# ولق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%84%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ولق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ولق

ولق يلق ولقا: أسرع عن أبي عمرو. يقال: جاءت الإبل تلق، أي: تسرع. وأنشد للقلاخ بن حزن:
  جاءت به عنس من الشام تلق

  وولق فلانا يلقه: طعنه طعنا خفيفا. ويقال: ولقه بالسيف ولقات أي: ضربه به ضربات. وولق في السير، أو في الكذب يلق ولقا: إذا استمر فيهما. ومنه قول علي رضي الله عنه قال لرجل: كذبت والله وولقت، وإنما أعاده تأكيدا، لاختلاف اللفظ. ومنه قراءة عائشة رضي الله عنها، ويحيى بن يعمر وعبيد بن عمير، وزيد بن علي، وأبي معمر )إذ تلقونه بألسنتكم( ونقل الفراء هذه القراءة، وقال: هذه حكاية أهل اللغة، جاءوا بالمتعدي شاهدا على غير المتعدي. قال ابن سيده: وعندي أنه أراد إذ تلقون فيه، فحذف وأوصل. قال الفراء: وهو الولق في الكذب بمنزلة إذا استمر في السير والكذب، وبه تعلم أن ما ذكره سعدي جلبي في حاشية القاضي من أن ولق بمعنى كذب لا يتعدى - وتكلم على هذه القراءة - صحيح، وقد أوهمه شيخنا. والولقى، كجمزى: عدو للناقة فيه شدة كأنه ينزو، كذا حكاه أبو عبيد، فجعل النزوان للعدو، مجازا وتقريبا. والولقى: الناقة السريعة يقال: الولقى تعدو الولقى. والوليقة: نوع من الطعام تتخذ من دقيق ولبن وسمن، رواه الأزهري عن ابن دريد، قال: وأراه أخذه من كتاب الليث، قال: ولا أعرف الوليقة لغيرهما. والأولق كالأفكل: الجنون، أو شبهه، وهو الخفة والنشاط. أجاز الفارسي أن يكون أفعل من الولق الذي هو السرعة، وقد ذكر بالهمز. قال الأعشى يصف ناقته:
  وتصبح عن غب السرى وكأنما                      ألم بها من طائف الجن أولق وهو أفعل؛ لأنهم قالوا ألق الرجل كعني، فهو مألوق على مفعول. ويقال أيضا: مؤولق على مثال معولق، فإن جعلته من هذا فهو فوعل، هذا نص الجوهري، وقد سبق للمصنف في أ ل ق وأعاده هنا، كأنه إشارة الى أن فيه قولين. قال ابن بري: قول الجوهري: وهو أفعل لأنهم قالوا: ألق الرجل فهو مألوق، سهو منه، وصوابه وهو فوعل؛ لأن همزته أصلية، بدليل ألق ومألوق، وإنما يكون أولق أفعل فيمن جعله من ولق يلق: إذا أسرع، فأما إذا كان من ألق: إذا جن، فهو فوعل لا غير. وجندل بن والق، كصاحب: تابعي كوفي، روى عن عمر بن الخطاب، وعنه عيسى بن يونس. والوالقي: فرس كان لخزاعة. قال كثير:
  يغادرن عسب الوالقي وناصح                      تخص به أم الطريق عيالها نقله ابن بري والصاغاني. ومما يستدرك عليه: الولق: إسراعك بالشيء في أثر الشيء، كعدو في أثر عدو، وكلام في أثر كلام. أنشد ابن الأعرابي:
  أحين بلغت الأربعين وأحصيتعلي إذا لم يعف ربي ذنوبها
  تصبيننا حتى ترق قلوبنا                      أوالـق مـخـلاف الـغــداة كـــذوبـــهـــا قال ابن سيده: أوالق من ولق الكلام. وقال غيره: من ألق الكلام، وهو متابعته. والولق: السير السهل السريع، وقد يوصف العقاب بالولقى. والميلق، كحيدر: السريع الخفيف قيل: من الولق، الذي هو السير السهل السريع. وقيل: من الولق: الذي هو الطعن. ويروى مئلق، كمنبر مهموز من المألوق، أي: المجنون. وولق الكلام: دبره، وبه فسر الليث قوله تعالى: )إذ تلقونه( أي: تدبرونه، ومثله في كتاب الأفعال للسرقسطي. وقال الأزهري: لا أدري: تدبرونه، أو تديرونه. وقال ابن الأنباري: ولق الحديث: أفشاه واخترعه. وولقه بالسوط: ضربه. وولق عينه: ضربها ففقأها.

### Türkçe

ولق يلق ولقا: Ebû Amr’dan (rivayetle): hızlandı. Denilir: **جاءت الإبل تلق**, yani: hızlanır. Kılâh b. Huzn’a ait olarak inşad etti:
  Onu Şam’dan bir dişi deve getirdi, hızlanarak

