# ولن (و-ل-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%84%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: و - ل - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ل ن ( وايء )
لان ، نال ، ولن .
لين لون لان : اللّيث : يقال في فِعْل الشيء اللَّيِّن : لانَ يَلِين لَيْناً ، ولَيَاناً .
غيرُه : اللَّيَانُ : نَعْمة العَيْش ، وأَنْشَد :
بَيْضَاءُ باكَرها النَّعيمُ فصاغَها
بِلَيَانَة فأَدَقَّها وأَجَلَّها
أي : أدَقّ خَصْرها وأَجَلّ كَفَلَها ، أي وَثّره .
وأخبرني المُنذري ، عن أبي الهَيْثم : العربُ تقول : هَيْن لَيْن ، وهَيِّنٌ لَيِّنٌ .
قال : وحدّثني عمي سُويد بن الصباح ، عن عثمان بن زائد ، قال : قالت جدةُ سُفيانَ لسُفْيان :
بُنيّ إن البِرّ شَيءٌ هَيِّنُ
الْمَفْرشُ اللَّيِّن والطُّعَيِّمُ
ومَنْطِقٌ إذا نَطقت لَيِّنُ
قال : يأتون بالميم مع النون في القافية .
وأَنْشده أبُو زَيد :
بُنيّ إنّ البِرّ شَيءٌ هَيْنُ
المَفْرش اللَّيّن والطُّعَيْمُ
ومَنْطق إذا نَطَقْت لَيْنُ
وقال : قال الكُمَيت :
هَيْنُون لَيْنُون في بُيوتهمُ
سِنْخُ التُّقَى والفَضائل الرُّتَبُ
وقال الفَراء في قول الله جلّ وعزّ : ( الْعِقَابِ مَا قَطَعْتُمْ مِّن لِّينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَآئِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِىَ ) ( الحشر : 5 ) : كُل شيء من النَّخل سِوَى العَجْوة ، فهو من اللِّين .
واحدته : لِينَة .
وقال أبو إسحاق : هي الأَلوان .
والواحدة : لُونة ؛ فقيل : لينة ، بالياء ، لانكساراللاَّم .
أبو عُبَيد ، عن الأصمعي : الأَلْوان : الدَّقل ؛ واحدها : لَوْن .
وقال في قول حُمَيد الأرقط :
حتى إذا أَغْست دُجَى الدُّجُونِ
وشُبِّه الألْوان بالتَّلْوِينِ
يقال : كيف تَركتم النَّخيل ؟ فيُقال : حين لَوّن . وذلك من حين أَخذ شيئاً من لَونه الذي يَصير إليه . فشَبّه ألوان الظَّلام بَعد المغرب يكون أولاً أصفر ، ثم يَحْمرّ ، ثم يَسْوَدّ بتَلْوين البُسْر يَصْفَرّ ويحمرّ ثم يَسودّ .
ولِينة : موضعٌ في بلاد نجد عن يَسار المُصْعد في طريق مكَّة بِحذَاء الهَبِير ؛ ذكره زُهير فقال :
مِن ماء لينة لا طَرْقاً ولا رَنَقا
ويلينةَ ركايا عَذْبة نُقرت في حَجرٍ رِخْوٍ ، وماؤها عَذْب زُلال .
نيل نول : قال الله تعالى : ( وَلاَ يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَّيْلاً ) ( التوبة : 120 ) .
أخبرني المُنذريّ ، عن بعضهم : النَّيْل ، من ذوات الواو ، صُيِّر واوُها ياءً ، لأنّ أصله نَيْوِل فَأَدْغموا الواو في الياء ، فقالوا : نَيِّل ثم خَفَّفوا فقالوا : نَيْل ، ومثله : مَيِّت ، ومَيْت .
الليث : النَّيل ، ما نِلْت من مَعروف إنسان .
وكذلك : النَّوَال .
ويُقال : أناله معروفَه ، ونَوَّله ، إذا أعطاه ؛ وقال طرفة :
إنْ تُنَوِّلْه فقد تَمْنَعُه
وتُرِيه النَّجْم يَجْري بالظُّهُرْ
قال : والنَّوْلة : اسم للقُبْلة .
قال : والنَّال ، والمَنالة ، والمَنَال ، مصدر : نِلْت أَنَال .
ويقال : نُلْت له بشيء ، أي جُدْت .
وما نُلْته شيئاً ، أي ما أَعْطيته .
غيره : يقال : نالني بالخَير يَنُولني نَوْلاً ، ونَوَالاً ونَيْلاً .
وأنالَني بخير إنالةً .
وقوله جلّ وعزّ : ( نَّيْلاً ) ( التوبة : 121 ) من نِلْت أَنال ، لا من : نُلْت أَنُول .
