# وكز — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B2/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%83%D8%B2/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وكز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B2.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: وكز

وكز
وَكَزَ - يَكِزُ
وَكَزَ - يَكِزً + كائن + كائناَ أو شيئاً: يلكمه: يضربه بجمع يده: يضربه بقبضة يده على ذقنه أو رأسه أو ما شابه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركات الضرب والبطش واللكم على أجزاء الجسم لإحداث أذى نفسي وجسدي "، وهي:
بَطَشَ- يَبْطِشُ، سَطا - يَسْطُوْ، وَكَزَ - يَكِزً، جَلَدَ - يَجْلِدُ، سَفَعَ - يَسْفَعُ، صَكَّ - يَصُكُّ
وكز
 	﴿ودخل المدينة على حين غفلة من أهلها فوجد فيها رجلين يقتتلان هذا من شيعته وهذا من عدوه فاستغاثه الذي من شيعته على الذي من عدوه فوكزه موسى فقضى عليه قال هذا من عمل الشيطان إنه عدو مضل مبين(15)﴾ القصص
مختار الصحاح
● [وكز] و ك ز: وكَزَهُ ضربه ودفعه وقيل ضربه بجمع يده على ذقنه وبابه وعد
معجم الفرائد القرآنية:
و ك ز
"وَكَزَهُ" فـي قولـه تعالـى:" فَوَكَزَهُ مـُوسَى فَقَضـَى عَلَيْهِ " (15) القصص .
الوَكْز : الضرب والدفع، وقيل وكزه أي ضربه بجُمع كفه .
الراغب
وكز
- الوكز: الطعن، والدفع، والضرب بجميع الكف. قال تعالى: }فوكزه موسى{ [القصص/15].
ملخص اللسان
1.     وَكَزَهُ وَكْزاً: دفعه وضربه مثل نَكَزَه.
2.     والوَكْزُ: الطعن.
3.     ووَكَزَه أَيضاً: طعنه بجُمْعِ كفه.فَوَكَزَ بين كَتِفَيَّ؛ الزجاج:  الوَكْزُ أَن يضرب بجُمْع كفه،
4.    وفي التنزيل العزيز: فَوَكَزَه موسى  فَقَضَى عليه، وقيل: وَكَزَه أَي ضربه بجُمْعِ يده على ذَقَنِه.
5.     فَوَكَزَ الفِرْعَوْنِيَّ فقتله أَي نَخَسه.
6.     وقيل: وكَزَه بالعصا.
7.     رمح مَرْكُوزٌ ومَوْكوزٌ بمعنى واحد؛
8.     يقال وَكَزْتُ أَنفه أَكِزُه إِذا كسرت أَنفه،
9.     وَكَزْتُه ونَكَزْتُه ونَهَزْتُه ولَهَزْتُه بمعنى واحد.
10.                        ووَكَزْتْهُ الحية: لدغته.
11.                       وَكَزَ وَكْزاً  ووَكَزَ في عَدْوِه من فَزَع أَو نحوه؛
لسان العرب
● - وكز: وَكَزَهُ وَكْزاً: دفعه وضربه مثل نَكَزَه. والوَكْزُ: الطعن.  ووَكَزَه أَيضاً: طعنه بجُمْعِ كفه. وفي التنزيل العزيز: فَوَكَزَه موسى  فَقَضَى عليه، وقيل: وَكَزَه أَي ضربه بجُمْعِ يده على ذَقَنِه. وفي حديث  موسى، عليه السلام: فَوَكَزَ الفِرْعَوْنِيَّ فقتله أَي نَخَسه. وفي حديث  المعراج: إِذ جاء جبريل، عليه السلام، فَوَكَزَ بين كَتِفَيَّ؛ الزجاج:  الوَكْزُ أَن يضرب بجُمْع كفه، وقيل: وكَزَه بالعصا. وروى ابن الفَرَج