# ولق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%84%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ولق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ولق

الوَلْقُ: أَخف الطعن، وقد وَلَقه يَلِقُه وَلْقاً. يقال: وَلَقه بالسيف ولَقاتٍ أَي ضربات. والوَلْق أيضاً: إسراعك بالشيء في أَثر الشيء كعَدْوٍ في أَثر عَدْوٍ، وكلام في أَثر كلام؛ أَنشد ابن الأَعرابي: أَحين بَلغْتُ الأَربعين، وأُحْصِيَتْ
عليّ، إذا لم يَعْفُ ربي، ذنوبُها
تُصَبِّيننا، حتى تَرِقَّ قلوبُنا،
أَوالقُ مِخْلاف الغداة كَذوبُها
(* قوله «تصبيننا» هكذا في الأَصل).
قال: أَوالق من أَلْقِ الكلام وهو متابعته؛ الأَزهري: أَنشدني بعضهم: مَنْ ليَ بالمُزَرَّرِ اليَلامقِ،
صاحب أَدهانٍ وأَلْقِ آلِقِ؟
وقال ابن سيده فيما أَنشده ابن الأَعرابي: أَوَالق من وَلْق الكلام. وضربه ضرباً وَلْقاً أَي متتابعاً في سرعة. والوَلْقُ: السير السهل السريع. ويقال: جاءت الإبل تَلِقُ أَي تسرع. والوَلْق: الاستمرار في السير وفي الكذب. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: قال لرجل كذبت والله ووَلَقْتَ؛ الوَلْق والأَلْق: الاستمرار في الكذب، وأَعاده تأكيداً لاختلاف اللفظ. أَبو عمرو: الوَلْقُ الإسراع. ووَلَقَ في سيره وَلْقاً: أَسرع؛ قال الشماخ يهجو جُلَيْداً الكلابي:
إن الجليد زَلِقٌ وزُمَّلِقْ،
كذَنَب العقرب شَوَّال عَلِقْ،
جاءت به عَنْسٌ من الشأم تَلِقْ
والناقة تعدو الوَلَقَى: وهو عَدْو فيه نَزو. وناقة وَلَقَى: سريعة. والوَلْق: العَدْو الذي كأنه يَنْزو من شدة السرعة؛ كذا حكاه أَبو عبيد فجعل النّزَوان للعَدْو مجازاً وتقريباً. وقالوا: إن للعقاب الوَلَقَى أَي سرعة التَّجَارِي. والأَوْلَقُ كالأَفْكل: الجنون، وقيل الخفة من النشاط كالجنون؛ أَجاز الفارسي أَن يكون أَفْعَل من الوَلْق الذي هو السرعة، وقد ذكر بالهمز؛ وقوله:
شَمَرْذَلٍ غَيْرِ هُراءٍ مَيْلَقِ،
تراه في الرَّكْبِ الدِّقاق الأَيْنُقِ
على بقايا الزاد غيرَ مُشْفِقِ
يجوز أَن يكون يعني بالمَيْلق السريع الخفيف من الوَلْق الذي هو السير السهل السريع، ومن الوَلْق الذي هو الطعن، ويروى مئْلق من المَألوق أَي المجنون، فالأَوْلَقُ شبه الجنون؛ ومنه قول الشاعر:
لَعَمْرُك بي من حُبّ أَسماءَ أَوْلَقُ
وقال الأَعشى يصف ناقته:
وتُصْبِحُ عن غِبِّ السُّرَى، وكأَنما
أَلَمَّ بها، من طائف الجِنّ، أَوْلَقُ
وهو أَفعل لأَنهم قالوا أُلِقَ الرجلُ، فهو مَأْلُوق، على مفعول. ويقال أَيضاً: مُؤوْلَق مثال مُعَوْلَقٍ، فإن جعلته من هذا فهو فَوْعل؛ قال ابن بري: قول الجوهري وهو أَفْعل لأَنهم قالوا أَلِقَ الرجل سهو منه، وصوابه وهو فَوْعل لأَن همزته أَصلية بدليل أُلِقَ ومَألوق، وإنما يكون أَوْلَق أَفعل فيمن جعله من وَلَق يَلِق إذا أَسرع. فأَما إذا كان من أُلِق إذا جُنَّ فهو فَوْعل لا غير. قال: ومثل بيت الأَعشى قول أَبي النجم: إلا حَنِيناً وبها كالأَوْلَقِ
وأَنشد أَبو زيد:
تُراقِبُ عيناها القَطِيعَ كأنما
يُخامرها، من مَسِّه، مَسُّ أَوْلَقِ
ووَلَق وَلْقاً: كذب. قال الفراء: روي عن عائشة، رضي الله عنها، أَنها قرأَت: إذ تَلِقُونَه بألسنتكم، هذه حكاية أَهل اللغة جاؤوا بالمتعدي شاهداً على غير المتعدي؛ قال ابن سيده: وعندي أَنه أَراد إذ تَلِقُون فيه فحذف وأَوصل؛ قال الفراء: وهو الوَلْقُ في الكذب بمنزلة إذا استمر في السير والكذب. ويقال في الوَلْقِ من الكذب: هو الأَلْقُ والإلْقُ. وفعلت به: أَلِقْتُ وأَنتم تألقُونُه. ووَلَقَ الكلام: دَبَّره، وبه فسر الليث قوله إذ تَلِقُونه أَي تدبَّرونه. وفلان يَلِقُ الكلام أَي يدبره. قال الأَزهري: لا أَدري تدبرونه أَو تديرونه.
ووَلَقه بالسوط: ضربه. ووَلَقَ عينه: ضربها ففقأَها.
والوَلِيقةُ: طعام يتخذ من دقيق وسمن ولبن؛ رواه الأَزهري عن ابن دريد قال: وأَراه أخذه من كتاب الليث، قال: ولا أَعرف الوَلِيقة لغيرهما. قال ابن بري: ومن هذا الفصل وَالِقٌ اسم فرس؛ قال كثيِّر: يغادِرْن َ عَسْبَ الوالِقيِّ وناصحٍ،
تَخُصُّ به أُمُّ الطريقِ عيالَها
وناصح أَيضاً: اسم فرس، وعيالها: سباعها.