وفلانٌ ينال من عِرض فلان ، إذا سَبّه .
وهو يَنال مِن ماله ، ويَنال من عدوِّه ، إذا وَتره في مالٍ أو شيء .
كل ذلك من : نِلْت أَنال ، أي أَصَبْت .
ويقال : نالني من فلانٍ معروفٌ ، ينالني ، أي وصل إليّ ؛ ومنه قول الله عزّ وجلّ : ( لَن يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلاَ دِمَآؤُهَا وَلَاكِن يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنكُمْ ) ( الحج : 37 ) .
أي : لن يصل إليه ما يُنيلكم به ثوباً غيرُ التَّقْوى .
ويقال : ناولت فلاناً شيئاً مُناولة ، إذا عاطَيْتَه .
وتناولتُ من يده شيئاً : تعاطَيْتُه .
ونِلته معروفاً ، ونَوَّلته .
وأخبرني المُنذري ، عن أبي العبّاس في قولهم للرَّجُل : ما كان نَوْلك أن تَفْعل كذا ؟
قال : والنَّوْل من النَّوال ، تقول : ما كان فِعْلك هذا حظّاً لك .
سَلمة ، عن الفَرّاء : يُقال : ألم يَأن لك ، وأَلم يَئِن لك ، وألم يَنِل لك ، لغات كلها .
أَحْسنهنّ التي نزل بها القرآن : ( الْمَصِيرُ أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ ءَامَنُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَن تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَلاَ يَكُونُواْ ) ( الحديد : 16 ) .
ويقال : أنَى لك أن تفعل كذا ، ونال لك ، وأَنَال لك ، وآن لك ، بمعنًى واحد .
أبو عُبيد ، عن أبي عمرو : المِنوال : الخشبة التي يَلُف الحائك عليها الثوب .
وهو النَّول .
وجمعه : أنوال .
الليث : المِنْوال : الحائك الذي يَنْسُج الوسائد ونحوَها .
وأداتُه المَنصوبة تسمَّى أيضاً : المِنْوال ؛ وأَنشد :
كُمَيْتاً كأنها هرواةُ مِنْوال
وقال : أراد النَّسَّاج .
والنِّيل : نيلُ مصر ، وهو نَهْرُه .
قلت : ورأيت في سَواد الكوفة قرية يُقال لها : النِّيل ، يخترقُها خليج كبير يَتخلّج من الفُرات الكَبير ؛ وقال لَبيد يَذكره :
ما جاور النَّيل يوماً أهلُ إِبْليلا
أبو عمرو : رجل نالٌ بوزن مال أي جَواد .
وهو في الأصل نائل .
قال شَمر : سمعتُ ابن الأعرابي يقول : المِنْوال : الحائك نفسه ، يذهب إلى أنه يَنْسُج بالنَّول ، وهو مَنْسج يُنْسَج به .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : يقال : هم على مِنْوال واحد ، إذا استوت أخلاقُهم .
ويقال : رَمَوْا على مِنْوَالٍ واحد ، إذا احْتَتَنُوا في النِّضال ، أي اسْتَوَوْا .
ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : باحة الدَّار ، ونالتُها وقاعتُها ، واحد ؛ وقال ابن مقْبل :
يُسْقَى بأَجْداد عادٍ هُمْلاً رَغَداً
مِثل الظِّباء التي في نالة الْحَرَمِ
الأصمعي : أي : ساحتها وباحتُها .
الكسائيّ : لقد تَنوّل علينا فلانٌ بشيءٍ يسير ، أي أعطانا .
وتَطَوَّل ، مثْلُه .
أبو تُراب ، عن أبي مِحْجن : التنوُّل ، لا يكون إلا في الخير ؛ والتَّطوُّل ، قد يكون في الخَير والشَّر .
ولن : ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : التولُّن : رفع الصِّياح عند المَصائب .

##### Türkçe

ل ن ( **وايء** )
**لان** ، **نال** ، **ولن** .
**لين لون لان** : el-Leys: yumuşak olan şeyin fiilinde şöyle denir: **لانَ يَلِين لَيْناً** ve **ولَيَاناً**.
Başkası: **اللَّيَانُ**: yaşayışın nimeti; ve inşad etti:
Beyaz (kadın); ona nimet erken geldi de onu şekillendirdi
**بِلَيَانَة** ile; böylece onun belini daha ince, kalçasını daha büyük yaptı
Yani: belini daha ince yaptı ve kalçasını daha büyük yaptı; yani onu dolgunlaştırdı.
El-Münzirî bana haber verdi, Ebû’l-Heysem’den: Araplar der: **هَيْن لَيْن** ve **هَيِّنٌ لَيِّنٌ**.