عن  بعضهم: رمح مَرْكُوزٌ ومَوْكوزٌ بمعنى واحد؛ وأَنشد:  والشَّوْكُ في أَخْمَصِ الرِّجْلَيْنِ مَوْكُوزُ  وفي التهذيب: يقال وَكَزْتُ أَنفه أَكِزُه إِذا كسرت أَنفه، ووَكَعْت  أَنفَه فأَنا أَكَعُه مثل وَكَزْتُه. الكسائي: وَكَزْتُه ونَكَزْتُه  ونَهَزْتُه ولَهَزْتُه بمعنى واحد. ووَكَزْتْهُ الحية: لدغته. ووَكَزَ وَكْزاً  ووَكَزَ في عَدْوِه من فَزَع أَو نحوه؛ حكاه ابن دريد، قال: وليس  بثَبَتٍ.ووَكْزٌ: موضع؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  فإَنَّ بأَجْراعِ البُرَيْراءِ فالحَشَى،  فَوَكْزٍ إِلى النَّقْعَيْنِ من وَبِعانِ
مقاييس اللغة:
(وكز) الواو والكاف والزاء بناءٌ صحيح؛ يقال وكَزَه: طعَنَه. ووكَزه: ضَربه بجُمْع كفِّه(16). [و] وَكَزَه: دَفَعه.‏
القاموس المحيط:
الوَكْزُ، كالوَعْدِ الدَّفْعُ، والطَّعْنُ، والضَّرْبُ بِجُمْعِ الكَفِّ، والمَلْءُ، والرَّكْزُ، والعَدْوُ،وع.
وتَوَكَّزَ: تَوَشَّزَ، وتَوَكَّأ، وتَمَلأَّ.
تاج العروس:
وكز
الوَكْزُ كالوَعْدِ : الدَّفْعُ والطَّعْنُ مثلُ نَكَزَه ونَهَزَه قاله الكِسائِيُّ . ويقال : وَكَزَهُ إذا نَخَسَه . الوَكْزُ أَيضاً : الضَّرْبُ يقال : وَكَزَه بالعَصا إذا ضربَه بها وقيل : هو الضَّرْبُ بجُمْعِ الكَفِّ على الذَّقن وبه فُسِّرَ قولُه تعالى : " فوَكَزَه مُوسَى فقَضَى علَيْه " قاله الزَّجّاج . وقال غيرُه : ضربَه بالعصا . الوَكْزُ : المَلْءُ ومنه : قِرْبَةٌ مَوْكُوزَةٌ أَي مَملوءَةٌ . الوَكْزُ : الرَّكْزُ وروَى أَبو تُراب لبعضِ العرَب : رُمْحٌ مَرْكُوزٌ ومَوْكُوزٌ بمعنى واحِدٍ وأَنشد للمُتَنَخِّل :
حتّى يَجيءَ وجِنُّ اللَّيْلِ مُوغِلُهُ ... والشَّوْكُ في أَخْمَصِ الرِّجْلَيْن مَوْكُوزُ قلْتُ : هكذا أَنشده الصَّاغانِيُّ للمُتَنَخِّل ولم أجِدْه في شِعرِه . وقال في العُباب : ويُرْوَى مَرْكُوزُ وهي الرِّوايةُ المَشهورَةُ ونسَبَ صاحب اللسانِ هذا القولَ لأَبي الفَرَج عن بعضِهم . الوَكْزُ : العَدْوُ والإسراعُ قاله ابن عَبَّادٍ . وقيل : هو العَدْوُ من فَزَعٍ أَو نحوِه كالتَّوكيز حكاهُ ابن دُريد وليس بثَبتٍ وفي كلام المصنِّف قُصُورٌ . وَكْزٌ : ع عن ابن الأَعرابيِّ وأَنشدَ :
فإنَّ بأَجْراعِ البُرَيْراءِ فالحَشَى ... فوَكْزٍ إلى النَّقْعَيْنِ منْ وَبِعَانِ وتَوَكَّز لكذا : تَهيَّأَ مثلُ تَوَشَّزَ وتَوَفَّزَ . تَوَكَّزَ على عَصاه : تَوَكَّأَ . تَوَكَّزَ من الطَّعامِ : تَمَلأَ . كذا في العُباب . ومما يستدرك عليه : وَكَزْتُ أَنفَه أَكِزُه : كسَرْتُه مثلُ وكَعْت أَنفَه فأَنا أَكَعُه كذا في التهذيب . وتقول : فلانٌ وَكَّازٌ لَكّاز كأَنَّه حَيَّة نَكّاز كما في الأَساس . ونَاقَةٌ وَكَزَى كجَمَزَى : قصيرةٌ كما في التكملة والعُباب