### Türkçe

**الوَلْقُ**: en hafif saplama; ve onu **وَلَقه يَلِقُه وَلْقاً** (yaptı). Denir: onu kılıçla **وَلَقه** ve **ولَقاتٍ** yani vuruşlar. Ve **الوَلْق** ayrıca: bir şeyin ardından bir şeyi süratle yapmandır; bir koşunun ardından koşu gibi, bir sözün ardından söz gibi; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

Kırka ulaştığım vakit, ve sayıldı
üzerime—eğer Rabbim affetmezse—günahları,
bizi gençleştirirler, ta ki kalplerimiz incelsin,
**أَوالقُ** sabahın **مِخْلاف**’ının yalanı.

(* «تصبيننا» sözü asılda böyle).
Dedi: **أَوالق** sözün **أَلْق**’ındandır; o da onun peş peşe getirilmesidir; el-Ezherî: bana bazısı inşad etti:

Kim var bana düğmeli zırhlıdan,
yağlar sahibi ve peş peşe **أَلْق**’i olan?

Ve İbn Sîde, İbnü’l-A‘râbî’nin inşad ettiğinde: **أَوَالق** sözün **وَلْق**’ındandır. Ve onu **وَلْقاً** bir vuruşla vurdu, yani süratte peş peşe. Ve **الوَلْقُ**: kolay süratli yürüyüş. Ve denir: develer **تَلِقُ** geldi, yani süratlenir. Ve **الوَلْق**: yürüyüşte ve yalan söylemede sürüp gitme. Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: bir adama dedi: yalan söyledin vallahi ve **وَلَقْتَ**; **الوَلْق** ve **الأَلْق**: yalan söylemede sürüp gitmedir; lafzın farklılığı sebebiyle onu te’kîd olarak iade etti. Ebû Amr: **الوَلْقُ** süratlenmedir. Ve yürüyüşünde **وَلَقَ** **وَلْقاً**: süratlendi; eş-Şemmâh, Cüleyd el-Kilâbî’yi hicvederek dedi:

Şüphesiz el-Celîd kaygandır ve çok kaygan,
akrebin kuyruğu gibi, kaldıran, yapışan,
Şam’dan bir yaşlı dişi deve onu getirdi, **تَلِقْ**

Ve dişi deve **الوَلَقَى** koşar: o, içinde sıçrayış bulunan bir koşudur. Ve **ناقة وَلَقَى**: süratli. Ve **الوَلْق**: şiddetli süratten dolayı sanki sıçrayan koşu; Ebû Ubeyd böyle rivayet etti; böylece sıçrayışı koşuya mecaz ve yaklaştırma olarak kıldı. Ve dediler: kartal için **الوَلَقَى** vardır, yani koşuşmanın sürati. Ve **الأَوْلَقُ** **الأَفْكل** gibi: delilik; ve denildi: delilik gibi, canlılıktan gelen hafiflik; el-Fârisî, onun **الوَلْق**tan—ki o sürattir—**أَفْعَل** olmasını câiz gördü; ve hemze ile zikredilmiştir; ve onun sözü:

