# وكس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%83%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [وكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: وكس

الوَكْسُ: النقص. وقد وَكَسَ الشيءُ: نَكَس. وفي حديث ابن مسعود: لها مَهْر مثلها لا وكْس ولا شطَط أَي لا نقصان ولا زيادة؛ الوَكْس: النقص، والشَّطَطُ: الجور. ووَكَسْتُ فلاناً: نَقَصْته. والوكْسُ: اتِّضاع الثمن في البيع؛ قال:
بِثَمَنٍ من ذاك غَيْرِ وَكْسِ،
دُونَ الغَلاءِ، وفُوَيْقَ الرُّخْصِ
أَي بثمنٍ من ذاك غيرِ ذي وَكْس، وجمع بين السين والصاد، وهذا هو الذي يسمى الإِكْفاءَ، ويقال: لا تَكِسْ يا فلانُ الثمنَ، وإِنه ليُوضَع ويُوكَس، وقد وُضِع ووُكِسَ. وفي حديث أَبي هريرة: من باع بَيْعَتين في بَيْعَةٍ فله أَوْكَسُهما أَو الرِّبا؛ قال الخطابي: لا أَعلم أَحداً قال بظاهر هذا الحديث وصحَّحَ البيعَ بأَوْكَس الثَّمَنَين إِلا ما يحكى عن الأَوْزاعي، وذلك لما يتضمنه من الغَرَر والجهالة، قال: فإِن كان الحديث صحيحاً فيشبه أَن يكون ذلك حكومة في شيء بعينه كأَن أَسلفه ديناراً في قَفِيز بُرٍّ إِلى أَجَل، فلما حلَّ طالبه، فجعله قفيزين إِلى أَمَدٍ آخر، فهذا بيع ثان دخل على البيع الأَول، فيُرَدَّانِ إِلى أَوْكَسِهما أَي أَنقصهما وهو الأَول، فإِن تبايَعا البيع الثاني قبل أَن يتقابضا كانا مُرْبِيَيْن؛ وقد وُكِسَ في السلعة وَكْساً. وأُوكِس الرجل إِذا ذهب مالُه.والوَكْس: دخول القمر في نجمٍ غدوة؛ قال:
هَيَّجها قَبْل ليالي الوَكْس
أَبو عمرو: الوَكْس منزل القمر الذي يُكْسف فيه. وبَرأَت الشجَّة على وَكْسٍ إِذا بقي في جوفها شيء. ويقال: وُكِسَ فلانٌ في تجارته وأُوكِسَ أَيضاً، على ما لم يسمِّ فاعله فيهما، أَي خَسِرَ. وفي الحديث: أَن معاوية كتب إِلى الحسين بن عليّ، رضي اللَّه عنهما، إِني لم أَكِسْك ولم أَخِسْك؛ قال ابن الأَعرابي: لم أَكِسْك لم أَنْقِمْك ولم أَخِسْك أَي لم أُباعِدْك مما تُحب، والأَوّل من وَكَس يَكِسُ، والثاني من خاسَ يَخِيس به، أَي لم أَنْقُصْك حقك ولم أَنقُض عهدك.

### Türkçe

**الوَكْسُ**: eksiltme. Ve muhakkak **وَكَسَ** şey: **نَكَس**. Ve İbn Mesud’un hadîsinde:
Onun için onun misli gibi mehir vardır; ne **وكْس** ne de **شطَط**; yani ne eksiltme ne de artırma; **الوَكْس**: eksiltme, ve **الشَّطَطُ**: haksızlık. Ve **وَكَسْتُ** falanı: onu eksilttim. Ve **الوكْسُ**: satışta fiyatın alçalması; dedi ki:
بِثَمَنٍ من ذاك غَيْرِ وَكْسِ،
دُونَ الغَلاءِ، وفُوَيْقَ الرُّخْصِ
Yani o(ndan) bir fiyatla, ondan **وَكْس** sahibi olmayan; ve **السين** ile **الصاد**’ı bir araya getirdi; ve bu, **الإِكْفاءَ** diye adlandırılandır. Ve denilir: Ey falan, fiyatı **تَكِسْ** etme; ve muhakkak o indirilir ve **يُوكَس** edilir; ve indirilmiş ve **وُكِسَ** edilmiştir. Ve Ebû Hureyre’nin hadîsinde: Kim bir satışta iki satış satarsa, onun için ikisinin **أَوْكَسُهما**’sı yahut ribâ vardır; Hattâbî dedi ki: Bu hadîsin zahiriyle söyleyip de iki fiyattan **أَوْكَس** olanla satışı sahih kılan hiç kimse bilmiyorum; ancak Evzâî’den hikâye olunan (görüş) müstesna; bu da, içinde **الغَرَر** ve cehâlet bulunmasını ihtiva etmesindendir. Dedi ki: Şayet hadîs sahih ise, benzer ki bu, bizzat belirli bir şeyde bir hüküm verme olsun; sanki ona bir dinarı, bir **قَفِيز** buğdayda, bir vadeye kadar peşin vermiştir; sonra vade gelince onu talep etti; o da onu iki **قفيزين**e, başka bir müddete kadar yaptı; işte bu, birinci satışın üzerine giren ikinci bir satıştır; böylece ikisi, ikisinin **أَوْكَسِهما**’sına, yani ikisinin daha eksik olanına—ki o birincidir—geri döndürülür; şayet ikinci satışı, kabzlaşmadan önce karşılıklı satmış olurlarsa, ikisi ribâcı olurlar; ve muhakkak malda **وُكِسَ** edilmiştir, **وَكْساً**. Ve adam **أُوكِس** edilir; malı gittiği zaman. Ve **الوَكْس**: sabahleyin ayın bir yıldıza girmesi; dedi ki:
هَيَّجها قَبْل ليالي الوَكْس
Ebû Amr: **الوَكْس** ayın menzilidir; onda **يُكْسف** olunur. Ve yara, **وَكْسٍ** üzere iyileşti; iç boşluğunda bir şey kaldığı zaman. Ve denilir: Falan, ticaretinde **وُكِسَ** edildi ve **أُوكِسَ** edildi de; ikisinde de faili adlandırmadığı üzere; yani zarar etti. Ve hadîste: Muâviye, Hüseyin b. Ali’ye—Allah ikisinden de razı olsun—yazdı: Muhakkak ben seni **أَكِسْ** etmedim ve seni **أَخِسْ** etmedim; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Seni **أَكِسْ** etmedim: seni ayıplamadım; ve seni **أَخِسْ** etmedim: yani seni sevdiğinden uzaklaştırmadım; birincisi **وَكَس يَكِسُ**’tendir, ikincisi **خاسَ يَخِيس**’tendir; yani hakkını eksiltmedim ve ahdini bozmadım.