### Türkçe

وكز
**وَكَزَ - يَكِزُ**
**وَكَزَ - يَكِزً** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi: onu yumruklar: onu elini birleştirerek vurur: onu elinin yumruğuyla çenesine veya başına yahut benzerine vurur.
Ve lafız, “bedenin parçaları üzerine psikolojik ve bedensel bir zarar meydana getirmek için vurma, saldırma ve yumruklama hareketleri” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَطَشَ- يَبْطِشُ**، **سَطا - يَسْطُوْ**، **وَكَزَ - يَكِزً**، **جَلَدَ - يَجْلِدُ**، **سَفَعَ - يَسْفَعُ**، **صَكَّ - يَصُكُّ**

وكز
﴿Ve şehre, halkının gaflet içinde bulunduğu bir vakitte girdi; orada iki adamın dövüştüğünü buldu; şu onun taraftarlarından, şu da onun düşmanındandı; taraftarlarından olan, düşmanından olana karşı ondan yardım istedi; bunun üzerine Musa onu **فَوَكَزَهُ**; böylece onun işini bitirdi. Dedi ki: Bu şeytanın işindendir; şüphesiz o, apaçık saptırıcı bir düşmandır (15)﴾ **القصص**

مختار الصحاح
● [**وكز**] و ك ز: **وكَزَهُ**: onu vurdu ve itti; ve denildi ki: onu elini birleştirerek çenesine vurdu. Babı **وعد**.

معجم الفرائد القرآنية:
و ك ز
“**وَكَزَهُ**” Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “**فَوَكَزَهُ** Musa, böylece onun işini bitirdi” (15) **القصص**.
**الوَكْز**: vurma ve itme; ve denildi ki: **وكزه** yani avucunun birleşiğiyle vurdu.

الراغب
وكز
- **الوكز**: saplama, itme ve bütün avuçla vurma. Yüce Allah dedi ki: ﴿**فوكزه موسى**﴾ [**القصص/15**].

ملخص اللسان
1. **وَكَزَهُ وَكْزاً**: onu itti ve vurdu; **نَكَزَه** gibi.
2. Ve **الوَكْزُ**: saplama.
3. Ve **وَكَزَه** ayrıca: avucunun birleşiğiyle onu sapladı. Böylece **فَوَكَزَ** iki kürek kemiğim arasına; ez-Zeccâc: **الوَكْزُ** avucunun birleşiğiyle vurmasıdır,
4. Ve Aziz Tenzil’de: **فَوَكَزَه** Musa, böylece onun işini bitirdi; ve denildi ki: **وَكَزَه** yani elinin birleşiğiyle çenesine vurdu.
5. **فَوَكَزَ** Firavunîyi, böylece onu öldürdü; yani onu dürttü.
6. Ve denildi ki: **وكَزَه** asayla.
7. **رمح مَرْكُوزٌ** ve **مَوْكوزٌ** bir tek mânâdadır;
8. denilir: **وَكَزْتُ أَنفه أَكِزُه**; burnunu kırdığım zaman,
9. **وَكَزْتُه** ve **نَكَزْتُه** ve **نَهَزْتُه** ve **لَهَزْتُه** bir tek mânâdadır.
10. Yılan onu **وَكَزْتْهُ**: onu soktu.
11. **وَكَزَ وَكْزاً** ve korku yahut benzerinden dolayı koşusunda **وَكَزَ**;

لسان العرب
● - **وكز**: **وَكَزَهُ وَكْزاً**: onu itti ve vurdu; **نَكَزَه** gibi. Ve **الوَكْزُ**: saplama. Ve **وَكَزَه** ayrıca: avucunun birleşiğiyle onu sapladı. Ve Aziz Tenzil’de: **فَوَكَزَه** Musa, böylece onun işini bitirdi; ve denildi ki: **وَكَزَه** yani elinin birleşiğiyle çenesine vurdu. Ve Musa hadîsinde, عليه السلام: **فَوَكَزَ** Firavunîyi, böylece onu öldürdü; yani onu dürttü. Ve Mi‘rac hadîsinde: Cebrâil geldiği zaman, عليه السلام, iki kürek kemiğim arasına **فَوَكَزَ**; ez-Zeccâc: **الوَكْزُ** avucunun birleşiğiyle vurmasıdır; ve denildi ki: **وكَزَه** asayla. İbnü’l-Ferec, bazılarından rivayet etti: **رمح مَرْكُوزٌ** ve **مَوْكوزٌ** bir tek mânâdadır; ve şu beyti okudu:
ve diken, iki ayağın taban çukurunda **مَوْكُوزُ**
Ve Tehzîb’de: denilir: **وَكَزْتُ أَنفه أَكِزُه**; burnunu kırdığım zaman; ve **وَكَعْت أَنفَه فأَنا أَكَعُه**; **وَكَزْتُه** gibi. el-Kisâî: **وَكَزْتُه** ve **نَكَزْتُه** ve **نَهَزْتُه** ve **لَهَزْتُه** bir tek mânâdadır. Yılan onu **وَكَزْتْهُ**: onu soktu. Ve **وَكَزَ وَكْزاً** ve korku yahut benzerinden dolayı koşusunda **وَكَزَ**; bunu İbn Düreyd nakletti; dedi ki: sabit değildir. Ve **وَكْزٌ**: bir yer; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
Şüphesiz **أَجْراعِ البُرَيْراءِ**’da, sonra **الحَشَى**’da,
**فَوَكْزٍ**’den **النَّقْعَيْنِ**’e, **وَبِعانِ**’dan.