  Ve **ولق** falancayı **يلقه**: onu hafif bir saplayışla sapladı. Ve denilir: onu kılıçla **ولق** etti, **ولقات**; yani: onu onunla vuruşlar halinde vurdu. Ve yürüyüşte, yahut yalan söylemede **ولق** eder, **يلق ولقا**: ikisinde de devam ederse. Ondandır: Ali (Allah ondan razı olsun) bir adama dedi ki: “Yalan söyledin, vallahi ve **ولقت**”; onu ancak pekiştirme için iade etti, lafzın farklılığından dolayı. Ondandır: Âişe (Allah ondan razı olsun)’un, Yahyâ b. Ya‘mer’in, Ubeyd b. Umeyr’in, Zeyd b. Ali’nin ve Ebû Ma‘mer’in kıraati: **إذ تلقونه بألسنتكم**. Ferrâ bu kıraati nakletti ve dedi: Bu, dil ehlinin hikâyesidir; geçişli olanı, geçişsiz olana şahit olarak getirdiler. İbn Sîde dedi: Benim yanımda o, “**إذ تلقون فيه**”yi kastetti; (mef‘ûlü) hazfetti ve (fiili ona) ulaştırdı. Ferrâ dedi: O, yalan söylemede **الولق**, yürüyüşte ve yalan söylemede devam ederse gibidir; ve onunla, Kadı’nın hâşiyesinde Sa‘dî Çelebi’nin zikrettiği “**ولق** ‘yalan söyledi’ manasında geçişli olmaz” sözünün —ve bu kıraat üzerine konuştu— doğru olduğunu bilirsin; şeyhimiz ona vehmettirdi. Ve **الولقى**, **جمزى** gibi: dişi deve için, içinde şiddet bulunan bir koşu; sanki sıçrar; Ebû Ubeyd böyle hikâye etti; böylece sıçrayışı koşuya kıldı, mecaz ve yaklaştırma olarak. Ve **الولقى**: hızlı dişi deve; denilir: **الولقى تعدو الولقى**. Ve **الوليقة**: bir tür yiyecek; un, süt ve sadeyağdan yapılır; Ezherî onu İbn Düreyd’den rivayet etti; dedi ki: Onu Leys’in kitabından aldığını sanıyorum; dedi ki: İkisi dışında **الوليقة**’yi tanımıyorum. Ve **الأولق** **الأفكل** gibi: delilik, yahut onun benzeri; o da hafiflik ve canlılıktır. Fârisî, onun, hız olan **الولق**tan **أفعل** olmasını caiz gördü; hemzeyle zikredilmiştir. A‘şâ, dişi devesini vasfederek dedi:
  Gece yürüyüşünün ardından sabahlar; sanki ona, cin taifesinden bir **أولق** dokunmuş gibi

Ve o **أفعل**dir; çünkü onlar “adam **ألق** oldu” dediler, **عني** gibi; o halde o, **مألوق**tur, **مفعول** üzere. Ve ayrıca denilir: **مؤولق**, **معولق** misali üzere. Eğer onu bundan kılarsan, o halde o **فوعل**dür; bu, Cevherî’nin nassıdır; musannifin **أ ل ق**’de daha önce geçti ve onu burada iade etti; sanki onda iki görüş olduğuna işarettir. İbn Berrî dedi: Cevherî’nin “o **أفعل**dir; çünkü onlar ‘adam **ألق** oldu, o halde o **مألوق**tur’ dediler” sözü, ondan bir sehivdir; doğrusu: o **فوعل**dür; çünkü hemzesi aslîdir; **ألق** ve **مألوق** deliliyle. Ancak **أولق** **أفعل** olur, onu **ولق يلق**tan kılan kimseye göre: hızlandıysa; ama eğer o, **ألق**tan ise: delirdiyse, o **فوعل**dür, başka değil. Ve Cendel b. Vâlik, **صاحب** gibi: Kûfeli tâbiî; Ömer b. el-Hattâb’dan rivayet etti; ondan da Îsâ b. Yûnus (rivayet etti). Ve **الوالقي**: Huzâa’nın bir atı idi. Kesîr dedi:
  **الوالقي**’nin aşımlığını ve Nâsıh’ı bırakırlar;
  Ümmü’t-tarîk, ailesini onunla tahsis eder

Onu İbn Berrî ve Sâğânî nakletti. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الولق**: bir şeyin ardından bir şeyde senin hızlanmandır; bir koşunun ardından koşu gibi ve bir sözün ardından söz gibi. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  Kırka vardığım vakit ve saydığım vakit,
  Rabbim günahlarını bağışlamazsa, bana (yük olur).
  Bizi özletirler, ta ki kalplerimiz incelsin;
  Sabahın karışıklığının **أوالق**’ı; yalanı yalancıdır

İbn Sîde dedi: **أوالق**, sözün **ولق**undandır. Başkası dedi: sözün **ألق**ındandır; o da onun peş peşe getirilmesidir. Ve **الولق**: kolay hızlı yürüyüştür; ve kartal **الولقى** ile vasfedilebilir. Ve **الميلق**, **حيدر** gibi: hızlı, hafif; denildi: kolay hızlı yürüyüş olan **الولق**tandır. Ve denildi: saplama olan **الولق**tandır. Ve **مئلق** diye rivayet olunur; **منبر** gibi, hemzeli; **المألوق**tan, yani: deli. Ve **ولق الكلام**: onu tedbir etti; Leys, Allah Teâlâ’nın sözü **إذ تلقونه**’yi bununla tefsir etti; yani: onu tedbir ediyorsunuz; Serkustî’nin “Kitâbü’l-Ef‘âl”inde de bunun benzeri vardır. Ezherî dedi: Bilmiyorum: “onu tedbir ediyorsunuz” mu, yoksa “onu çevirip duruyorsunuz” mu. İbnü’l-Enbârî dedi: **ولق الحديث**: onu ifşa etti ve onu uydurdu. Ve onu kamçıyla **ولقه**: onu vurdu. Ve gözünü **ولق** etti: onu vurdu da onu patlattı.