Dedi: ve amcam Süveyd b. es-Sabâh bana haber verdi, Osman b. Zâid’den, dedi: Süfyân’ın ninesi Süfyân’a dedi:
Yavrucuğum, iyilik kolay bir şeydir
Yumuşak döşek ve küçük yiyecek
Ve konuştuğunda yumuşak olan bir konuşma
Dedi: kafiyede **الميم**’i **النون** ile birlikte getirirler.
Ve Ebû Zeyd ona inşad etti:
Yavrucuğum, iyilik kolay bir şeydir
Yumuşak döşek ve küçük yiyecek
Ve konuştuğunda yumuşak olan bir konuşma
Ve dedi: el-Kümeyt dedi:
Evlerinde kolaylar, yumuşaklar
Takvanın ve faziletlerin kökü, mertebeler
Ve el-Ferrâ, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında dedi: ( **مَا قَطَعْتُمْ مِّن لِّينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَآئِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِىَ** ) (Haşr: 5): hurmadan, **العَجْوة** dışında her şey **اللِّين**’dendir.
Onun teki: **لِينَة**.
Ebû İshâk dedi: o, **الأَلوان**’dır.
Tek olan: **لُونة**; böylece **لينة** denildi, **الياء** ile; **اللاَّم**’ın kırılmasından dolayı.
Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **الأَلْوان**: **الدَّقل**’dir; onun teki: **لَوْن**.
Ve Humeyd el-Arkat’ın sözü hakkında dedi:
Nihayet **الدُّجُونِ**’un karanlıkları karardığında
Ve **الألْوان** **التَّلْوِينِ** ile benzetildi
Denir: hurmaları nasıl bıraktınız? denir ki: **حين لَوّن** (renklenince). Bu, varacağı renginden bir şey aldığı zamandan itibaren (olan)dır. Böylece, akşamdan sonra karanlığın renklerini, ilkin sarı olur, sonra kızarır, sonra kararır; **البُسْر**’ün renklendirilmesine benzetti: sararır ve kızarır, sonra kararır.
Ve **لِينة**: Necd beldelerinde, Mekke yolunda, **الهَبِير**’in hizasında, **المُصْعد**’ın solunda bir yerdir; onu Züheyr zikretti, şöyle dedi:
**لينة** suyundan; ne bulanıklık vardır ne de kirlilik
Ve **ويلينةَ**: yumuşak taşta oyulmuş tatlı kuyulardır; suyu tatlı, durudur.
**نيل نول**: Allah تعالى dedi: ( **وَلاَ يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَّيْلاً** ) (Tevbe: 120).
El-Münzirî bana haber verdi, bazılarından: **النَّيْل** **ذوات الواو**’dandır; onun **واو**’u **ياء** kılındı; çünkü aslı **نَيْوِل**’dir; böylece **الواو**’u **الياء**’da idğam ettiler, **نَيِّل** dediler; sonra hafiflettiler, **نَيْل** dediler; bunun benzeri: **مَيِّت** ve **مَيْت**.
el-Leys: **النَّيل**: bir insanın iyiliğinden elde ettiğin şeydir.
Ve aynı şekilde: **النَّوَال**.
Ve denir: ona iyiliğini **أناله** ve **نَوَّله**; ona verdiğinde; ve Tarafe dedi:
Eğer ona **تُنَوِّلْه** edersen, onu men edebilirsin
Ve ona yıldızı öğle vakti koşar görürsün
Dedi: ve **النَّوْلة**: öpücüğün adıdır.
Dedi: ve **النَّال**, ve **المَنالة** ve **المَنَال**, masdardır: **نِلْت أَنَال**.
Ve denir: ona bir şeyle **نُلْت**; yani cömertlik ettim.
Ve onu bir şey **نُلْته** etmedim; yani ona vermedim.
Başkası: denir: bana hayırla **نالني**; bana **يَنُولني** **نَوْلاً** ve **نَوَالاً** ve **نَيْلاً**.
Ve bana hayırla **أنالَني**; **إنالةً** (olarak).
Ve O’nun جلّ وعزّ sözü: ( **نَّيْلاً** ) (Tevbe: 121), **نِلْت أَنال**’dandır; **نُلْت أَنُول**’dan değildir.
Ve falan, falanın ırzından **ينال** eder; onu sövdüğünde.
Ve o, malından **يَنال** eder ve düşmanından **يَنال** eder; onu malda veya bir şeyde eksilttiğinde.
Bütün bunlar **نِلْت أَنال**’dandır; yani isabet ettim.
Ve denir: falandan bir iyilik bana **نالني**; bana **ينالني**; yani bana ulaştı; bundan Allah عزّ وجلّ’ün sözü: ( **لَن يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلاَ دِمَآؤُهَا وَلَاكِن يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنكُمْ** ) (Hac: 37).