Sert yapılı, boş sözlü olmayan, **مَيْلَقِ**,
onu ince develerin kervanında görürsün,
azığın kalıntıları üzerinde, korkmayan,

câizdir ki **مَيْلق** ile, kolay süratli yürüyüş olan **الوَلْق**tan, ve saplama olan **الوَلْق**tan, süratli hafifi kasteder; ve **مئْلق** diye rivayet olunur, **المَألوق**tan, yani deli; böylece **الأَوْلَقُ** deliliğe benzer. Ondandır şairin sözü:

Senin ömrüne yemin olsun, Esmâ’nın sevgisinden bende **أَوْلَقُ** var.

Ve el-A‘şâ dişi devesini vasfederek dedi:

Gece yürüyüşünün ardından sabahlar, sanki
cin taifesinden bir dolaşan, ona dokunmuş: **أَوْلَقُ**

Ve o **أَفعل**dir; çünkü onlar dediler: adam **أُلِقَ**, o da **مَأْلُوق**tur, **مفعول** üzere. Ve ayrıca denir: **مُؤوْلَق**; **مُعَوْلَقٍ** misali; eğer onu bundan kılarsan, o **فَوْعل**dir. İbn Berrî dedi: el-Cevherî’nin sözü “o **أَفْعل**dir; çünkü onlar dediler: adam **أَلِقَ**” onun bir sehvidir; doğrusu: o **فَوْعل**dir; çünkü onun hemzesi aslîdir; delili **أُلِقَ** ve **مَألوق**tur. Ancak **أَوْلَق** **أَفعل** olur; onu **وَلَق يَلِق**ten—süratlendiği zaman—kılan kimseye göre. Ama eğer **أُلِق**ten—delirdiği zaman—ise, o yalnızca **فَوْعل**dir. Dedi: el-A‘şâ’nın beyti gibi Ebû’n-Necm’in sözü:

Ancak bir inleme; ve onda **كالأَوْلَقِ** gibi.

Ebû Zeyd inşad etti:

İki gözü sürüyü gözetler; sanki
ona, onun dokunuşundan, bir **أَوْلَق** dokunuşu karışır.

Ve **وَلَق وَلْقاً**: yalan söyledi. el-Ferrâ dedi: Âişe’den, Allah ondan razı olsun, rivayet olundu: o şöyle okudu: **إذ تَلِقُونَه بألسنتكم**; bu, dil ehlinin hikâyesidir; geçişli olanı, geçişsiz olana şahit olarak getirdiler. İbn Sîde dedi: bence o, **إذ تَلِقُون فيه** (demek) istedi; sonra hazfetti ve ulaştırdı. el-Ferrâ dedi: o, yalan söylemede **الوَلْقُ**tur; yürüyüşte ve yalan söylemede sürüp gitme menzilesindedir. Ve yalandan olan **الوَلْق** hakkında denir: o **الأَلْقُ** ve **الإلْقُ**tur. Ve onunla yaptım: **أَلِقْتُ**; siz de onu **تألقُونُه**. Ve **وَلَقَ الكلام**: onu düzenledi; ve Leys, **إذ تَلِقُونه** sözünü bununla tefsir etti; yani onu düzenliyorsunuz. Ve falan **يَلِقُ الكلام**; yani onu düzenler. el-Ezherî dedi: bilmiyorum; onu düzenliyor musunuz, yoksa onu çevirip duruyor musunuz.

Ve onu kamçıyla **وَلَقه**: onu dövdü. Ve gözünü **وَلَقَ**: onu vurdu da onu patlattı.

**الوَلِيقةُ**: un, sadeyağ ve sütten yapılan bir yiyecek; el-Ezherî bunu İbn Düreyd’den rivayet etti. Dedi: ve onu, Leys’in kitabından aldığını sanıyorum. Dedi: ve ben **الوَلِيقة**’yı ikisinden başkası için bilmem.

İbn Berrî dedi: ve bu fasıldandır: **وَالِقٌ** bir atın adıdır; Kesîr dedi:

**الوالِقيِّ**’nin aşımlığını ve **ناصحٍ**’ı bırakırlar,
**أُمُّ الطريقِ** onunla kendi yırtıcılarını özellikle besler.

Ve **ناصح** da: bir atın adıdır; ve **عيالها**: onun yırtıcı hayvanlarıdır.
