سَهْوٌ فإِذا قلتَ : كَلَّمني أَخُوك فيجوز أَن يكُونَ كَلَّمَك هو أَو أَمَر غُلامَه أَنْ يُكَلِّمَكَ فإِذا قلْتَ كلَّمَني أَخوك تَكْلِيماً . لم يَجُزْ أَن يَكُون المُكَلِّم لك إِلاّ هو . وتَوَكَّدَ الأَمْرُ وتَأَكَّدَ بمعنًى واحدٍ . والمُوَاكِدَةُ : الناقَةُ الدَائِبَةُ في السَّيْرِ . والمُتَوَكِّدُ : القائمُ المُسْتَعِدُّ للأَمْرِ يقال ظَلَّ مُتَوَكِّداً بأَمْرِ كذا ومُتَوكِّزاً ومُتَحَرِّكا أَي قائماً مُسْتَعَداً . والمَياكِيدُ والتآكِيدُ والتَّواكِيد : السُّيُورُ التي يُشَدُّ بها القَرَبُوسُ إِلى دَفَّتيِ السَّرْجَ وقيل : هي المَيَاكِيدث ولا تُسَمِّى التَّواكِيد وهي من الجُموع التي لا مُفْرَد لها . وبقي عليه : الوِكَادُ بالكسر : حَبْلٌ يُشَدُّ به البَقَرُ عند الحَلْبِ . وفي حديث الحَسَن وذكَرَ طالِبَ العِلْم قَدْ أَوْكَدَتَاه يَدَاهُ وأَعْمَدتَاه رِجْلاَهُ أَوْكَدَتَاه : أَعْمَلَتاه

##### Türkçe

وكد
**وَكَدَ** - **يَكِدُ** - **وَكَّدَ** - **يُوّكِّدُ** - **تَوْكِيْد**
**وَكَدَ** - **يَكِدُ** + şey veya iş: sabit olur ve sağlamlaşır.
**وَكَدَ** - **يَكِدُ** + şey: yerine veya taşıyanına doğru sabit olur ve sağlamlaşır; böylece sarsılmaz ve çalkalanmaz.
**وَكَدَ** - **يَكِدُ** + iş: sabit olur ve sağlamlaşır; azim hâline gelir ve ondan şüphe, karışıklık ve tereddüt gider.
**وَكَّدَ** - **يُوّكِّدُ**: “**فَعَّلَ**” vezninde, “**وَكَدَ** - **يَكِدُ**”den: onu, tekrar ve şiddet yönüyle “**يَكِدُ**” kılar; işi veya şeyi sağlamlaştırır ve sabit kılar ve içinde tereddüt olmayan bir azim hâline getirir.
**تَوْكِيْد**: “**وَكَّدَ** - **يُوّكِّدُ**”den fiil ismi.

Ve lafız, “kesin ve kat‘î ve yakînî biçimde vuku bulmanın ve tahakkukun vücûbu” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**حَقَّ** - **يَحُقُّ** (**حَقَّ** - **يَحِقُّ**)، **يَقِنَ** - **يَيْقَنُ**، **وَثُقَ** - **يَوثُقُ**، **وَكَدَ** - **يَكِدُ**، **حَتَمَ** - **يَحْتِمُ**، **حَرَى** - **يَحْرِي**

**توكيد** - onun **توكيدها**’sı
﴿“Allah’ın ahdini, ahitleştiğiniz zaman yerine getirin; yeminleri, onların **توكيدها**’sından sonra bozmayın; hâlbuki Allah’ı üzerinize kefil kıldınız. Şüphesiz Allah yaptıklarınızı bilir (91).”﴾ **النحل**

مختار الصحاح
● [**وكد**] **و ك د**: **التَّوْكِيدُ**, **التَّأْكِيدِ**’de bir lugattır; ve “şeyi **وَكَّدَ**” ve onu “**أَكَّده**” aynı mânâdadır; ve **الواو** daha fasîhtir. Yine bunun gibi: onu **أَوْكَدَهُ** ve onu **آكَدَهُ**; ikisinde de **إِيكَاداً** (olarak).