Yani: takvadan başka, onunla size bir elbise kazandıracak şey ona asla ulaşmayacaktır.
Ve denir: falana bir şeyi **ناولت**; **مُناولة** olarak; ona uzatıp verdiğinde.
Ve elinden bir şeyi **تناولتُ**: onu karşılıklı aldım.
Ve ona bir iyilik **نِلته** ettim ve onu **نَوَّلته** ettim.
Ve el-Münzirî bana haber verdi, Ebû’l-Abbâs’tan; bir adama söyledikleri söz hakkında: senin **نَوْلك** neydi ki şöyle şöyle yapasın?
Dedi: ve **النَّوْل** **النَّوال**’dandır; dersin: bu fiilin senin için bir pay olmadı.
Selame, el-Ferrâ’dan: denir: sana **يَأن** olmadı mı, ve sana **يَئِن** olmadı mı, ve sana **يَنِل** olmadı mı; hepsi lugatlardır.
Onların en güzeli, Kur’an’ın onunla indiği: ( **أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ أَن تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَلاَ يَكُونُواْ** ) (Hadîd: 16).
Ve denir: sana şöyle şöyle yapman **أنَى** oldu; ve sana **نال** oldu; ve sana **أَنَال** oldu; ve sana **آن** oldu; tek bir anlamla.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **المِنوال**: dokumacının kumaşı üzerine sardığı tahtadır.
Ve o, **النَّول**’dür.
Onun çoğulu: **أنوال**.
el-Leys: **المِنْوال**: yastıkları ve benzerlerini dokuyan dokumacıdır.
Ve onun dikilmiş aleti de ayrıca **المِنْوال** diye adlandırılır; ve inşad etti:
Kumeyt (renkli) bir şey; sanki o, **مِنْوال**’ın tokmağıdır
Ve dedi: dokumacıyı kastetti.
Ve **النِّيل**: Mısır’ın Nili’dir; o, onun nehridir.
Dedim: ve Kûfe’nin **سَواد**’ında **النِّيل** denilen bir köy gördüm; onu, büyük Fırat’tan ayrılıp kollara ayrılan büyük bir kanal yarar; ve Lebîd onu zikrederek dedi:
**إِبْليلا** ehli bir gün **النَّيل**’e komşu olmadı
Ebû Amr: **نالٌ** (mâl vezninde) bir adam; yani cömert.
Ve o, aslında **نائل**’dir.
Şemr dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediğini işittim: **المِنْوال**: dokumacının kendisidir; **النَّول** ile dokuduğu görüşüne gider; o, onunla dokunan bir dokuma tezgâhıdır.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: denir: onlar **مِنْوال** bir üzeredir; ahlâkları eşit olduğunda.
Ve denir: onlar **مِنْوَالٍ** bir üzere attılar; **النِّضال**’da birbirine denk olduklarında; yani eşit oldular.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: evin avlusu, ve onun **نالتُها**’sı ve onun **وقاعتُها**’sı; birdir; ve İbn Mukbil dedi:
Âd’ın su kuyularıyla sulanır; bol, rahat
**نالة الْحَرَمِ**’deki ceylanlar gibi
el-Asmaî: yani onun sahası ve avlusudur.
el-Kisâî: falan bize az bir şeyle **تَنوّل** etti; yani bize verdi.
Ve **تَطَوَّل**; onun gibidir.
Ebû Turâb, Ebû Mihcen’den: **التنوُّل** ancak hayırda olur; **التَّطوُّل** ise hayırda da şerde de olabilir.
**ولن**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التولُّن**: musibetler sırasında bağırışı yükseltmektir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التهذيب في أَثناء ترجمة نول: قال ابن الأَعرابي التَّوَلُّنُ رَفْعُ الصِّياح عند المصائب، نعوذ بمعافاة الله من عقوبته.

##### Türkçe

**التهذيب**’de, **نول** tercümesi sırasında: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **التَّوَلُّنُ**, musibetler عندında feryadı yükseltmektir; Allah’ın afiyetiyle O’nun عقوبetinden sığınırız.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!التَّوَلُّنُ ) : ) أَهْمَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : هو ( رَفْعُ الصَّوتِ بالصِّياحِ عندَ المصائِبِ ) ، نَعُوذُ باللَّهِ تعالَى مِن عُقوبَتِه .
ذَكَرَه الأزْهرِيُّ في أَثْناءِ تَرْجَمة نَوَلَ .

##### Türkçe

: (**التَّوَلُّنُ**) : Cevherî onu ihmal etti.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, (musibetler sırasında feryat ile sesi yükseltmektir); Allah Teâlâ’nın cezasından O’na sığınırız.
Ezhârî onu, **نَوَلَ** tercümesinin esnasında zikretti.