مقاييس اللغة:
(**وكز**) vav, kef ve zay sahih bir yapıdır; denilir: **وكَزَه**: onu sapladı. Ve **وكَزه**: avucunun birleşiğiyle onu vurdu (16). [Ve] **وَكَزَه**: onu itti.

القاموس المحيط:
**الوَكْزُ**، **كالوَعْدِ**: itme, saplama, avucun birleşiğiyle vurma, doldurma, **الرَّكْزُ**, koşma, ve ع.
Ve **تَوَكَّزَ**: **تَوَشَّزَ**, ve **تَوَكَّأ**, ve **تَمَلأَّ**.

تاج العروس:
وكز
**الوَكْزُ** **كالوَعْدِ**: itme ve saplama; **نَكَزَه** ve **نَهَزَه** gibi; bunu el-Kisâî söyledi. Ve denilir: **وَكَزَهُ**; onu dürttüğü zaman. **الوَكْزُ** ayrıca: vurmaktır; denilir: **وَكَزَه بالعَصا**; onunla vurduğu zaman; ve denildi ki: o, çene üzerine avucun birleşiğiyle vurmaktır; ve bununla Yüce Allah’ın şu sözü tefsir edildi: “**فوَكَزَه مُوسَى فقَضَى علَيْه**”; bunu ez-Zeccâc söyledi. Ve başkası dedi ki: ona asayla vurdu. **الوَكْزُ**: doldurmadır; ondan: **قِرْبَةٌ مَوْكُوزَةٌ** yani doldurulmuş. **الوَكْزُ**: **الرَّكْزُ**. Ebû Turâb, Araplardan bazılarına göre rivayet etti: **رُمْحٌ مَرْكُوزٌ** ve **مَوْكُوزٌ** bir tek mânâdadır; ve el-Mütenahhil’den şu beyti okudu:
Ta ki gelsin; gecenin cinleri onun içine dalanı... ve diken, iki ayağın taban çukurunda **مَوْكُوزُ**
Dedim ki: es-Sâgânî onu el-Mütenahhil’e böyle nispet ederek okuttu; onu onun şiirinde bulmadım. Ve el-‘Ubâb’da dedi ki: **مَرْكُوزُ** diye rivayet edilir; o meşhur rivayettir; Lisân sahibi bu sözü Ebû’l-Ferec’ten, bazılarından diye nispet etti. **الوَكْزُ**: koşma ve sürat; bunu İbn Abbâd söyledi. Ve denildi ki: o, korkudan yahut benzerinden koşmadır; **التَّوكيز** gibi; bunu İbn Düreyd nakletti ve sabit değildir; ve musannifin sözünde kusur vardır. **وَكْزٌ**: ع; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okuttu:
Şüphesiz **أَجْراعِ البُرَيْراءِ**’da, sonra **الحَشَى**’da... **فوَكْزٍ**’den **النَّقْعَيْنِ**’e, **وَبِعَانِ**’dan.
Ve **تَوَكَّز** şuna: hazırlandı; **تَوَشَّزَ** ve **تَوَفَّزَ** gibi. **تَوَكَّزَ** asasına: dayandı. **تَوَكَّزَ** yemekten: doydu. ‘Ubâb’da böyledir. Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **وَكَزْتُ أَنفَه أَكِزُه**: onu kırdım; **وكَعْت أَنفَه فأَنا أَكَعُه** gibi; Tehzîb’de böyledir. Ve dersin: falan **وَكَّازٌ لَكّاز**; sanki o, **حَيَّة نَكّاز** gibi; Esâs’ta olduğu üzere. Ve **نَاقَةٌ وَكَزَى** **كجَمَزَى**: kısa; Tekmile ve ‘Ubâb’da olduğu üzere.