معجم الفرائد القرآنية:
**و ك د**
“**تَوْكِيدِهَا**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “**وَلا تَنْقُضُوا الأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا**” (91) **النحل**.
**وَكَد** sözü ve onu **أكّده**: yani onu kuvvetlendirdi ve sağlamlaştırdı; âyetin mânâsı: yeminleri, onların akdinden, sağlamlaştırılmasından ve teyidinden sonra bozmayın.

الراغب
وكد
- Sözü ve fiili **وكدت** ve onu **أكدته**: onu sağlamlaştırdım. Yüce Allah dedi ki: ﴿**ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها**﴾ [**النحل/91**]. Ve **القربوس**’u bağlamakla sıkılan kayışa (**القربوس**: eyerin kavsi; çoğulu **قرابيس**. **اللسان** (**قربس**)) **التأكيد** denir; ve **توكيد** denir. Ve **الوكاد**: sağım sırasında sığırı bağlamakla bağlanan iptir. **الخليل** dedi ki (bak: **العين** 5/395): yeminlerin akdinde **أكدت** daha iyidir; sözde **وكدت** daha iyidir. Dersin ki: akdettiğin zaman: **أكدت**; yemin ettiğin zaman: **وكدت**. Ve **وكد وكده**: kastını kastettiği ve onun huyuyla huylandığı zaman.

ملخص اللسان
1) **وَكَّدَ** akdi ve ahdi: onu sağlamlaştırdı; hemze onda bir lugattır. Denir: onu **أَوْكَدْتُه** ve onu **أَكَّدْتُه** ve onu **آكَدْتُه** **إِيكاداً**; ve **الواو** ile daha fasîhtir; yani onu sıktım. Ve iş **تَوَكَّدَ** ve **تأَكَّدَ** aynı mânâdadır. Ve denir: yemini **وَكَّدْتُ**; ve akitte hemze daha iyidir. Ve dersin: akdettiğin zaman **فأَكِّدْ**; yemin ettiğin zaman **فَوَكِّدْ**.
2) **التوكيدُ**, şüpheyi çıkarmak için sözün içine girdi; ve sayılarda, parçaları kuşatmak için.
3) Ve **وَكَّدَ** yük semerini ve eyeri **توكيداً**: onu sıktı.
4) Ve **الوكائِدُ**: kendisiyle sıkılan kayışlardır; tekili **وِكادٌ** ve **إِكادٌ**. Ve **القَرَبُوس**’u sıkmakla sıkılan kayışlara **المَياكِيدَ** denir; **التَّواكِيدَ** denmez.
5) Ve **الوِكادُ**: sağım sırasında sığırı bağlamakla bağlanan ip.
6) Ve **وكد** mekânda **يَكِدُ** **وُكُوداً**: orada ikamet ettiği zaman.
7) Ve denir: falanca işte **مُتَوَكِّداً** ve **مُتَوكِّزاً** ve **متَحَرِّكاً** kaldı; yani ayakta, hazır durumda.
8) Ve denir: **وَكَدَ** **يَكِدُ** **وَكْداً**: yani isabet etti.
9) Ve **وَوَكَدَ وَكْدَه**: kastını kastetti ve onun fiili gibi yaptı. Ve denir: falan bir işi **وكد** eder, onu **يَكِدُ** **وَكْداً**: onu yaptığı (mârese ettiği) ve kastettiği zaman.
10) Ve o, benim **وَكْدي**’m olmaya devam etti; yani muradım ve kaygım. Ve denir: o, benim **وُكْدي**’m olmaya devam etti, **الواو**’nun zammıyla; yani fiilim, âdetim ve kastım. Sanki **الوُكْد** bir isim, **الوَكْد** ise masdardır. Ve denir: falan bir işi **وكد** eder, onu **يَكِدُ** **وَكْداً**: onu kastettiği ve talep ettiği zaman.
11) **الحسن** hadîsinde ve ilim talebesini zikretti: “Onu iki eli **أَوْكَدَتاه** ve iki ayağı **أَعْمَدَتاه**”; **أَوْكَدَتاه**: onu taşıdılar.
12) **علي** hadîsinde: “Hamd, men‘in onu artırmadığı ve عطا’nın onu **يَكِدُه** etmediği Allah’a mahsustur”; yani men‘ onu artırmaz ve عطا onu eksiltmez.

لسان العرب
● - **وكد**: **وَكَّدَ** akdi ve ahdi: onu sağlamlaştırdı; hemze onda bir lugattır. Denir: onu **أَوْكَدْتُه** ve onu **أَكَّدْتُه** ve onu **آكَدْتُه** **إِيكاداً**; ve **الواو** ile daha fasîhtir; yani onu sıktım. Ve iş **تَوَكَّدَ** ve **تأَكَّدَ** aynı mânâdadır. Ve denir: yemini **وَكَّدْتُ**; ve akitte hemze daha iyidir. Ve dersin: akdettiğin zaman **فأَكِّدْ**; yemin ettiğin zaman **فَوَكِّدْ**. **أَبو العباس** dedi: **التوكيدُ**, şüpheyi çıkarmak için sözün içine girdi; ve sayılarda, parçaları kuşatmak için. Bundan da şudur ki sen dersin: “Kardeşin seninle konuştu”; bu, onun seninle konuşmuş olması da olabilir, kölesine seninle konuşmasını emretmiş olması da. Fakat “Kardeşin seninle **تَكْليماً** konuştu” dediğin zaman, seninle konuşanın ancak o olması câiz olur. Ve **وَكَّدَ** yük semerini ve eyeri **توكيداً**: onu sıktı. Ve **الوكائِدُ**: kendisiyle sıkılan kayışlardır; tekili **وِكادٌ** ve **إِكادٌ**. Ve **القَرَبُوس**’u sıkmakla sıkılan kayışlara **المَياكِيدَ** denir; **التَّواكِيدَ** denmez. **ابن دريد**: **الوكائِدُ**, **القربوس**’u eyerin iki yan tahtasına bağlamakla bağlanan kayışlardır; tekili **وكاد** ve **إِكاد**. **حميد بن ثور**’un şiirinde:
تَرَى العُلَيْفِيَّ عليه مُوكَدَا
yani: sağlamlaştırılmış, bağlaması şiddetli; **مُوفَدا** diye de rivayet edilir; ve daha önce geçti. Ve **الوِكادُ**: sağım sırasında sığırı bağlamakla bağlanan ip. Ve **وكد** mekânda **يَكِدُ** **وُكُوداً**: orada ikamet ettiği zaman. Ve denir: falanca işte **مُتَوَكِّداً** ve **مُتَوكِّزاً** ve **متَحَرِّكاً** kaldı; yani ayakta, hazır durumda. Ve denir: **وَكَدَ** **يَكِدُ** **وَكْداً**: yani isabet etti. Ve **وَوَكَدَ وَكْدَه**: kastını kastetti ve onun fiili gibi yaptı. Ve o, benim **وَكْدي**’m olmaya devam etti; yani muradım ve kaygım. Ve denir: falan bir işi **وكد** eder, onu **يَكِدُ** **وَكْداً**: onu yaptığı ve kastettiği zaman; **الطرمّاح** dedi:
ونُبِّئْتُ أَنَّ القَيْنَ زَنَّى عَجُوزَةً
فَقِيرَةَ أُمّ السُّوءِ أَنْ لم يَكِدْ وَكْدي
mânâsı: benim yaptığım gibi yapmadı, benim kastımı kastetmedi ve benim faydamı fayda kılmadı. Ve denir: o, benim **وُكْدي**’m olmaya devam etti, **الواو**’nun zammıyla; yani fiilim, âdetim ve kastım; sanki **الوُكْد** bir isim, **الوَكْد** ise masdardır. Ve **الحسن** hadîsinde ve ilim talebesini zikretti: “Onu iki eli **أَوْكَدَتاه** ve iki ayağı **أَعْمَدَتاه**”; **أَوْكَدَتاه**: onu taşıdılar. Ve denir: falan bir işi **وكد** eder, onu **يَكِدُ** **وَكْداً**: onu kastettiği ve talep ettiği zaman. Ve **علي** hadîsinde: “Hamd, men‘in onu artırmadığı ve عطا’nın onu **يَكِدُه** etmediği Allah’a mahsustur”; yani men‘ onu artırmaz ve عطا onu eksiltmez.

مقاييس اللغة:
(**وكد**) **الواو** ve **الكاف** ve **الدال**: sıkma ve sağlamlaştırmaya delâlet eden bir kelimedir. “Ahdini **أوكِدْ**” (10): yani onu sık. Ve **الوِكاد** (11): sağım sırasında ineğin kendisiyle bağlandığı ip. Ve derler: **وَكَدَ وَكْدَهُ**, onu kastettiği (12) ve onunla ilgilendiği zaman.

القاموس المحيط:
**وَكَدَ** **يكِدُ** **وُكُوداً**: ikamet etti; ve kastetti; ve isabet etti. Ve akdi sağlamlaştırdı; **أُكَّدَهُ** gibi. Ve yük semerini sıktı. Ve **الوكائِدُ**: kendisiyle sıkılan kayışlardır; **وِكادٍ** ve **إكادٍ**’ın cem‘i. Ve **الوُكْدُ**, zamm ile: sa‘y ve cehd. Ve “o, benim **وُكْدِي**’m olmaya devam etti”: yani fiilim. Ve fetha ile: murad, kaygı ve kast. Ve **وكد** (lâmsız) **ع**: iki harem arasında; yahut Mekke dağlarından **خُلاطَى** üzerine müşrif bir küçük dağ. Ve **التَّوْكيدُ**, **التَّأكيدِ**’den daha fasîhtir. Ve iş **تَوَكَّدَ** ve **تأكَّدَ** aynı mânâdadır. Ve **المُواكِدَةُ**: yürüyüşte sürekli olan dişi deve. Ve **المُتَوَكِّدُ**: iş için hazır duran kimse. Ve **المَياكيدُ** ve **التَّآكيدُ** ve **التَّواكيدُ**: **القَرَبُوس**’u bağlamakla bağlanan kayışlardır.

تاج العروس:
**و ك د**
**وَكَدَ** mekânda **يَكِدُ** **وُكُوداً** (zamm ile): orada ikamet ettiği zaman. Denir: falan bir işi **يَكِدُه** **وَكْداً**: onu kastettiği ve talep ettiği zaman. Ve **وَكَدَ وَكْدَهُ**: kastetti; yani onu kastetti ve onun fiili gibi yaptı. **وَكَدَ** **يَكِدُ** **وَكْداً**: yani isabet etti. Ve akdi ve ahdi **وَكّدَ** **توكيداً**: onu sağlamlaştırdı; **أَكَّدَه** gibi. Hemze onda bir lugattır. Ve yük semerini **وَكَّدَ**: onu sıktı. Denir: onu **أَوْكَدْتُه** **إِيكاداً** ve onu **أَكَّدْتُه**; ve **الواو** ile daha fasîhtir. Ve **الوَكَائدُ**: yük semerini ve eyeri bağlamakla bağlanan kayışlardır; kesra ile **وِكَادٍ**’ın cem‘i; ve onda **إِكادٍ** bir lugattır; **وِشاحٍ** gibi. **ابنُ دُرَيْد** dedi: **الوكائدُ**: **القَرَبُوس**’u eyerin iki yan tahtasına bağlamakla bağlanan kayışlardır; tekili **وَكَادٌ** ve **إِكادٌ**. Ve **الوُكْدُ** zamm ile: sa‘y ve cehd. Denir: “o, benim **وُكْدِي**’m olmaya devam etti”: yani fiilim, âdetim ve kastım. **الوَكْدُ** fetha ile: murad, kaygı ve kast. Denir: falan bir işi **وَكَدَ**: onu yaptığı ve kastettiği zaman. **الطِّرِمَّاحُ** dedi:
" ونُبِّئْتُ أَنَّ القَيْنَ زَنَّى عَجُوزَهُقُفَيْرَةَ أُمَّ السَّوْءِ أَنْ لَمْ يَكِدْ وَكْدِي
yani: benim yaptığım gibi yapmadı, benim kastımı kastetmedi ve benim faydamı fayda kılmadı. Ve **وَكْدٌ** (lâmsız): iki şerefli harem arasında; yahut Mekke dağlarından **خُلاَطَي** üzerine müşrif bir küçük dağ; **جَمْرَةَ**’ye bakar; **معجم البلدان**’da böyledir. Ve **التَّوْكِيدُ** **الواو** ile, hemze ile **التَّأْكِيدِ**’den daha fasîhtir. Ve denir: yemini **وكَّدْتُ**; ve akitte hemze daha iyidir. Ve dersin: akdettiğin zaman **فَأَكِّدْ**; yemin ettiğin zaman **فَوَكِّدْ**. **أَبو العبّاس** dedi: **التَّوكيدُ**, şüpheyi çıkarmak için sözün içine girdi; ve sayılarda, parçaları kuşatmak için. **الصاغانيّ** dedi: **التوكيدُ**, sözün içine iki vech üzere girdi: açık tekrar ve açık olmayan. Açık olan, senin sözün gibi: “Zeyd’i gördüm, Zeyd’i”; açık olmayan ise senin sözün gibi: “Zeyd bizzat kendisi yaptı” ve “aynı kendisi”; ve “kavim bizzat kendileri” ve “aynı kendileri”; ve “iki adam ikisi de”; ve “iki kadın ikisi de”; ve “kavim hepsi”; ve “erkekler hep birlikte”; ve “kadınlar hep birlikte”. Ve **التوْكِيدِ**’in faydası şudur: sen tekrar ettiğin zaman, **المُؤَكَّد**’i ve onunla birlikte olanı dinleyenin nefsinde yerleştirmiş olursun; onu kalbinde sağlamlaştırırsın; bazen ona ilişen bir şüpheyi giderirsin; yahut senin maksadında olduğu şeye dair bir gaflet ve uzaklaşma vehmetmiş olursun da onu giderirsin. Çünkü zanneden bir kimse, “Zeyd yaptı” dediğin zaman, fiilin ona isnadının mecaz yahut sehiv olduğunu zannedebilir; fakat “Kardeşin benimle konuştu” dediğin zaman, onun konuşmuş olması da câizdir, kölesine seninle konuşmasını emretmiş olması da; fakat “Kardeşin benimle **تَكْلِيماً** konuştu” dediğin zaman, seninle konuşanın ancak o olması câiz olmaz (başkası olamaz). Ve iş **تَوَكَّدَ** ve **تَأَكَّدَ** tek bir mânâdadır. Ve **المُوَاكِدَةُ**: yürüyüşte sürekli olan dişi deve. Ve **المُتَوَكِّدُ**: iş için hazır duran kimse. Denir: falanca işte **مُتَوَكِّداً** ve **مُتَوكِّزاً** ve **مُتَحَرِّكا** kaldı; yani ayakta, hazır durumda. Ve **المَياكِيدُ** ve **التآكِيدُ** ve **التَّواكِيد**: **القَرَبُوس**’u eyerin iki yan tahtasına bağlamakla bağlanan kayışlardır. Ve denildi ki: onlar **المَيَاكِيدث**’tir; **التَّواكِيد** diye adlandırılmaz; ve onlar, müfredi olmayan cem‘lerdendir. Ve geriye kaldı: **الوِكَادُ** kesra ile: sağım sırasında sığırı bağlamakla bağlanan ip. Ve **الحَسَن** hadîsinde ve ilim talebesini zikretti: “Onu iki eli **أَوْكَدَتَاه** ve iki ayağı **أَعْمَدتَاه**”; **أَوْكَدَتَاه**: onu çalıştırdılar.
